هدف از تدوین‌ این‌ مبحث‌، تعیین‌ ضوابط‌ و مقررات ترافیکی‌ مرتبط‌ با ساختمان‌ها و شبکه‌ معابر بلافصل‌ اطراف ساختمان و در مدخل‌های‌ ساختمان است‌. به‌ گونه‌ای‌ که‌ الزامات ترافیکی‌ در طراحی‌ ساختمان به‌ نحوی‌ مطلوب رعایت‌ شود و نیز اثرات احداث ساختمان‌ها در حین‌ ساخت‌ و در دوره بهره برداری به‌ حداقل‌ ممکن‌ کاهش‌ یابد. در این‌ مبحث‌، ضوابط‌ مرتبط‌ با دسترسی‌ وسایل‌نقلیه‌ و عابرین‌پیاده به‌ ساختمان، مدیریت‌ ترافیکی‌ شبکه‌ معابر بلافصل‌ کارگاه و اصول اثرسنجی‌ ارائه‌ خواهد شد.

رعایت‌ ضوابط‌ و مقررات این‌ مبحث‌ در ارتباط با ساختمان‌های‌ مشمول خدمات مهندسی‌ ترافیک‌ (مطابق‌ با بند ۲۳-۱-۴ ) الزامی‌ است‌. سایر عملیاتهای‌ عمرانی‌ و ابنیه‌ شهری‌ مانند پل‌ها، تونل‌ها و حفاری‌های‌ تاسیسات شهری‌ مشمول مقررات این‌ مبحث‌ نمی‌شوند ولی‌ رعایت‌ آن‌ها به‌ صورت غیر الزامی‌ توصیه‌ می‌شود.

همراه با این‌ مبحث‌ باید ضوابط‌ کلیه‌ مباحث‌ ملی‌ ساختمان رعایت‌ شوند. در این‌ راستا روند صدور مجوزها، چگونگی‌ حفاظت‌ ساختمان در برابر آتش‌سوزی‌، الزامات عمومی‌ ساختمان، الزامات ایمنی‌ و حفاظت‌ کار در حین‌ اجرای‌ ساختمانها، الزامات علائم‌ و تابلوها و پدافند غیرعامل‌ به‌ ترتیب‌ مربوط به‌ مباحث‌ دوم ، سوم ، چهارم ، دوازدهم‌ ، پانزدهم‌ و بیستم‌ مقررات ملّی‌ ساختمان ملاک عمل‌ خواهد بود.

در مواردی‌ که‌ ضوابط‌ این‌ مبحث‌ دارای‌ ابهام یا مسکوت می‌باشد، استعلام از دفتر مقررات ملّی‌ ساختمان ملاک عمل‌ خواهد بود.

انسداد معبر: به‌ مسدود شدن تمامی‌ خطوط عبوری‌ بر روی‌ وسایل‌نقلیه‌ متقاضی‌ استفاده از معبر گفته‌ می‌شود. انسداد کل‌ معبر تنها زمانی‌ باید در نظر گرفته‌ شود که‌ هیچ‌گونه‌ راهکار عملی‌ دیگری‌ جهت‌ تامین‌ ایمنی‌ محوطه‌ کارگاهی‌ موجود نباشد.

به‌ مسدود شدن یک‌ یا چند خط‌ عبوری‌ بر روی‌ وسایل‌نقلیه‌ متقاضی‌ استفاده از معبر گفته‌ می‌شود. انسداد یک‌ یا چند خط‌ عبوری‌ تنها در زمانهایی‌ که‌ تجهیزات و مصالح‌ در بخشی‌ از سوارهرو دپو شده اند و یا فعالیت‌ ماشین‌آلات کارگاهی‌ در حاشیه‌ معبر انجام می‌گیرد، باید اعمال شود.

مجموعه‌ اقداماتی‌ که‌ به‌ منظور تقلیل‌ یا حذف خطرات بالقوه انجام می‌شود.

سطحی‌ از فضای‌ کنار خیابان است‌ که‌ به‌ توقف‌ وسایل‌نقلیه‌ موتوری‌ اختصاص می‌یابد.

فضایی‌ خارج از سطح‌ سواره رو می‌باشد که‌ به‌ منظور توقف‌ وسایل‌نقلیه‌ استفاده می‌شود. پارکینگ‌های‌ غیرحاشیه‌ای‌ به‌ سه‌ دسته‌ تقسیم‌ می‌شوند: ۱- هم‌سطح‌ ۲-طبقاتی‌ ۳- مکانیزه.

پارکینگی‌ غیرحاشیه‌ای‌ است‌ که‌ فضاهای‌ پارک آن در سطح‌ زمین‌ قرار داشته‌ باشند.

پارکینگی‌ عمومی‌ واقع‌ در خارج از سطح‌ معابر است‌ که‌ فضاهای‌ پارک آن در بیش‌ از یک‌ سطح‌ قرار داشته‌ باشد.

پارکینگی‌ طبقاتی‌ است‌ که‌ جابجایی‌ خودروها به‌ طبقات مختلف‌ توسط‌ تجهیزات بالابرنده صورت می‌گیرد.

فردی‌ است‌ که‌ ترافیک‌ عبوری‌ را از میان محدوده عملیات کارگاهی‌ و یا دیگر نواحی‌ نیازمند کنترل ترافیک‌ موقت‌، با استفاده از پرچم‌ یا علائم‌ هدایت‌ می‌کند.

مجموعه‌ علائم‌، تابلوها، نشانه‌ها و ابزارهای‌ هشدار دهنده است‌ که‌ به‌ منظور آگاهی‌، راهنمایی‌ و کنترل ترافیک‌ عابرین‌پیاده، وسایل‌نقلیه‌ موتوری‌، دوچرخه‌سواران و دیگر کاربران راه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تعداد وسیله‌نقلیه‌ در طول یک‌ کیلومتر از یک‌ خط‌ عبور است‌.

حداکثر تقاضای‌ پارکینگ‌ کاربری‌ در طول روز

احداث یک‌ کاربری‌ جدید یا گسترش یک‌ کاربری‌ موجود

منظور از تولید سفر تعیین‌ متوسط‌ سفرهای‌ تولیدشده در ناحیه‌ مورد مطالعه‌ تحت‌ عنوان تابعی‌ از تعداد خانوار، کاربری‌ زمین‌ و مشخصات اجتماعی‌-اقتصادی‌ منطقه‌ می‌باشد.

منظور از جذب سفر تعیین‌ متوسط‌ سفرهای‌ جذب شده به‌ ناحیه‌ مورد مطالعه‌ است‌.

جهتی‌ از جریان ترافیک‌ در یک‌ معبر دوطرفه‌ در ساعت‌ اوج است‌ که‌ در آن حجم‌ تردد نسبت‌ به‌ حجم‌ تردد جریان مقابل‌ بیشتر است‌.

تعداد وسیله‌ نقلیه‌ای‌ که‌ در واحد زمان (ساعت‌) از مقطع‌ مشخصی‌ از راه می‌گذرد.

حجم‌ ترافیکی‌ است‌ که‌ در طی‌ یک‌ ساعت‌ معین‌، از مقطع‌ مشخصی‌ از راه می‌گذرد.

وسیله‌ای‌ است‌ که‌ در راه پله‌ها، شیبراه ها، پاگردها و اطراف نقاط خطرناک برای‌ تأمین‌ ایمنی‌ و حفاظت‌ و هدایت‌ عابرین‌ به‌ کار می‌رود.

محدودهای‌ از محوطه‌ پیرامونی‌ یک‌ سایت‌ توسعه‌ کاربری‌ که‌ ترافیک‌ آن محدوده توسط‌ بهره برداری و عملکرد آن کاربری‌ دچار تغییرات محسوس می‌شود. این‌ محدوده بنا بر نوع و ابعاد کاربری‌ می‌تواند از یک‌ تقاطع‌ تا یک‌ یا چند معبر باشد.

بخشی‌ از سوارهرو که‌ در طول مسیر، به‌ عبور یک‌ ستون از وسایل‌نقلیه‌ اختصاص می‌یابد.

معبر یا باز شویی‌ که‌ یک‌ سایت‌ را به‌ شبکه‌ خیابانی‌ پیرامون خود متصل‌ کرده و برای‌ مراجعین‌ آن امکان ورود و خروج با روشهای‌ مختلف‌ را ایجاد می‌کند.

رابطی‌ است‌ که‌ ترافیک‌ آن از راه مورد نظر خارج می‌شود.

رابطی‌ است‌ که‌ ترافیک‌ آن به‌ راه مورد نظر وارد می‌شود.

راه، مجموعه‌ای‌ از معابر است‌ که‌ برای‌ عبور وسایل‌ نقلیه‌ موتوری‌، دوچرخه‌ و عابرپیاده ساخته‌ می‌شود. به‌ راه های‌ درون شهری‌ خیابان نیز اطلاق می‌شود، مگر در مواردی‌ که‌ راه علیرغم‌ اینکه‌ درون شهری‌ است‌ ولی‌ عملکرد برون شهری‌ دارد که‌ در این‌ صورت اطلاق خیابان برای‌ آن معمول نمی‌باشد.

تعیین‌ گروه معابر و راه‌ها براساس قابلیت‌ جابجایی‌ و دسترسی‌ مسیرها را شامل‌ می‌گردد.

ساعتی‌ از شبانه‌ روز است‌ که‌ در آن حجم‌ ترافیک‌ به‌ حداکثر می‌رسد.

محدوده زمینی‌ که‌ برای‌ توسعه‌ کاربری‌ مد نظر قرار گرفته‌ است‌.

حداکثر سرعت‌ ایمن‌ وسایل‌ نقلیه‌ در بهترین‌ وضعیت‌ جوی‌ و ترافیکی‌ است‌.

سرعتی‌ است‌ که‌ ۸۵ درصد وسایل‌ نقلیه‌ با سرعتی‌ برابر یا کمتر از آن حرکت‌ می‌کنند.

سطح‌ مشترک بین‌ سواره روهای‌ راه های‌ متقاطع‌ است‌.

شاخصی‌ است‌ برای‌ اندازه گیری کیفیت‌ جریان ترافیک‌ که‌ بر اساس پارامترهای‌ ترافیکی‌ از قبیل‌ تاخیر وسیله‌نقلیه‌، طول صف‌ و ... تعیین‌ می‌گردد.

یک‌ شیبراه کوتاه است‌ که‌ برای‌ اتصال سطوح ناهمتراز در پیاده رو بکار می‌رود.

طرح بخش‌های‌ قابل‌ رویت‌ مانند مسیر افقی‌، نیمرخ طولی‌، فاصله‌های‌ دید، شیب‌ها و نیمرخ عرضی‌ است‌.

حداکثر توان عبور ترافیک‌ موتوری‌ و یا پیاده از یک‌ قسمت‌ یا مقطعی‌ از راه

اراضی‌ که‌ برای‌ احداث ادارات مختلف‌ دولتی‌ و خصوصی‌ در نظر گرفته‌ شده و شامل‌ موسسات، ارتش‌، وزارتخانه‌ها، نهادها و شهرداری‌ها می‌باشد.

اراضی‌ که‌ برای‌ فعالیت‌های‌ بازرگانی‌، مغازه‌ها و فروشگاه ها، کسب‌ و پیشه‌ و دوایر نمایندگی‌های‌ مختلف‌ و دفاتر تجاری‌ بر اساس سلسله‌ مراتب‌ طرحهای‌ تفصیلی‌(خرده فروشی‌، عمده فروشی‌، دفاتر) پاساژ، تیمچه‌، سرا در نظر گرفته‌ می‌شوند.

مشتمل‌ بر اراضی‌ با کاربری‌ تفریحی‌ می‌باشد که‌ با توجه‌ به‌ طرح تفضیلی‌ شهرها بتوان در آن‌ها امکان گذران اوقات فراغت‌ و شادمانی‌ شهروندان را تأمین‌ نمود.

اراضی‌ که‌ برای‌ احداث ترمینال، پایانه‌، ایستگاه مترو، راه آهن‌، فرودگاه، پارکینگ‌ عمومی‌ روباز و طبقاتی‌ و ... در نظر گرفته‌ شوند.

مشتمل‌ بر اراضی‌ با کاربری‌ خدماتی‌ مانند کشتارگاه ها، آتش‌نشانی‌، مراکز جمع‌آوری‌ زباله‌، دفاتر پست‌، کلانتری‌، نواحی‌ شهرداری‌ و سایر خدمات می‌گردد.

