بخش 5
مواد و وسایل
سامانههای آزمون
انواع متداول پروب² (کاوند) و اشکال هندسی آنها
صفحه 10
بند 1، صفحه 10
معمولاً یک پروب با شکل هندسی کاملاً تعریف شده برای تماس با نمونه مورد استفاده قرار میگیرد (به بند۵-۲-۱۱ مراجعه شود). شبیهسازی تماسهای واقعی در این گونه آزمونها از اهمیت خاصی برخوردار است که در آنها خصوصیاتی از قبیل شکل تماس و پارامترهای هندسی مانند شعاع انحنای سوزنی³ که در تماس واقعی قرار دارد باید باز تولید شود. شکل هندسی فرض شده در مقیاسهای تماس مورد آزمون تعریف شده در این استاندارد، مانند یک مخروط تیز، همیشه نمیتواند صحیح باشد. شکل هندسی واقعی تماس تقریباً همیشه در انتهای پروب انحنادار و گرد است. اگر مجموعهای از آزمونها انجام شوند، درنظر گرفتن تکرار پذیری شکل هندسی پروب مهم است بهگونهای که بتوان شرایط تماس را از یک آزمون به آزمون دیگر تکرار کرد. جزئیات دیگر نمونهها دراین استاندارد ارائه شده است.
بند 2، صفحه 10
1-Mechanisms
2-Probe
3-Tip
صفحه 11
بند 1، صفحه 11
اگرچه واژههای «پروب» و «نمونه» در استاندارد به کار رفته است، باید این نکته را مورد تاکید قرار داد که سایش و آسیب میتواند در پروب و نمونه هم رخ دهد.
نگهداری پروبها
صفحه 11
بند 1، صفحه 11
نمونه و پروب هردو باید به صورت محکم و به یک روش مشخص نگه داشته شوند به گونهای که نمونهها فقط بتوانند حرکت از پیش تعیین شده را انجام دهند. غالباً محکم نگه داشتن نمونهها به صورت مکانیکی ترجیح داده میشود اما در بسیاری از موارد یک چسب ممکن است برای محکم نگه داشتن نمونه در محل استفاده شود. برای مثال در جایی که گویها بهعنوان پروب مورد استفاده قرار میگیرند و درجایی که نیاز است پروب با نگهدارنده تماس پیدا کند. اگر چسب مورد استفاده قرار بگیرد، این نکته حائز اهمیت است که ضخامت چسب به حداقل رسانده شود تا تأثیر هرگونه جریان وابسته به زمان را در چسب کاهش دهد و همچنین تأثیر سختی کاهش یافته از طریق چسب را کم کند. علاوه براین اگر از چسب استفاده شود، برای اثربخشی کامل چسب و بهوجود آمدن بیشینه قدرت چسبندگی و هم چنین از بین بردن هرگونه اثرات حرارت زا قبل از انجام آزمون گذشت زمان کافی ضروری است.
ایجاد حرکت
صفحه 11
بند 1، صفحه 11
حرکت نسبی ایجاد شده میان پروب و نمونه میتواند از طریق حرکت نمونه یا پروب حاصل شود. در هردو مورد حرکتی که ایجاد میشود باید مشخص و قابل باز تولید باشد به نحوی که بتوان آزمونهای تکراری را انجام داد.
بند 2، صفحه 11
در تغییر مکانهای عمودی کوچک و نیروهای به کار برده شده در آزمونها دقتی ویژه مورد نیاز است تا بینظمی موجود در خود حرکت باعث ایجاد خطاهای تصادفی در نیروهای بهکار برده شده نشود. مراقبتهای زیادی باید درنظر گرفته شوند تا نوسانهای حرکت و سایر اثرات ایجاد شده به علت لرزش زمین، تغییرات دمای محیطی و جریان هوا (برای مثال از طریق دستگاههای خنک کننده، آزمونگر و یا دستگاههای آزمایشگاهی) را به حداقل برسانند. حرکت میتواند به چند طریق ایجاد شود. فعالکنندههای پیزوالکتریک میتوانند بهکار گرفته شوند اما دامنهای محدود دارند (معمولاً در حدود۱۰۰ μm).
