۱۹.I.۱مقدمه ویرایش چهارم :
۱۹.۱.۱دامنه کاربرد
۱۹.۱.۲میزان کارایی انرژی ساختمانها
۱۹.۲.۱تعاریف
۱۹.۲.۲گونهبندی عوامل ویژه تعیینکننده و گروه بندی ساختمانها
۱۹.۳.۱مدارک مورد نیاز برای تأیید ساختمان از نظر ضوابط صرفهجوئی در مصرف انرژی در زمان اخذ پروانه ساختمان
۱۹.۳.۲روشهای مختلف طراحی و بهکارگیری نرم افزارهای در هماهنگی با مقررات
۱۹.۴.۱الزامات کلی
۱۹.۴.۲پوسته خارجی ساختمان
۱۹.۴.۳تأسیسات مکانیکی
۱۹.۴.۴تأسیسات برقی
۱۹.۴.۵سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹.۵.۱اصول کلی
۱۹.۵.۲پوسته خارجی ساختمان
۱۹.۵.۳تأسیسات مکانیکی
۱۹.۵.۴تأسیسات برقی
۱۹.۵.۵سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹.۶.۱اصول کلی
۱۹.۶.۲پوسته خارجی ساختمان
۱۹.۶.۳تأسیسات مکانیکی
۱۹.۶.۴تأسیسات برقی
۱۹.۶.۵سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹.۷.۱اصول کلی
۱۹.۷.۲شبیهسازی و انجام محاسبات
۱۹.۷.۳تأسیسات مکانیکی
۱۹.۷.۴تأسیسات برقی
۱۹.۷.۵سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹.۸.۱اصول کلی
۱۹.۸.۲شبیهسازی و انجام محاسبات
۱۹.۸.۳اصول، روشهای طراحی و شرایط پذیرش نتایج محاسبات
۱۹-A۱.۱واژه نامه فارسی - انگلیسی
۱۹-A۲.۱پ۲-۱ تعیین جرم سطحی مؤثر جدار
۱۹-A۲.۲پ۲-۲ جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنای مفید
۱۹-A۲.۳پ۲-۳ گروه بندی اینرسی حرارتی ساختمان یا بخشی از آن
۱۹-A۴.۱پ۴-۱ گونهبندی کاربری ساختمانها
۱۹-A۴.۲پ۴-۲ تعیین گروه ساختمان از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
۱۹-A۶.۱پ۶۱ محاسبه ضریب کاهش انتقال حرارت فضاهای کنترل نشده
۱۹-A۷.۱ضرایب هدایت حرارت مصالح متداول
۱۹-A۸.۱پ۸-۱ مقاومت حرارتی لایه هوای مجاور سطوح داخلی و خارجی
۱۹-A۸.۲پ۸-۲ مقاومت حرارتی لایههای هوای محبوس
۱۹-A۸.۳پ۸-۳ مقاومت حرارتی برخی لایههای عناصر ساختمانی متداول
۱۹-A۹.۱پ۹-۱ ضریب انتقال حرارت شیشهها
۱۹-A۹.۲پ۹-۲ ضرایب انتقال حرارت جدارهای نورگذر
۱۹-A۹.۳پ۹-۳ مثالهای تعیین ضریب انتقال حرارت جدارهای نورگذر
۱۹-A۹.۴پ۹-۴ ضرایب انتقال حرارت درها
۱۹-A۱۱.۱پ۱۱-۱ علل بروز پلهای حرارتی
۱۹-A۱۱.۲پ۱۱-۲ محاسبه طول های پلهای حرارتی پوسته خارجی
۱۹-A۱۱.۳پ۱۱-۳ تعیین ضرایب انتقال حرارت (خطی) بهروش محاسبه
۱۹-A۱۱.۴پ۱۱-۴ تعیین ضرایب انتقال حرارت (خطی) با اسـتفاده از جـداول و مقـادیر از پیشتعیینشده