اراضی‌ که‌ برای‌ تجمع‌ افراد با اهداف کوتاه مدت مانند صرف غذا و یا برگزاری‌ مجالس‌ در نظر گرفته‌ می‌شوند. تالارها و رستورانها علاوه بر فضای‌ نشستن‌ دارای‌ آشپزخانه‌ و انبار نیز می‌باشند.

اراضی‌ که‌ برای‌ احداث ساختمان‌های‌ صنعتی‌ در نظر گرفته‌ می‌شود (مانند انبارها، کارگاه ها، کارخانجات، سردخانه‌ها و تعمیرگاه های‌ بزرگ)

اراضی‌ که‌ برای‌ احداث اماکن‌ مذهبی‌ از قبیل‌ مسجد، حسینیه‌، کلیسا، کنیسه‌ و آتشکده و ... و یا برای‌ سینما، تئاتر، کتابخانه‌، فرهنگ سرا، گورستان و ... در نظر گرفته‌ می‌شود.

ترکیب‌ چند عملکرد از کاربری‌های‌ مختلف‌ در یک‌ قطعه‌ زمین‌ با کاربری‌ مختلط‌ (تجاری‌ اداری‌، تجاری‌ مسکونی‌، مسکونی‌ و اختلاطی‌ از کاربری‌های‌ فرهنگی‌، ورزشی‌، آموزشی‌) که‌ با توجه‌ به‌ طرح تفصیلی‌ احداث شده اند.

سطوحی‌ که‌ بر اساس نقشه‌ کاربری‌ اراضی‌ جهت‌ احداث واحدها و مجموعه‌های‌ مسکونی‌ اختصاص یافته‌ و مشتمل‌ بر تراکم‌های‌ مختلف‌ مسکونی‌ (کم‌، متوسط‌، زیاد و بسیار زیاد) می‌باشند.

اراضی‌ که‌ مختص‌ ورزش و تفریح‌ شهروندان برای‌ احداث فضاها و استادیوم های‌ انواع ورزشها، زمین‌های‌ بازی‌، باشگاه های‌ ورزشی‌ و ... باشد.

به‌ فردی‌ اطلاق می‌شود که‌ بنا به‌ هر علت‌ به‌ طور موقت‌ یا دائمی‌ از نظر توانایی‌های‌ جسمی‌ دچار ضعف‌ باشد.

منطقه‌ای‌ که‌ شامل‌ یکی‌ از ویژگی‌های‌ طبیعی‌ مانند زیستگاه گونه‌های‌ نادر است‌ که‌ توسط‌ قوانین‌ دولتی‌ محافظت‌ می‌شود

در تقاطع‌ها به‌ مثلثی‌ گفته‌ می‌شود که‌ یک‌ رأس آن در محل‌ فرضی‌ چشم‌ راننده، رأس دیگر در محل‌ فرضی‌ وسیله‌نقلیه‌ مسیر متقاطع‌ و رأس سوم آن در محل‌ برخورد دو امتداد عبور قرار دارد.

نهادها، سازمانها و اداراتی‌ که‌ وظیفه‌ مدیریت‌، اجرا و نظارت بر طرح های‌ اجرایی‌ شهری‌ را برعهده دارند که‌ به‌ فراخور موضوع شامل‌ پلیس‌ راهنمایی‌ و رانندگی‌ و شهرداری‌ و معاونت‌ها و سازمانهای‌ وابسته‌ (معاونت‌ حمل‌ونقل‌ و ترافیک‌، سازمان حمل‌ونقل‌ و ترافیک‌، معاونت‌ معماری‌ و شهرسازی‌، معاونت‌ فنی‌ و عمرانی‌) می‌باشد.

محدوده ای‌ است‌ که‌ با شروع ناحیه‌ هشدار اولیه‌ آغاز می‌شود و تا مسافتی‌ بعد از ناحیه‌ انتهای‌ کار ادامه‌ می‌یابد ( مطابق‌ شکل‌ زیر ).

محدوده ای‌ است‌ که‌ عملیات ساخت‌ و ساز شهری‌ در جریان ترافیک‌ سواره و پیاده و ایمنی‌ آن مؤثر است‌.

محدوده ای‌ که‌ عملیات ساختمانی‌ در آن انجام شده و غالباً با جداکننده های‌ فیزیکی‌ از پیرامون خود جدا می‌شوند و ورود افراد متفرقه‌ به‌ این‌ محدوده ممنوع می‌باشد.

طول قابل‌ رویت‌ برای‌ راننده در امتداد مسیر

مسیری‌ است‌ که‌ به‌ دلیل‌ عدم امکان استفاده از مسیر معمول به‌ عنوان مسیر جایگزین‌ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

فازی‌ از مهندسی‌ حمل‌ونقل‌ می‌باشد که‌ با برنامه‌ریزی‌، طراحی‌های‌ هندسی‌، عملیات ترافیکی‌ راه‌ها خیابانها، بزرگراه‌ها و شبکه‌های‌ آن‌ها، پایانه‌ها و مناطق‌ هم‌مرز و ارتباط با دیگر انواع حمل‌ونقل‌ سر و کار دارد.

شخصی‌ حقیقی‌ که‌ دارای‌ پروانه‌ اشتغال در رشته‌ ترافیک‌ می‌باشد.

آن بخش‌ از راه جدا شده که‌ در حدفاصل‌ (بین‌) لبه‌ داخلی‌ سواره روهای‌ راه جانبی‌ و مسیر اصلی‌ قرار گرفته‌ است‌.

نسبت‌ میزان تقاضای‌ پارکینگ‌ کاربری‌ به‌ مقدار متغیر مستقل‌

نسبت‌ تعداد سفرهای‌ ایجاد شده (مجموع سفرهای‌ تولید و جذب شده) به‌ مقدار متغیر مستقل‌.

وسیله‌نقلیه‌ با حداکثر چهار چرخ شامل‌ سواری‌، وانت‌بار، ون، پیکاپ و کامیون کوچک‌.

وسیله‌نقلیه‌ با بیش‌ از چهار چرخ شامل‌ کامیون، مینی‌بوس، اتوبوس و وسیله‌نقلیه‌ تفریحی‌.

پس‌ از بخش‌ تعاریف‌ نکته‌ حایز اهمیت‌ طبقه‌ بندی‌ معابر و طبقه‌ بندی‌ ساختمانهاست‌ که‌ در ادامه‌ به‌ آن‌ها اشاره خواهد شد.

معبر اختصاصی‌ برای‌ حرکت‌ دوچرخه‌ها که‌ با وسایل‌ مختلف‌ از سواره رو جدا شده باشد.

بخشی‌ از سواره رو است‌ که‌ با خط‌کشی‌ و نصب‌ تابلو به‌ عبور دوچرخه‌ اختصاص یافته‌ باشد. استفاده وسایل‌ نقلیه‌ موتوری‌ از این‌ سطح‌ ممنوع است‌.

مسیر ویژه دوچرخه‌ در امتداد یک‌ معبر که‌ به‌ وسیله‌ جدول یل‌ بلغچه‌ از سواره رو مجزا شده است‌.

معبری‌ است‌ که‌ در تمام طول آن ترافیک‌ دو طرف به‌ طور فیزیکی‌ کاملاٌ تفکیک‌ شده است‌ و نحوه طراحی‌ به‌گونه‌ای‌ است‌ که‌ جریان ترافیک‌ در آن بدون وقفه‌ و غیرمنقطع‌ است‌. نقش‌ آزادراه در شبکه‌ معابر، ارتباط بین‌ شهرها یا مراکز عمده شهرها و حومه‌ شهرها است‌.

معبری‌ است‌ که‌ ترافیک‌ دو طرف آن به‌ طور فیزیکی‌ کاملاٌ تفکیک‌ شده است‌ و جریان در آن بصورت غیرمنقطع‌ است‌. نقش‌ تندراه در شبکه‌ معابر برقراری‌ ارتباط بین‌ محدوده های‌ مهم‌ شهر(شمال و جنوب یا شرق و غرب) و حومه‌ شهرها است‌.

جریان در این‌ معابر منقطع‌ است‌ و این‌ معابر، وظیفه‌ برقراری‌ ارتباط بین‌ مناطق‌ مهم‌ شهر و ارتباط بین‌ تندراه‌ها و معابر شریانی‌ درجه‌ ۲ را در شبکه‌های‌ شهری‌ برقرار می‌نمایند. دسترسی‌های‌ وسایل‌نقلیه‌ و همچنین‌ عبور عابرین‌ پیاده از عرض راه کنترل و تنظیم‌ می‌شود. دسترسی‌ به‌ تندراه‌ها از طریق‌ این‌ معابر وجود دارد.

راه های‌ شریانی‌ درجه‌ ۲ شبکه‌ اصلی‌ راه های‌ درونشهری‌ را تشکیل‌ می‌دهند و جریان ترافیک‌ در آن‌ها به‌ صورت منقطع‌ است‌. اصلی‌ترین‌ وظایف‌ این‌ معابر برقراری‌ ارتباط بین‌ معابر شریانی‌ با معابر جمع‌کننده و همچنین‌ ارتباط بین‌ محلات بزرگ و نواحی‌ شهری‌ است‌.

این‌ معابر ارتباط بین‌ محلات کوچک‌ و ارتباط بین‌ معابر شریانی‌ درجه‌ دو و معابر دسترسی‌ محلی‌ را برقرار می‌سازند، ترافیک‌ چند خیابان دسترسی‌ را جمع‌آوری‌ و به‌ خیابانهای‌ شریانی‌ درجه‌ دو منتقل‌ می‌کنند. جریان ترافیک‌ در این‌ معابر منقطع‌ است‌.

کاربری‌های‌ اطراف این‌ معابر در بیشتر موارد مسکونی‌ و فضای‌ اطراف کاملاً شهری‌ است‌. این‌ معابر برقراری‌ ارتباط بین‌ کاربری‌ها و واحدهای‌ مسکونی‌ و محدوده های‌ مجاور را فراهم‌ می‌سازند و آن‌ها را به‌ خیابانهای‌ جمع‌کننده متصل‌ می‌نمایند. جریان ترافیک‌ در این‌ معابر منقطع‌ است‌.

در برخی‌ از شهرهای‌ کشور مانند شهرهای‌ استان مازندران، معابری‌ وجود دارد که‌ در بخشی‌ نقش‌ دسترسی‌ و در بخش‌ دیگر نقش‌ جابجایی‌ بیشتر است‌. بنابراین‌ تشخیص‌ رده عملکردی‌ مقطع‌ معبر مشرف به‌ ساختمان با توجه‌ به‌ کاربری‌ ساختمان و مندرجات جدول و بر اساس معیارهای‌ تعداد خطوط عبوری‌، نوع و فاصله‌ تقاطعات و امکان دسترسی‌ مستقیم‌ کاربری‌ها به‌ معبر صورت می‌گیرد.

حوزه استفاده زمین‌ براساس سلسله‌ مراتب‌ انواع فعالیت‌های‌ شهری‌ کاربری‌ ملک‌ نامیده می‌شود. طبقه‌بندی‌ کاربری‌های‌ شهری‌ در این‌ مبحث‌ بر اساس الگوهای‌ طرحهای‌ جامع‌ شهری‌ مطابق‌ با جدول ۲۳- ۱-۲ انجام می‌پذیرد.

حوزه عملکردی‌ پراهمیت‌ترین‌ پارامتری‌ است‌ که‌ در دسته‌بندی‌ ساختمان‌ها برای‌ بررسی‌ ترافیکی‌ مورد استناد قرار می‌گیرد. این‌ طبقه‌بندی‌ بر اساس مبحث‌ ۲ مقررات ملی‌ ساختمان انجام شده و مطابق‌ با جدول ۲۳- ۱-۳ است‌.

در نیازسنجی‌ انجام مطالعات ترافیکی‌ لازم است‌ پارامترهای‌ نوع کاربری‌، حیطه‌ عملکردی‌، متراژ زیربنا، نرخ سفرسازی‌، نوع عملکرد معبر مجاور، عرض معبر و تعداد طبقات کاربری‌های‌ در دست‌ احداث بررسی‌ گردند. انواع خدمات مهندسی‌ در جدول ۲۳- ۱-۴ نشان داده شده است‌.