بند 3، صفحه 11
همچنین میتوان فعالکنندههای الکتریکی فرمانپذیر، موتورهای سیمپیچ صوتی یا موتورهای پلهای (موتورهایی که چرخشی هستند و در گامهای کوچک مجزا حرکت میکنند) را مورد استفاده قرار داد تا حرکت با دقت مورد نظر را ایجاد کنند. در تمامی موارد، داشتن یک مقیاس مستقل از جابجایی حائز اهمیت است.
بند 4، صفحه 11
علاوه براین، طراحی صفحه نمونه و سامانههای هدایتکننده حائز اهمیت است، به نحوی که اثرات ناخواسته¹ حرکت در راستای z و یا حرکت در راستاهای x-y مانند پسماند² یا پس زنی³ به حداقل برسند.
بند 5، صفحه 11
1- Artefacts
2- Hysteresis
3- Backlash
صفحه 12
بند 1، صفحه 12
سه محور حرکتی برای حرکت x-y و هم چنین حرکت نسبتاً بزرگ در راستای z نیاز است تا به پروب این امکان را بدهد که نزدیک نمونه قرار گیرد. حرکت در راستای محور z باید عمود بر حرکت در صفحه x-y باشد.
بند 2، صفحه 12
انواع مختلفی از حرکتها را میتوان در این آزمونها مورد استفاده قرار داد. متداولترین آن، حرکت به جلو و عقب در یک مسیر خطی است. یک نوع از حرکت مذکور زمانی است که حرکت یک طرفه موردنیاز باشد به نحوی که حرکت در یک مسیر واحد همراه با بالا آمدن (قطع تماس) قبل از حرکت برگشت و بدنبال آن تماسهای مکرر بعدی برای ایجاد تماسهای چندگانه در همان راستا رخ دهد. حرکت چرخشی نیز کاملاً متداول است و در این جا نمونه سطح به سادگی بهوسیله یک موتور محرک چرخانده میشود.
کاربرد نیروی عمودی
صفحه 12
بند 1، صفحه 12
نیروی عمود بر سطح بهکار رفته را میتوان از طریق چندین سازوکار مختلف اعمال نمود. سادهترین روش استفاده از بار وزنی مرده است. این یک روش غیرفعال است اما نیازمند دقت کافی است تا اثرات ناخواسته بارهای غیرواقعی مانند اصطکاک پارازیتی در سازوکار اعمال نیرو ایجاد نشود. اصطکاک پارازیتی نوعی از سایش است که در ساختار سازوکار اعمال نیرو ایجاد میشود به نحوی که نیروی بهکار رفته واقعی متفاوت از نیروی مورد نیاز است. روش متداول دیگر برای تولید نیروی عمودی بهکار رفته، استفاده از فشردگی یک جسم انعطاف پذیر برای تولید نیرو است. اندازه نیروی عمودی از طریق سنجش فشردگی ابعادی جسم انعطاف پذیر تعیین میشود.
بند 2، صفحه 12
فشردگی ابعادی جسم انعطافپذیر را میتوان از طریق اندازهگیری مبدلهای جابجایی از قبیل حسگرهای فیبر نوری، حسگرهای انحراف نوری یا قطعات خازنی مورد سنجش قرار داد. این نکته نیز حائز اهمیت است که دامنه و دقت مبدلهای جابجایی با انحراف جسم انعطافپذیر در سامانه اعمال نیرو مطابقت داشته باشد به نحوی که قدرت تفکیک و دامنه نیروی موردنیاز بدست آید. سامانهها را میتوان به گونهای طراحی کرد که اجسام انعطاف پذیر و تعویضپذیر را بتوان به منظور ارائه تفکیکپذیری بارها و دامنههای مختلف مورد استفاده قرار داد.
بند 3، صفحه 12
در هردونوع کنترل حلقه باز و بسته، بزرگی نیرو مستقیماً کنترل میشود و دادههای کنترل شده باید برای نوفه¹ و نوسان جریان ولتاژ² در مقادیر آنها به طور صحیح پالایش (فیلتر) شوند.
