دهانه‌ های‌ ورودی‌ تأسیسات، به‌ ویژه بازشوهای‌ ورود (و خروج هوا) باید خـارج از حریم‌ آوار ( جزء ۲۱-۲-۲-۱-۳ ) قرار گیرند، در غیر این‌ صـورت، تمهیـدات لازم بـرای‌ ایمنـی‌ آنهـا اتخاذ شود.

برای‌ ته‌نشـینی‌ گردوغبـار و تخلیـه‌ سـریع‌ آنهـا و دود ناشـی‌ از آتـش‌ سـوزی‌، هم‌چنین‌ جایگزینی‌ هوای‌ سالم‌، باید تجهیزات لازم، تعبیه‌ شود. وجود چنین‌ تأسیساتی‌، عـلاوه بـر کاهش‌ خفگی‌ افراد، امدادرسانی‌ به‌ آسیب‌دیدگان را نیز سهولت‌ می‌بخشد.

تأسیسات تا حدامکان باید از ساختمان اصلی‌ جدا باشد.

مکان هایی‌ که‌ تجهیزات اصلی‌، تأسیسات نیروی‌ برق اضطراری‌ (ماننـد مولـدهای‌ برق اضطراری‌)، لوله‌های‌ قائم‌ شبکه‌ بارنده و آتش‌ نشانی‌، سامانه‌ اعلام حریق‌، سامانه‌ تخلیـه‌ گـرد و غبار و دود،تأسیسات پرخطر (مثل‌ مخزن سوخت‌) و دودکش‌‌ها در آنهـا قـرار مـی‌ گیرنـد، بایـد بـا دیوارها و سقف‌های‌ ایمن‌ محافظت‌ شوند (رعایت‌ اصل‌ استحکام).

عبور کانالها، لوله‌ های‌ تأسیساتی‌ و دودکش‌ها در جداره دیوارهای‌ خـارجی‌ و یـا نمای‌ ساختمانها، مجاز نمی‌باشـد. در غیـراین‌صـورت، معبـر (کانـال) آنهـا، بایـد در برابـر فشـار بازتاب ( بند۲۱-۳-۳-۳ )، مقاوم باشد.

تجهیزات تأسیساتی‌، لوله‌ها و کانالهای‌ روی‌ پشت‌بـام، بایـد در برابـر پیامـدهای‌ انفجار و یا دستکاری‌ افراد، محافظت‌ شوند.

عایق‌ حرارتی‌ کانال‌ها و لوله‌ها، باید از مواد و مصالح‌ غیرقابل‌ اشتعال باشند و عایق‌ لوله‌های‌ سردوگرم نباید جاذب رطوبت‌ باشند.

در ورودی‌ و خروجی‌ هوا، باید تمهیدات ایمنی‌ در برابـر پیامـدهای‌ انفجـار (ماننـد دمپر ضدانفجار)، اتخاذ گردد.

در کانالهای‌ مستقیم‌ هوا در فواصل‌ لازم و محل‌ اتصال آن‌ها بـه‌ دسـتگاه، بایـد از اتصالات و یا قطعات لاستیکی‌ مقاوم و نسوز (مانند لاستیک‌ های‌ ساخته‌ شـده از ترکیبـات مـوادی‌ مانند EPDM و NBR-PVC و یا مواد سیلیکونی‌) استفاده شود.

درصورت عبور لوله‌ وکانال هوا از درز انبساط یا انقطـاع سـاختمان، بایـد از حلقـه‌ انبساط، لرزه گیر و یا اتصالات خرطومی‌ با انعطاف پذیری‌ سه‌ محـوره (متناسـب‌ بـا تغییرمکـانهـای‌ سازه)، استفاده گردد.

سامانه‌های‌ هوارسانی‌، تهویه‌ مطبوع و دمنده های‌ هوا، علاوه بـر قطـع‌ خودکـار در حالت‌ اضطراری‌، باید به‌ صورت دستی‌ نیزسریعاً قابـل‌ قطـع‌ باشـند. در صـورت بـروز آتـش‌ سـوزی‌، هواکش‌ها نیز باید به‌ ترتیب‌ فوق عمل‌ نمایند. برای‌ جلوگیری‌ از بروز فشـار منفـی‌ در هنگـام قطـع‌ سامانه‌ها، از دمپرهای‌ کم‌ نشت‌ استفاده شود. ارجح‌ است‌ این‌ دستگاه‌ها خاموش نشوند، بلکـه‌ بایـد تحت‌ کنترل سامانه‌ مدیریت‌ تخلیه‌ دود قرار گیرند.