علاوه بر گروه های‌ ساختمانی‌ مشخص‌ شده در جدول ۲۳- ۱-۴ خدمات مهندسی‌ ترافیک‌ در ساختمان‌های‌ زیر نیز الزامی‌ است‌:

حجم‌ ترافیک‌ تولید شده در این‌ معابر به‌ اندازه ای‌ است‌ که‌ تعداد سفر تولید شده توسط‌ این‌ سطح‌ توسعه‌ بسیار کم‌ بوده بطوریکه‌ حتی‌ بر نزدیک‌ترین‌ تقاطع‌ها نیز اثرگذار نیست‌. این‌ توسعه‌ها تنها نیازمند بازدید و بازنگری‌ طراحی‌ و تعیین‌ محل‌ مناسب‌ دسترسی‌ است‌. توسعه‌هایی‌ که‌ تعداد سفر تولید شده توسط‌ آن کمتر از ۱۰۰ سفر در ساعت‌ اوج باشد، به‌ عنوان توسعه‌های‌ کوچک‌ مقیاس در نظر گرفته‌ می‌شود.

حجم‌ ترافیک‌ تولید شده در این‌ معابر به‌ اندازه ای‌ است‌ که‌ بر کل‌ شبکه‌ معابر اثری‌ نداشته‌ ولی‌ بر تقاطع‌ها و سواره روهای‌ نزدیک‌ به‌ محل‌ دسترسی‌ کاربری‌ تأثیر می‌گذارد. موارد زیر به‌ عنوان توسعه‌های‌ کوچک‌ مقیاس در نظر گرفته‌ می‌شود:

الف‌- توسعه‌هایی‌ که‌ حداقل‌ ۱۰۰ و حداکثر ۵۰۰ سفر در ساعت‌ اوج معابر اطراف یا ساعت‌ اوج خود کاربری‌ ایجاد کند.

حجم‌ ترافیک‌ تولید شده در این‌ معابر به‌ اندازه ای‌ است‌ که‌ بر معابر اطراف تا فاصله‌ای‌ از محل‌ توسعه‌ اثر می‌گذارد. توسعه‌های‌ زیر به‌ عنوان توسعه‌ متوسط‌ مقیاس در نظر گرفته‌ می‌شود:

الف‌- توسعه‌ای‌ که‌ انتظار می‌رود بیش‌ از ۵۰۰ و کمتر از ۱۰۰۰ سفر در ساعت‌ اوج معبر ایجاد نماید.

حجم‌ ترافیک‌ تولید شده در این‌ معابر به‌ اندازهای‌ است‌ که‌ عموما سیستم‌ معابر را در مساحت‌ زیادی‌ تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد. در این‌ سطح‌ از توسعه‌، سیستم‌ حمل‌ونقل‌ موجود در مطالعات جامع‌ ترافیک‌ شهری‌ نیازمند بازنگری‌ بوده و بررسی‌ اثر توسعه‌های‌ بزرگ مقیاس بر معابر اطراف، نیازمند تحلیل‌ جامع‌ و کامل‌ است‌. توسعه‌هایی‌ که‌ می‌توان به‌ عنوان توسعه‌ بزرگ مقیاس در نظر گرفت‌ عبارتند از:

الف‌- هر توسعه‌ای‌ که‌ انتظار می‌رود ۱۰۰۰ یا بیش‌ از ۱۰۰۰ سفر در ساعت‌ اوج معابر اطراف یا ساعت‌ اوج خود کاربری‌ تولید کند. ساعت‌ اوج معابر و کاربری‌ باید شامل‌ روزهای‌ کاری‌ و روزهای‌ آخر هفته‌ باشد. سفر نیز شامل‌: ورود و خروج به‌/ از کاربری‌ و سفرهای‌ گذری‌ است‌.

برای‌ کاربری‌ها و توسعه‌های‌ مختلف‌، محدوده بلافصل‌ ساختمان در خدمات اثرسنجی‌ مطابق‌ جدول ۲۳-۲-۲ تعیین‌ می‌شود.

برداشت‌ حجم‌ تردد انواع وسائل‌ نقلیه‌، باید در معابر و تقاطع‌های‌ محدوده بلافصل‌ انجام پذیرد. بدین‌ منظور باید، تقاضای‌ موجود شناسایی‌ شده و با تقاضای‌ آینده (که‌ از طریق‌ برآورد تولید و جذب سفر محاسبه‌ می‌شود) تجمیع‌ شود و در نهایت‌ به‌ شبکه‌ عرضه‌ تخصیص‌ داده شود. اندازه گیری‌ حجم‌ ترافیک‌، شمارش تعداد وسایل‌ نقلیه‌ای‌ است‌ که‌ از مقطعی‌ معین‌ در مدت زمانی‌ مشخص‌ عبور می‌کند و می‌تواند به‌ تفکیک‌ نوع وسیله‌ نقلیه‌، خط‌ عبور، حرکت‌ گردشی‌ و غیره دسته‌بندی‌ شود، بنابراین‌ در تنظیم‌ آن باید به‌ نکات زیر توجه‌ شود:

برای‌ فرایند برداشت‌ حجم‌ باید از روشها و دستورالعمل‌های‌ پیشنهادی‌ در راهنمای‌ تهیه‌ شده توسط‌ مهندسان حمل‌ و نقل‌ و ترافیک‌ هر شهر استفاده شود. در پیوست‌ ۲۳-۱ ، نمونه‌ای‌ از فرمهای‌ آمارگیری‌ برای‌ ثبت‌ ورود و خروج افراد و آمارگیری‌ برای‌ انواع کاربری‌ها ارائه‌ شده است‌.

✓ بازه های‌ زمانی‌ برداشت‌ حجم‌

در برداشت‌ اطلاعات برای‌ هر کاربری‌، بازه های‌ زمانی‌ مختلف‌ باید مطابق‌ راهنمای‌ نرخ سفرسازی‌ شهر مورد مطالعه‌ تعیین‌ گردد. در صورت عدم دسترسی‌ به‌ راهنمای‌ مذکور، باید به‌ راهنمای‌ شهری‌ که‌ دارای‌ بیشترین‌ شباهت‌ از لحاظ پارامترهای‌ جمعیت‌ و مساحت‌ است‌ مراجعه‌ کرد. بازه های‌ زمانی‌ برداشت‌ حجم‌ پیشنهادی‌ در جدول ۲۳-۲-۳ نشان داده شده است‌. با برداشت‌ حجم‌ در این‌ بخش‌، تقاضای‌ موجود شناسایی‌ شده که‌ بایستی‌ با تقاضای‌ آینده (که‌ از طریق‌ برآورد تولید و جذب سفر محاسبه‌ می‌شود) تجمیع‌ شده و در نهایت‌ به‌ شبکه‌ عرضه‌ تخصیص‌ داده شود. بازه های‌ زمانی‌ موجود در جدول مطابق‌ زیر تعریف‌ می‌شوند:

الف‌- روز کاری‌: روزی‌ بین‌ شنبه‌ تا چهارشنبه

برآورد تولید و جذب سفرها با توجه‌ به‌ ماهیت‌ کاربری‌های‌ ایجاد شده در مجموعه‌ انجام می‌شود. هر نوع کاربری‌ گروه خاصی‌ از افراد شامل‌ کارکنان و یا مراجعین‌ را به‌ خود جذب می‌کند. روشهای‌ مورد استفاده در برآورد تولید و جذب سفر کاربری‌ها در خدمات اثرسنجی‌ ترافیکی‌ شامل‌ سه‌ روش مدل روندگرا، مقدار میانگین‌ و شناسنامه‌ می‌باشد. اولویت‌ استفاده از این‌ روشها به‌ ترتیب‌ مدل روندگرا، مقدار میانگین‌ و شناسنامه‌ها می‌باشد. لذا برای‌ هر گروه کاربری‌ ابتدا بایستی‌ شرایط‌ استفاده از مدل بررسی‌ شده و در صورت عدم تأیید، شرایط‌ استفاده از مقدار میانگین‌ کنترل می‌شود. چنانچه‌ شرایط‌ استفاده از مقدار میانگین‌ نیز فراهم‌ نشود، باید از شناسنامه‌ کاربری‌ها استفاده کرد. استفاده از روشهای‌ مذکور باید بر اساس راهنمای‌ تهیه‌ شده هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی‌، استفاده از راهنمای‌ شهرهای‌ دارای‌ بیشترین‌ شباهت‌ جمعیتی‌ و مساحتی‌ توصیه‌ می‌شود. در پیوست‌ ۲۳-۲ نمونه‌ای‌ از تولید و جذب کاربری‌های‌ مختلف‌ ارائه‌ شده است‌.

✓ مدل روندگرا

در صورتی‌ می‌توان از معادله‌ روندگرای‌ خطی‌ استفاده کرد که‌ الزامات زیر تأمین‌ شود:

الف‌- کاربری‌ توسعه‌ موردنظر دارای‌ نوع مشابه‌ در بانک‌ اطلاعاتی‌ باشد.

جهت‌ تعیین‌ توزیع‌ سفرها در مبادی‌ ورودی‌ و خروجی‌ شبکه‌ باید یکی‌ از روشهای‌ الگوی‌ توزیع‌ فعلی‌ یا روشهای‌ ابتکاری‌ به‌ کار گرفته‌ شود.

✓ الگوی‌ توزیع‌ فعلی‌

در این‌ روش با استفاده از برداشت‌ نمونه‌هایی‌ از وضعیت‌ موجود و یا استفاده از مدل شبکه‌ شهر مورد مطالعه‌، توزیع‌ سفرهای‌ تولید و جذب شده در وضعیت‌ فعلی‌ در بخش‌های‌ مختلف‌ شهر به‌ تفکیک‌ اهداف سفر محاسبه‌ می‌شود. با تعمیم‌ این‌ الگو، می‌توان توزیع‌ سفرهای‌ کاربری‌های‌ جدید را نیز تعیین‌ نمود. همچنین‌، در صورتی‌ که‌ الگوی‌ سفرهای‌ افق‌ طرح از نتایج‌ مطالعات طرح جامع‌ حمل‌ و نقل‌ شهر قابل‌ استخراج باشد، می‌توان این‌ الگو را برای‌ کاربری‌های‌ جدید نیز به‌ کار برد.

✓ روشهای‌ ابتکاری‌ و اجرایی‌

در این‌ روش توزیع‌ سفرهای‌ ایجاد شده در کاربری‌های‌ مورد مطالعه‌ با استفاده از روشهای‌ ابتکاری‌ و بهره گیری‌ از قضاوت کارشناسی‌ مانند، تعمیم‌ توزیع‌ وضع‌ موجود از طریق‌ روشهایی‌ همچون، پرسشنامه‌، ثبت‌ پلاک و ... انجام می‌گیرد. بر این‌ اساس با توجه‌ به‌ عملکرد کاربری‌های‌ مورد مطالعه‌، محدوده بلافصل‌ ساختمان شناسایی‌ شده و نواحی‌ اطراف کاربری‌ مورد نظر تقسیم‌بندی‌ می‌شود. در ادامه‌ بر اساس پارامترهایی‌ نظیر موقعیت‌ جغرافیایی‌ کاربری‌، جمعیت‌ نواحی‌ اطراف آن می‌توان توزیع‌ سفرهای‌ منتهی‌ به‌ توسعه‌ جدید را برآورد نمود. با توجه‌ به‌ آنکه‌ تقسیم‌بندی‌ نواحی‌ شهری‌ به‌ صورت کیفی‌ می‌باشد، این‌ روش برآورد تخمینی‌ توزیع‌ سفر را به‌ دست‌ می‌دهد.

برآورد سهم‌ شیوه های‌ مختلف‌ سفر باید بر اساس مدلها و یا راهنمای‌ تهیه‌ شده هر شهر صورت گیرد. در صورت عدم دسترسی‌ به‌ موارد مذکور، باید از ضوابط‌ راهنمای‌ شهرهایی‌ استفاده کرد که‌ بیشترین‌ شباهت‌ را از دید جمعیت‌ و مساحت‌ به‌ شهر مورد نظر دارند. نمونه‌ای‌ از سهم‌ وسایل‌ نقلیه‌ مختلف‌ با توجه‌ به‌ نوع کاربری‌، در پیوست‌ ۲۳-۳ ارائه‌ شده است‌.

