آزمون فسفریک اسید (عددPAT)¹ (فقط برای روغن بزرک خام)
زمان تقریبی مطالعه: 6 دقیقه
آزمون فسفریک اسید (عددPAT)¹ (فقط برای روغن بزرک خام)
اساس روش
1 -Phosphoric acid test
آزمونه را با اورتوفسفریک اسید کسر جرمی۸۵٪، کاملا مخلوط کنید. سپس رسوب را با استفاده از سانتریفیوژ کردن جدا کنید. رسوب عاری از روغن را با استون بشویید و سپس خشک کرده و توزین کنید. درصد رسوب را برحسب گرم به عنوان عددPAT گزارش کنید.
واکنشگرها
اورتوفسفریک اسید با کسر جرمی۸۵٪، چگالی۱/۷ g/ml
استون
کمک فیلتر، از نوع دیاتومه
وسایل موردنیاز
علاوه بر وسایل معمول آزمایشگاهی، موارد زیر نیز موردنیاز است:
کروزه با صافی شیشهای¹:
به گنجایش۳۰ ml، با درجه تخلخل۱۶ (که قطر سوراخهای آن۱۰ μm تا۱۶ μm مطابق با استاندارد ISO 4793 باشد).
کروزه باید به طور دورهای با محلول شستشو، تمیز شود. بهتر است، سرعت صاف کردن هر صافی با استون خالص، بررسی شود و هر صافی که قابل تمیزکردن نیست، به منظور داشتن سرعت صافکردن مناسب، دور انداخته شود.
همزن
شامل یک میله افقی است که برای بستن و محکم کردن لولههای گلابیشکل سانتریفیوژ با استفاده از گیره، مناسب است.
لولهها به طریقی نگه داشته شدهاند، که در موقع چرخیدن میله افقی، کاملا واژگون میشوند، بنابراین محتویات مایع درون لوله از یک انتها به انتهای دیگر لوله منتقل شده و درنتیجه کاملا مخلوط میشوند. میله افقی به طریق مکانیکی یا هر وسیلهای که نوسان (۱۶±۲) min⁻¹ را تامین کند، میچرخد.
لولههای سانتریفیوژ
با گنجایش۱۰۰ ml، درپوشدار، گلابیشکل که در شکل۱ نشان داده شده است.
1 -Sintered glass filter crucible
ابعاد برحسب میلیمتر

1: شکل۱– لوله سانتریفیوژ گلابیشکل
φ13±1؛ 10±2؛ φ58±1؛ 116،113؛ 47،44؛ 160،157
راهنما
۱ محل درج علامت
دستگاه سانتریفیوژ، با قابلیت نگهداری۲ یا چند لوله.
بهتر است سانتریفیوژ امکان کنترل فرکانس چرخشی داشته باشد تا بتواند شتاب نسبی برابر۵۰۰gₙ تا۸۰۰gₙ را در انتهای لوله داشته باشد (به جدول۲ مراجعه شود) کهgₙ، شتاب استاندارد ناشی از جاذبه است.
قطر نوسان mm | فرکانس چرخشی مطابق با شتاب نسبی۵۰۰gₙ min⁻¹ | فرکانس چرخشی مطابق با شتاب نسبی۸۰۰gₙ min⁻¹ |
|---|---|---|
۳۰۰ | ۱۷۲۷ | ۲۱۸۴ |
۳۲۰ | ۱۶۷۲ | ۲۱۱۵ |
۳۴۰ | ۱۶۲۲ | ۲۰۵۲ |
۳۶۰ | ۱۵۷۶ | ۱۹۹۴ |
۳۸۰ | ۱۵۳۴ | ۱۹۴۱ |
۴۰۰ | ۱۴۹۶ | ۱۸۹۲ |
۴۲۰ | ۱۴۶۰ | ۱۸۴۶ |
۴۴۰ | ۱۴۲۶ | ۱۸۰۴ |
۴۶۰ | ۱۳۹۵ | ۱۷۶۴ |
۴۸۰ | ۱۳۶۵ | ۱۷۲۷ |
۵۰۰ | ۱۳۳۸ | ۱۶۹۲ |
a فرکانس چرخشی از رابطه زیر محاسبه میشود: | ||
پیپت
با گنجایش۱ ml، درجهبندی۰/۰۱ ml، مطابق با الزامات استاندارد ISO 835.
خشکانه، با رطوبتگیر کافی
کلسیمسولفات بدون آب، کلسیمکلرید بدون آب و سیلیکاژل مواد مناسبی هستند.
آمادهسازی نمونه
دمای نمونه را به دمای محیط در محدوده (۲۳±۲)°C برسانید و سپس کاملا تکان داده یا مخلوط کنید تا اطمینان حاصل شود که رسوب کاملا پخش شده است. اگر مقدار ماده فرار نمونه بیشتر از۰/۲۵٪ جرمی باشد، نمونه را با حرارت دادن در دمای۱۰۰°C تحت خلا یا با دمیدن کربن دیاکسید خشک یا نیتروژن در دمای (۱۰۰±۵)°C به مدت۳۰ min، خشک کنید. نمونه را تا دمای (۲۳±۲)°C سرد کنید.
