11-1-appendix-concepts-of-building-industrialization

پیوست 1- مفاهیم صنعتی سازی ساختمان

از دهه ۵۰ خورشیدی به بعد، برای صنعتی سازی ساختمان در کشور کوشش شده است؛ ولی اگر صادقانه قضاوت شود، موفق نبوده ایم. اکثر مهندسان کشور در جواب این پرسش که “صنعتی سازی یعنی چه؟” پاسخهای متفاوت و ناقصی مثل “پیش ساخته سازی” یا “انبوه سازی” را مطرح می کنند که جامع و مانع نیست؛ به عنوان یک مثال نقض، می توان به روش قالب های تونلی اشاره داشت که بسیار صنعتی است؛ اما پیش ساخته نیست. انتظاری که از صنعتی شدن ساختمان می رود این است که کیفیت کار در همه زمینه ها بالا رود و برای اجزای مشابه یکسان شود؛ همچنین، بهره وری منابع و سرعت افزایش یابد. از این رو، بهره وری منابع، افزایش سرعت، بهبود و یکسان سازی سطح کیفیت، سه معیار عمده صنعتی سازی است که حتی عدم رعایت یکی، موجب غیرصنعتی شدن پروژه می شود. در حال حاضر، علت ناچیز بودن افزایش بهره وری در ایران، در اختیار نداشتن فناوری های لازم نیست؛ بلکه عدم مدیریت درست منابع است. فناوری، کم و بیش در سال های گذشته وارد کشور شده، ولی پاسخگوی این موضوع نبوده است. بهره وری، حاصل ترکیب بهینه و موزون منابع و زمان است. حال آنکه، در کشورمان نه از منابع به طور موزون استفاده میشود و نه ترکیب بهینه ای از آنها لحاظ می شود. ترکیب بهینه و موزون منابع و زمان با مدیریت کیفیت جامع (TQM) قابل دستیابی است؛ به شرط اینکه منبع مالی نیز، موزون به آن تزریق شود. این موضوع، خود می تواند بسترساز توسعه فناوری باشد. شایان توجه است که هر اقدام برهم زننده رفتار موزون، باعث افت شدید بهره وری خواهد شد؛ مثال بارز آن، پرداخت های غیر موزون اقتصادی است.

حداقل ۹۵ درصد حجم ساخت و ساز کشور را ساخت و ساز متداول شهری و روستایی که همان غیر انبوه سازی هاست، تشکیل می دهد. پیش ساختگی، کلید صنعتی سازی در غیر انبوه سازی است که از طریق استانداردسازی کیفی و ابعادی و نیز مدولارسازی محقق می شود. الزام داشتن استاندارد کیفی و ابعادی و نیز مدولار بودن، باعث افزایش تقاضای اقلام کارخانه ای در بازار می شود. در نتیجه، مهندسان می دانند که باید یکی از آن تولیدات مدولار كارخانه ای را که کیفیت مناسبی دارند، انتخاب کنند و نصابها هم، به سهولت آن را نصب می کنند. به عبارت دیگر، نتیجه کارخانه ای شدن محصولات، بهره وری منابع، افزایش سرعت، بهبود و یکسان سازی کیفیت خواهد بود که جملگی از معیارهای صنعتی سازی است. به همین دلیل است که در کشورهای پیشرفته، یک ساختمان ۴ طبقه در زمان بسیار کوتاه تری نسبت به کشورهای در حال توسعه ساخته می شود.

بحث مدولار، متفاوت از موضوع ماژول است که نمونه بارز آن لارج پانل است. مدولار به این معنی است که مدولی تعریف و ابعاد، به اندازه مضربی از آن مدول، کم و زیاد می شود. برای مثال، عرض درها از ۷۰ سانتی متر شروع و ده سانتی متر، ده سانتی متر اضافه شود تا به ۱۱۰ سانتی متر برسد؛ این ده سانتی متر همان مدول است. در نتیجه، دری با عرض ۷۴ سانتی متر وجود ندارد و برای نصب، لازم نیست که نجار پای کار باشد.

