بخش U5

اکسید روی خالص سفیدرنگ است و وجود هر نوع ناخالصی که موجب تغییر سفیدی آن شود بر رنگ نهایی فیلم اثر محسوسی خواهد داشت.

اکسید روی یک رنگدانه چند جانبه (چند منظوره) است. افزودن مقدار کمی از آن به پوشرنگهای الکیدی سبب بالا رفتن براقیت و دوام آن‌ها می‌شود. البته با رواج به کارگیری دی اکسید تیتانیوم کاربرد اکسید روی به طور چشم‌گیری کاهش یافته است. به طور کلی مصرف این رنگدانه در صنایع رنگسازی از لحاظ مقدار، کم است.

این ترکیب در پوشش‌های خارج ساختمان و پوشرنگهای براق داخل ساختمان به کار می‌رود.
همچنین در بسیاری از پوشش‌های صنعتی برای افزایش روان بودن و ایجاد یکنواختی سطح فیلم، کاربرد دارد.

در پوشرنگهای مصرفی در سطوح داخلی جهت کاهش رنگ پریدگی و زردی¹ استفاده می‌شود. در پوشرنگهای مصرفی در سطوح خارجی به علت ریزبودن ذرات، که ممکن است در فیلم خشک ایجاد شکاف و ترک کند، کاربرد کمتری دارد.

اگر چه خاصیت قلیایی این رنگدانه سبب می‌شود تا تمایل زیادی برای واکنش با ترکیبات اسیدی داشته باشد و در پوشش‌های فلزی برای کاهش اثر خورندگی اسیدها استفاده شود، ولی معمولا به عنوان رنگدانه‌ای که مستقیما بتواند از خوردگی جلوگیری کند، شناخته نشده است. اکسید روی در اثر ترکیب با اسیدهای آلی تشکیل صابون می‌دهد که از ته نشینی رنگدانه‌ها در ظروف بسته‌بندی، طی زمان انبارش جلوگیری می‌کند. این رنگدانه در پوشرنگهای امولسیونی به عنوان ضد قارچ (در جایی که احتمال حمله قارچها زیاد است) به کار می‌رود.

1- Yellowing

از دیگر خواص قابل ذکر این ترکیب این است که با جذب اشعه خورشید از فاسد شدن رزین‌های موجود در پوشرنگ پیشگیری می‌کند.

به کار بردن اکسید روی در پوشرنگها سبب سختی و مقاومت خارجی بهتر فیلم می‌شود، ولی از طرفی با گذشت زمان آن (فیلم) را شکننده می‌کند. مصرف بیش از حد آن در ساخت پوشرنگ اولا مقاومت فیلم حاصل را در برابر آب کاهش می‌دهد، ثانیا در هوای مرطوب و حاوی سولفور دی‌اکسید (SO₂) به سولفات روی (ZnSO₄) تبدیل می‌شود که این امر نه تنها سبب تاول زدن فیلم می‌شود، بلکه لایه بعدی پوشش را به صورت لایه‌ای از خود جدا می‌کند. به همین دلیل باید در میزان مصرف آن دقت شود. معمولا این ترکیب بین۵ تا۱۵درصد کل رنگدانه استفاده می‌شود.

اکسید روی در صنعت به طور عمده به دو روش فرانسوی و آمریکایی تولید می‌شود. در روش فرانسوی از فلز روی و در روش آمریکایی از سنگ معدن روی استفاده می‌شود.

این رنگدانه همچنین به صورت مخلوط با سرب نیز تولید می‌شود. اگر اکسید روی بیش از۵درصد سولفات سرب داشته باشد، به عنوان اکسید روی سرب دار تلقی می‌گردد که امروزه به علت سمی بودن و مسائل زیست محیطی به ندرت مورد مصرف قرار می‌گیرد.

اندازه ذرات اکسید روی و شکل آنها را می‌توان تاحد زیادی به وسیله شرایط حرارتی، درجه اکسایش و دیگر عوامل تولید، کنترل کرد. ذرات این رنگدانه سوزنی شکل هستند ولی در بسیاری از حالات طول و عرض آنها آنقدر به هم نزدیک است که کروی در نظر گرفته می‌شوند. اندازه ذرات ممکن است از تقریبا۰/۱میکرون (کلوئیدی) تا۵میکرون متغیر باشد. البته اندازه مناسب ذرات برای پخش نور و قدرت پوشش خوب بین۰/۲ تا۳میکرون است. شکل ذرات با استفاده از عکسهای میکروسکوپی (با بزرگنمایی۱۰۰۰ یا بیشتر) تعیین می‌شود.