در زمان بحران، فشار هوا در راه پله‌ ها، باید مثبت‌ بوده و برای‌ تامین‌ هوای‌ مناسب‌ در هنگام خروج اضطراری‌ افراد، تمهیدات لازم اتخاذ شود.

تأسیسات ساختمان به‌ویژه شیرآلات، دمپرها و سایر ابزار و ادوات کنترل دسـتی‌، باید دارای‌ نقشه‌ و علائم‌ راهنما بوده در محل‌های‌ مناسب‌ قابل‌ مشاهده، نصب‌ شوند.

اجرای‌ لوله‌های‌ اصلی‌ به‌صـورت آویـز از سـقف‌ طبقـات، بـه‌ویـژه در دسترسـی‌ و فضاهای‌ عمومی‌ مجاز نیست‌.

ایجاد فضای‌ هوابند و درزبندی‌ ورودی‌های‌ ساختمان، الزامی‌ است‌.

مهندس تأسیسات باید با هماهنگی‌ طراح معمـاری‌ و مهنـدس سـازه، نسـبت‌ بـه‌ اجرای‌ بند ۲۱-۷-۱-6 و جزء‌های ۲۱-۷-۲-۱-۴ ، 5، 8 و 14 اقدام نماید.

سامانه‌های‌ تهویه‌ی‌ ساختمان، برای‌ بهره برداری‌ پایدار طراحی‌ شوند.

کانـالهـای‌ هـوا، بایـد در محـل‌هـای‌ عبـور از دیـوار و نصـب‌ بـه‌ دسـتگاه دارای‌ انعطاف پذیری‌ باشند.

از اتصالات قابل‌انعطاف، لرزه گیرها، اتصالات خرطومی‌ و جاذب تکانـه‌ در آویزهـا و نگهدارنده های‌ کانالها در محل‌های‌ با احتمال برخورد موج انفجار استفاده شود.

برای‌ جلوگیری‌ از اثرات پالس‌ الکترومغناطیس‌، تمهیدات مکمل‌ باید اتخاذ شود.

در ساختمان‌های‌ گروه ۱، باید از بکارگیری‌ سامانه‌ های‌ تبرید با احتمال نشت‌ بـالا و یا تبریدی‌ دارای‌ کویل‌ مستقیم‌ (و مانند آن) خودداری‌ گردد. در صورت استفاده از ازمبرد کم‌ خطر نظر اشتعال پذیری‌ و سمی‌ بودن، استفاده از سامانه‌ های‌ تبریدی‌ دارای‌ کویل‌ مستقیم‌ مجاز می‌ باشد. این‌ امر برای ساختمان های‌ گروه 2 مورد توصیه‌ اکید می‌باشد.

در ســایر ســاختمانهــا، درصــورت کــاربرد ســامانه‌هــای‌ اشــاره شــده در بنــد ۲۱-۷-۲-۳-۱ ، هنگام اخطارحملات هوایی‌، باید گازها و یا مواد مبرد داخل‌ آن‌ها در فضای‌ بیرونی‌ تخلیه‌ شوند.

استفاده از دستگاه های‌ گرم کننده وخنک‌کننده ویژه (به‌خصوص وسایل‌ حرارتی‌ با سوخت‌ گاز، مایع‌ و جامد) مجاز نبوده و نصـب‌ بخـاری‌ برقـی‌ فقـط‌ بـا رعایـت‌ الـــزامات مبحـث‌ چهاردهم‌ مجاز می‌باشد.

استفاده از سامانه‌های‌ تهویه‌ مطبوع (مانند هواساز) توصیه‌ می‌شود.

تاحدامکان، از سامانه‌ های‌ دارای‌ شـبکه‌ لولـه‌ کشـی‌ سـیال حامـل‌ انـرژی‌ (ماننـد فن‌کویل‌)، استفاده نشود.

درصورت بکارگیری‌ فن‌کویل‌، اجرای‌ لوله‌هـا از کوتـاه تـرین‌ مسـیر صـورت گیـرد. هم‌چنین‌ از اجرای‌ دریچه‌ هوای‌ تازه در دیوار خارجی‌ پشت‌ فن‌ کویل‌ خودداری‌ شده و هوای‌ تـازه از طریق‌ هوارسانی‌ مرکزی‌ و فیلتراسیون تامین‌ گردد.

