6-2-10 الزامات طراحی اعضا برای نیروی برشی
این بخش به الزامات طراحی اعضای با مقطع دارای یک یا دو محور تقارن تحت اثر برش در صفحه جان، اعضای با مقطع نبشی تک، اعضای با مقطع دایرهای شکل توخالی، قوطی شکل (HSS) و جعبهای، اعضای با مقطع تحت اثر برش در امتداد عمود بر محور ضعیف میپردازد. مقررات این بخش تحت عناوین زیر ارائه میگردد :
- 1-6-2-10 الزامات عمومی
- 2-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع I شكل و ناودانی تحت اثر برش در صفحه جان
- 3-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع سپری تحت اثر برش در صفحه تقارن و نبشی تک
- 4-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع قوطی شکل (HSS)، جعبهای و سایر مقاطع دارای یک یا دو محور تقارن
- 5-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع دایرهای شکل توخالی
- 6-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای دارای یک یا دو محور تقارن که تحت اثر برش در در راستای عمود بر محور ضعیف مقطع
- 7-6-2-10 ملاحظات مربوط به بازشو در جان تیرها و شاه تیرها
1-6-2-10 الزامات عمومی
در روش LRFD مقاومت برشی طراحی مساوی ØvVn و در روش ASD مقاومت برشی مجاز مساوی Vn/Ωv است که در آن :
Øv = ضریب کاهش مقاومت برشی بوده و برای كلية الزامات این بخش برابر 0.9 است، به جز در مورد بند ۱۰-۲-۶-۲-۱- الف که مقدار آن باید برابر 1.0 در نظر گرفته شود.
Ωv = ضریب اطمینان مقاومت برشی بوده و برای كلية الزامات این بخش برابر 1.67 است، به جز در مورد بند ۱۰-۲-۶-۲-۱ – الف که مقدار آن باید برابر 1.5 در نظر گرفته شود.
Vn= مقاومت برشی اسمی اعضا بوده که مطابق الزامات بندهای ۱۰-۲-۶-۲ تا ۱۰-۲-۶-۷ باید برابر کوچکترین مقدار محاسبه شده براساس حالتهای تسلیم برشی و کمانش برشی در نظر گرفته شود.
2-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع I شکل و ناودانی تحت اثر برش در صفحه جان
الزامات این بند مربوط است به تعیین مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع I شکل نوردشده یا ساخته شده از ورق دارای یک یا دو محور تقارن و ناودانی که تحت اثر برش در صفحه جان قرار دارند. در این بند برای تعیین مقاومت برشی اسمی اعضایی با این نوع مقاطع دو روش ارائه گردیده است. در روش اول برای محاسبه مقاومت برشی اسمی اعضا مطابق الزامات بند ۱۰-۲-۶-۲-۱ از عمل میدان کششی استفاده نمیشود، اما در روش دوم برای تعیین مقاومت برشی اسمی اعضا مطابق الزامات بند ۱۰-۲-۶-۲-۲ از عمل میدان کششی استفاده میشود.
