بخش 4
نمونه‌برداری
کلیات
نمونه‌برداری از مواد افزودنی باید به روشی انجام شود که نمونه حاصل، نماینده بهر مورد بازرسی باشد.
رویه‌های زیر باید به‌کار برده شود:
– برای آزمون نوع و در حالت اختلاف‌نظر، طبق زیربند۴–۲؛
– در هنگام تحویل، طبق زیربند۴–۳؛
۱– اصطلاحات و تعاریف به‌کار رفته در استانداردهای ISO و IEC، در وبگاه‌های http://www.iso.org/obp و http://www.electropedia.org در دسترس است.
– برای کنترل تولید کارخانه‌ای، طبق زیربند۴–۱.
در صورت درخواست، نمونه‌برداری باید در حضور نمایندگان طرف‌های ذی‌نفع انجام شود.
نمونه‌برداری از موجودی (انبار) تولیدکننده
کلیات
هر نمونه باید نماینده یک بهر باشد. برای تولید پیوسته یک ماده افزودنی، یک نمونه برداشته شده از حداکثر هر۲۵ t می‌تواند به عنوان نماینده در نظر گرفته شود.
ماده افزودنی پودری (بسته‌بندی شده کیسه‌ای)
نمونه باید از زیرنمونه‌هایی از۶ بسته (کیسه) یا در صورتی که تعداد بسته‌ها (کیسه‌ها) کمتر از۶ عدد باشد، از تمامی بسته‌ها (کیسه‌ها) تشکیل شود. زیرنمونه‌ها از بسته‌ها (کیسه‌ها)یی که به‌صورت تصادفی در محموله توزیع شده‌اند، برداشته می‌شود.
یکی از روش‌های اجرایی زیر باید اعمال شود:
الف– در صورتی که جرم بسته‌ها حداکثر۵۰۰ g باشد کل محتویات هر بسته برداشته شود؛
ب– در صورتی که جرم بسته‌ها بیش از۵۰۰ g باشد، یکی از روش‌های زیر را به‌کار برید:
۱– یک لوله نمونه‌گیری، که قطر داخلی آن کمتر از۲۵ mm نباشد، را به داخل بسته‌ها به گونه‌ای وارد کنید که از محتویات تمام طول برداشته شود.
۲– یکی از بسته‌های مورد نمونه‌برداری را بر روی یک سطح تمیز خشک تخلیه و مواد را مخلوط کنید. از حداقل سه قسمت متفاوت توده، بخش‌هایی که جرم هر کدام از۱۲۵ g کمتر نباشد، بردارید.
روش داده شده در زیربند مورد۱ ردیف ب زیربند۴–۲–۲ روش ترجیحی است، اما در صورتی که لوله نمونه‌گیری در دسترس نباشد، روش زیربند مورد۲ ردیف ب زیربند۴–۲–۲ باید به‌کار برده شود.
این رویه را برای سایر بسته‌هایی که قرار است زیرنمونه از آن‌ها گرفته شود، تکرار کنید و زیرنمونه‌ها را تا دستیابی به یک توده نمونه به‌طور کامل مخلوط کنید. اگر توده نمونه بیش از۳ kg باشد، مقدار آن باید با روش چهارقسمتی کردن یا با استفاده از یک مقسم نمونه، تا۳ kg کاهش یابد.
نمونه را به سه قسمت مساوی تقسیم کنید و هر قسمت را در یک ظرف تمیز هوابندی شده و برچسب زده شده قرار دهید. حداقل یک ظرف حاوی۱ kg باید به عنوان مرجع آینده نگهداری شود. ظرف(ها) را در یک محل محافظت شده از رطوبت، گرما و نور برای یک‌سال یا مدت زمان کوتاه‌تری که تاریخ مصرف ماده است، نگهداری کنید.
ماده افزودنی مایع
کلیات
برای دستیابی به نمونه‌های نماینده مواد افزودنی مایع، یکی از روش‌های اجرایی زیر باید به‌کار گرفته شود.
نمونه‌برداری ماده افزودنی مایع از داخل ظرف‌ها (بسته‌بندی شده)
نمونه باید از زیرنمونه‌هایی از۶ ظرف یا در صورتی که تعداد ظرف‌ها کمتر از۶ عدد باشد، از تمامی ظرف‌ها تشکیل شود. زیرنمونه‌ها از ظرف‌هایی که به‌صورت تصادفی در محموله توزیع شده‌اند، برداشته می‌شود.