پس‌ از تعیین‌ میزان سفرهای‌ ورودی‌ و خروجی‌ به‌/ از کاربری‌ مورد مطالعه‌ در ساعات اوج، تعیین‌ نحوه توزیع‌ سفر، تعیین‌ سهم‌ وسایل‌نقلیه‌ و تعیین‌ طرح دسترسی‌، باید تقاضای‌ سفربرآورد شده به‌ شبکه‌ معابر اطراف کاربری‌ تخصیص‌ داده شود. بسته‌ به‌ ابعاد کاربری‌، مرحله‌ تخصیص‌ می‌تواند برای‌ توسعه‌ کوچک‌ به‌ صورت تحلیلی‌ و قضاوتی‌ انجام پذیرد؛ اما برای‌ توسعه‌های‌ بزرگ یا متوسط‌ تحلیل‌های‌ نرم افزاری‌ و شبیه‌سازی‌ به‌ منظور ارزیابی‌ وضعیت‌ تردد وسایل‌نقلیه‌ در محدوده بلافصل‌ ساختمان لازم است‌. در فرآیند شبیه‌سازی‌ می‌توان اجزا و پارامترهای‌ مختلف‌ ترافیک‌ را به‌ صورت همزمان و برهمکنش‌ آن‌ها را در بازه های‌ زمانی‌ مختلف‌ مطالعه‌ کرد. با توجه‌ به‌ شرایط‌ هر مطالعه‌ می‌توان از نرم افزارهای‌ متنوع شبیه‌سازی‌ با نحوه عملکرد خردنگر، میان نگر و کلان نگر استفاده کرد.

معابر بلافصل‌ ساختمان شامل‌ خیابانهای‌ شریانی‌ و جمع‌ و پخش‌کننده (مطابق‌ جدول ۲۳-۱-۱ ) می‌باشد. جهت‌ تعیین‌ سطوح سرویس‌ مقاطع‌ خیابانهای‌ شهری‌ باید مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها (HCM 2010)»، فصل‌ هفدهم‌ «مقاطع‌ خیابانهای‌ شهری‌» عمل‌ نمود. سطح‌ سرویس‌ معابر بلافصل‌ ساختمان بر اساس نرخ حجم‌ به‌ ظرفیت‌ و سرعت‌ سفر، مطابق‌ جدول ۲۳-۲-۴ تعیین‌ می‌شود.

با توجه‌ به‌ محدوده بلافصل‌ ساختمان، ظرفیت‌ معابر پیاده و پیادهروها در فضای‌ شهری‌ باید تحلیل‌ شود. به‌ منظور تعیین‌ سطح‌ سرویس‌ معابر پیاده اطراف کاربری‌، می‌توان مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها (HCM 2010)»، فصل‌ هفدهم‌ «مقاطع‌ خیابانهای‌ شهری‌» عمل‌ نمود.

جدول ۲۳-۲-۵ سطح‌ سرویس‌ عابران پیاده در کمان بر اساس فضای‌ لازم برای‌ عابر پیاده و نمره سطح‌ سرویس‌ عابر پیاده را نشان می‌دهد.

تقاطع‌ها در تحلیل‌ ظرفیت‌ به‌ صورت مجزا بررسی‌ می‌شوند به‌ این‌ معنا که‌ از تاثیر تقاطع‌های‌ بالادست‌ صرفنظر می‌شود. تقاطع‌های‌ چراغدار دارای‌ زمانبندی‌ چراغ ثابت‌ یا هوشمند هستند. جهت‌ تعیین‌ سطوح سرویس‌ تقاطع‌های‌ چراغدار می‌توان مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها (HCM 2010)»، فصل‌ هجدهم‌ «تقاطع‌های‌ چراغدار» عمل‌ نمود. تعیین‌ سطح‌ سرویس‌ تقاطع‌ها بر اساس نرخ حجم‌ به‌ ظرفیت‌ و تأخیر، مطابق‌ جدول ۲۳-۲-۶ می‌باشد.

با توجه‌ به‌ محدوده بلافصل‌ ساختمان، ظرفیت‌ تقاطع‌ برای‌ عابرین‌پیاده باید تحلیل‌ شود. به‌ منظور تعیین‌ سطوح سرویس‌ تقاطع‌های‌ اطراف کاربری‌، می‌توان مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها ( HCM 2010)» ، فصل‌ هجدهم‌ «تقاطع‌های‌ چراغ دار» عمل‌ نمود. جدول ۲۳-۲-۷ بیانگر سطح‌ سرویس‌ عابران پیاده در تقاطع‌ بر اساس نمره سطح‌ سرویس‌ عابر پیاده است‌.

میدانها عموما تقاطعاتی‌ با شکل‌ دایرهای‌ هستند که‌ با تابلو حق‌تقدم در مسیرهای‌ ورودی‌، محوطه‌ گردشی‌ و جزیره میانی‌ مشخص‌ می‌شوند. جهت‌ تعیین‌ سطوح سرویس‌ میدانها باید مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها (HCM 2010)»، فصل‌ بیست‌ و یکم‌ «میدان ها» عمل‌ نمود. تعیین‌ سطح‌ سرویس‌ میدان نیز بر اساس نرخ حجم‌ به‌ ظرفیت‌ و تأخیر کنترلی‌، مطابق‌ جدول ۲۳-۲-۸ است‌.

با توجه‌ به‌ محدوده بلافصل‌ ساختمان، ظرفیت‌ وسایل‌نقلیه‌ همگانی‌ در خیابانهای‌ بلافصل‌ ساختمان، تقاطع‌ها و غیره باید ارزیابی‌ شود. به‌ منظور تعیین‌ سطوح سرویس‌ وسایل‌نقلیه‌ همگانی‌ در معابر اطراف کاربری‌، می‌توان مطابق‌ جلد سوم «آئین‌نامه‌ ظرفیت‌ راه‌ها (HCM2010)»، فصل‌ هفدهم‌ «مقاطع‌ خیابان های‌ شهری‌» عمل‌ نمود. سطح‌ سرویس‌ حمل‌ونقل‌ همگانی‌ در معابر بلافصل‌ ساختمان بر اساس نمره سطح‌ سرویس‌ حمل‌ونقل‌ همگانی‌، مطابق‌ جدول ۲۳-۲-۹ است‌.

مهندسین‌ ترافیک‌ ذیصلاح باید نسبت‌ به‌ شناسایی‌ مشکلات ترافیکی‌ و مخاطرات ایمنی‌ که‌ در حین‌ دوره ساخت‌ ساختمان برای‌ شبکه‌ معابر بلافصل‌ اطراف ساختمان و در مدخل‌های‌ ساختمان بوجود می‌آید، اقدام نمایند و بررسی‌ و طراحی‌ تسهیلات مناسب‌ را در جهت‌ ساماندهی‌ ترافیکی‌ و ایمن‌سازی‌ محدوده کارگاه بعمل‌ آورند.

مفاد این‌ بخش‌ مربوط به‌ ایمن‌سازی‌ شبکه‌ معابر بلافصل‌ محدوده کارگاه های‌ ساختمانی‌ می‌باشد. محدوده داخل‌ کارگاه های‌ ساختمانی‌ باید با رعایت‌ مفاد مبحث‌ « ایمنی‌ و حفاظت‌ کار در حین‌ اجرا ( مبحث‌ دوازدهم‌ مقررات ملّی‌ ساختمان )» ایمن‌سازی‌ و محصور شوند و از ورود افراد متفرقه‌ و غیرمسئول به‌ داخل‌ کارگاه جلوگیری‌ به‌ عمل‌ آید.

مجری‌ موظف‌ است‌ پیش‌ از انجام هر گونه‌ عملیات عمرانی‌ در داخل‌ کارگاه، نسبت‌ به‌ ایمن‌سازی‌ محدوده بلافصل‌ کارگاه ساختمانی‌ بر اساس طرحهای‌ ارائه‌ شده از سوی‌ مهندسین‌ ترافیک‌ ذیصلاح (مطابق‌ جزئیات این‌ بخش‌ و پیوست‌ ۲۳-۵ ) و پس‌ از تائید مراجع‌ ذیصلاح شهری‌، اقدام نماید. لازم به‌ ذکر است‌ طراحی‌ و نظارت بر طرح های‌ ایمن‌سازی‌ بر عهده مهندسین‌ ترافیک‌ ذیصلاح می‌باشد.

کارفرما موظف‌ است‌ نسبت‌ به‌ تهیه‌ و تدارک تجهیزات لازم در محدوده کارگاه و ایمن‌سازی‌ محدوده کارگاه مطابق‌ با طرح مورد اشاره در بند ۲۳-۳-۱-۳ اقدامات لازم را مبذول نماید.

به‌ منظور ارائه‌ طرح های‌ مدیریت‌ ترافیک‌ در محدوده بلافصل‌ کارگاه، باید در محدوده کارگاه‌ها وضعیت‌ تردد (وسایل‌نقلیه‌ موتوری‌، دوچرخه‌ و عابرپیاده)، تجهیزات کنترل ترافیک‌ موجود، مشخصات فیزیکی‌ (عرض معبر، جوی‌ آب، پیاده رو، مسیر دوچرخه‌، باغچه‌، تعداد خطوط، وضعیت‌ میانه‌ مسیر، شعاع قوس و ...)، محدودیت‌ دید، دسترسی‌ ساختمان‌های‌ پیرامونی‌ و محل‌ ایستگاه های‌ حمل‌ونقل‌ عمومی‌ در نظر گرفته‌ شود. فرم برداشت‌ مشخصات فیزیکی‌ در قالب‌ چک‌ لیست‌ جدول ۲۳-۳-۱ ارائه‌ شده است‌.

هرگونه‌ عملیات عمرانی‌ در محدوده معابر شریانی‌ و پیاده روهای‌ پیرامونی‌ آن‌ها نباید در ساعت‌ اوج ترافیک‌ انجام گیرد مگر آن که‌ با اخذ مجوز رسمی‌ از مراجع‌ ذیصلاح باشد. تعیین‌ ساعت‌ اوج ترافیک‌ در شبکه‌ معابر بلافصل‌ محدوده کارگاه به‌ عهده مهندس ترافیک‌ و با اخذ نظر از مسئولین‌ ذیصلاح است‌.

به‌ طور کلی‌، به‌ غیر از حالاتی‌ که‌ معبر کاملاً بر روی‌ ترافیک‌ عبوری‌ مسدود گردد، چیدمان کارگاه باید به‌ گونه‌ای‌ باشد که‌ تا حد امکان، کمترین‌ خطوط ترافیکی‌ را تحت‌ تاثیر قرار دهد. از این‌رو، باید تمهیدات زیر در چیدمان کارگاه های‌ ساختمانی‌ مدنظر قرار گیرد:

در ساعت‌ اوج ترافیک‌، بیشترین‌ تعداد خطوط عبوری‌ باید در جهت‌ جریان غالب‌ تامین‌ شود.

حفظ‌ جریان ترافیک‌ دوطرفه‌ در معابر الزامی‌ است‌ مگر آن که‌ خیابان یکطرفه‌ یا جدا شده باشد. عرض اضافی‌ برای‌ تسهیل‌ تردد جریان ترافیک‌ می‌تواند با ممنوعیت‌ توقف‌ حاشیه‌ای‌ در شبکه‌ معابر بلافصل‌ محدوده کارگاه تامین‌ شود.

هیچ‌ وسیله‌نقلیه‌ غیر کارگاهی‌ نباید در معابر بلافصل‌ محدوده کارگاه ساختمانی‌، یا سایر نواحی‌ای‌ که‌ تحت‌ کنترل مدیریت‌ موقت‌ ترافیک‌ است‌، توقف‌ نماید. توقف‌ وسایل‌نقلیه‌ کارگاهی‌ نیز نباید به‌ گونه‌ای‌ باشد که‌ فاصله‌ دید سایر رانندگان را مختل‌ نماید و دسترسی‌ ساختمان‌ها و معابر پیرامونی‌ را محدود کند.

ترافیک‌ باید تا حد امکان بر روی‌ سطح‌ روسازی‌شده تردد نماید. همچنین‌ مجری‌ باید از پرچمدار (مطابق‌ با مفاد نشریه‌ ۹۹ سازمان مدیریت‌ و برنامه‌ریزی‌) در راه های‌ انحرافی‌ بدون روسازی‌ استفاده نماید.

در صورت ریزش مصالح‌ از وسیله‌نقلیه‌ سنگین‌ در سطح‌ پیاده رو یا سواره روی شبکه‌ معابر بلافصل‌ کارگاه، باید سریعاً پاکسازی‌ شود.