1-2-6-2-10 مقاومت برشی اسمی بدون در نظر گرفتن عمل میدان کششی
مقاومت برشی اسمی (Vn)، بر اساس حالتهای حدی تسلیم برشی و کمانش برشی از رابطه زیر تعیین میشود:
(1-6-2-10) | Vn=0.6FyAwCv1 |
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصه فولاد جان
Aw = dtw= مساحت جان که برابر است با حاصل ضرب عمق کلی مقطع در ضخامت جان
Cv1= ضریب مقاومت برشی جان به شرح زیر:
الف) برای جان مقاطع I شکل نورد شده که باشد:
(2-6-2-10) | Cv1=1 |
ب) برای جان سایر مقاطع I شکل و ناودانی:
ب-1) برای :
(3-6-2-10) | Cv1=1 |
ب-2) برای :
(4-6-2-10) |
در روابط فوق، kv ضریب کمانش برشی ورق جان بوده و به شرح زیر تعیین میشود:
– برای جان مقاطع بدون سخت کننده:
(5-6-2-10) | kv=5.34 |
– برای جان مقاطع دارای سخت کننده و a/h≤3 :
(6-6-2-10) |
– برای جان مقاطع دارای سخت کننده و a/h>3 :
(7-6-2-10) | kv=5.34 |
در روابط فوق:
tw = ضخامت جان مقطع
a = فاصله آزاد بین سخت کنندههای عرضی جان
h = فاصله آزاد بین دو بال منهای گردی محل اتصال جان به بال، برای تیرهای نورد شده
= فاصله آزاد بین دو بال، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله جوش
= فاصله بین خطوط پیچ، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله پیچ
2-2-6-2-10 مقاومت برشی اسمی با توجه به عمل میدان کششی
در مواردی که قطعات سخت کننده عرضی با a/h≤3 در جان تیر تعبیه شود، در چشمههای داخلی فاقد بازشو در جان میتوان برای تعیین مقاومت برشی اسمی اعضا از عمل میدان کششی استفاده نمود. در این حالت مقاومت برشی اسمی (Vn)، براساس حالتهای حدی تسلیم برشی و کمانش برشی از روابط زیر تعیین میشود:
الف) برای :
(8-6-2-10) | Vn=0.6FyAw |
ب) برای :
ب -۱) در صورت برقراری هر سه شرط و
و
:
(9-6-2-10) |
ب -۲) در غیر این صورت:
(10-2-6-10) |
در روابط فوق:
Afc = مساحت بال فشاری
Aft = مساحت بال کششی
bfc= پهنای بال فشاری
bft = پهنای بال کششی
تعریف سایر پارامترها در بند ۱۰-۲-۶-۲-۱ آمده است.
Cv2= ضريب کمانش برشی جان به شرح زیر:
– برای :
(11-6-2-10) | Cv2=1 |
– برای :
(12-6-2-10) |
– برای :
(13-6-2-10) |
تبصره: در صورتی که مقاومت برشی اسمی به دست آمده با توجه به عمل میدان کششی کوچکتر از مقاومت برشی حاصل از رابطه ۱۰-۲-۶-۲-۱ باشد، مقاومت برشی اسمی را میتوان بدون توجه به عمل میدان کششی محاسبه نمود.
3-2-6-2-10 سخت کنندههای عرضی
در مواردی که باشد، تعبيه سخت کنندههای عرضی ضروری نیست.
در صورتی که بوده و برای تأمین مقاومت برشی اسمی استفاده از سخت کنندههای عرضی مدنظر باشد، محدودیتهای زیر باید مورد توجه قرار گیرند:
الف) در صورتی که به عمل تماسی مستقیم بین قطعه سخت کننده و بال تیر، برای انتقال بارهای متمرکز یا عکس العمل تکیه گاهی نیاز نباشد، میتوان سخت کننده عرضی را به بال کششی جوش نداده یا حتی میتوان قطعه سخت کننده را نرسیده به بال کششی قطع کرد. در صورت عدم جوشکاری سخت کننده به بال کششی، جوشهایی که قطعه سخت کننده را به جان تیر متصل میکنند باید در فاصلهای نه کمتر از 4 برابر و نه بیشتر از 6 برابر ضخامت جان از بر جوش اتصال سخت کننده به جان و بال کششی ختم شوند.
ب) سخت کنندههای عرضی باید به بال فشاری متصل گردند تا از بلند شدن بال در اثر پیچش جلوگیری به عمل آید.
پ) فاصله مرکز تا مرکز پیچهایی که سخت کنندهها را به جان تیر متصل میکنند، نباید از 300 میلی متر بیشتر باشد. چنانچه برای اتصال سخت کنندهها به جان تیر از جوشهای گوشه منقطع استفاده شود، نباید فاصله آزاد بین جوشهای منقطع از 16 برابر ضخامت جان و 250 میلی متر بیشتر شود.