لوله‌هـا و کانـالهـا بایـد دارای‌ اتصـالات انعطـافپـذیر سـه‌محـوره (متناسـب‌ بـا تغییرمکان های‌ سازه) و قطعه‌ انبساطی‌ در محل‌ نصب‌ دستگاه‌ها و محل‌ عبور آن‌ها از دیوارها باشند ( شکل ۲۱-۷-۳ ).

بست‌ ، آویز و تکیه‌ گاه لوله‌ ها، کانال‌ها و دودکش‌ها نبایدکـاملاً صـلب‌ باشـند و در موارد لازم، با اجرای‌ تمهیدات مناسب‌، قابلیت‌ تحمل‌ و جابجـایی‌ در اثـر تکانـه‌ ناشـی‌ از انفجـار را، داشته‌ باشند.

با رعایت‌ مفاد مبحث‌ چهاردهم‌ ، بهتر است‌ از لوله‌ های‌ ترموپلاستیک‌ مجاز و دارای‌ عایق‌ غیرقابل‌ اشتعال (به‌ استثنای‌ سامانه‌ های‌ بارنده ی‌ خودکـار) بجـای‌ لولـه‌هـای‌ فـولادی‌ سـیاه، استفاده شود.

از لوله‌های‌ فولادی‌ بی‌درز (برای‌ شرایط‌ دشوار و تحمل‌ ضربات فیزیکـی‌) مطـابق‌ مبحث‌ چهاردهم‌ استفاده شود.

لازم است‌ موتورخانه‌، اتاق هواساز و سایر تجهیزات مهم‌ در مکانی‌ مقاوم در برابـر پیامدهای‌ انفجار، قرار گیرند. به‌ طور کلی‌ موتورخانه‌ها تا حـدامکان، خـارج از سـاختمان جانمـایی‌ شوند.

از دو یا چند تجهیز (مانند دیگ‌ حرارتی‌، چیلر، پمپ‌، برج های‌ خنک‌ کننـده)، بـا هم پوشانی کافی‌ (رعایت‌ اصل‌ پراکندگی‌)، استفاده شود.

تجهیزاتی‌ مانند پمپ‌ها و مخازن بصورت افقی‌ و روی‌ کف‌ نصب‌ شوند.

مشعل‌های‌ حرارتی‌ موتورخانه‌ها باید دوگانه‌ سوز باشند.

گنجایش‌ مخازن ذخیره سازی‌ سوخت‌ مایع‌، با رعایـت‌ اصـل‌ مـوازی‌سـازی‌، بایـد متناسب‌ با پیش‌ بینی‌ شرایط‌ بحران و مصرف دست‌ کم‌ سـه‌ شـبانه‌روز باشـد. ایـن‌ مخـازن بایـد در فاصله‌ ایمن‌ نسبت‌ به‌ فضاهای‌ مهم‌ و موتورخانه‌ دفن‌ شوند.

از سامانه‌ها و تجهیزات تأسیساتی‌ مرمت‌پذیر استفاده شود.

محــل‌ نصــب‌ تجهیــزات جــانبی‌ موتورخانــه‌ (ماننــد مخــزن انبســاط بــاز، بــرج خنک‌کننده، چگالنده -کندانسور- هوایی‌)، باید در برابر پیامدهای‌ انفجار ایمنی‌ لازم را داشته‌ باشد.

سامانه‌ مدیریت‌ هوشمند تأسیسات ساختمان، با رعایت‌ الزامات امنیتـی‌، توسـط‌ شرکت‌های‌ داخلی‌ و بدون وابستگی‌ به‌ بیگانه‌، با رعایت‌ الزامـات مبحـث‌ سـیزدهم‌ ، طراحـی‌ و اجـرا شود.

اجرای‌ شبکه‌ گـاز در داخـل‌ سـاختمان مجـاز نمـی‌باشـد. ایـن‌ ممنوعیـت‌ شـامل‌ موتورخانه‌ و آشپزخانه‌ی‌ رستوران مرکزی‌ و بخش‌های‌ آزمایشگاهی‌ مرکزی‌ نمی‌شود.

نصب‌ شیر خودکار قطع‌ گاز حساس در مقابل‌ زلزله‌ و تکانه‌های‌ ناشی‌ از انفجـار در نقطه‌ ایمن‌ ورودی‌ ساختمان، الزامی‌ است‌.

نصب‌ شیر خودکار قطع‌ جریان گاز اضافی‌ (برای‌ جلـوگیری‌ از عبـور بـیش‌ از حـد گاز)، الزامی‌ است‌.