روش انجام آزمون
در داخل لوله سانتریفیوژ (زیربند۷–۳–۳) مقدار (۵۰±۰/۰۱) g از نمونه آمادهشده را وزن کنید و سپس (۰/۵±۰/۰۵) ml اورتوفسفریک اسید (زیربند۷–۲–۱) با استفاده از پیپت (زیربند۷–۳–۵) به آن اضافه کنید. درپوش لوله را بگذارید و آن را کج کنید تا اسید با روغن مخلوط شود. برای چند ثانیه لوله را به شدت تکان دهید. کج کردن و تکان دادن لوله را دو مرتبه تکرار کنید.
لوله را درون همزن (زیربند۷–۳–۲) قرار دهید و به مدت پنج دقیقه با چنان سرعتی به هم بزنید که اسید در روغن پخش شود و سر لوله در هر چرخش (دور) از روغن خالی شود (فرکانس چرخش۱۶ دور در دقیقه کافی است). سرعت چرخش به همزن را طوری تنظیم کنید که عمل مخلوط شدن بدون جدا شدن انجام شود. عمل مخلوط کردن را به مدت۲۵ min با این سرعت انجام دهید. لوله را در سانتریفیوژ (زیربند۷–۳–۴) قرار دهید و درحالی که شتاب نسبی سانتریفیوژ در سر لوله حداقل۵۰۰gₙ میباشد، به مدت یک ساعت یا تا زمانی که به هنگام واژگون کردن لوله، رسوب به صورت توده متراکمی در جای خود بماند، آن را بچرخانید. دما باید در حدود (۲۳±۲)°C باشد. ممکن است این امر با دمیدن هوا به محل لولههای سانتریفیوژ انجام گیرد.
لایه روغنی را با کشیدن یا سرریز کردن، تا حد امکان به طور کامل، به لوله سانتریفیوژ تمیزی منتقل کنید و بگذارید مدتی بماند تا خالی شود. اگر لایه رسوب به صورت مایع باشد، دقت کنید تا جدا کردن روغن، بدون آشفتگی لایه باشد. روش کشیدن اصلاحشده برای این عمل، مناسب است. ۲۵ ml استون (زیربند۷–۲–۲) را به رسوب لوله اول بیفزایید و آن را هم بزنید تا مواد صمغی شکل پخش شوند. در صورت لزوم، برای جدا کردن این مواد از دیواره لوله، میتوان از یک سیم استفاده کرد، سپس حجم آن را با استون به۱۰۰ ml برسانید و لوله را تکان دهید.
با افزودن۰/۳ g تا۰/۶ g از ماده کمک فیلتر (زیربند۷–۲–۳) به کروزه خالی با صافی شیشهای (زیربند۷–۳–۱) آن را آماده کنید. بر اساس تجربه این مقدار میتواند به اندازه نوک یک قاشقک باشد. کمک فیلتر را با حدود۱۵ ml استون به صورت خمیر درآورید. با اعمال خلا، استون را از فیلتر خارج کنید. کروزه را در آون با دمای (۱۰۰±۵)°C به مدت یک ساعت خشک کنید. کروزه را در خشکانه (زیربند۷–۳–۶) به مدت یک ساعت خشک کنید و آن را با تقریب۰/۱ mg وزن کنید. بررسی کنید که به وزن ثابت رسیده باشد. کروزه آمادهشده را تا موقع استفاده، در خشکانه نگهداری کنید.
استون حاوی رسوب را با کروزه با صافی شیشهای آمادهشده به روش فوق صاف کنید. از خلا ملایم استفاده کنید و همیشه مقداری استون را در کروزه نگهدارید.
یادآوری– ازآنجاکه روغن تمایل به بالا آمدن از دیوارههای کروزه دارد، در انجام این مرحله از آزمون دقت کنید.
لوله سانتریفیوژ و رسوب کروزه را با استفاده از شیشهشوی و چهار جزء۱۵ میلیلیتری استون، به طور کامل بشویید.
پس از شستشو، مکش استون را ادامه دهید تا استون در کروزه باقی نماند، آن را در دمای (۱۰۰±۵)°C خشک کنید و در خشکانه تا دمای اتاق خنک کرده و با تقریب۰/۱ mg توزین کنید.
کل آزمون را برای روغن به دست آمده پس از سانتریفیوژ (به زیربند۷–۵–۳ مراجعه شود) به همان روش روغن اولیه تکرار کنید. هرگونه رسوب اضافی به دست آمده را مانند قبل وزن کنید.
بیان نتایج
مقدارPAT برحسب درصد جرمی از فرمول زیر محاسبه میشود:
که در آن:
m₁ جرم رسوب حاصل از۵۰ g روغن اولیه در اولین عملآوری با فسفریک اسید، برحسب گرم؛
m₂ جرم رسوب حاصل از روغن شناور در دومین عملآوری با فسفریک اسید، برحسب گرم است.
نتایج را تا دو رقم اعشار، گزارش کنید.
دقت
تکرارپذیری
اختلاف بین دو نتیجه آزمون منفرد، بر روی یک ماده آزمون که توسط یک آزمایشگر، در فاصله زمانی کوتاه، با دستگاههای یکسان و تحت شرایط یکسان انجام میگیرد، به احتمال۹۵٪ در محدوده۰/۰۳٪ (درصد جرمی) مورد انتظار است.
تجدیدپذیری
دادهای در این زمینه در دسترس نیست.
مصالح مرتبط با بند
آزمون فسفریک اسید (عددPAT)¹ (فقط برای روغن بزرک خام)
گفتوگوی عمومی انجمن درباره بخش 7
نظر شما درباره این بند با نام شما در انجمن عمومی منتشر میشود و دیگران میتوانند آن را بخوانند و پاسخ بدهند.