در شبکه‌ معابر بلافصل‌ کارگاه باید مسیری‌ ایمن‌ و محافظت‌ شده برای‌ تردد دوچرخه‌ و عابرین‌پیاده در نظر گرفته‌ شود.

مجری‌ باید از توقف‌ هر نوع وسیله‌نقلیه‌ شخصی‌ در شبکه‌ معابر بلافصل‌ محدوده کارگاه ممانعت‌ به‌ عمل‌ آورد و در این‌ محدوده تنها وسایل‌نقلیه‌ای‌ باید نگهداری‌ شود که‌ برای‌ اجرای‌ عملیات ساختمانی‌ نیاز است‌. بدین‌ منظور لازم است‌ در محدوده ۱۵ متری‌ از هر طرف کارگاه ساختمانی‌، تابلوهای‌ توقف‌ ممنوع نصب‌ شوند.

تعیین‌ زمان جابه‌جایی‌ مصالح‌، تجهیزات و ماشین‌آلات کارگاهی‌ می‌بایست‌ با توجه‌ به‌ مسیر تردد تعیین‌ شده توسط‌ مهندس ترافیک‌ ذیصلاح و با هماهنگی‌ مجری‌ انجام شود و جابجایی‌ باید در ساعات غیراوج ترافیک‌ و با کسب‌ مجوز از جانب‌ مسئولین‌ و نهادهای‌ ذیربط‌ انجام پذیرد.

چنانچه‌ عملیات کارگاهی‌ از نوع بتن‌ریزی‌ با استفاده از تجهیزات میکسر و پمپ‌ و یا استقرار اسکلت‌ فلزی‌ به‌وسیله‌ جرثقیل‌ ثابت‌ و یا سایر عملیات کارگاهی‌ باشد و انجام عملیات بخشی‌ از معبر را اشغال نماید، در تعیین‌ زمان مجاز عملیات ساختمانی‌ باید موارد ذیل‌ رعایت‌ شود:

اگر عملیات ساختمانی‌ در معبر شریانی‌ درجه‌ ۱ و یا بالاتر انجام گیرد انجام عملیات تنها در روزهای‌ تعطیل‌ و بامداد تا ۶ صبح‌ سایر روزها مجاز است‌.

اگر عملیات ساختمانی‌ در معابر شریانی‌ درجه‌ ۲ و یا پایین‌تر انجام گیرد، چنانچه‌ معبر یکطرفه‌ باشد و با استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات، فضا برای‌ عبور خودرو باقی‌ بماند و یا امکان تخصیص‌ معبر جایگزین‌ در محدوده وجود داشته‌ باشد، زمان مجاز انجام عملیات به‌ شرح ذیل‌ می‌باشد:

اگر عملیات ساختمانی‌ در معابر شریانی‌ درجه‌ ۲ و یا پایین‌تر انجام گیرد، چنانچه‌ معبر یکطرفه‌ باشد و با استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات، فضایی‌ برای‌ عبور خودرو باقی‌ نماند و امکان تخصیص‌ معبر جایگزین‌ وجود نداشته‌ باشد، انجام عملیات تنها در روزهای‌ تعطیل‌ و بامداد تا ۶ صبح‌ سایر روزها مجاز است‌. در صورتی‌ که‌ امکان تعبیه‌ مسیر جایگزین‌ وجود داشته‌ باشد، تعیین‌ زمان انجام عملیات همانند بند ۲۳-۳-۱-۱۷ انجام می‌گیرد.

اگر عملیات ساختمانی‌ در معابر شریانی‌ درجه‌ ۲ و یا پایین‌تر انجام گیرد، چنانچه‌ معبر دوطرفه‌ باشد و با استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات، عملکرد معبر دوطرفه‌ باقی‌ بماند و یا امکان تخصیص‌ معبر جایگزین‌ در محدوده وجود داشته‌ باشد، زمان مجاز انجام عملیات همانند بند ۲۳-۳-۱-۱۷ تعیین‌ می‌شود.

اگر عملیات ساختمانی‌ در معابر شریانی‌ درجه‌ ۲ و یا پایین‌تر انجام گیرد، چنانچه‌ معبر دوطرفه‌ باشد و با استقرار تجهیزات و ماشین‌آلات، امکان تامین‌ عملکرد دوطرفه‌ معبر وجود نداشته‌ باشد و امکان تخصیص‌ معبر جایگزین‌ نیز فراهم‌ نباشد، انجام عملیات تنها در روزهای‌ تعطیل‌ و بامداد تا ۶ صبح‌ سایر روزها مجاز است‌. در صورتی‌ که‌ امکان تعبیه‌ مسیر جایگزین‌ وجود داشته‌ باشد، زمان انجام عملیات همانند بند ۲۳-۳-۱-۱۷ تعیین‌ می‌شود.

چنانچه‌ عملیات ساختمانی‌ از نوع خاکبرداری‌، گودبرداری‌ یا سایر عملیاتی‌ که‌ نیاز به‌ تردد مکرر وسایل‌نقلیه‌ سنگین‌ دارد باشد، انجام عملیات تنها در روزهای‌ تعطیل‌ مجاز است‌.

چنانچه‌ عملیات ساختمانی‌ از نوع بتن‌ریزی‌ دستی‌، اجرای‌ اسکلت‌ فلزی‌ به‌وسیله‌ جرثقیل‌ متحرک باشد، محدودیت‌ زمانی‌ برای‌ انجام عملیات وجود ندارد.

در شکل‌ ۲۳-۳-۱ جزییات نحوه زمانبندی‌ عملیات کارگاهی‌ نشان داده شده است‌.

مسدود نمودن پیاده رو و معابر و فضاهای‌ عمومی‌ برای‌ تخلیه‌ مصالح‌، وسایل‌ و تجهیزات و انجام عملیات عمرانی‌ ممنوع است‌ مگر با اخذ مجوز از مراجع‌ ذیصلاح شهری‌ و برای‌ مدت معین‌ باشد. لازم به‌ ذکر است‌ حتی‌ در صورت اخذ مجوز، وسایل‌، تجهیزات و مصالح‌ ساختمانی‌ باید به‌ گونه‌ای‌ جانمایی‌ شوند که‌ در دوره ساخت‌، مزاحمتی‌ برای‌ تردد وسایل‌نقلیه‌ یا عابرین‌پیاده به‌ همراه نداشته‌ باشند و دسترسی‌ وسایل‌نقلیه‌ سنگین‌، اضطراری‌ و امدادی‌ را به‌ کارگاه مسدود ننمایند و همچنین‌ ایمنی‌ تردد وسایل‌نقلیه‌ و عابرین‌پیاده نیز در محدوده بلافصل‌ تامین‌ گردد.

در صورتی‌ که‌ پس‌ از جداسازی‌ کارگاه ساختمانی‌ و پیاده رو، حداقل‌ مطلق‌ عرض پیاده رو تامین‌ نشود، یا اینکه‌ کارگاه ساختمانی‌ تمام عرض پیاده رو را اشغال نماید، ضروری‌ است‌ تا حد ممکن‌ مسیر جایگزینی‌ برای‌ دسترسی‌ ایمن‌ عابرین‌ پیاده لحاظ شود. به‌ این‌ ترتیب‌ پس‌ از جداسازی‌ پیاده رو و کارگاه، عرض باقی‌مانده برای‌ پیاده رو باید حداقل‌ برابر 1/75 متر باشد و در صورت ایجاد محدودیت‌ و ملاحظات ایمنی‌، می‌توان حداقل‌ مطلق‌ عرض را تا 1/20 متر کاهش‌ داد. مقادیر کمتر از حداقل‌ مطلق‌ به‌ دلیل‌ ملاحظات مربوط به‌ معلولین‌ دارای‌ ویلچیر قابل‌ قبول نیست‌.

در صورتی‌ که‌ کارگاه ساختمانی‌ به‌ مسیر دوچرخه‌ تعدی‌ نماید، ضروری‌ است‌ که‌ مسیر موقتی‌ برای‌ عبور دوچرخه‌ در نظر گرفته‌ شود مگر آنکه‌ مسیر فعلی‌ بعد از جداسازی‌ از کارگاه، حداقل‌ عرض مجاز دوچرخه‌رو را دارا باشد. حداقل‌ عرض مسیر موقت‌ برای‌ دوچرخه‌ باید 1/5 متر باشد. در صورت وجود نرده، چراغ، جدول و دیگر موانع‌ یا مبلمان شهری‌ در حاشیه‌ مسیر، با نظر مهندس ترافیک‌ این‌ حداقل‌ عرض تا ۲ متر افزایش‌ می‌یابد.

در صورتی‌ که‌ طرح مدیریت‌ ترافیک‌ حین‌ ساخت‌ مستلزم باریک‌ شدن و کاهش‌ عرض خطوط عبوری‌ در یک‌ جهت‌ شود، ضروری‌ است‌ حداقل‌ عرض عبور سواره رو در هر یک‌ از جهات 3/5 متر برای‌ مسیر مستقیم‌ باشد تا امکان عبور خودروی‌ آتش‌نشانی‌ فراهم‌ شود. در شرایط‌ خاص و با وجود محدودیت‌ها در تامین‌ این‌ عرض، در صورت تایید مهندس ترافیک‌، حداقل‌ مطلق‌ عرض می‌تواند ۳ متر در نظر گرفته‌ شود. حداقل‌ عرض مورد نیاز در یک‌ جهت‌ عبوری‌ برای‌ معابری‌ که‌ در قوس واقع‌ شده اند 4/5 متر می‌باشد. در صورتی‌ که‌ تامین‌ حداقل‌ های‌ بیان شده بر مبنای‌ ملاحظات دسترسی‌ وسایل‌نقلیه‌ امدادی‌ امکانپذیر نباشد، اقدامات و طرحهای‌ دیگری‌ از قبیل‌ تامین‌ مسیرهای‌ جایگزین‌ برای‌ وسایل‌نقلیه‌ امدادی‌ و یا یک‌طرفه‌سازی‌ معبر، بنا به‌ صلاحدید مهندس ترافیک‌ قابل‌ اجرا خواهد بود.

جانمایی‌ تجهیزات کنترل ترافیک‌ و تجهیزات کارگاهی‌ باید به‌ نحوی‌ صورت گیرد که‌ علاوه بر تامین‌ ایمنی‌ تردد، امکان جریان روان ترافیک‌ را نیز فراهم‌ نماید. از اینرو، تمهیدات زیر در جانمایی‌ این‌ تجهیزات باید مدنظر واقع‌ شود:

الف‌: به‌ استثناء تابلوهای‌ محدودیت‌ توقف‌، هیچ‌نوع علائم‌ دیگری‌ نباید پیش‌ از زمان شروع عملیات ساختمانی‌ نصب‌ شود، سایر علائم‌ موردنیاز باید همزمان با شروع عملیات کارگاهی‌ نصب‌ شوند. اگر به‌ هر دلیلی‌ نیاز به‌ نصب‌ این‌ علائم‌ پیش‌ از شروع عملیات کارگاهی‌ باشد، باید تا زمان شروع عملیات ساختمانی‌ پوشانده شوند.

ب: هریک‌ از تجهیزات کنترل ترافیک‌ که‌ به‌ دلیل‌ تغییر در چیدمان کارگاه، در مدت انجام عملیات ساختمانی‌ بلا استفاده می‌شود، باید به‌ تناسب‌ تغییر ایجاد شده، جابجا یا برچیده شود.

پ: تمامی‌ تجهیزات ترافیکی‌ باید به‌ نحوی‌ نصب‌ شوند که‌ برای‌ رانندگان وسایل‌ نقلیه‌ عبوری‌ قابل‌ مشاهده باشد.

ت: وسایل‌ نقلیه‌ سنگین‌ که‌ به‌ هر دلیلی‌ در مسیر تردد وسایل‌نقلیه‌ توقف‌ می‌کنند باید مجهز به‌ چراغ چشمک‌زن یا چراغ گردان زرد/نارنجی‌ باشند، مگر آن از یک‌ یا بیش‌ از یک‌ پرچمدار برای‌ کنترل ترافیک‌ استفاده شود. ضمناً توصیه‌ می‌شود برای‌ کاهش‌ سرعت‌ ترافیک‌ در این‌ محدوده از تجهیزات کنترل ترافیک‌ استفاده شود.

