بخش 12

محلولی از ۵/۶۹ گرم در لیتر پتاسیم پرمنگنات تهیه کنید. حداقل به مدت یک هفته بگذارید محلول در دمای محیط بماند یا اینکه آنرا جوشانده سپس تا دمای محیط خنک کنید. محلول شفاف را با لوله زانوداری بدون اینکه رسوب ته ظرف به هم بخورد خارج کنید. سپس آنرا به وسیله یک قیف که حاوی بستری از پشم شیشه است، صاف نمائید. باید توجه داشت که از بستر حاوی ترکیبات آلی برای صاف کردن استفاده نشود. محلول را پس از صاف نمودن در یک شیشه قهوه ای تیره (ترجیحا شیشه ای که از بیرون سیاه شده باشد) نگهداری کنید.

محلول را با ۰/۷۰۰۰ تا ۰/۸۰۰۰ گرم استاندارد اولیه سدیم اگزالات (با درصد خلوص معین) طبق روشی که همراه سدیم اگزالات است، استاندارد نمائید. دمایی که استاندارد کردن در آن انجام شده را یادداشت کنید. (رجوع شود به یادآوری)

یادآوری– به علت ناپایداری محلول پتاسیم پرمنگنات توصیه میشود آنرا صاف و هر دو ماه یکبار آنرا استاندارد کنید.

۱۲–۲–۱ مقدار کلسیم اکسید معادل یک میلی لیتر محلول پتاسیم پرمنگنات را بر حسب گرم مطابق زیر محاسبه کنید:

یک میلی لیتر پتاسیم پرمنگنات معادل ۰/۰۶۷۰۱ گرم سدیم اگزالات خالص است.

یک میلی لیتر پتاسیم پرمنگنات یک نرمال معادل ۰/۰۲۸۰۴ گرم کلسیم اکسید است.

F = مقدار درصد کلسیم اکسید معادل میلی لیتر محلول پتاسیم پرمنگنات بر اساس نیم گرم نمونه سیمان

محلول را تا حجم ۱۰۰ میلی لیتر تبخیر نموده به محلول داغ ۴۰ میلی لیتر آب برم اشباع اضافه کنید و بلافاصله با آمونیم هیدروکسید قلیائی نمائید. (معمولا افزودن ۱۰ میلی لیتر آمونیم هیدروکسید غلیظ کافی است). یک تکه کاغذ صافی به اندازه یک سانتیمتر مربع را به کمک میله شیشه ای از لبه بشر به پایین بفرستید تا از پاشیدن محلول به بیرون و ته نشینی اولیه اکسیدهای منگنز هیدراته (MnO) جلوگیری شود. محلول را بیش از پنج دقیقه بجوشانید و در تمام مراحل از قلیایی بودن آن اطمینان حاصل کنید. بگذارید رسوب ته نشین شود. سپس آنرا با کاغذ صافی بافت متوسط صاف و با آب داغ شستشو دهید. در صورتیکه رسوب بلافاصله ظاهر نشود بگذارید یک ساعت بماند سپس آنرا صاف نموده و در صورت رسوب، منگنز دی اکسید، آنرا بیرون بریزید. محلول زیر صافی را با هیدروکلریک اسید با استفاده از کاغذ لیتموس به عنوان شناساگر، اسیدی کنید. سپس آنرا بجوشانده تا برم کاملا خارج شود.

یادآوری– میتوان از کاغذ نشاسته ای یدید پتاسیم برای نشان دادن تبخیر کامل برم استفاده نمود. نوار کاغذی را در معرض بخار محلول جوش قرار داده، کاغذ باید بی رنگ بماند. در صورتی که آبی شود نشان دهنده حضور برم است.

۱۲–۳–۳ پنج میلی لیتر هیدروکلریک اسید غلیظ اضافه و آنرا تا ۲۰۰ میلی لیتر رقیق نمائید. سپس به آن چند قطره شناساگر متیل رد و ۳۰ میلی لیتر محلول گرم آمونیم اگزالات ۵۰ گرم در لیتر اضافه (رجوع شود به یادآوری ۱) و آنرا تا ۷۰–۸۰ درجه سلسیوس گرم کنید. به آن قطره قطره آمونیم هیدروکسید (۱+۱) اضافه و گهگاه هم بزنید تا رنگ از قرمز به زرد تغییر نماید. (رجوع شود به یادآوری ۲) سپس بدون آنکه محلول را گرم کنید بگذارید حداکثر ۶۰±۵ دقیقه بماند و آنرا در ۳۰ دقیقه اول گاهگاهی هم بزنید.

