بخش 3

قسمت اصلی دستگاه مربوط به این آزمون، سطحی سرد، با دمایی قابل کنترل است که بتواند به صورت موضعی دمای قسمتی از سطح شیشه را به دمای موردنظر در استاندارد برساند. برای سرمایش سطح سرد می‌توان از یخ خشک، مخلوط الکل و یخ خشک، سیستم‌های ترموالکتریک و یا هر وسیله مناسب دیگری استفاده کرد. دستگاه آزمون باید مجهز به ترموکوپلی باشد که دمای سطح سرد را در هر لحظه نشان دهد.

نمونه‌هایی از این دستگاه در شکل‌های شماره ۱ و ۲ نشان داده شده است.

برچسب‌های شکل ۱: بلوک منبع گرمایی؛ سطح سرد؛ بلوک آلومینیومی بالایی؛ بلوک آلومینیومی پایینی؛ مخزن یخ خشک؛ فنر فشرده کننده یخ خشک؛ درپوش مخزن یخ خشک؛ بدنه اصلی دستگاه؛ حلقه تنظیم فاصله دو بلوک.

برچسب‌های شکل ۲: ترموکوپل؛ لوله مسی به قطر خارجی ۵ میلیمتر؛ نگهدارنده لوله؛ استوانه مسی و یا شیشه‌ای توخالی؛ پلی‌استر اکسترود شده به قطر ۱۳۰ میلیمتر که در مرکز آن سوراخی به قطر ۵۰ میلیمتر قرار دارد؛ ۶۰۰ mm؛ ترموکوپل؛ صفحه مسی؛ مخلوط الکل و یخ خشک.

سطح سردی که برای آزمون تعیین نقطه برفک استفاده می‌شود، باید یک سطح فلزی یا یک آلیاژ فلزی با رسانایی حرارتی بالا و دایره‌ای شکل به قطر ۲۵±۱ میلی‌متر باشد. این سطح باید به طور کامل تخت و صیقلی باشد تا هنگام آزمون بتواند بر سطح شیشه مماس شود.

این آزمون به دو منظور انجام می‌گیرد:
الف) تعیین وضعیت برفک
ب) اندازه‌گیری نقطه برفک

محفظه یا اطاقکی که بتواند حداقل یک دسته از آزمونه‌ها را در خود جای دهد و قابلیت تامین رطوبت نسبی ۹۵±۵ درصد و دمای ۵۵±۳ درجه سلسیوس را داشته باشد. این محفظه باید به وسیله‌ای برای تنظیم و ثبت دما و رطوبت نسبی، مجهز باشد.

تعداد ۶ نمونه را مطابق بند ۵-۱-۳ به مدت ۴۲ روز در محفظه رطوبت بالا در رطوبت نسبی ۹۵±۵ درصد و دمای ۵۵±۳ درجه سلسیوس به گونه‌ای قرار دهید که فاصله آزمونه‌ها از یکدیگر از ۴ طرف، حداقل ۶ میلی‌متر باشد. باید طول زمان نگهداری از هنگام رسیدن محفظه به دما و رطوبت مذکور محاسبه گردد.

چنانچه در طول انجام آزمون به هر دلیلی خللی بوجود آید و آزمون متوقف شود، پس از برطرف شدن مشکل، آزمون را ادامه دهید به گونه‌ای که مدت زمان خالص آزمون ۴۲ روز باشد.

پس از طی مدت زمان آزمون موارد زیر باید روی آزمونه‌ها بازرسی شوند:
الف) ترک خوردگی یا شکستگی آزمونه‌ها
ب) وجود آب در فضای داخل آزمونه‌ها

چنانچه آزمونه‌ای در طی آزمون ترک بخورد یا بشکند و در فضای داخلی آن آب دیده شود، آن آزمونه باید کنار گذارده شود و آزمونه‌ای جدید با همان مشخصات جایگزین شود و آزمون ادامه یابد.

در طول انجام آزمون حداکثر دو آزمونه را می‌توان از رده خارج کرد. چنانچه تعداد آزمونه‌هایی که از رده خارج شدند بیشتر از دو آزمونه بود آن نمونه مردود می‌شود.

دستگاهی است که آزمونه‌ها روی آن نصب شده و از یک طرف در معرض چرخه آب و هوایی و از طرف دیگر در معرض محیطی با دمای ۲۳±۵ درجه سلسیوس قرار گیرند.

این دستگاه باید مجهز به سیستم‌های کنترل دما باشد تا از گرم و سرد شدن محفظه آزمون خارج از محدوده مجاز جلوگیری کند. همچنین در زمان آزمون یک وسیله ثبت دما باید دمای محفظه آزمون را در جایی که متوسط دمایی محفظه وجود دارد، ثبت کند. یک نمونه از این دستگاه در شکل شماره ۴ نشان داده شده است.