*

استفاده از وسایل‌ ایمنی‌ مضاعف‌ مانند گازیاب (آشکارساز گاز طبیعی‌)، آشکارسـاز منواکسیدکربن‌ و کنترل وجود اکسیژن (در موتورخانه‌، آشپزخانه‌ مرکزی‌ و فضـاهای‌ امـن‌)، الزامـی‌ است‌.

شیر قطع‌ سریع‌ گاز دارای‌ علائم‌ راهنما و قابل‌ دسترس افراد مجاز، درهای‌ورودی‌ محوطه‌ و ساختمان باید نصب‌ شود و تمهیدات فنی‌ لازم برای‌ تخلیه‌ اضطراری‌ گاز موجود در لوله‌‌ها به‌ فضای‌ باز و ایمن‌، اتخاذ شود.

وارسی‌ سلامت‌ لوله‌های‌ گاز طبیعی‌، دستگاه های‌ گازسوز و دودکش‌ها، پس‌ از هر انفجار آسیب‌زا، الزامی‌ است‌.

ذخیره سازی‌ آب مصرفی‌ بهداشتی‌، دست‌ کم‌ به‌ میزان نیـاز سـه‌ روز و متناسـب‌ بـا پیش‌بینی‌ شرایط‌ بحران صورت گیرد.

مخازن آب ذخیره در فضای‌ ایمن‌ قرار گیرند.

آب حداقلی‌ بهداشتی‌، در زمان بحران، از طریق‌ رایزر جداگانه‌ و انشعاب کـم‌آبـده، مجهز به‌ پمپ‌ جایگزین‌ متصل‌ به‌ برق اضطراری‌ تامین‌ گردد.

استفاده از لوله‌ های‌ چندلایه‌ (تا قطر موجود) و با رعایت‌ ضوابط‌ مبحـث‌ شـانزدهم‌ مقررات ملی‌ ساختمان ، توصیه‌ می‌شود.

در سامانه‌ ی‌ لوله‌ هـای‌ فـولادی‌، اسـتفاده از اتصـالات قابـل‌ انعطـاف، لـرزه گیرهـا، شیلنگ‌ های‌ خرطومی‌، اتصالات آکاردئونی‌ مقاوم در برابر آتش‌ یا حلقه‌ های‌ انبسـاطی‌ در لولـه‌ هـای‌ افقی‌ طویل‌ و در محل‌ تقاطع‌ لوله‌ها با دیوارهای‌ اصلی‌ لازم ‌است‌ ( شکل ۲۱-۷-۶ ).

تغذیه‌ شبکه‌ آبرسانی‌ بهداشـتی‌ از دو سـمت‌ جداگانـه‌ سـاختمان انجـام شـده و بوسیله‌ شیرآلات در هر طبقه‌ به‌ یکدیگر متصل‌ شوند.

شیرآلات قطع‌ سریع‌ مجهز به‌ ضربه‌ قوچ گیر در ورودی‌ و رایزرهـای‌ اصـلی‌ شـبکه‌ آبرسانی‌ ساختمان نصب‌ گردد.

ذخیره سازی‌ و نگهداری‌ آب آشامیدنی‌ به‌صـورت ایمـن‌ و یـا بسـته‌بنـدی‌ توصـیه‌ می‌شود.

در صورت وجود فضای‌ امن‌ و یا پناهگاه در پایین‌ ترین‌ طبقه‌ ساختمان، پیش‌بینـی‌ تمهیدات تخلیه‌ سریع‌ بیشینه‌ جریان لحظه‌ ای‌ پساب و فاضـلاب (در مـوارد شکسـتگی‌، واژگـونی‌ و جاری‌ شدن یکباره محتویات لوله‌ ها، رایزرها و مخـازن آب در پیامـد انفجـار)، بـا اجـرای‌ چالـه‌ آب جمع‌کن‌ و یا کفشوی‌ به‌ تعداد و قطر مناسب‌ ضروری‌ است‌.

تمهیدات لازم برای‌ تخلیه‌ آب حاصل‌ از شکست‌ لوله‌‌ها و جمـع‌شـده براثـر اطفـاء حریق‌ در طراحی‌ و اجرای‌ تأسیسات فاضلاب، اتخاذ شود.

سامانه‌ ی‌ لوله‌ کشی‌ فاضلاب علاوه برمقاومـت‌ و تکیـه‌ گـاه هـای‌ کـافی‌، بایـد دارای‌ پذیری‌انعطاف لازم در مقابل‌ تغییرشکل‌های‌ ناشی‌ از فشار حاصل‌ از انفجار باشد.