توضیح: لارج پانل، روش ساخت با استفاده از قطعات پیش ساخته بتنی که اغلب حجیم، سنگین و فاقد تنوع هستند، است. ساختمانهای ساخته شده با این روش، در زلزله ۱۹۸۸ اسپیتاک ارمنستان که با بزرگی 6/8 در مقیاس MW به وقوع پیوست، عموما از ناحیه اتصالات خود دچار آسیب شدند و فرو ریختند. بر اثر این  زلزله، نزدیک به ۴۰،۰۰۰ نفر کشته و حدود ۱۳۰،۰۰۰ نفر مجروح شدند.

مشخصه اصلی انبوه سازی، تکرار زیاد و در نتیجه، امکان اتخاذ روش برای ساخت است. هنگام طراحی طرح تکرارپذیر در انبوه سازی صنعتی، توجه به ساخت پذیری و در دسترس بودن فناوریها و روشهای ساخت صنعتی اهمیت ویژه ای دارد و این مهم، با اتخاذ شیوه “طرح و ساخت” به سهولت  انجام می شود. از این رو، برای کسب بهترین نتیجه از مهندسی ارزش و ترویج صنعتی سازی در انبوه سازی، شیوه “طرح و ساخت” برای آنها الزامی شده است. الزام “طرح و ساخت” برای انبوه سازی صنعتی، الزام آن برای کل پروژه است. واضح است که در فعالیتهای می توان از مشاور یا پیمانکاری جداگانه، لیکن تحت مدیریت واحد و به صورت یکپارچه استفاده کرد. در شیوه “طرح و ساخت”، پایش پروژه بر عهده شخص ثالثی است که معمولا مشاور کارفرماست. در پروژه های غیرانبوه سازی صنعتی، طرح و ساخت می تواند جدا از هم باشد؛ همان گونه که در اکثر پروژه های غیرانبوه سازی صنعتی معروف دنیا، مشاور و پیمانکار مستقل از یکدیگر هستند. حال آنکه برای طرحهای انبوه سازی صنعتی، طرح و ساخت یک الزام است. در روش “طرح و ساخت” است که طراحی با توجه به مقتضیات اجرا، واقع بینانه تر انجام و مرحله بازنگری در نقشه ها حذف می شود؛ از این رو، بهره وری افزایش می یابد؛ اینجاست که مهندسی ارزش محقق می شود.

توضیح: در شیوه Design and Build که از عبارت “طرح و ساخت” برای معادل فارسی آن استفاده شده، مدیریت طرح و ساخت برعهده مجموعه واحدی است. طراحی با لحاظ کردن نظرات مجری، به منظور کاهش خطاها و در نتیجه افزایش سرعت در فعالیت ها انجام میشود. تاکید می شود مفهوم طرح و ساخت، این نیست که طراح و سازنده با هم ادغام شوند؛ بلکه می توانند جدا از هم باشند؛ اما ارتباط تعریف شده ای دارند که این ارتباط، مادر مهندسی ارزش است و به کمک آن، درصد قابل توجهی صرفه جویی اقتصادی ایجاد میشود. روش Fast Track Mode نوعی از شیوه “طرح و ساخت” است که در آن، همپوشانی فعالیت های طراحی و اجرا صورت می پذیرد. در این روش، طراح و کنترل پروژه از ابتدای پروژه باید کنار مجری باشند تا هر بخش از کار، با نظر و تایید هر سه عامل پیش برود. در شیوه های دیگر ساخت، اگر هدف مهندسی ارزش باشد، ولی طراح و مجری با هم کار طراحی را انجام ندهند، این هدف تحقق نخواهد یافت. کاربرد شیوه “طرح و ساخت” در ایران، از حدود ۲۰ سال پیش آغاز شده است و امروزه، اکثر قریب به اتفاق پروژه ها در صنایع نفت و فولاد، به صورت طرح و ساخت، در قالب قراردادهای EPC (مهندسی، تدارکات و ساخت) واگذار می شود؛ زیرا، نقش تدارکات در این صنایع، گسترده و تخصصی است.