ث: می‌توان از وسیله‌نقلیه‌ به‌ عنوان حائل‌ میان کارگران و جریان عبوری‌ ترافیک‌ استفاده نمود تا موجب‌ ایجاد حفاظت‌ بیشتر برای‌ کارگرانی‌ شود که‌ ممکن‌ است‌ به‌ علت‌ تمرکز توجه‌ راننده به‌ تجهیزات کنترل ترافیک‌، نادیده گرفته‌ شوند. استفاده از این‌ نوع وسایل‌نقلیه‌ باید به‌ همراه استفاده از تجهیزات مناسب‌ کنترل ترافیک‌ و تجهیزات هشداردهنده باشد.

ج: علائم‌ باید به‌ نحوی‌ جانمایی‌ شوند که‌ مانع‌ دسترسی‌ و تردد عابرپیاده نباشند مگر آن که‌ علائم‌ مرتبط‌ با انسداد مسیر پیاده رو باشد.

مشخصات تجهیزات ترافیکی‌ باید مطابق‌ با با مفاد نشریه‌ ۹۹ و ۲۶۷ سازمان مدیریت‌ و برنامه‌ریزی‌ و براساس معیارهای‌ ذکرشده در استاندارد ملی‌ شماره ۱۴۸۱۵ (ملزومات مهندسی‌ ترافیک‌) باشند.

اگر برای‌ انجام عملیات ساختمانی‌، وسایل‌نقلیه‌ کارگاهی‌ مجبور به‌ توقف‌ در سطح‌ معبر حتی‌ برای‌ مدت زمانی‌ کوتاه باشند، ضروری‌ است‌ تا از تجهیزات کنترل ترافیکی‌ استفاده شود. البته‌ در این‌ موارد مشخصات تجهیزات ترافیکی‌ مورداستفاده لازم نیست‌ تا مطابق‌ با تجهیزات کنترل ترافیکی‌ محدوده بلافصل‌ باشد. در این‌ موارد استفاده از تجهیزات کنترل ترافیک‌ زیر ضروری‌ است‌:

الف‌: این‌ نوع از وسایل‌نقلیه‌ باید مجهز به‌ چراغ چشمک‌زن، گردان یا فلش‌ چشمک‌زن زرد یا نارنجی‌ رنگ‌ باشد.

ب: تجهیزات مناسب‌ هشداردهنده باید در ارتفاعی‌ نصب‌ شوند که‌ توسط‌ وسایل‌نقلیه‌ در جریان، مشاهده شوند.

پ: تجهیزات کنترل ترافیکی‌ که‌ برای‌ انحراف جریان ترافیک‌ یا انحراف مسیر استفاده می‌شوند، باید تا زمان اتمام عملیات وسیله‌نقلیه‌ و شروع به‌ حرکت‌ آن در محل‌ قرار داشته‌ باشند.

ت: در صورت نیاز برای‌ قطع‌ جریان ترافیک‌ یا مسدود نمودن مسیر تردد وسایل‌نقلیه‌ در یک‌ خیابان شریانی‌، به‌ منظور کنترل جریان ترافیک‌ در محدوده، استفاده از پرچمدار الزامی‌ است‌.

در بخشی‌ از معبر که‌ به‌ واسطه‌ احداث کارگاه، اصلاحات هندسی‌ انجام می‌شود، لازم است‌ تا سیاست‌های‌ کنترل سرعت‌ اجرایی‌ شود. در این‌ نوع معابر، سرعت‌ مجاز بایستی‌ توسط‌ مهندس ترافیک‌ تعیین‌ و با هماهنگی‌ مراجع‌ ذیصلاح اجرائی‌ شود.

طرح مدیریت‌ ترافیک‌ کارگاهی‌ باید به‌ گونه‌ای‌ انجام شود که‌ رانندگان پیش‌ از رسیدن به‌ محدوده عملیات، سرعت‌ خود را کاهش‌ دهند. توصیه‌ می‌شود تا حد امکان از ایجاد نواحی‌ متعدد کاهش‌ سرعت‌ در طول معبر، خودداری‌ شود.

در مناطقی‌ که‌ به‌ منظور مدیریت‌ ترافیک‌ در محدوده بلافصل‌ لازم است‌ تا برخی‌ از طرحهای‌ مدیریت‌ پارکینگ‌ برچیده شود و یا تغییر یابد، این‌ موضوع باید دو هفته‌ پیش‌ از شروع عملیات ساختمانی‌ توسط‌ مهندس ترافیک‌ ارائه‌ و پس‌ از تایید مراجع‌ ذیصلاح، جهت‌ اجرا به‌ مجری‌ ساختمان ابلاغ شود.

مجری‌ ساختمان موظف‌ است‌ نسبت‌ به‌ نگهداری‌ تجهیزات کنترل ترافیک‌ به‌ منظور عملکرد موثر در مدت عملیات ساختمانی‌، اقدامات لازم را انجام دهد. تجهیزات مذکور باید در موقعیت‌ مناسب‌ و تمیز قرار داشته‌ و در هر ساعتی‌ از شبانه‌روز، خوانا باشند. تجهیزات صدمه‌دیده، مخدوش یا کثیف‌ باید توسط‌ مجری‌ تمیز، تعمیر و جایگزین‌ شوند. همچنین‌ لازم است‌ تا در مدت عملیات ساختمانی‌، مراقبت‌های‌ مداوم به‌ منظور حفظ‌ قابلیت‌ دید تابلوها، چراغها یا تجهیزات کنترل ترافیک‌، توسط‌ مجری‌ صورت پذیرد.

با توجه‌ به‌ آن که‌ اطلاع رسانی‌، بخشی‌ مهم‌ از عملیات کنترل ترافیک‌ در حین‌ ساخت‌ است‌، مجری‌ باید در عملیات ساختمانی‌ اعم‌ از کوتاه یا بلندمدت، نحوه تردد وسایل‌نقلیه‌ یا عابرین‌پیاده (مطابق‌ طرح های‌ ارائه‌ شده در پیوست‌ ۲۳-۵ ) را با هماهنگی‌ مراجع‌ ذیصلاح ، به‌ درستی‌ اطلاع رسانی‌ نماید.

انسداد یک‌ معبر توسط‌ مالک‌ یا مجری‌ به‌ علت‌ انجام عملیات ساختمانی‌ و تامین‌ مسیر انحرافی‌ برای‌ آن نیازمند مجوز از نهادها و مسئولین‌ ذیصلاح است‌ و پیش‌ از شروع هرگونه‌ عملیات ساختمانی‌، باید طرحها و جدول زمانبندی‌ انجام کارها در هر مرحله‌ از عملیات حین‌ ساخت‌، مسیر انحرافی‌ و نحوه نگهداری‌ از آن، تعداد و نوع تجهیزات کنترل ترافیکی‌ آن توسط‌ مهندس ترافیک‌ ارائه‌ شود و کارفرما جهت‌ اخذ تایید مراجع‌ ذیصلاح اقدام نماید.

✓ با توجه‌ به‌ استاندارد طبقه‌ بندی‌ راه‌های شهری‌ ( نشریه‌ ۱۴۱۴۷ )، معابر با رده عملکردی‌ آزادراه و تندراه، مجاز به‌ دسترسی‌ مستقیم‌ به‌ کارگاه های‌ حین‌ ساخت‌ بناهای‌ شهری‌ نیستند.

✓دسترسی‌ از معابر با رده عملکردی‌ آزادراه و تندراه تنها بر مبنای‌ آیین‌ نامه‌ طرح هندسی‌ راه‌های ایران ( نشریه‌ ۴۱۵ ) و از طریق‌ احداث رمپ‌های‌ افزایش‌ و کاهش‌ سرعت‌ و با رعایت‌ ملاحظات ایمنی‌ همه‌ کاربران معبر امکانپذیر می‌باشد. در طراحی‌ این‌ نوع دسترسی‌ها ضروری‌ است‌ ورودی‌ و خروجی‌ به‌ کاربری‌ مجزا و با فاصله‌ استاندارد توسط‌ مهندس ذی‌صلاح طراحی‌ شده و ضوابط‌ مرتبط‌ از جمله‌ فواصل‌ دید، شیب‌ طولی‌، شیب‌ عرضی‌، طول مناسب‌ و ایمن‌ رمپ‌های‌ افزایش‌ و کاهش‌ سرعت‌ به‌ صورت استاندارد لحاظ گردد.

✓دسترسی‌ از معابر با رده عملکردی‌ پایین‌ شامل‌ معابر شریانی‌ (درجه‌ ۱ و ۲)، جمع‌ کننده و محلی‌ها به‌ کارگاههای‌ ساختمانی‌ با مجوز مراجع‌ ذی‌صلاح و تامین‌ الزامات مربوطه‌ مجاز می‌باشد. دسترسی‌ به‌ معابر شریانی‌ درجه‌ ۱ تنها از طریق‌ کندروها امکانپذیر می‌باشد.

✓ مهندس ترافیک‌ موظف‌ است‌ بر مبنای‌ رده عملکردی‌ معبر مورد نظر و شرایط‌ ویژه کارگاه ساختمانی‌، مکان دسترسی‌ به‌ کارگاه را تعیین‌ نماید.

✓ با توجه‌ به‌ تفاوت زیاد بین‌ ابعاد وسایل‌نقلیه‌، لازم است‌ تا چند وسیله‌ نقلیه‌ نماینده، که‌ ابعاد آن‌ها نشان دهنده تأثیرگذارترین‌ گروه استفاده کننده از معبر در هر مورد است‌، انتخاب شود. این‌ وسایل‌نقلیه‌ را خودروهای‌ طرح می‌نامند. علت‌ استفاده از چند خودروی‌ طرح این‌ است‌ که‌ در بعضی‌ موارد مثل‌ فاصله‌ دید، خودروهای‌ کوچکتر و در موارد دیگر مانند شعاع قوس افقی‌، خودروهای‌ بزرگتر، مؤثرترین‌ وسیله‌نقلیه‌ می‌باشند. برای‌ تعیین‌ بعضی‌ از اجزای‌ هندسی‌ معبر، لازم است‌ به‌ طور دقیق‌ به‌ مشخصات فیزیکی‌ وسایل‌نقلیه‌، توجه‌ شود. پنج‌ نوع خودروی‌ طرح عبارتند از: سبک‌ (سواری‌)، اتوبوس نوع اول، اتوبوس نوع دوم، کامیون نوع اول و کامیون نوع دوم.

✓ شعاع های‌ گردش حداقل‌ برای‌ وسایل‌نقلیه‌ طرح گروه کامیون نوع اول و دوم در جدول ۲۳-۳-۲ ارائه‌ شده است‌ که‌ برای‌ سرعت‌های‌ تا ۱۵ کیلومتر در ساعت‌ (سرعت‌ طرح حداقل‌ مسیر گردشی‌) قابل‌ استفاده است‌.

در بیشتر معابر که‌ محل‌ عبور کامیون است‌، به‌ ویژه در محل‌هایی‌ که‌ گردشها با استفاده از جریانبندی‌ به‌ کمک‌ جزیره‌ها و جدول انجام می‌شود، باید یکی‌ از کامیونهای‌ طرح، مبنای‌ طرح قرار داده شود. حتی‌ در معابری‌ که‌ کامیون به‌ ندرت از آن‌ها عبور می‌کند، عرض روسازی‌ باید به‌ اندازهای‌ در نظر گرفته‌ شود که‌ خودروی‌ مذکور بتواند از آن عبور کند. اگرچه‌ طرح معبر بر مبنای‌ وسیله‌نقلیه‌ای‌ انجام می‌شود که‌ استفاده کننده اصلی‌ معبر است‌، اما معبر باید همیشه‌ برای‌ بزرگترین‌ خودرویی‌ که‌ ممکن‌ است‌ از معبر عبور کند، کنترل شود تا خودروی‌ مذکور، هرچند با تجاوز به‌ شانه‌ یا خطوط عبور مجاور، ولی‌ ایمن‌ و بدون خطر، قادر به‌ عبور باشد. در شکل‌های‌ ۲۳-۳-۲ و ۲۳-۳-۳ حداقل‌ ابعاد موردنیاز برای‌ گردش کامیون نوع اول و دوم نمایش‌ داده شده است‌. همانطور که‌ در شکل‌ ۲۳-۳-۲ مشخص‌ است‌ برای‌ گردش ۱۸۰ درجه‌ای‌ کامیون نوع اول با مشخصات ذکر شده، نیاز به‌ دوربرگردانی‌ با حداقل‌ شعاع گردش داخلی‌ 5/18 متر و حداقل‌ شعاع گردش خارجی‌ 13/72 متر می‌باشد. ضمن‌ اینکه‌ کامیون نوع دوم برای‌ چنین‌ گردشی‌ نیاز به‌ دوربرگردانی‌ با حداقل‌ شعاع گردش خارجی‌ مشابه‌ ولی‌ با حداقل‌ شعاع گردش داخلی‌ 2/4 متر دارد.