پس از اینکه آزمونه‌ها از محفظه رطوبت بالا بیرون آورده شدند در محل نصب خود در دستگاه چرخه آب و هوایی تسریع شده قرار دهید. آزمونه‌ها را طوری داخل دستگاه قرار دهید که یک طرف آن‌ها در برابر شرایط آزمایشگاه بوده و طرف دیگر، به همراه درزبندی آن در برابر چرخه آب و هوایی باشد.

آزمونه‌ها را به گونه‌ای داخل دستگاه قرار گیرند که هنگام نصب، تنش اضافی به آن‌ها وارد نشود.

سپس دستگاه را روشن کنید و پس از تنظیم و اعمال چرخه آب و هوایی، منتظر شوید تا مدت زمان انجام آزمون سپری شود.

وقتی تعداد چرخه‌های انجام آزمون به پایان رسید، آزمونه‌ها را از محفظه خارج کرده و به کمک دستگاه تعیین نقطه برفک طبق بند ۱-۳-۱-۲-۳ وضعیت برفک آن‌ها را تعیین کنید.

برچسب‌های شکل ۴: لوله‌های اسپری آب؛ ریل‌های نگهدارنده قالب‌ها؛ قالب‌های نگهدارنده آزمونه‌ها؛ سیستم سرمایشی؛ کانال هوا؛ جریان هوا؛ سیستم گرمایشی؛ دمنده‌های جریان هوا.

مدت زمان انجام این آزمون، ۲۸ روز معادل ۵۶ چرخه است. چنانچه در طول انجام آزمون، به هر دلیلی در انجام آن خللی به وجود آمد و آزمون متوقف شود، پس از برطرف شدن مشکل، باید آزمون را ادامه داد، به گونه‌ای که مدت زمان خالص آزمون ۲۸ روز باشد.

زمان هر چرخه آب و هوایی باید ۱۱ ساعت ± ۵ دقیقه و شرایط آب و هوایی آن مطابق نمودار شکل شماره ۵ به شرح زیر باشد:

پس از پایان مدت زمان انجام آزمون موارد زیر باید مورد بازرسی و در گزارش آزمون آورده شود.

چنانچه در ۲۵ چرخه اول آزمون، آزمونه‌ای ترک بخورد یا بشکند و یا در فضای داخلی آن، آب مشاهده شود، آن آزمونه باید از مراحل آزمون خارج و آزمونه‌ای جدید با همان مشخصات، جایگزین شود و آزمون ادامه یابد. اما اگر پس از ۲۵ چرخه اول آزمون، آزمونه‌ای ترک بخورد و یا بشکند و یا در فضای داخلی آن آب مشاهده شود، آن آزمونه باید از آزمون خارج و آزمونه‌ای جدید با همان مشخصات جایگزین گردد و آزمون برای آزمونه جدید باید از اول شروع شود.

در طول انجام آزمون، حداکثر دو آزمونه می‌تواند از رده خارج شود. چنانچه تعداد آزمونه‌هایی که از رده خارج شدند از این تعداد بیشتر باشد آن نمونه مردود می‌شود.

دستگاهی که برای آزمون مه گرفتگی استفاده می‌شود، شامل جعبه‌ای است که آزمونه‌ها را داخل آن، در فاصله معینی از یک لامپ خورشیدی قرار می‌دهند. در این دستگاه، آزمونه‌ها در مدت زمان معینی که استاندارد مشخص کرده است از یک طرف باید در معرض تابش پرتو خورشیدی قرار گیرند. همچنین برای مشاهده آسان‌تر رسوب، صفحه‌ای سرد به وسط طرف دیگر آزمونه‌ها می‌چسبانند تا رسوب در زیر آن جمع شود.

لامپ مورد استفاده برای این آزمون، باید لامپ خورشیدی UV (UV Sun lamp) با توان خروجی ۳۰۰ وات و با طیف خروجی شبیه شکل شماره ۶ باشد. این لامپ طیف حرارتی نور خورشید و طیف فرابنفش را تولید می‌کند.

صفحه سردی که در این آزمون استفاده می‌شود، باید صفحه‌ای فلزی به قطر ۱۵۰±۵ میلی‌متر و با دمای سطح ۲۰±۳ درجه سلسیوس باشد. دمای این صفحه، می‌تواند با سیستم گردش آب سرد در داخل آن، تامین شود. در این صورت کافی است، دمای خروجی آب اندازه‌گیری شود.

دمای هوای داخل جعبه آزمون همواره باید توسط یک دماسنج اندازه‌گیری شود. همچنین دستگاه باید مجهز به دماسنج‌هایی باشد که دمای سطح آزمونه‌ها را در مدت آزمون اندازه‌گیری کنند.

برای یکنواخت کردن دمای هوای داخل جعبه آزمون، یک فن گردش هوا، باید هوای درون جعبه را به جریان بیاندازد.

یک نمونه از این دستگاه در شکل شماره ۷ نشان داده شده است.