در دنیا، اکثر انبوه سازان صنعتی، دارای مجموعه طراحی در داخل خود یا به صورت مشارکتی هستند. البته، ممکن است از برخی شیوه های طراحی استفاده کنند؛ اما جزییات اجرایی را باید خودشان تهیه نمایند. برای مثال، پیمانکاران ترکیه ای که با روش قالب های تونلی کار می کنند، حتی از مبدعان فرانسوی آن نیز ماهرتر شده اند. بررسی ساختمان های تاریخی در سطح ایران و جهان، نشان دهنده این موضوع است که جملگی به روش طرح و ساخت انجام شده اند. بدین مفهوم که طراحانی نخبه که تسلط کامل بر ساخت نیز داشتند، بنای مورد نظر را طرح می کردند و سپس خودشان مسوولیت اجرای آن را بر عهده می گرفتند. به تدریج، طی قرون متمادی، به دلیل تخصصی شدن فعالیتها، کاربرد روش طرح و ساخت کمرنگ شد و این وضعیت تا نیمه دوم قرن بیستم ادامه یافت. در آن زمان، پژوهشگران به مزایای روش “طرح و ساخت” و تاثیر آن در بهره وری پی بردند و کاربرد آن، رو به فزونی گذاشت.

از دیگر الزامات انبوه سازی صنعتی، مدیریت یکپارچه است که با استقرار TQM عملی می شود و نیازمند ابزارهایی مانند تحقیق و توسعه برای نوآوری؛ مدیریت دانش برای ثبت و به کارگیری درس آموخته ها؛ بهداشت، ایمنی و محیط زیست برای حفظ محیط کار سالم و ایمن؛ آموزش برای تربیت نیروی کار لازم؛ و کنترل همراه با تضمین کیفیت برای اطمینان از بهبود و یکسان سازی کیفیت است. این ابزارها، لازمه اعمال مدیریت یکپارچه است. شایان توجه است که افزایش ایمنی و بهداشت، همراه با کاهش آسیب به محیط زیست، از اصلی ترین محورهای توسعه پایدار نیز است.

برای کاهش فاصله صنعتی سازی ساختمان در کشورمان با کشورهای پیشرفته، لازم است تا بین ساخت و ساز صنعتی در دو حوزه انبوه و غیر انبوه، تفکیک قایل شد؛ زیرا همان گونه که پیش تر تشریح شد، نحوه تامین معیارهای سه گانه صنعتی سازی در این دو گروه، کاملا با یکدیگر تفاوت دارد. سه مانع عمده در مسیر صنعتی سازی ساختمان عبارتند از: تعجیل، عادت به روش های متعارف و فقدان فهرست بهای ویژه صنعتی سازی ساختمان که در ادامه بررسی می شوند:

  • سرعت، حاصل کاهش خطاست؛ در حالی که، تعجیل، گسترش خطا را تشدید می کند. تعجیل به صورت مستقل، به عنوان مانعی برای صنعتی سازی ساختمان ذکر می شود تا اهمیت آن برای فعالان این عرصه مشخص شود. مراحل مختلفی شامل فکر کردن، تعیین روش و ابزار کار، سازماندهی و برنامه ریزی منابع باید جملگی با رعایت ترتیب انجام گیرد تا بتوان شاهد تحقق صنعتی سازی ساختمان در کشور بود. در غیر این صورت، هزینه، افزایش و کیفیت، کاهش می یابد.
  • عادت به روش های متعارف، همان گرایشی در انسان هاست که منجر به مقاومت در برابر روش های جدید می شود. همیشه برای اینکه چیز جدیدی، جایگزین عادت گذشته شود، به وقت، توجه و سرمایه نیاز دارد. دیده شده است که ساخت مجموعه ی ۲،۰۰۰ واحدی را به شخصی واگذار کرده اند و او به دلیل وابستگی و عادت به روش های سنتی، آجر را روی آجر گذاشته و در انتها هم، هدررفت عظیم مصالح را با کامیون بار زده و در محیط زیست تخلیه کرده است.
  • فقدان فهرست بهای ویژه صنعتی سازی موجب شده است که انعطاف کافی برای پذیرش روش ها و فناوری های جدید صنعتی در نظام قیمت گذاری محصول و خدمات ساختمانی وجود نداشته باشد؛ در نتیجه، ریسک پیمانکاران برای کاربرد شیوه های جدید در طراحی و ساخت افزایش یابد. عدم اعمال مهندسی ارزش، از دیگر پیامدهای فقدان فهرست بهای ویژه صنعتی سازی است.

نداشتن استاندارد کیفی و ابعادی و مدولار نبودن معماری، اجزاء تاسیسات و تجهیزات گوناگون ساختمان، مانع اصلی برای گسترش صنعتی سازی در غیر انبوه سازی ها است. از سویی دیگر، عدم اتخاذ روش طرح و ساخت، در کنار نداشتن مدیریت یکپارچه، از موانع عمده صنعتی سازی در انبوه سازی هاست.