بند 4، صفحه 12
سامانههای اعمال بار که از یک جسم انعطافپذیر برای ایجاد بار اعمالی استفاده میکنند را میتوان بدون کنترل بار فعال مورد استفاده قرار داد، اما اگر یک نمونه با سطح ناهموار یا نمونه زبر³ مورد استفاده قرار گیرد، یا زمانی که سایش پروب یا نمونه رخ میدهد، تغییرات ناخواسته دربار بهکاربرده شده به وجود خواهد آمد. به همین دلیل، غالباً کنترل بار فعال مورد استفاده قرار میگیرد به نحوی که بار بهدست آمده با بار مورد نیاز مقایسه میشود و موقعیت سازوکار اعمال بار، غالباً بهوسیله یک فعالکننده پیزو یا سازوکار بازخورد تنظیم میشود، به نحوی که بار واقعی مطابق با بار موردنیاز شود.
بند 5، صفحه 12
1-Noise
2-Spike
3-Rough
صفحه 13
بند 1، صفحه 13
برای عملی کردن این روش، از کنترل حلقه باز و یا کنترل حلقه بسته استفاده میشود. در کنترل حلقه بسته، مقایسه مستقیم میان بار واقعی و بار موردنیاز، بهوسیله سیگنال تولید شده متفاوت به وجود میآید که به منظور تحریک فعالکننده پیزو مورد استفاده قرار میگیرد تا بار مورد نیاز ایجاد شود. از مزایای این روش سریع بودن آن است اما تنظیم پارامترهای کنترل حلقه بسته به طوری که بازخورد و اثرات ناخواسته در کنترل مشاهده نشوند، مشکل است.
بند 2، صفحه 13
کنترل حلقه باز هنگامی است که در آن یک رایانه خارجی مقایسه را انجام میدهد و فرمانی را به سامانه اعمال بار ارسال میکند تا بار اعمال شده صحیح بدست آید. نقص این رویکرد این است که زمان عکسالعمل محرک میتواند طولانی باشد.
بند 3، صفحه 13
یک نوع روش مناسب که میتواند آزمونهای روی نمونههای دارای سطحی با شکل پیچیده را تسهیل کند، انجام یک روش اولیه در سطح نمونه با اعمال بارسبک و ثبت موقعیت عمودی پروب است.
بند 4، صفحه 13
این فرم اندازهگیری شده را میتوان به منظور تعیین مسیر سنجش مورد استفاده قرار داد و با کاهش اندازه حرکت بازخورد کنترل به کنترل بار بهتری دست یافت.
اندازهگیری اصطکاک
صفحه 13
بند 1، صفحه 13
اندازهگیری اصطکاک معمولاً از طریق اندازهگیری انحراف جسم انعطافپذیر با استفاده از مبدلهای جابجایی یا با بهکارگیری سنجههای تعیین کرنش به طور مستقیم روی جسم انعطاف پذیر انجام میشود. اگر اندازهگیری جابجایی انجام شود، حسگرهای فیبرنوری، حسگرهای انحراف نوری و یا قطعات خازنی را میتوان به این منظور مورد استفاده قرار داد. در بررسی مقادیر کوچک اصطکاک که در برخی از مواد دیده میشود مسئله مهمتر از کنترل بار بهکار رفته این است که دامنه و دقت مبدلهای جابجایی با انحراف جسم انعطافپذیر در سامانه اعمال بار مطابقت داشته باشد تا توان تفکیک و محدوده بار موردنیاز به دست آید.
بند 2، صفحه 13
در این زمینه، این مسئله حائز اهمیت است که اطمینان حاصل شود که محورهای دو نیروی اندازهگیری شده (N و F) در طول فرآیند اندازهگیری بر یکدیگر عمود بمانند.
اندازهگیری سایش در زمان واقعی
صفحه 13
بند 1، صفحه 13
اصولاً اندازهگیری سایش درزمان واقعی را میتوان از طریق اندازهگیری جابجایی نسبی نمونه و پروب بدست آورد. این امر را میتوان مانند حالت اندازهگیری اصطکاک با استفاده از حسگرهای فیبرنوری، حسگرهای انحراف نوری یا قطعات خازنی انجام داد. با این وجود جابجاییهای بسیار کوچکی که احتمالاً در این آزمونها رخ میدهند به این معنی هستند که اثرات ناخواسته ایجاد شده، برای مثال انبساط حرارتی مسیر مکانیکی میان دو نمونه یا بینظمیهای موجود در نمونه مورد آزمون، اندازهگیریها را در زمان واقعی دشوار میسازند.