قبل از نمونه‌برداری، محتویات داخل ظرف را به‌هم بزنید تا مواد کمی ته‌نشین شده، پخش شوند. تمام رسوباتی که با چنین هم‌زدنی به داخل تعلیقه¹ پخش نمی‌شوند را نادیده بگیرید.
بدون تأخیر، زیرنمونه‌ها را از ظرف‌های انتخاب شده با استفاده از یکی از رویه‌های زیر بردارید:
الف– در صورتی که حجم ظرف حداکثر۰/۵ l باشد، کل محتویات ظرف برداشته شود؛
ب– در صورتی که حجم ظرف‌ها بیش از۰/۵ l باشد، مقدار۰/۵ l مایع از هر ظرف بردارید، زیرنمونه‌های به‌دست آمده با این روش را ترکیب کنید و برای تشکیل یک توده نمونه، به خوبی مخلوط کنید.
نمونه‌برداری از ماده افزودنی مایع داخل یک مخزن (تانک)
در صورتی که افزودنی مایع درون مخزن در حال به‌هم زده شدن باشد، یک نمونه می‌تواند، نماینده محتویات مخزن تا حجم حداکثر۲۵۰۰۰ l باشد. توده نمونه باید حداقل۳ l باشد.
در غیر این‌صورت، سه نمونه باید طبق موارد زیر برداشته شود:
یکی از بخش بالایی مخزن، یکی در محدوده۳۰۰± mm از سطح میانی مخزن و دیگری در محدوده۴۰۰ mm از کف مخزن برداشته شود. حجم هر نمونه باید حداقل۱ l باشد. این سه نمونه را به‌طور کامل مخلوط کنید تا یک توده نمونه یکنواخت تشکیل دهند.
تقسیم نمونه
توده نمونه به‌دست آمده از یکی از سه رویه شرح داده شده در زیربندهای۴–۲–۳–۲ یا۴–۲–۳–۳ باید به سه نمونه مساوی تقسیم شود. آن‌ها را در سه بطری تمیز برچسب‌دار و دارای درپوش محکم بریزید. حداقل یک بطری به‌عنوان مرجع به مدت یک سال یا تا تاریخ مصرف ماده، هر کدام که زودتر است، نگهداری شود.
بطری(ها) را در محلی که از گرما، یخ‌زدگی و نور، محافظت شده است نگهداری کنید.
1 - Suspension
نمونه‌برداری در هنگام تحویل
در صورت نیاز به نمونه‌برداری از یک محموله از یک ماده افزودنی، نمونه‌برداری باید پیش از تخلیه در محل و در زمان تحویل انجام شود.
نمونه‌برداری برای کنترل تولید کارخانه‌ای
رویه‌های نمونه‌برداری برای کنترل تولید کارخانه‌ای باید در دستورالعمل کنترل تولید مستند شود. این رویه باید اطمینان دهد که نمونه نماینده به‌دست می‌آید.
به عنوان یک راهنما، حداقل یک نمونه به ازای هر بهر یا، در حالت تولید پیوسته، در فاصله‌هایی که بیش از۲۵ t نباشد، برداشته شود. توصیه می‌شود بعد از آزمون، یک نمونه با حجم حداقل۲۵۰ ml برای حداقل یک سال یا تا تاریخ مصرف آن، در صورتی که طولانی‌تر باشد، نگهداری شود. اگر مقدار مصرف متعارف ماده افزودنی بیش از۲٪ باشد، توصیه می‌شود که نمونه بزرگ‌تری نگهداری شود.
سابقه
تمام اطلاعات مرتبط با نمونه‌برداری باید ثبت شود، به‌ویژه:
الف– تاریخ نمونه‌برداری؛
ب– نام فرآورده؛
پ– نوع ماده افزودنی؛
ت– نام تولیدکننده؛
ث– شماره شناسایی بهر تولیدکننده؛
ج– مقدار بهری که نمونه نماینده آن است؛
چ– حالت فیزیکی؛
ح– رنگ؛
خ– نام افراد و سازمان‌هایی که حین نمونه‌برداری حضور داشته‌اند.
گفت‌وگوی عمومی انجمن درباره بخش 4
نظر شما درباره این بند با نام شما در انجمن عمومی منتشر می‌شود و دیگران می‌توانند آن را بخوانند و پاسخ بدهند.