۱۹-A۱۲.۱پ۱۲-۱ مولد نیروی برق اضطراری
۱۹-A۱۲.۲پ۱۲-۲ تلفات بار در شبکه توزیع برق و سیمکشی برق
۱۹-A۱۲.۳پ۱۲-۳ توصیهها در خصوص انتخاب لامپ سیستم روشنایی مصنوعی
۱۹-A۱۲.۴پ۱۲-۴ توان کل لامپهای یک فضای ساختمان
۱۹-A۱۲.۵پ۱۲-۵ ترانسفورماتورها
۱۹-A۱۳.۱پ۱۳-۱ استانداردها و آییننامههای مرجع
مبحث نوزدهم: صرفه جویی در مصرف انرژی
مقدمه ویرایش چهارم :
در تمامی جوامع امـروزی، انـرژی یکـی از مهـمتـرین و چـالشبرانگیزتـرین موضـوعات محسـوب میگردد، و با توجه به سهم عمده بخش ساختمان، تحـولات چشـمگیـری در دهـههـای اخیـر در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، در جهت بهبود وضعیت مصرف انرژی، صـورت گرفتـهاسـت. برای مثال، انتظارات بهجایی در جامعه مهندسی و نهادهای مرتبط با موضوع بهینـهسـازی مصـرف انرژی در ساختمان ایجاد شده، که مطالبات مشخصی را در قوانین و آیـیننامـههـای ملـی مطـرح کرده است. برای مثال، در ماده ۱۸ قانون اصلاح الگوی مصرف و آییننامه اجرایی آن، لزوم بازنگری مقررات ملی ، بهمنظور تعیین رده انرژی و جهتگیری بهسوی ساختمان سبز، بهعنوان یک وظیفـه برای وزارت راه وشهرسازی مشخص گردیده است.
ویرایش حاضر، که چهارمین ویرایش مبحث محسوب میگردد، دارای تغییـرات مهمـی اسـت، کـه اهم آنها عبارتند از:
- برای رعایت ضوابط آییننامه ماده ۱۸ قانون اصلاح الگوی مصرف، در ویرایش جدید سـه رده انرژی، به شرح زیر، تعریفشده است:
«ساختمانهای مطابق مبحث ۱۹ (EC) » پایینتـرین رده انـرژی تلقـی مـیشـود و دستیابی به این رده اجباری است.
«ساختمان کمانرژی (+EC) » و «سـاختمان بسـیار کـمانـرژی (++EC) » رده هـای انرژی بالاتر هستند. تا زمانی که الزامی برای دستیـابی بـه ایـن رده هـا در دیگـر قوانین و آییننامهها مطرح نشده باشد، دستیابی به این ردهها اختیاری است. چنین الگویی در دیگر کشـورها نیـز در نظـر گرفتـه شـده اسـت. بـرای مثـال، در کشورهای اروپایی، طراحی و اجرای «ساختمانهای با مصرف انرژی نزدیک صفر» تا پایان سال ۲۰۱۸ اختیاری بود، ولی از آغاز سال ۲۰۱۹، مطـابق ضـوابط جدیـد اروپا، لازم است طراحی و اجرای تمـامی سـاختمانهـای عمـومی جدیـد مطـابق ضوابط تعیینشده برای «ساختمانهای با مصرف انرژی نزدیک صفر» باشد. لازم به ذکر است که علاوه بر این، مقرر شده است که از پایان سال ۲۰۲۰ مبنای طراحی و اجرای تمامی ساختمانهای نو «ساختمانهای با مصرف انـرژی نزدیـک صـفر» باشد.