بند 2، صفحه 13
میتوان اندازهگیریهای جابجایی نسبی (جابجایی یک نمونه نسبت به نمونه دیگر به علت سایش) را انجام داد اما زمانی که یکی از نمونهها نسبت به نمونه دیگر حرکت میکند، اندازهگیری مشکل است.
کنترل دما
صفحه 14
بند 1، صفحه 14
بسیاری از سامانههای آزمون توانایی آزمایش در دمای کنترل شده را دارند. در مورد طراحی سامانههای آزمون برای انجام آزمونها در دمای کنترل شده باید دقت لازم اعمال شود. نکته مهم گرم کردن و خنک کردن نمونه و پروب با هم است به گونهای که نتایج آزمون تحت تأثیر اختلاف دمایی غیرمنتظره قرار نگیرند. این نکته نیز مهم است که ابزارهای اندازهگیری تحت تأثیر گرم یا خنک کردن نمونه واقع نشوند. در این جا میتوان از روش انبساط سنجی¹ استفاده کرد که البته انجام آن درمورد بارهای کوچک و تماسهای با اندازه کوچک مشکل است.
بند 2، صفحه 14
در این مورد باید اندازهگیری دما انجام شود تا اطمینان حاصل شود که دمای واقعی نمونهها اندازهگیری میشود، این کار معمولاً از طریق قرار دادن دقیق ترموکوپلها در مجاورت نمونههای مورد آزمون انجام میشود. این یک نکته ویژه در مورد حرکت نمونه متحرک است که در آن سختی نوک ترموکوپل میتواند اندازهگیری اصطکاک را تحت تأثیر قراردهد.
پارامترهای آزمون
کلیات
صفحه 14
بند 1، صفحه 14
رفتار مواد در تماسهای تریبولوژیکی به طیف وسیعی از پارامترهای مختلف آزمون بستگی دارد. زمانی که اندازه تماس به کمتر از مقیاس ماکرو کاهش پیدا کند، در تأثیر عوامل مختلف تغییر ایجاد میشود (به عنوان مثال عواملی از قبیل نیروهای موئینگی مربوط به حضور مایعات در تماس تریبولوژیکی) اهمیت زیادی پیدا میکنند.
بند 2، صفحه 14
پارامترهایی که باید بطور متداول در یک آزمون درنظر گرفته شوند شامل موارد زیر میباشند:
بند 3، صفحه 14
– شکل هندسی تماس
بند 4، صفحه 14
– بار اعمال شده
بند 5، صفحه 14
– نوع حرکت
بند 6، صفحه 14
– سرعت نسبی
بند 7، صفحه 14
– صلبیت² سامانه آزمون
بند 8، صفحه 14
– مواد فصل مشترک³
بند 9، صفحه 14
– ماده بدنه پروب
بند 10، صفحه 14
– ماده مورد آزمون⁴ (نمونه)
بند 11، صفحه 14
– تمیزی سطح
بند 12، صفحه 14
1-Extensometry
2-Stiffness
3-Interface materials
4- Counterbody material
صفحه 15
بند 1، صفحه 15
– ناهمواری و زبری سطح
بند 2، صفحه 15
– محیط
بند 3، صفحه 15
این پارامترهای مختلف آزمون در ادامه این بحث، توضیح داده میشوند.
شکل هندسی تماس
صفحه 15
بند 1، صفحه 15
یک عامل بسیار مهم شکل هندسی تماس است. غالباً تماس میان یک پروب شکلدار و یک نمونه مسطح وجود دارد. این روش معمولاً به استفاده از دو نمونه مسطح ترجیح داده میشود زیرا دستیابی به یک تراز مناسب نمونههای مسطح مشکل است. تنشهای تماس ایجاد شده در نمونهها شدیداً وابسته به شکل آنهاست، بنابراین مهم است که شکل سوزن پروب قبل از شروع آزمونها به درستی مشخصهیابی شود. در برخی از موارد هر دو نمونه ممکن است شکلدار باشند، همانند شکل هندسی که قبلاً بطور متداول در دستگاههای اندازهگیری نیروی سطحی مورد استفاده قرار گرفته است و در آن دو نمونه استوانهای شکل با هم در تماس قرار میگیرند.
