بخش U7

با توجه به رشد دانش علمی و افزایش تعداد اصطلاحات فنی در این زمینه، هدف از این استاندارد تعریف اصطلاحات مهم برای مواد نانوساختاریافته است. مواد نانوساختاریافته با ساختارهای داخلی یا ساختارهای سطحی نانومقیاس مشخص می‌شوند. نانو اشیا (ماده دارای یک، دو یا چند بعد خارجی نانومقیاس) می‌توانند نانوساختاریافته باشند.

یک ماده را به صرف خواص بلوری آن (آرایه‌های سه بعدی از اتم‌ها یا مولکول‌های تشکیل دهنده بلورک، نظم کوتاه دامنه اتم‌ها در فازهای بی‌شکل یا شبه بی‌شکل، مرزهای دانه‌ای، فصل مشترک مرزدانه‌ای، نابجایی، غیره)، نباید به عنوان نانوساختاریافته طبقه‌بندی کرد. در مقابل، موادی با توزیع اندازه دانه‌ای که کسر عمده دانه‌ها نانومقیاس (نانوبلورین) باشند، حفره یا روزنه‌های نانومقیاس، رسوبات نانومقیاس (یعنی نانواشیا در یک ماتریس جامد) ویژگی‌های کافی یک ماده را برای طبقه‌بندی به عنوان "نانوساختاریافته" دارند. (نانوماده، تعریف۲–۴۲، استاندارد ملی ایران،۱۲۰۹۸). به همین ترتیب، تقریبا همه مواد همواره سطوحی با ناهمگنی‌های شیمیایی یا شکل شناختی نانومقیاس دارند. فقط سطوحی که با قصد قبلی اصلاح شده یا بافت خاصی یافته‌اند تا ناهمگنی‌های شیمیایی یا شکل شناختی نانومقیاس داشته باشند مشخصه نانومقیاس را به مواد می‌دهند.

این استاندارد شامل پنج گروه مواد نانوساختاریافته است:
۱– پودر نانوساختار،
۲– نانوچند سازه،
۳– نانوکف جامد،
۴– ماده نانومتخلخل،
۵– نانوپراکنش سیال.

برای برخی از این پنج گروه، تعدادی اصطلاحات زیر گروه نیز تعریف شده‌اند که در بندهای۳–۱ تا۳–۵ شکل۱ این استاندارد منظور شده است. این گروه‌ها و زیرگروه‌ها کامل نیستند و گروه۱ و زیرگروه‌های دیگر در ویرایش‌های بعدی این استاندارد افزوده خواهد شد.

ماده
اصطلاحات عمومی: نانوساختار، نانوفاز، نانومتخلخل
۳–۱ پودر نانوساختار
۳–۲ نانوچند سازه
۳–۳ نانوکف جامد
۳–۴ ماده نانومتخلخل
۳–۵ نانوپراکنش سیال

در نانوپودرها و نانوپراکنش‌ها هر دو، نانواشیا (یا انبوهه یا کلوخه آن‌ها) در توزیعی غیرتصادفی (که نظم کوتاه دامنه یعنی یک ساختار ایجاد می‌کند) ترتیب یافته‌اند. همچنین، معلوم شده است که در بسیاری مواد نانو اشیا (یا انبوهه یا کلوخه آن‌ها) با مولکول‌های مایع (به ویژه مایعات قطبی) در یک لایه مرزی نازک روی سطح هر ذره برهم‌کنش خواهند داشت. همگنی خواص در مایع بر اساس یک "نانوساختار" تغییر می‌کند. این آثار را می‌توان با اندازه‌گیری‌های فیزیکی– شیمیایی آشکار کرد.

از سوی دیگر، چنانچه محیط مایع مثل مایع زمینه رفتار کند و هیچ ارتباط ویژه‌ای بین نانواشیای درون آن وجود نداشته باشد، چنین نانو تعلیقه‌ای¹ در کل خود "نانوساختار" محسوب نمی‌شود، بلکه تنها مجتمعی از نانواشیا به شمار می‌آید. بدین مفهوم اصطلاح نانو تعلیقه به‌گونه‌ای که اینجا تعریف شده است، به صورت منطقه حدواسط بین ماده نانوساختار و ماده‌ای شامل نانوشیء تعریف می‌شود. در کل، نتیجه‌گیری این است که اصطلاح "نانوتعلیقه" باید در این استاندارد منظور شود، که به دلیل آن کاربرد جاری و در حال گسترش آن در توصیف مواد در این زمینه است.

1- Nanosuspention