بخش 5

برای ارزیابی هر ماده، حداقل سه آزمونه را مورد آزمون قرار دهید. آزمونه‌ها در ابعاد مورد نیاز ممکن است به وسیله قالب‌گیری¹ یا روزن رانی² آماده شوند. روش‌های مورد استفاده برای آماده سازی کلیه آزمونه‌ها، باید در گزارش آزمون ذکر شوند.

یادآوری– نتایج این روش ممکن است متأثر از اثرات سطحی باشد. برای بعضی مواد، نتایج مختلفی می‌تواند از آزمونه‌های قالب‌گیری شده و آزمونه‌های بریده شده از ورق بزرگ‌تر به دست آید.

هر گونه آلودگی در سطح آزمونه که بتواند بر جذب آب مؤثر باشد، باید با تمیز کننده‌ای بی‌اثر بر پلاستیک پاک شود، درجه تأثیر تمیز کننده بر پلاستیک، مطابق با استاندارد ملی ایران شماره۷۲۴۲، اندازه‌گیری می‌شود. برای مثال منطبق با عبارت "هیچ" (بدون تغییر در ظاهر) بر اساس استاندارد ملی ایران شماره۷۲۴۲ باشد. اجازه دهید آزمونه‌ها در دمای۲۳°C در رطوبت نسبی۵۰٪ به مدت حداقل۲ ساعت بعد از پاک کردن و قبل از شروع آزمون، خشک شوند. هنگام انتقال آزمونه‌ها برای جلوگیری از آلودگی از دستکش تمیز استفاده کنید.

ماده تمیز کننده باید بر جذب آب بی‌اثر باشد. هنگام تعیین مقدار تعادلی رطوبت مطابق بند۶–۳ (روش۱) و بند۶–۶ (روش۴) از اثرات عامل تمیز کننده می‌توان چشم پوشی کرد.

به جز در موارد مشخص شده یا توافق بین کلیه اعضای ذی‌نفع، ابعاد و رواداری ابعادی آزمونه‌های مربع شکل، باید مطابق مقادیر استانداردISO 294-3 با ضخامت(۱/۰±۰/۱)mm باشد. این آزمونه‌ها می‌توانند به وسیله قالب‌گیری، مطابق استانداردISO 294-3 تحت شرایط مندرج در استانداردهای قابل کاربرد برای ماده مورد آزمون(یا شرایط توصیه شده توسط عرضه کننده مواد)، آماده شوند. برای بعضی از مواد، مانند پلی‌آمیدها، پلی‌کربنات‌ها و بعضی از پلاستیک‌های تقویت شده استفاده از آزمونه با ضخامت۱mm، ممکن است نتایج معنی‌داری را ارائه نکند. علاوه بر این، بعضی مشخصه‌های محصول به استفاده از آزمونه‌های ضخیم‌تر برای تعیین جذب آب نیاز دارند. در این حالت‌ها ممکن است از آزمونه‌ای با ضخامت(۲/۰۵±۰/۰۵)mm استفاده شود. اگر از آزمونه دیگری با ضخامت غیر از۱mm استفاده شود، ضخامت آزمونه باید در گزارش آزمون، ذکر شود. گر چه الزامی در مورد اندازه شعاع لبه‌ها و گوشه‌ها وجود ندارد. به هر حال برای جلوگیری از این که مواد از لبه‌ها و گوشه‌ها در طول آزمون از دست بروند باید صاف و تمیز باشند.

بعضی مواد ممکن است اثر جمع‌شدگی¹ در قالب را نشان دهند. اگر آزمونه‌های این مواد با استفاده از یک قالب با ابعاد کوچک‌تر از حدود مشخص شده در استانداردISO 294-3 آماده شوند، ابعاد نهایی آزمونه‌ها

1- Moulding
2- Extrusion

ممکن است خارج از حدود رواداری مشخص شده در این استاندارد قرار گیرند که باید در گزارش آزمون ذکر شود.