بند 2، صفحه 15
مشخصهیابی شکل سوزن معمولاً از طریق روشهای میکروسکوپی مختلف از قبیل میکروسکوپ نوری و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM)¹ و AFM انجام میشود. میکروسکوپی نوری برای ارزیابی شکل کلی سوزن و کیفیت آن مورد استفاده قرار میگیرد. برخی از میکروسکوپهای نوری براساس روشهای همکانونی یا تغییرپذیری کانون کار میکنند، توانایی سنجش ارتفاعی با توان تفکیک۱۰ nm یا بیشتر را دارند اما دقت تفکیکپذیری جانبی محدود به حدود۱۵۰ nm است میکروسکوپ الکترونی روبشی را میتوان به نحوی بسیار مؤثر مورد استفاده قرار داد اما باید اطمینان حاصل کرد که راستای پروب به صورت بهینه برای اندازهگیری شکل قرار دارد. این نکته نیز مهم است که پروب را از چندین زاویه متفاوت مورد بررسی قرار داد زیرا تصویر ایجاد شده با SEM دوبعدی میباشد.
بند 3، صفحه 15
برای پروبهای بسیار ریز میتوان میکروسکوپی الکترونی عبوری (TEM)² را مورد استفاده قرار داد.
بند 4، صفحه 15
شاید بهترین روش برای ارزیابی شکل پروب استفاده از AFM به منظور اندازهگیری شکل سوزن باشد. این روش هم در ارتفاع و هم در راستای جانبی توان تفکیک مناسبی دارد و اطلاعات بهدست آمده را میتوان به سادگی پردازش نمود تا اینکه تجزیه و تحلیل مناسبی از انحراف شکل نوک سوزن از شکل مورد نظر بهدست آید. با این وجود احتیاط در مورد کالیبراسیون و کنترل خود AFM به منظور حذف یا کاهش خصوصیات غیرخطی و حلقه پسماند روش در حرکت روبش AFM لازم است و هم چنین کالیبراسیون شکل سوزن AFM میتواند خود یک مسئله مهم باشد.
بند 5، صفحه 15
1-Scanning electron microscopy
2-Transmission electron microscopy
صفحه 16
بند 1، صفحه 16
همچنین شکل سوزن را میتوان از طریق تورفتن آن درون مواد مرجعی که شکل تورفتگی آنها مشخص است ارزیابی کرد. شکل تورفتن¹ را میتوان اندازهگیری کرد یا شکل سوزن را میتوان از طریق رفتار تورفتگی مشخص ماده مرجع محاسبه کرد.
بند 2، صفحه 16
معمولاً سوزن به شکلهای کروی، مخروطی و هرمی شکل مانند وسیله ایجاد تورفتگی برکویچ² میباشد. وسیله تورفتگی ویکرز³ به دلیل پتانسیل در راس گوه⁴ و بهعلت شکل چهار سویه، توصیه نمیشود. گویها را میتوان برای آزمونهای با تماس غلتشی مورد استفاده قرارداد اما باید در مورد حرکت آزادانه گویهای کوچک مورد استفاده در این آزمونها دقت نمود.
بند 3، صفحه 16
غالباً پروبهای الماس بهعلت در دسترس بودن و عدم ایجاد تغییر شکل در آنها در تماس با مواد آزمون، مورد استفاده قرار میگیرند. از آن جایی که بهتر است از موادی استفاده نمود که در کاربرد نهایی مناسبتر باشند استفاده از پروبهای الماس باید بطور دقیق در نظر گرفته شود. تغییر شکل قابل ملاحظه میتواند در پروبهای الماس نیز رخ دهد (به بند۵-۲-۸ رجوع کنید).