برچسب‌های نمودار: UV-موج کوتاه؛ UV-موج متوسط؛ UV-موج بلند؛ تابش مرئی؛ فرابنفش موج کوتاه؛ فرابنفش موج متوسط؛ فرابنفش موج بلند؛ میزان نسبی شدت تابش طیف‌ها؛ طول موج (میکرومتر).
محور شدت: 0،50،100. محور طول موج: 200،26[ناخوانا]،315،400؛ nm؛ 750؛ 1؛ 1,4؛ 2؛ 4؛ μm؛ 5.

برچسب‌ها و اندازه‌های شکل۷: ترموکوپل؛ Tc (سه محل)؛ 70mm؛ سوراخ تهویه؛ ورودی آب؛ خروجی آب؛ صفحه سرد به قطر۱۵۰میلیمتر، دو عدد؛ 650mm؛ 250mm؛ مجموعه شیشه‌های دو یا چند جداره به ابعاد۵۰۰×۳۵۰میلیمتر؛ لامپ خورشیدی؛ فن گردش هوا؛ ترانسفورماتور برای فن؛ ترانسفورماتور برای لامپ؛ جعبه چوبی چند لایه که قسمت داخلی آن با ورق آلومینیوم یا ورق فلزی براق پوشش داده شده است.

پس از اندازه‌گیری شدت تابش لامپ و اطمینان از مناسب بودن آن، آزمونه‌ها را مطابق شکل شماره ۷ درون جعبه آزمون مه گرفتگی قرار دهید. صفحه سرد را روی سطح بیرونی آزمونه‌ها قرار دهید و دمای آن را روی دمای موردنظر در استاندارد تنظیم کنید. لامپ خورشیدی و فن گردش هوای داخل جعبه آزمون را روشن کنید. دمای هوای داخل جعبه آزمون را به کمک دریچه‌ای که در بالای جعبه تعبیه شده است تنظیم کنید. دمای هوای داخل جعبه آزمون باید ۵۵±۳ درجه سلسیوس باشد.

محل قرار گرفتن آزمونه‌ها را به گونه‌ای تنظیم کنید که دمای لبه بالایی آن‌ها برابر ۵۵±۳ درجه سلسیوس شود. همچنین تفاوت دمایی در لبه بالایی و پایینی آزمونه‌ها از ۱۲ درجه سلسیوس نباید تجاوز کند.

حال منتظر بمانید تا زمان انجام آزمون سپری شود. پس از پایان یافتن این مدت، آزمونه‌ها باید از محفظه آزمون خارج شوند و هر نوع لک یا کثیفی در سطح خارجی آزمونه‌ها پاک شود، و سپس وجود رسوب در سطح داخلی آزمونه‌ها به کمک جعبه رویت که نمونه‌ای از آن در شکل شماره ۸ نشان داده شده است، در فاصله حداکثر دو متری از آزمونه‌ها باید بررسی شود. دیدن رسوب در سطح داخل آزمونه‌ها، به معنی مردود شدن آن‌ها در این آزمون است.

برچسب‌ها و ابعاد شکل۸: 400؛500؛900؛ کلیه سطوح داخلی سیاه رنگ است؛ سطح سرد شده رو به پایین؛ دو عدد لامپ مهتابی فلورسنت؛ پین نگهدارنده شیشه دو یا چند جداره.

پیش از هر آزمون شدت تابش لامپ باید اندازه‌گیری شود. این اندازه‌گیری باید توسط سنجشگر پرتو فرابنفش بلند با طول موج ۳۶۵ نانومتر و از فاصله ۳۰۰±۱۰ میلی‌متر از حباب لامپ، انجام شود. شدت اندازه‌گیری شده در شروع هر آزمون از ۴۰ وات بر مترمربع نباید کمتر باشد.

مدت زمان انجام آزمون ۷ روز است. چنانچه در طول انجام آزمون، به هر دلیلی خللی به وجود آمد و آزمون متوقف شد، پس از برطرف شدن مشکل، آزمون را باید ادامه داد، به گونه‌ای که مدت زمان خالص آزمون ۷ روز شود.

پس از پایان یافتن مدت زمان انجام آزمون، موارد زیر باید مورد بازرسی و در گزارش آورده شوند:

در صورت مشاهده رطوبت بر روی سطوح داخلی هر دو آزمونه نمونه مردود می‌باشد.

چنانچه روی سطوح داخلی یکی از آزمونه‌ها رسوب مشاهده شود، دو آزمونه جدید باید جایگزین گردد و آزمون از اول انجام گردد. در این صورت باید هر دو آزمون در این آزمون قبول شوند در غیر این صورت آن نمونه مردود می‌باشد.

شکستگی آزمونه‌ها در طول انجام این آزمون موجب مردودی آن‌ها نمی‌شود و باید آزمونه جدید سالم جایگزین آزمونه شکسته شود.