ت) کمانش موضعی ورقهای تشکیل دهنده قطعات سخت کننده باید کنترل شود:
(14-6-2-10) |
که در آن:
= نسبت پهنا به ضخامت ورقهای سخت کننده
E= مدول الاستیسیته فولاد
Fyst = تنش تسلیم مشخصه فولاد قطعات سخت کننده
ث) ممان اینرسی (Ist) قطعات سخت کننده باید محدودیت زیر را براساس مشخصات هر دو چشمه مجاور آن به صورت جداگانه تأمین نماید:
(15-6-2-10) |
در رابطه فوق:
Ist= ممان اینرسی قطعات سخت کننده حول محور مرکزی جان، برای قطعات سخت کننده جفت
” = ممان اینرسی قطعات سخت کننده حول محل تماس سخت کننده با ورق جان، برای قطعات سخت کننده تک
= نسبت نیروهای برشی در چشمه مجاور براساس رابطه زیر که نباید کوچکتر از صفر در نظر گرفته شود:
(16-6-2-10) |
Vu= مقاومت برشی موردنیاز در چشمه موردنظر
Vc1= برابر ØvVn در LRFD و Vn/Ωv در ASD است که در آن مقدار Vn در چشمه موردنظر از روابط ۱۰-۲-۶-۱ یا ۱۰-۲-۶-۹ و یا ۱۰-۲-۶-۱۰ تعیین میگردد.
Vc2= برابر ØvVn در LRFD و Vn/Ωv در ASD است که در آن مقدار Vn در چشمه موردنظر از رابطه زیر تعیین میگردد:
(17-6-2-10) | Vn=0.6FyAwCv2 |
0.9=Øv
Cv2= ضریب کمانش برشی جان مطابق روابط ۱۰-۲-۶-۱۱ تا ۱۳
dtw=Aw= مساحت جان مقطع که برابر است با حاصل ضرب عمق کلی مقطع در ضخامت جان
(18-6-2-10) | |
(19-6-2-10) |
tw = ضخامت جان مقطع
a = فاصله آزاد بین سخت کنندههای عرضی جان در چشمه موردنظر
h= فاصله آزاد بین دو بال منهای گردی محل اتصال جان به بال، برای تیرهای نورد شده
= فاصله آزاد بین دو بال، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله جوش
= فاصله بین خطوط پیچ، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله پیچ
bp= کوچکترین مقدار a و h
= بزرگترین مقدار (Fyw/Fyst) و 1
Fyw = تنش تسلیم مشخصه فولاد جان
تبصره: به منظور تأمین حداقل ممان اینرسی لازم برای سخت کنندهها، به جای رابطه ۱۰-۲-۶-۱۵ به طور محافظه کارانه میتوان از رابطه Ist≥Ist1 استفاده کرد.
3-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع سپری تحت اثر برش در صفحه تقارن و نبشی تک تحت اثر برش در امتداد یکی از ساقها
مقاومت برشی اسمی (Vn)، براساس حالتهای حدی تسلیم برشی و کمانش برشی از رابطه زیر تعیین میشود:
(20-6-2-10) | Vn=0.6FybtCv2 |
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصه فولاد
b= عمق مقطع سپری یا پهنای ساق نبشی مقاوم در برابر نیروی برشی
t= ضخامت جان سپری یا نبشی مقاوم در برابر نیروی برشی
Cv2 = ضریب برشی جان مطابق روابط ۱۰-۲-۶-۱۱ تا ۱۳ با فرض h/tw=b/t و kv=1.2
4-6-2-10 مقاومت برشی اعضای با مقطع قوطی شکل (HSS)، جعبهای و سایر مقاطعها دارای یک یا دو محور تقارن
مقاومت برشی اسمی (Vn)، براساس حالتهای حدی تسلیم برشی و کمانش برشی از رابطه زیر تعیین میشود:
(21-6-2-10) | Vn=0.6FyAwCv2 |
که در آن :
Fy = تنش تسلیم مشخصه فولاد جانالف) برای مقاطع قوطی شکل (HSS) و جعبهای
2ht = Aw