بار اعمال شده
صفحه 16
بند 1، صفحه 16
میزان بار اعمالی میان پروب و سطح آزمون تأثیر زیادی بر بزرگی اصطکاک و سایش مشاهده شده دارد. معمولاً با افزایش بار اعمال شده سایش نیز بیشتر خواهدشد، اما اگر تغییری در سازوکار رخ دهد، این نتیجهگیری همیشه هم درست نیست. بهویژه در مورد بارهای کوچک، رابطه معمولی که در آن نیروی اصطکاک باید متناسب با بار اعمال شده باشد (قانون آمونتون) لزوماً قابل اجرا نیست و این به دلیل تأثیر پدیدههایی نظیر کشش سطحی هر نوع آب جذبی است که میتواند در مقیاسهای کوچک بر رفتار مواد تأثیر بگذارد.
بند 2، صفحه 16
معمولاً از بار ثابت در این گونه آزمونها استفاده میشود، اما در سامانههایی که بار در حین انجام آزمون متغیر است، از سایر روشهای اعمال بارهای فزاینده تدریجی یا بارهای پلکانی میتوان استفاده کرد.
نوع حرکت
صفحه 16
بند 1، صفحه 16
نوع حرکتی که بهکاربرده میشود نیز تأثیر زیادی بر سایش و اصطکاک ایجاد شده دارد. انواع متداول حرکت عبارتند از: حرکت متناوب، که در آن پروب در همان مسیر نمونه به عقب و جلو حرکت میکند، حرکت دایرهای هممحور، که در آن نمونه سطح تماس با پروب چرخانده میشود و آزمون تهیه تصویر⁵ که در آن پروب در تصویری روی سطح نمونه حرکت داده میشود. یک مورد ازتفاوتهای بین این نوع حرکتهای متفاوت این است که آنها میزان خارج شدن باقیماندههای⁶ تولید شده در فرایندهای سایش در حوزه تماس را تحت تأثیر قرار
بند 2، صفحه 16
1- Indentation
2- Berkovitch indenter
3- Vickers indenter
4- Wedge
5- Raster
6- Debris
صفحه 17
بند 1، صفحه 17
میدهند. در لغزش تک محوری، باقیماندهها غالباً از حوزه تماس زدوده میشوند. اگر باقیماندهها در محل تماس باقی بمانند میتواند جسم سومی ایجاد کند که باعث جدا کردن پروب از نمونه شده و اصطکاک و سایشهایی را که ممکن است رخ دهد، بیشتر تحت تأثیر قرار دهد.
بند 2، صفحه 17
یک اثر مهم دیگر به خود اندازه حرکت بستگی دارد، اگر یک حرکت کوچک رخ دهد به نحوی که قسمت زیادی از سطح در حوزه تماس، در حین حرکت در تماس باقی بماند، باقیماندهها در قسمت تماس به دام انداخته میشود و در مقایسه با موردی که در آن سطح از تماس با هم خارج میشوند سازوکارهای مختلفی را ایجاد میکند.
بند 3، صفحه 17
توجه به اندازه حرکت نیز مهم است. این مسئله باید همیشه با درنظر گرفتن اندازه حرکت مورد تجربه در کاربرد مشخص شود. با کاهش اندازه حرکت، به حداقل رساندن عکسالعمل شدید در حرکت اهمیت بسیاری پیدا میکند. برای حرکتهای بسیار کوچک با اندازه قابل مقایسه با مقیاس اندازه تماس، حالت تماسی تغییر پیدا میکند و از تماس سایشی لغزشی به حالت تماس خوردگی¹ تبدیل میشود و سازوکارهای آسیب و تغییر شکل نیز به گونهای دیگر خواهد بود.
سرعت نسبی تماس
صفحه 17
بند 1، صفحه 17
سرعت نسبی میان پروب و نمونه نیز میتواند اندازه سایش و اصطکاکی را که ایجاد میشود، تحت تأثیر قرار دهد.
بند 2، صفحه 17
در حرکت متناوب، نیمرخهای متفاوتی وجود دارد، مانند موج سینوسی، موج مثلثی و موج مربعی، که برای سرعت میتوان در نظر گرفت.