برای بعضی از مواد پلاستیکی تقویت شده مانند اپوکسیدهای تقویت شده با الیاف کربن، اثرات نفوذ ناهمگن ناشی از مواد تقویت کننده، با استفاده از آزمونه‌های کوچک ممکن است به بروز اشتباه در نتایج منجر گردد. در این حالت، آزمونه‌هایی که با یکی از انواع آزمونه‌های زیر مطابقت دارند باید به کار روند و ابعاد معین و روش‌های آماده سازی آزمونه باید در گزارش آزمون ذکر شود.

الف– صفحه مربع شکل یا صفحه دارای انحناء که معادله زیر برای ابعاد آن صدق می‌کند:

که در آن:
w طول اسمی از یک سمت بر حسب میلی‌متر؛
d ضخامت اسمی بر حسب میلی‌متر است.

ب– صفحه مربع شکل با ابعاد۱۰۰mm×۱۰۰mm که لبه‌های آن با فولاد زنگ نزن یا فویل آلومینیوم پوشیده باشد، به طوری که جذب رطوبت از میان لبه‌ها به حداقل رسیده باشد. زمانی که این آزمونه آماده می‌شود، باید در وزن کردن آزمونه قبل و بعد از چسباندن فویل(به منظور به دست آوردن افزایش جرم ناشی از فویل و چسب) دقت شود. از چسب با خاصیت جذب آب کم استفاده کنید تا بر نتایج آزمون مؤثر نباشد.

به جز مواردی که توسط استانداردهای دیگر مشخصاً مورد نیاز باشد، آزمونه‌های لوله‌ای شکل باید ابعاد زیر را داشته باشند:

الف– برای لوله‌هایی که قطر داخلی۷۶mm یا کمتر دارند، قطعاتی از لوله به طول(۲۵±۱)mm را از یک لوله بلندتر از جنس ماده مورد ارزیابی ببرید. برش باید در جهت عمود بر محور طولی لوله باشد. بریدن می‌تواند توسط ماشین کاری، اره کردن، قیچی کردن انجام شود و باید آزمونه‌ای با لبه‌های صاف و عاری از ترک را فراهم کند.

ب– برای لوله‌هایی که قطر داخلی بیشتر از۷۶mm دارند، آزمونه‌ها را به شکل مستطیل به طول(۷۶±۱)mm (اندازه‌گیری در راستای سطح خارجی لوله انجام شود) و عرض(۲۵±۱)mm ببرید. لبه‌ها باید صاف و عاری از ترک باشند.

1- Shrinkage
2- Anisotropic

آزمونه میله‌ای شکل باید ابعاد زیر را داشته باشد:

الف– برای میله‌هایی با قطر۲۶mm یا کمتر، قطعه‌ای را به طول(۲۵±۱)mm ببرید. برش باید در جهت عمود بر محور طولی میله باشد. قطر آزمونه باید معادل قطر میله باشد.

ب– برای میله‌هایی با قطر بیشتر از۲۶mm، قطعه‌ای به طول(۱۳±۱)mm را ببرید، برش باید در جهت عمود بر محور طولی میله باشد. قطر آزمونه باید معادل قطر میله باشد.

به جز مواردی که توسط استانداردهای دیگر مورد نیاز باشد، محصول را به گونه‌ای ببرید که:
– الزامات آزمونه‌های مربع شکل را برآورده کند،
یا
– دارای طول و عرض(۶۱±۱)mm و شکل یکسان(از نظر ضخامت و انحناء) همانند ماده مورد آزمون باشد.

شرایط ماشین کاری که برای آماده‌سازی آزمونه‌ها استفاده می‌شود باید مورد توافق تمامی طرف‌های ذی‌نفع باشد. همچنین این شرایط باید مطابق استانداردISO 2818 باشند و در گزارش آزمون نیز ذکر شوند.

اگر ضخامت اسمی بیشتر از۱/۱mm باشد و ملاحظات خاصی در کاربرد آن نباشد باید با ماشین کاری روی فقط یک سطح، ضخامت آزمونه به۱/۰mm تا۱/۱mm کاهش یابد.

وقتی سطح لامینه ماشین کاری شود خواص جذب آب به طور گسترده‌ای تحت تأثیر قرار خواهد گرفت به طوری که نتایج آزمون نمی‌تواند معتبر باشد، بنابراین آزمونه‌ها باید با ضخامت اولیه آزمون شوند و ابعاد آن‌ها در گزارش آزمون، باید ذکر شود.