*

✓در صورتی‌ که‌ کارگاه ساختمانی‌ امکان اتصال به‌ ۲ معبر با رده عملکردی‌ و شرایط‌ ترافیکی‌ متفاوت را داشته‌ باشد(مثلا در میادین‌ و تقاطعات)، توصیه‌ می‌شود حتی‌ الامکان مسیر دسترسی‌ به‌ کارگاه از معبر با رده عملکردی‌ پایین‌تر تامین‌ گردد مگر اینکه‌ با تایید مهندس ترافیک‌ ذی‌صلاح، شرایط‌ موجود از قبیل‌ سطح‌ سرویس‌، ملاحظات ایمنی‌ و سایر شرایط‌ تاثیرگذار، دسترسی‌ از معبر با رده عملکردی‌ بالاتر را ایجاب نماید.

✓در انتقال وسایل‌ نقلیه‌ سنگین‌ و ماشین‌آلات ساختمانی‌ به‌ کارگاهها، سرعت‌ مجاز معبر مورد استفاده، مد نظر قرار گرفته‌ و ماشین‌آلات و وسایل‌ نقلیه‌ سنگین‌ از قوانین‌ مربوطه‌ پیروی‌ نموده و تمهیدات لازم جهت‌ تامین‌ ایمنی‌ صورت گیرد. در صورت تشخیص‌ مهندس ترافیک‌، اقدامات ایمنی‌ مانند اسکورت کردن با استفاده از وسایل‌نقلیه‌، استفاده از تابلوها و علائم‌ اخطاری‌ و چراغهای‌ چشمک‌زن و گردان باید توسط‌ مجری‌ تامین‌ گردد.

✓محل‌ ورود به‌ داخل‌ کارگاه توسط‌ مهندس ترافیک‌ و بر مبنای‌ موقعیت‌ و مشخصات کارگاه و براساس الزامات ذیل‌، تعیین‌ می‌شود و جهت‌ تایید به‌ مراجع‌ ذی‌صلاح ارائه‌ می‌گردد. در انتخاب محل‌ مسیر دسترسی‌ رعایت‌ ضوابط‌ زیر الزامی‌ است‌.

الف‌- مهندس ترافیک‌ در تعیین‌ محل‌ مسیر دسترسی‌، باید ضوابط‌ سازمانهای‌ ذیربط‌ در زمینه‌ تداخل‌ با تابلوها، علائم‌ راهنمایی‌، درخت‌ها، تجهیزات و خطوط تاسیسات شهری‌ را رعایت‌ کند.

✓ در صورتی‌ که‌ عملیات عمرانی‌ کارگاه، مسیر عبور عابران پیاده را به‌ لحاظ ایمنی‌ یا دسترسی‌ تحت‌ تاثیر قرار دهد، ضروری‌ است‌ ملاحظات ویژه ای‌ برای‌ گذر عابران پیاده در نظر گرفته‌ و اجرا شود. تمهیدات در نظر گرفته‌ شده باید به‌گونه‌ای‌ باشند که‌ بهترین‌ شرایط‌ را برای‌ حفظ‌ دسترسی‌، ایمنی‌ و راحتی‌ عابران پیاده فراهم‌ نمایند.

✓ ضروری‌ است‌ مسیر در نظر گرفته‌ شده برای‌ عابرین‌ پیاده از محدوده بلافصل‌ و همچنین‌ از سوارهرو به‌ نحو مناسبی‌ جداسازی‌ شده باشد. در صورتی‌ که‌ کارگاه ساختمانی‌، مسیر عابرین‌ پیاده را تحت‌ تاثیر قرار دهد اما به‌ محدوده فیزیکی‌ آن تجاوز ننماید (خطرهای‌ ناشی‌ از پرتاب شدن مصالح‌، وسایل‌ و تجهیزات ساختمانی‌) می‌توان از وسایل‌ و سازه های‌ حفاظتی‌ برای‌ ایمن‌سازی‌ مسیر حرکتی‌ عابرین‌ و دوچرخه‌سواران استفاده نمود. به‌ منظور آگاهی‌ از نحوه جداسازی‌ محدوده بلافصل‌ و پیاده روها و همچنین‌ علائم‌ و تابلوهای‌ ایمنی‌ مورد نیاز، به‌ ترتیب‌ به‌ مباحث‌ دوازدهم‌ و بیستم‌ مقررات ملی‌ ساختمان مراجعه‌ شود.

✓ تامین‌ روشنایی‌ مسیر بر مبنای‌ الزامات توصیه‌ شده در نشریه‌ ۱۹۵ سازمان مدیریت‌ و برنامه‌ ریزی‌ کشور تحت‌ عنوان ”مشخصات فنی‌ عمومی‌ و اجرایی‌ روشنایی‌ راه های‌ شهری‌”، ضروری‌ است‌. علاوه بر آن الزاماتی‌ نیز در زمینه‌ تجهیزات روشنایی‌ در این‌ بخش‌ اضافه‌ شده است‌ که‌ رعایت‌ آن الزامی‌ است‌.

✓ در صورتی‌ که‌ کارگاه ساختمانی‌ بخشی‌ از مسیر عابر پیاده را اشغال نماید، ضروری‌ است‌ پس‌ از جدا سازی‌ توصیه‌ شده مطابق‌ پیوست‌ ۲۳-۵ الزامات مربوط به‌ حداقل‌ عرض ارائه‌ شده برای‌ مسیر مورد نظر رعایت‌ گردد و در صورت عدم تامین‌ حداقل‌ عرض، ضروری‌ است‌ با صلاحدید مهندس ترافیک‌ ذی‌صلاح به‌ تعریض‌ مسیر یا تامین‌ مسیر موقت‌ اقدام گردد.

✓ عرض مسیر موقت‌ نباید از 1/75 متر کمتر باشد. در مواردی‌ که‌ تامین‌ مسیر موقت‌ با عرض مذکور موجب‌ محدودیت‌ در سواره رو گردد و یا ملاحظات ایمنی‌ ایجاب کند، حداقل‌ مطلق‌ عرض مسیر موقت‌ را با تایید مهندس ترافیک‌ می‌توان 1/20 متر در نظر گرفت‌. عرض های‌ کمتر از این‌ مقدار با توجه‌ به‌ ملاحظات حرکت‌ معلولین‌ دارای‌ ویلچیر مجاز نمی‌باشد.

✓ روسازی‌ مسیر موقت‌ باید از مصالح‌ مقاوم و غیر لغزنده ساخته‌ شود. حداکثر شیب‌ عرضی‌ مسیر موقت‌ به‌ منظور تخلیه‌ و زهکشی‌ آبهای‌ سطحی‌ ۲ درصد لحاظ گردد.

✓ حداکثر شیب‌ طولی‌ مسیر موقت‌ با در نظرگیری‌ ملاحظات مربوط به‌ معلولین‌ دارای‌ ویلچیر ۵ درصد می‌باشد. در صورتی‌ که‌ طول مسیر شیب‌دار کمتر از ۱۰۰ متر باشد، شیب‌ حداکثر ۸ درصد مجاز می‌باشد. در صورت صلاحدید مهندس ترافیک‌، دستگیره جهت‌ کمک‌ به‌ حرکت‌ معلولین‌ در مسیر شیب‌دار تعبیه‌ گردد.

✓ در تغییر تراز بیش‌ از ۳ سانتی‌متر (در محل‌هایی‌ نظیر انتقال به‌ سواره رو در محل‌ گذرگاه عرضی‌ و همچنین‌ در ابتدا و انتهای‌ مسیرهای‌ موقت‌ عابر پیاده)، برای‌ رعایت‌ حال معلولین‌ دارای‌ ویلچیر، الزامی‌ است‌ شیبراه ویژه معلولین‌ تعبیه‌ گردد.

✓ حداقل‌ عرض آزاد شیبراه نباید از ۲۵/۱ متر (حداقل‌ عرض لازم برای‌ حرکت‌ راحت‌ صندلی‌ چرخدار) کمتر باشد. حداکثر شیب‌ در شیبراه، در جهت‌ حرکت‌ طولی‌ ۱۰ درصد و در کناره های‌ آن حداکثر ۸ درصد می‌باشد. پیوست‌ شماره ۲۳-۴ نشان دهنده استاندارد طراحی‌ برای‌ شیبراه ویژه معلولین‌ می‌باشد.

✓ در صورتی‌ که‌ امکان تامین‌ مسیر موقت‌ پیاده در مجاورت مسیر اصلی‌ امکانپذیر نباشد، ضروری‌ است‌ با نصب‌ تابلوهای‌ اطلاعرسانی‌، پیش‌ از محدوده انسداد و در نزدیکترین‌ گذرگاه عرضی‌، عابرین‌ پیاده را به‌ سوی‌ دیگر خیابان جهت‌ استفاده از پیاده روی‌ سمت‌ دیگر هدایت‌ نمود. در صورت نیاز و با نظر مهندس ترافیک‌، به‌ منظور تامین‌ ایمنی‌ تردد عرضی‌ عابرین‌ پیاده می‌توان از پرچم دار استفاده نمود.

✓ در صورتی‌ که‌ بنا به‌ نظر مهندس ترافیک‌، نیاز به‌ استفاده از پل‌ در مسیر موقت‌ باشد، ضروری‌ است‌ طراحی‌ و اجرای‌ پل‌ توسط‌ مهندس ذیصلاح انجام گیرد. سازه پل‌ مذکور می‌بایست‌ به‌ صورت ایمن‌، مقاوم، فاقد لرزش، دارای‌ کفی‌ مناسب‌ و مقاوم در برابر سر خوردن، بدون ترک خوردگی‌ و سوراخ طراحی‌ و اجرا گردد. حداقل‌ عرض پل‌ باید 1/5 متر باشد.

✓ ضروری‌ است‌ گذرگاه های‌ عرضی‌ موجود که‌ عمدتاً مورد استفاده دانش‌آموزان قرار می‌گیرد، تا حد ممکن‌ در همه‌ زمانها حفظ‌ گردد. در صورتی‌ که‌ وجود کارگاه موجب‌ انسداد گذرگاه های‌ عرضی‌ مذکور شود، باید گذرگاه عرضی‌ موقت‌ با توجه‌ به‌ ملاحظات ایمنی‌ و فاصله‌ طراحی‌ گردد.

✓ در صورتی‌ که‌ کارگاه ساختمانی‌ خط‌ دوچرخه‌ موجود در پیاده رو یا معبر را اشغال نماید، ضروری‌ است‌ مسیر موقتی‌ برای‌ مسیر مسدود شده در نظر گرفته‌ شود. مسیر موقت‌ باید کاملا ایمن‌ و دسترسی‌پذیر باشد و به‌ طور کامل‌ از محدوده کارگاه به‌ صورت فیزیکی‌ جدا شده و عاری‌ از هر گونه‌ مانعی‌ باشد. مسیر موقت‌ نیز نباید مسیری‌ غیر ایمن‌ یا در معرض نخاله‌های‌ ساختمانی‌ باشد و با جریان ترافیک‌ انحرافی‌ تداخل‌ داشته‌ باشد در صورت انسداد مسیر ویژه دوچرخه‌ و انحراف آن به‌ مسیر موقت‌، ضروری‌ است‌ به‌ منظور انتقال ایمن‌، از تجهیزات کنترل ترافیک‌ مناسب‌ به‌ گونه‌ای‌ استفاده گردد که‌ تجهیزات مذکور مانع‌ حرکت‌ دوچرخه‌ در مسیر موقت‌ نشود.

✓ حداقل‌ عرض مسیر موقت‌ برای‌ دوچرخه‌ باید ۱ متر باشد. در صورت وجود نرده، چراغ، جدول و ... در حاشیه‌ مسیر، با نظر مهندس ترافیک‌ این‌ حداقل‌ عرض تا 1/5 متر افزایش‌ می‌یابد.