بند 3، صفحه 17
هم زمان با افزایش سرعت، گرمای ایجاد شده در سطح تماس نیز به احتمال زیاد افزایش پیدا میکند زیرا توان تلف شده در سطح تماس با رابطه زیر نشان داده میشود:
بند 4، صفحه 17
بند 5، صفحه 17
که در آن:
بند 6، صفحه 17
μ ضریب اصطکاک جنبشی
بند 7، صفحه 17
N بار عمودی بکار برده شده
بند 8، صفحه 17
v سرعت نسبی
بند 9، صفحه 17
اگر تغییر شکل ایجاد شده در سایش وابسته به سرعت باشد (برای مثال مانند رفتار ویسکوالاستیک مایعات)، تغییر سرعت میتواند فرآیندهای سایش را که به وقوع میپیوندند، تحت تأثیر قرار دهد.
بند 10، صفحه 17
1- Fretting mode contact
صلبیت و لختی سامانه آزمون
صفحه 18
بند 1، صفحه 18
صلبیت و لختی اجسام سامانه آزمون میتواند تأثیر مهمی بر اندازه بزرگی اصطکاک و سایش در آزمون داشته باشد. صلبیت میتواند نتایج را به دو صورت تحت تأثیر قرار دهد. اگر نیرویی که بر نمونه وارد شده از طریق جسم انعطافپذیر سامانه ایجاد شده باشد، هر نوع عدم دقت در صفحه حرکت به نحوی که پروب موازی با سطح حرکت نکند، بار اعمال شده گرایشی را ایجاد میکند که به دلیل بار متغیر ایجاد شده در جسم انعطافپذیر در سازوکار اعمال بار، متغیر است. در محلی که سطح نمونه مسطح نیست، اجسام فنری(جهشی) در سازوکار سامانه اعمال بار میتوانند بارهای متغیری را ایجاد کنند که سایش را تحت تأثیر قرار دهند. در بدترین حالت، سطوحی که زبر هستند میتوانند در اجسام مکانیکی سامانه اعمال بار را تشدید کنند و بارهای زیادی را بهوجود آورند که میتواند آسیب زیادی را به سطح وارد کند.
بند 2، صفحه 18
اجسام لخت مانند جرمهای موجود در سامانه میتوانند اثرات مشابهی را ایجاد کنند. اندازهگیری تشدید سامانه آزمون با وجود نمونهها و بدون وجود آنها را میتوان انجام داد تا پاسخ ارتعاشی سامانه آزمون را اندازهگیری کرد. ارتعاش سامانه آزمون در حین یک آزمون از طریق حرکت پروب برروی نمونه القا میشود. ارتعاش غالباً همزمان با سرعت نسبی آزمون افزایش مییابد. این نکته حائز اهمیت است که فرکانس ارتعاش القا شده دور از فرکانس تشدید سامانه آزمون نگه داشته شود تا اثرات ناخواسته بهوسیله ارتعاش بهوجود آمده را به حداقل برساند.
مواد فصل مشترک
صفحه 18
بند 1، صفحه 18
حضور هر نوع مواد فصل مشترک در محل تماس میان پروب و نمونه، سایش و اصطکاک را تحت تأثیر قرار میدهد. با کوچکتر شدن ابعاد محل تماس، اهمیت این اثر نیز افزایش پیدا میکند و این زمانی است که تأثیر آب یا سایر آلودهکنندههای تماسی بیشتر شود و مقیاس محل تماس کوچکتر شود.
مواد
صفحه 18
بند 1، صفحه 18
مواد تشکیل دهنده دو سطح، نه تنها بهدلیل برهم کنشهایی که میتواند میان مواد پروب و نمونه رخ دهد، بلکه بهدلیل برهم کنشهای احتمالی میان مواد نمونه با محیط احاطهکننده و یا هر نوع ماده اضافی موجود در محل تماس حائز اهمیت است.
بند 2، صفحه 18
مواد بهعلت خصوصیات فیزیکی از قبیل هدایت حرارتی اهمیت دارند، این موضوع میتواند تأثیر مهمی بر پراکندگی انرژی اصطکاک ایجاد شده در محل تماس داشته باشد. وضعیت متالوژیکی مواد ازقبیل عملیات حرارتی، جهتگیری ساختار بلوری و یا چگونگی کار سختی آنها باید درنظر گرفته شود.