t= ضخامت جداره مقطع قوطی شکل و ضخامت جانها در مقاطع جعبهای
h = پهنای جان مقطع مقاوم در برابر نیروی برشی
= فاصله آزاد بین دو بال منهای گردی محل اتصال جان به بال، برای مقاطع نورد شده
= فاصله آزاد بین دو بال، برای مقاطع ساخته شده از ورق
= بعد بیرونی (کلی) منهای سه برابر ضخامت بال، در صورت مشخص نبودن شعاع گردی اتصال جانها به بالها
Cv2= ضریب برشی جان مطابق روابط ۱۰-۲-۶-۱۱ تا ۱۰-۲-۶-۱۳ با فرض h/tw=h/t و kv=5
ب) برای سایر مقاطع دارای یک یا دو محور تقارن:
Aw = مساحت جان یا جانهای مقاوم مقطع در برابر نیروی برشی
t= ضخامت جان مقاوم در برابر نیروی برشی
h = پهنای جان مقطع مقاوم در برابر نیروی برشی
= فاصله آزاد بین دو بال، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله جوش
= فاصله بین خطوط پیچ، برای مقاطع ساخته شده از ورق با اتصال جان به بالها به وسیله پیچ
Cv2 = ضریب برشی جان مطابق روابط ۱۰-۲-۶-۱۱ تا ۱۳ با فرض h/tw=b/t و kv=5
تبصره: در مقاطع صلیبی متشکل از دو نیمرخ I شکل عمود بر هم، مقادیر t, Aw و h باید و براساس فقط جان موازی با امتداد نیروی برشی تعیین گردیده و از مقاومت برشی اسمی بالها صرفنظر شود.
5-6-2-10 مقاومت برشی اعضای با مقطع دایرهای شکل توخالی
مقاومت برشی اسمی (Vn)، براساس حالتهای حدی تسلیم برشی و کمانش برشی از رابطه زیر تعيين میشود:
(22-6-2-10) | Vn=0.6FcrAg |
که در آن:
(23-6-2-10) |
در روابط فوق:
Fy= تنش تسلیم مشخصه فولاد
E= مدول الاستیسیته فولاد
Ag= سطح مقطع کلی مقطع
D= قطر خارجی مقطع
t= ضخامت طراحی مقطع لولهای معادل 0.93 برابر ضخامت اسمی مقطع برای مقاطع ساخته شده با جوش قوس الکتریکی و معادل ضخامت اسمی مقطع برای مقاطع ساخته شده با جوش زیر پودری
Lv= فاصله بین محل نیروی برشی حداکثر تا محل نیروی برشی صفر در طول عضو
6-6-2-10 مقاومت برشی اسمی اعضای دارای یک یا دو محور تقارن تحت اثر برش در راستای عمود بر محور ضعیف مقطع
در صورتی که این نوع اعضا تحت اثر پیچش قرار نداشته باشند، مقاومت برشی اسمی (Vn) هر یک از اجزای مقاوم در برابر برش باید از رابطه زیر به دست آید:
(25-6-2-10) | Vn=0.6FybftfCv2 |
که در آن:
Fy = تنش تسلیم مشخصه فولاد
tf = ضخامت جزء مقاوم در مقابل برش
bf = پهنای جزء مقاوم در مقابل برش
Cv2 = ضریب کمانش برشی جان مطابق روابط ۱۰-۲-۶-۱۱ تا ۱۳ با فرض h/tw=bf/2tf برای مقاطع I شکل و سپری و h/tw=bf/tf برای مقطع ناودانی و kv=1.2
7-6-2-10 ملاحظات مربوط به بازشو در جان تیرها
تأثیر تمامی بازشوهای موجود در جان در تعیین مقاومت برشی اسمی اعضای با مقطع فولادی و اعضای با مقطع مختلط باید در نظر گرفته شود. در مواردی که مقاومت برشی موردنیاز در محل بازشو از مقاومت برشی موجود بیشتر باشد، تأمین مقاومت برشی موردنیاز از طریق تقویت کافی پیرامون بازشو مجاز است. الزامات مربوط به مقاومت برشی موجود تیرهای دارای بازشوهای متوالی در جان (تیرهای لانه زنبوری) در پیوست ۵ این مبحث ارائه شده است.