لوله‌ های‌ افقی‌ فاضلاب، آب باران و هواکش‌ فاضلاب در زیـر سـقف‌ فضـاهای‌ مهـم‌ نصب‌ نشوند.

شیریکطرفه‌ خروجی‌ فاضلاب ساختمان هـا جهـت‌ جلـوگیری‌ از برگشـت‌ فاضـلاب تعبیه‌ شود.

استفاده از آشکارسازهای‌ حساس به‌ دود و حرارت و سامانه‌ هشدار و اعلام حریـق‌ و شبکه‌ بارنده خودکار، الزامی‌ است‌.

اجرای‌ رایزرهای‌ مرطوب و خشک‌ و جعبه‌ آتش‌ نشانی‌ ضروری‌ می‌باشد.

نصب‌ اتصالات قابل‌ انعطاف، لرزه گیرها، لوله‌ های‌ قابـل‌ انحنـاء و یـا شـیلنگ‌ هـای‌ خرطومی‌ مقاوم در برابر آتش‌، در لوله‌ های‌ افقی‌ آتش‌ نشانی‌ طویل‌ و محل‌ گـذر از دیوارهـای‌ اصـلی‌ لازم است‌.

رعایت‌ موارد زیر الزامی‌ است‌:

الف‌- تغذیه‌ شبکه‌های‌ خشک‌ و مرطوب آتش‌نشانی‌ از دو یا چند سامانه‌ و مسیر جداگانه‌.

محل‌ و نحوه نصب‌ کپسول های‌ آتش‌ نشانی‌ به‌ گونه‌ ای‌ انتخاب شود که‌ کپسـول هـا در اثر برخورد موج انفجار، آسیب‌ نبینند و باعث‌ آسیب‌ جانی‌ نشـوند (ماننـد نصـب‌ در حفـره هـای‌ داخل‌ دیوارها)

نقشه‌ و علائم‌ راهنمای‌ شبرنگ‌ برای‌ تعیین‌ محل‌ کپسول و جعبـه‌ آتـش‌ نشـانی‌ و خروج اضطراری‌ در فضاهای‌ عمومی‌ و راهروها باید نصب‌ شوند.

زیرساخت‌ها و تأسیسات محوطه‌، باید بیش‌ از یک‌ تجهیز کنترلی‌ داشته‌ باشند.

تامین‌ حداقل‌ دو انشعاب جبرانی‌، قابل‌ کنترل و انعطاف پذیر بـا فاصـله‌ مناسـب‌ از یکدیگر، الزامی‌ است‌.

زیرساخت‌ها و تأسیسات اصلی‌ محوطه‌ ساختمان، باید بصـورت مـدفون در کانـال آدم روی‌ مقاوم، با رعایت‌ الزامات بند ۲۱-۲-۲-۴-۱۰ ، قرار گیرند.

تأسیسات پرخطر (مانند تأسیسات گازرسـانی‌ و مخـازن سـوخت‌ - موضـوع بنـد ۲۱-۲-۲-۱-۵ ) در حریم‌ آوار مجاز نیست‌.

تأسیسات پرخطر در محوطه‌، باید دست‌ کم‌ به‌ میزان ۵/۱ برابـر شـعاع اثرگـذاری‌ انفجار آن‌ها، از ساختمان فاصله‌ داشته‌ باشند. در غیر این‌صورت بایـد بـا معمـاری‌ مناسـب‌ و سـازه مقاوم، پیامدهای‌ انفجار آن‌ها محدود شوند.

در صورت الزام هم‌ جواری‌ تأسیسـات پرخطـر، بایـد بـا معمـاری‌ مناسـب‌ و اتخـاذ تمهیدات لازم، پیامدهای‌ انفجار هریک‌ به‌ خود محدود شوند.

نصب‌ مخازن اکسیژن مایع‌ در محوطه‌ یا فضاهای‌ محصور (به‌ خصـوص فضـاهای‌ بیمارستانی‌)، باید با حفظ‌ ضوابط‌ ایمنی‌ مربوطه‌ صورت پذیرد.

نصب‌ شیرهای‌ آتش‌ نشانی‌ در محوطه‌، مطابق‌ بـا ضـوابط‌ سـازمان آتـش‌ نشـانی‌ و خدمات ایمنی‌ الزامی‌ است‌.

برای‌ تسهیل‌ امداد و نجات در بحران، باید تأسیسات موردنیاز (نظیر آب، آبگـرم، برق و تلفن‌) در محوطه‌ ساختمان‌ها تاحدامکان پیش‌بینی‌ شود.