بند 3، صفحه 18
این نکته را باید مورد تأکید قرار داد که هم ماده پروب و هم ماده خود نمونه باید درنظر گرفته شوند. غالباً مجموعهای از آزمونها با یک پروب یکسان انجام میشود اما باید توجه داشت ماده پروب بهعنوان بخشی از سامانه تریبولوژیکی درنظر گرفته شود.
دما
صفحه 19
بند 1، صفحه 19
دمای نمونههای آزمون باید ثابت نگهداشته شده و یا اینکه حداقل در طول آزمون پایش شود. در مورد آزمونهایی که تحت شرایط محیطی انجام میشوند معمولاً دانستن دمای محیط آزمون کفایت میکند زیرا گرمای تولید شده در این گونه آزمونها معمولاً بسیار کم است و تأثیر زیادی بر دمای کلی نمونه ندارد. با این وجود، دمای موضعی در خود محل تماس ممکن است زیاد باشد، این مسئله بهویژه در مورد نقاط تماس با مقیاس نانو درست است. روشهای کمی برای پایش دماهای ایجاد شده در این تماسها وجود دارد.
بند 2، صفحه 19
در مورد سامانههای آزمون با سامانههای گرم کننده یا خنک کننده، دمای کلی در هر دو نمونه باید تحت کنترل قرار گیرد به نحوی که دمای نمونه همواره تحت کنترل قرار داشته وبه مقادیر مطلوب برسد.
شرایط سطح
صفحه 19
بند 1، صفحه 19
در مورد تماسهای با مقیاس کوچک این نکته مهم است که وضعیت سطح به خوبی مورد کنترل قرار گیرد تا این اطمینان حاصل شود که احتمال حضور آلودهکنندههای سطحی از قبیل آب و چربی کاهش یابد. روشهای مناسب جابجایی نمونه از قبیل استفاده از دستکشهای تمیز و شستشوی نمونه با حلالهای با درجه خلوص بالا به منظور حذف آلایندهها باید مورد استفاده قرار گیرد.
بند 2، صفحه 19
باید توجه داشت که بسیاری از مواد از قبیل پلیمرها نسبت به حلالها حساس هستند و یا این که میتوانند در آنها حل شوند. در این صورت باید از روش پاککنندگی مناسب دیگری استفاده کرد.
ناهمواری و زبری سطحی
صفحه 19
بند 1، صفحه 19
زبری سطحی، نتایج بدست آمده از طریق صلبیت و اثرات لختی را آنگونه که قبلاً عنوان شد، تحت تأثیر قرار میدهد. بسیار مشکل است که با وجود ناهمواری سطحی بیشتر از مقیاس آسیب ایجاد شده بهوسیله آزمون بتوان به نتایج قابل اعتمادی دست یافت. بنابراین این مهم است که سطح نمونه به گونهای آماده شود که صاف باشد.
محیط
صفحه 19
بند 1، صفحه 19
باید شرایط محیط آزمون، کنترل شود و یا حداقل بهگونهای اندازهگیری شود که این شرایط مجدداً قابل باز تولید باشد. آزمونها ممکن است در هوا، در سایر گازها یا در خلأ و یا در مایعات انجام شوند.
بند 2، صفحه 19
خالص بودن گازها یا مایعات مورد استفاده باید مورد بررسی قرار گیرد، زیرا آلایندهها، حتی در غلظتهای پایین، میتوانند تأثیر مهمی داشته باشند.
بند 3، صفحه 19
رطوبت تأثیر مهمی بر نتایج آزمونها دارد و تأثیر آن همزمان با کاهش مقیاس آزمون، افزایش مییابد. این مسئله ناشی از احتمال جذب سطحی آب یا حتی میعان در رطوبتهای بالا در سطح تماس است. بنابراین سنجش رطوبت هوا یا گاز در محیط احاطهکننده آزمون مهم است و کنترل رطوبت به همراه توانایی ایجاد تغییر در رطوبت برای بررسی تأثیر آن بر نتایج بسیار حائز اهمیت است.
گفتوگوی عمومی انجمن درباره بخش 5
نظر شما درباره این بند با نام شما در انجمن عمومی منتشر میشود و دیگران میتوانند آن را بخوانند و پاسخ بدهند.