در اکثر قریب به اتفاق پروژه های ساختمانی، همچنان غفلت از معیارهای سه گانه صنعتی سازی به چشم می خورد که منجر به کاستی های زیر می شود:

۱- مدیریت نادرست برای ترکیب بهینه و موزون منابع و زمان و در نتیجه بهره وری ناچیز؛

۲- کیفیت نامناسب؛

۳- انحراف از برنامه زمانبندی مبتنی بر سرعت.

در پایان، چنین میشود که صنعتی سازی برای هر پروژه ساختمانی، حاصل رویکرد حل مساله پایه تفکر برای بهره گیری از مزیت تکرار است که از طریق ترکیب بهینه و موزون منابع و زمان با در نظر گرفتن مقتضیات اجرا محقق می شود و فرهنگ جامعه و محدودیتهای اقتصادی و سیاسی، تاثیر قابل توجهی بر آن دارد.

ابزارک‌های من

در حال توسعه

بر اساس برنامه توسعه کدکاو، این بخش طبق زمان بندی تدوین و منتشر خواهد شد. برای اطلاع از برنامه توسعه کدکاو به صفحه “کدکاو” مراجعه کنید.

برای مشاهده و استفاده از این خدمات باید به عنوان کاربر "ورود " کرده باشید.

در این بخش مقررات ملی مطلبی وجود ندارد
در این بخش مقررات ملی رابطه ای وجود ندارد
در این بخش مقررات ملی جدولی وجود ندارد
در این بخش مقررات ملی تصویر یا نموداری وجود ندارد

ورود | عضویت

از طریق این صفحه می توانید به کدکاو وارد شوید و از خدمات سطح بالاتری به رایگان استفاده کنید. اگر هنوز ثبت نام نکرده اید، از همین جا شروع کنید.

صفحات اصلی کدکاو

کتابخانه

جستجوی پیشرفته

کاو
میزان دقت در جستجوی عبارت
عین عبارت چند کلمه ای را جستجو کن
در عنوان ها جستجو کن
متن کامل مقالات را جستجو کن
فیلتر مباحث
استانداردهای ساختمانی ایران
آیین نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله - استاندارد 4-2800
سیمان هیدرولیکی
آهک و فرآورده‌های آن
گچ و فرآورده‌های آن
ملات های ساختمانی
سنگ‌های ساختمانی
سنگدانه ها
کاشی سرامیکی
فرآورده‌های سفالی و آجرها
فرآورده‌های سیمانی
قیر و قطران
عایق‌های رطوبتی
عایق‌های حرارتی
شیشه
یراق آلات ساختمانی
رنگ و پوشش‌های ساختمانی
پلیمرهای ساختمانی
چوب و فرآورده‌های آن
آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاری
فلزات غیرآهنی
نانو مواد
مقررات ملی ساختمان ایران
مبحث یکم تعاریف
مبحث دوم نظامات اداری
مبحث سوم حفاظت ساختمانها در مقابل حریق
مبحث چهارم الزامات عمومی ساختمانها
مبحث پنجم مصالح و فرآورده های ساختمانی
مبحث ششم بارهای وارد بر ساختمان
مبحث هفتم پی و پی سازی
مبحث هشتم طرح و اجرای ساختمان های بنایی
مبحث نهم طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه
مبحث دهم طرح و اجرای ساختمانهای فولادی
مبحث یازدهم طرح و اجرای صنعتی ساختمانها
مبحث دوازدهم ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا
مبحث سیزدهم طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمانها
مبحث چهاردهم الزامات عمومی ساختمان
مبحث پانزدهم آسانسور و پلکان برقی
مبحث شانزدهم تاسیسات بهداشتی
مبحث هفدهم لوله کشی گاز طبیعی
مبحث هجدهم عایق بندی و تنظیم صدا
مبحث نوزدهم صرفه جویی در مصرف انرژی
مبحث بیستم علائم و تابلوها
مبحث بیست و یکم پدافند غیرعامل
مبحث بیست و دوم مراقبت و نگهداری و از ساختمانها
مبحث بیست و سوم الزامات ترافیکی ساختمانها