✓ به‌ منظور دفع‌ آبهای‌ سطحی‌ و زهکشی‌، مسیر موقت‌ دوچرخه‌ باید دارای‌ شیب‌ عرضی‌ حداکثر ۲ درصد باشد. مسیر موقت‌ نباید دارای‌ شیب‌ طولی‌ زیاد باشد، حداکثر شیب‌ طولی‌ برای‌ مسیرهای موقت‌ دوچرخه‌ ۵ درصد توصیه‌ می‌شود.

در صورتی‌ که‌ محدوده کارگاه به‌ حریم‌ سواره رو تجاوز نماید، ضروری‌ است‌ مهندس ترافیک‌ ذی‌صلاح، طرحهای‌ کنترل ترافیک‌ را بر مبنای‌ شرایط‌ پروژه، رده عملکردی‌ معبر، فاصله‌ دید، حجم‌ ترافیک‌ عبوری‌، کاربری‌های‌ موجود و شبکه‌ معابر محدوده بلافصل‌ کارگاه تهیه‌ نموده و در اختیار کارفرما قرار دهد تا پس‌ از تایید و اطلاع مراجع‌ ذی‌صلاح نسبت‌ به‌ اجرای‌ طرح اقدام گردد.

✓ مسیر موقت‌ و یا مسیر انحرافی‌ پیشنهادی‌ حتی‌ الامکان از نظر مشخصات فنی‌ از قبیل‌ شیب‌های‌ طولی‌ و عرضی‌، عرض معبر، فاصله‌ دید و میزان نور و ... دارای‌ مشخصات معبر اولیه‌ باشد.

✓ مسیر انحرافی‌ خیابانهای‌ شریانی‌ مسدود شده باید به‌ خیابان شریانی‌ متصل‌ گردد مگر آنگه‌ انحراف آن به‌ خیابان با رده عملکردی‌ متفاوت، توسط‌ مهندس ترافیک‌ واجد شرایط‌ تایید گردد.

✓ حفظ‌ دسترسی‌ برای‌ وسایل‌ نقلیه‌ امدادی‌ و شیرهای‌ آتش‌نشانی‌ در امتداد خیابانهای‌ مسدود شده الزامی‌ است‌. از میان وسایل‌ نقلیه‌ امدادی‌، خودرو آتش‌نشانی‌ به‌ عنوان خودرو طرح در نظر گرفته‌ می‌شود و الزامات دسترسی‌ وسایل‌ نقلیه‌ امدادی‌ بر مبنای‌ آن صورت می‌پذیرد.

✓ پیش‌ از شروع عملیات ساختمانی‌، مجری‌ موظف‌ است‌ مراجع‌ امدادرسانی‌ محدوده مورد نظر (اورژانس‌ و آتش‌نشانی‌) را در مورد طرح کنترل ترافیک‌ و شروع انجام عملیات ساختمانی‌ مطلع‌ سازد.

✓ در صورتی‌ که‌ طرح مدیریت‌ ترافیک‌ حین‌ ساخت‌ مستلزم باریک‌ شدن خطوط عبوری‌ در یک‌ جهت‌ گردد، ضروری‌ است‌ حداقل‌ عرض عبور سواره رو در یک‌ جهت‌ 3/5 متر برای‌ مسیر مستقیم‌ باشد تا امکان عبور خودرو آتش‌نشانی‌ فراهم‌ گردد. در شرایط‌ خاص و با وجود محدودیت‌ها در تامین‌ این‌ عرض، در صورت تایید مهندس ترافیک‌، حداقل‌ مطلق‌ عرض می‌تواند ۳ متر باشد. حداقل‌ عرض مورد نیاز در یک‌ جهت‌ عبوری‌ برای‌ معابری‌ که‌ در قوس واقع‌ شده اند 4/5 متر می‌باشد.

✓ با صلاحدید مهندس ترافیک‌ و بر مبنای‌ شرایط‌ پروژه، در صورت عدم امکان تامین‌ حداقل‌ عرض عبوری‌ مورد نیاز بر مبنای‌ ملاحظات دسترسی‌ وسایل‌ نقلیه‌ امدادی‌، اقدامات و طرحهای‌ دیگری‌ از قبیل‌ یکطرفه‌ سازی‌ معبر باید صورت گیرد.

✓ در صورتی‌ که‌ محدوده عملیات کارگاهی‌، به‌ فضای‌ فیزیکی‌ معبر اعم‌ از پیاده رو یا سواره رو تعدی‌ نماید، رعایت‌ الزامات این‌ بخش‌ ضروری‌ است‌. در این‌ رابطه‌ اجزای‌ محوطه‌ کاری‌ (مطابق‌ شکل‌ (۲۳-۱-۱) در بخش‌ تعاریف‌) به‌ چهار ناحیه‌ شامل‌ هشدار اولیه‌، گذار، حاشیه‌ اطمینان و ناحیه‌ کار تقسیم‌ می‌شوند.

بخشی‌ از مسیر است‌ که‌ با نصب‌ علایم‌ عمودی‌ (علایم‌ پیش‌آگاهی‌، چراغ چشمک‌زن و یا مجموعه‌ای‌ از علایم‌ و چراغها)، کاربران معبر را (اعم‌ از وسایل‌نقلیه‌ و عابرین‌ پیاده) از وجود محدوده عملیاتی‌ پیش‌رو آگاه می‌سازد. فاصله‌ بین‌ محل‌ نصب‌ اولین‌ تابلوی‌ پیش‌آگاهی‌ تا ابتدای‌ ناحیه‌ گذار، ناحیه‌ هشدار اولیه‌ نامیده می‌شود (مطابق‌ شکل‌ ۲۳-۱-۱ در بخش‌ تعاریف‌). برای‌ تعیین‌ طول ناحیه‌ هشدار اولیه‌ و فاصله‌ تابلوها از یکدیگر در این‌ ناحیه‌ باید از جدول ۲۳-۳-۴ استفاده شود:

تابلوی‌ شماره ۱، تابلویی‌ انتظامی‌ است‌ که‌ رانندگان را به‌ رعایت‌ قوانین‌ سمت‌ عبور در محدوده کارگاهی‌ موظف‌ می‌کند. تابلوی‌ ۲ از نوع اخطاری‌ می‌باشد که‌ رانندگان را از وجود خطری‌ در پیش‌رو آگاه می‌کند. تابلوی‌ ۳ نیز که‌ اولین‌ تابلویی‌ است‌ که‌ به‌ رویت‌ رانندگان می‌رسد، باید تابلوی‌ اخطاری‌ «کارگران مشغول کارند» باشد. در کنار تابلوی‌ شماره ۳، نصب‌ تابلوی‌ انتظامی‌ «حداکثر سرعت‌ مجاز» بنا به‌ نظر مهندس ترافیک‌ توصیه‌ می‌شود. مشخصات مربوط به‌ تابلوها و علایم‌ ایمنی‌ ترافیک‌ در استاندارد ملی‌ شماره ۱۴۸۱۵ ، ارائه‌ شده است‌.

ناحیه‌ای‌ است‌ که‌ در آن، تغییر مسیر وسایل‌نقلیه‌ به‌طور ایمن‌ آغاز می‌شود (مطابق‌ شکل‌ ۲۳-۱-۱ ). در این‌ ناحیه‌، لچکی‌ ایمنی‌ با استفاده از تجهیزات جداسازی‌ جریان ترافیک‌ ایجاد می‌شود. این‌ تجهیزات شامل‌ مخروط ها، بشکه‌ها و استوانه‌های‌ ایمنی‌ می‌باشند. طول ناحیه‌ گذار با توجه‌ به‌ حداکثر سرعت‌ مجاز حرکت‌ و عرض مسدود شده معبر، متغیر است‌ و مقدار آن به‌ همراه تعداد مخروط های‌ ایمنی‌ مورد نیاز باید از جدول ۲۳-۳-۵ استخراج شود:

مسافتی‌ قبل‌ و بعد از محدوده کارگاه است‌ که‌ توصیه‌ می‌شود به‌ منظور ایمنی‌ و سهولت‌ کار درنظر گرفته‌ شود (مطابق‌ شکل‌ ۲۳-۱-۱ ). هیچ‌گونه‌ فعالیت‌ عمرانی‌ در این‌ محدوده نباید انجام گیرد. این‌ ناحیه‌ می‌تواند در راستای‌ معبر (طولی‌) و یا عمود بر آن (عرضی‌) باشد که‌ طول آن مطابق‌ جدول شماره ۲۳-۳-۶ و عرض آن برحسب‌ نوع پروژه توسط‌ مهندس ترافیک‌ تعیین‌ می‌شود.

در جدول زیر اقدامات ترافیکی‌ لازم در حین‌ ساخت‌ به‌ طور خلاصه‌ ارائه‌ شده است‌. همچنین‌ نمونه‌هایی‌ از طرحهای‌ همسان ایمن‌سازی‌ محوطه‌ کارگاهی‌ در حالت‌های‌ مختلف‌، در پیوست‌ شماره ۲۳-۵ نمایش‌ داده شده است‌.

۵ نوع مسیر دسترسی‌ از معابر بلافصل‌ به‌ پارکینگ‌ ساختمان بر پایه‌ عرض های‌ ورود و خروجی‌ پیشنهاد می‌شود که‌ در جدول ۲۳-۴-۱ معرفی‌ گشته‌ است‌.

باتوجه‌ نوع و درجه‌ عملکردی‌ مدت زمان پارک، مسیر دسترسی‌ بلافصل‌ و تعداد فضای‌ پارکینگ‌، نوع دسترسی‌ به‌ پارکینگ‌ در معابر بلافصل‌ ساختمان با استفاده از جدول ۲۳-۴-۲ تعیین‌ می‌شود.

باتوجه‌ به‌ سرعت‌ و نوع راه، مسافت‌ دید لازم در مسیرهای‌ دسترسی‌ بلافصل‌ بصورت جدول ۲۳-۴-۳ است‌.

فاصله‌ در امتداد مسیر کندرو با عنوان Y در شکل‌ ۲۳-۴-۱ نشان داده شده است‌.

حداقل‌ طول صف‌ قابل‌ قبول بیرون پارکینگ‌ باتوجه‌ به‌ ظرفیت‌ پارکینگ‌ مطابق‌ جدول ۲۳-۴-۴ است‌.

محدوده تشکیل‌ صف‌ پارکینگ‌ در دسترسی‌ بلافصل‌ در شکل‌ ۲۳-۴-۲ نشان داده شده است‌.

علاوه بر موارد ذکر شده در مبحث‌ ۴ مقررات ملی‌ ساختمان ، موارد زیر نیز بایستی‌ رعایت‌ گردد:

الف‌- از هر خیابان یک‌ راه ورودی‌ برای‌ پارکینگ‌، مجازاست‌. در صورتی‌ که‌ بر ملک‌ ۲۰ متر و بیشتر باشد، (صرفاً در پارکینگهای‌ عمومی‌ و موارد تجمیع‌ قطعات با کمینه‌ بر ۱۴ متر) با اولویت‌ به‌ تأمین‌ پارکینگ‌ ملک‌، استفاده از دو درب ورودی‌ برای‌ پارکینگ‌ مجاز است‌.

الف‌- اجرای‌ شیب‌ مثبت‌ و معکوس، جهت‌ رمپ‌ پارکینگ‌، با رعایت‌ ضوابط‌ نورگیری‌ زیرزمین‌ و سایر مقررات بلامانع‌ است‌.

حداقل‌ فضای‌ مورد نیاز برای‌ برای‌ یک‌ واحد پارکینگ‌ غیرمایل‌ ۵×2,5، برای‌ ۲ واحد ۵×4,5 متر و برای‌ سه‌ واحد ۵×6,5 متر باید باشد.

ابعاد استاندارد پارکینگ‌ مایل‌ در دو گروه ضریب‌ راحتی‌ ۱و ۲ برای‌ کاربران طراحی‌ می‌گردد. استفاده از ضریب‌ راحتی‌ ۲ ( خوب) برای‌ مراجعین‌ و استفاده از ضریب‌ راحتی‌ ۱( متوسط‌) برای‌ ساکنین‌ توصیه‌ می‌گردد. جزییات ابعادی‌ پارکینگ‌ مایل‌ برای‌ هر یک‌ از ضرایب‌ راحتی‌ کاربران بر اساس جداول ۲۳-۴-۶ و ۲۳-۴-۷ تعیین‌ می‌گردد.