- در ویرایشهای پیشین دو روش طراحی پوسته خارجی ساختمان مطرح شده بود. در ویرایش جدید، علاوه بـر دو روش «تجـویزی» و «موازنـهای (کـارکردی)»، دو روش دیگـر، تحـت عناوین «نیاز انرژی» و «کارایی انـرژی» نیـز مطـرح شـده انـد. لازم بـه ذکـر اسـت روش «تجویزی» ساده ترین روش و روش «کارایی انرژی» تخصصیترین روش طراحی هسـتند. در عین حال، کمترین گزینهها در طراحی و بیشترین هزینـه اجـرا در حالـت اسـتفاده از روش تجویزی است، درحالیکه بیشترین گزینهها و حق انتخابها در طراحـی و کمتـرین هزینه اجرا در صورتی قابل دستیابیاست کـه از روش «کـارایی انـرژی» اسـتفاده شـود. توضیحات تکمیلی در این خصوص در بند ۱۹-۳-۲-۱ این مبحث ارائه شده است.
- فصلبندی مبحث بازبینی شده است. ضمن اینکه یک فصل به تعاریف اختصاص یافتـهاسـت، فصلبندی بخشهای مربوط به روشهای طراحی نیز تغییر کرده است، و فصول ۵ تا ۸ ، هر یک به یکی از روشهای مطرح شده اختصـاص یافتـهانـد، و زیرفصـلهـایی تحـت عنـوان «پوسته خارجی»، «تأسیسات مکانیکی» و «تأسیسـات برقـی»، بـرای هـر یـک از فصـول مربوط به روشهای طراحی در نظر گرفته شده است. علاوه بر این، فصلی نیز تحت عنـوان «ضوابط اجباری» در نظـر گرفتـه شـده اسـت کـه حـاوی ضـوابطی اسـت کـه در تمـامی ساختمانها باید رعایت شوند.
- روش کارکردی ساختاری مشابه روش تجویزی پیدا کرده است، و در نتیجه، مقـادیر متفـاوتی برای ضرایب انتقال حرارت مرجع ارائه شده است. ساختار جدیـد ایـن روش، بـدون آنکـه تغییر اساسی در آن صورت گرفتهباشد، به طراح این امکان را میدهد کـه بـدون نیـاز بـه محاسبه پلهای حرارتی، و بدون نیاز به اسـتفاده از ضـرایب تعریـفشـده در پیوسـت ۱۱ برای حالت عدم محاسبه پل حرارتی، طراحی پوسته خارجی را انجام دهد. علاوه بـر ایـن، برخی کاستیها، از جمله وجود یک ضریب انتقال حرارت مرجع واحد برای دیوارها، بامهـا و کفهای در تماس با فضای کنترل نشده برطرف شده است.
- در ویرایش قبلی، در طراحی تنها ضریب انتقال حـرارت شیشـه و یـا پنجـره در نظـر گرفتـه میشد. در ویرایش جدید، علاوه بر ضریب انتقال حرارت، جهتگیری پنجره، ضـریب بهـره گرمایی خورشیدی و همچنین نسبت ضریب عبـور نـور مرئـی بـه ضـریب بهـره گرمـایی خورشیدی نیـز در طراحـی تعیـینکننـده هسـتند. از طـرف دیگـر، مشخصـات در نظـر گرفتهشده برای ساختمان مرجع، برای مناطق سردسیر (نیـاز گرمـایی غالـب) و گرمسـیر (نیاز سرمایی غالب)، و برای جهتهای مختلف، متفاوت اسـت، تـا جـدار نورگـذر در نظـر گرفته شده بـرای سـاختمان مرجـع بیشـترین انطبـاق را بـا منطقـه اقلیمـی مـورد نظـر داشتهباشد.
- در بخشهای مربوط به تأسیسات مکانیکی، علاوه بر مـوارد مطـرح شـده در ویـرایش قبلـی، موضوعات کلیدی دیگری نیز، از جمله حداقل بازدهی تجهیزات، کنترل و پایش، بازیافـت ذخیره سازی انرژی مدنظر قرار گرفتهاست.
- در روشهای مختلف طراحی، ضوابط جدیـدی بـرای بهـره گیـری از سیسـتمهـای بـر پایـه انرژیهای تجدیدپذیر، در نظر گرفته شده است. علاوه بر این، امکان جایگزینی اسـتفاده از سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر با ارتقاء مشخصات حرارتی بام نیـز پـیشبینـی شده است، که حق انتخاب مضاعفی را در اختیار طراح قرار میدهد.