یادآوری ۱– در صورتی که محلول آمونیم اگزالات شفاف نباشد باید قبل از استفاده صاف شود.

یادآوری ۲– خنثی نمودن باید به آرامی صورت گیرد زیرا ممکن است رسوب کلسیم اگزالات از کاغذ صافی عبور کند. زمانی که تعدادی اندازه گیری با هم انجام می شود. روش زیر میتواند به آهسته خنثی شدن کمک کند. ضمن همزدن دو یا سه قطره آمونیم هیدروکسید به بشر اولیه سپس به بشر دوم و سایر بشرها اضافه نمائید. مجددا به بشر اولیه برگشته و به ترتیب دو یا سه قطره دیگر اضافه تا اینکه رنگ شناساگر در هر یک از بشرها تغییر نماید.

۱۲–۳–۴ رسوب را با کاغذ صافی ریز صاف کنید و ۸ تا ۱۰ مرتبه با آب داغ بشوئید. کل آبی که برای شستشوی بشر استفاده می شود. نباید بیش از ۷۵ میلی لیتر باشد. ضمن شستشو آب باید به آرامی توسط آبفشان به دور تا دور کاغذ صافی ریخته تا رسوب به پایین شسته شود. سپس آب را به آرامی به اطراف مرکز صافی ریخته تا رسوب کاملا هم زده و شسته شود. محلول زیر صافی را برای تعیین منیزیم اکسید، با هیدروکلریک اسید، اسیدی کنید.

۱۲–۳–۵ بشر اولیه را زیر قیف محتوی رسوب گذاشته، مرکز کاغذ صافی را با میله همزن سوراخ و همزن را درون بشر بگذارید. رسوب را با استفاده از آب داغ به داخل بشر منتقل، و حدود ۱۰ قطره سولفوریک اسید (۱+۱) اطراف لبه بالایی کاغذ صافی بریزید. سپس کاغذ صافی را بیش از پنج بار با آب داغ بشوئید. تا حجم ۲۰۰ میلی لیتر رقیق کنید آنگاه ۱۰ میلی لیتر سولفوریک اسید (۱+۱) اضافه و تا زیر نقطه جوش گرم کنید. بلافاصله آنرا با محلول پرمنگنات ۰/۱۸ نرمال (رجوع شود به یادآوری) سنجش نمائید. سنجش را به آرامی انجام دهید تا رنگ صورتی حداقل ۱۰ ثانیه پایدار بماند. کاغذ صافی محتوی رسوب اولیه را داخل بشر بیاندازید و آنرا خیس کنید در صورتی که رنگ صورتی از بین برود به سنجش ادامه دهید تا رنگ صورتی حداقل ۱۰ ثانیه پایدار بماند.

یادآوری– دمای محلول پرمنگنات ۰/۱۸ نرمال هنگام استفاده نباید بیش از ۵/۵ درجه سلسیوس نسبت به دمای استاندارد کردن آن تغییر کند. تفاوت بیشتر منجر به خطای جدی در تعیین مقدار درصد وزنی کلسیم اکسید میشود.

شاهدی را با استفاده از همه مواد (رجوع شود به یادآوری) و به همان مقدار که به نمونه اصلی اضافه میشود و به همان روش بدون اضافه کردن نمونه اصلی، تهیه و آزمایش کنید. نتایج بدست آمده را بر اساس آن تصحیح کنید.

یادآوری– در صورتی که مقدار کلسیم اگزالات خیلی کم باشد. شروع اکسایش آن با پرمنگنات به آهستگی صورت میگیرد. لذا قبل از سنجش به منظور تسریع واکنش مقدار کمی منگنز (II) سولفات (MnSO₄) به محلول اضافه کنید.