- اهمیت ویژه ای به موضوع بهره گیری از روشنایی طبیعی معطوف شده است، تا علاوه بر ارتقاء شرایط محیط داخل، مصرف روشنایی مصنوعی نیز تا حد ممکن کاهش یابد.
- در بخشهای مربوط به تأسیسات برقی، علاوه بر توجه به روشنایی مصـنوعی، سیسـتمهـای کنترل و موتورها، به موارد مهم دیگر نیز، از جمله کاربرد سیسـتمهـای تولیـد هـمزمـان، ترانســفورماتورها، مولــدهای نیــروی بــرق اضــطراری، بانــکهــای خــازن، سیســتمهــای اندازه گیری، آسانسورها و پلکانهای برقی نیز پرداخته شده است.
- در پیوستها تغییرات زیر صورت گرفتهاست:
بهجای مقادیر فیزیکی اصـلی، تعـاریف و علائـم، پیوسـت ۱ ، تحـت عنـوان فهرسـت واژگان، در نظر گرفته شده است، که حاوی واژه های معادل به زبان انگلیسی است.
با توجه به تغییر الگوی طراحی شیشهها و پنجره ها، پیوست «روش محاسبه شاخص خورشیدی» حذف گردیده است.
پیوست جدیدی ( پیوست ۵ ) تحـت عنـوان «برنامـه زمـانی بهـره بـرداری سـاکنین و عملکرد تجهیزات» برای ایجاد همـاهنگیهـای لازم بـرای طراحـی بـا اسـتفاده از نرم افزارهای تخصصی اضافه شده است.
روش محاسبه ضریب کاهش انتقال حرارت طرح که در ویرایش قبلی در فصل پوسته خارجی ساختمان آمده بود به پیوست ۶ منتقل شده است.
- در تمامی بخـشهـای ایـن مبحـث، بـرای اسـتفاده هرچـه آسـانتـر از مـتن آن، بعضـی از پاراگرافها دارای سبک قلم یا پشتزمینه متفاوتی، به شرح زیر هستند:
در پایان، جا دارد از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و سازمان UNDP که این مرکـز را با حمایت مالی در جهت دستیابی به اهـداف تعیـینشـده در بـازبینی مبحـث ۱۹ مقـررات ملـی ساختمان یاری نمودند صمیمانه تشکر گردد.
کمیته تخصصی مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان
۱۹-۱-۱ دامنه کاربرد
این مقررات، در خصوص ساختمانهای جدید، در موارد زیر لازم الاجراست:
الف- ساختمانهایی که با مصرف انرژی گرم و یا سرد میشوند،
سیستمها و تجهیزاتی که در تأسیسات مکانیکی و برقی ساختمانهای بند الف مورد اسـتفاده قرار میگیرند.
این مبحث در خصوص انـرژی مصـرفی بـرای هـر گونـه فراینـد تولیـد در داخـل یـک سـاختمان موضوعیت ندارد.
کلیه ضوابط این مبحث میتواند، با رعایت سایر مباحـث مقـررات و ضـوابط فنـی، بـرای بهسـازی ساختمانهای موجود نیز استفاده شود.
در مورد ساختمانهای زیر، ضوابط این مبحث لازم الاجرا نیست:
- ساختمانهای مورد استفاده برای پرورش، نگهداری و تکثیر حیوانات؛
- ساختمانهایی که بنا به عملکرد خاصشان، برای مدت طولانی بـاز نگـه داشـته مـیشـوند، و فضاهای داخل ساختمان در ارتباط مستقیم با فضای خارج قرار میگیرد؛
- ساختمانهای موقت، با دوره بهره برداری کمتر از ۲ سال و ساختمانهایی کهدائمـاً در حـال نصب و برچیده شدن هستند؛
- ساختمانهای موجود که اقدامات بازنوسازی و بهسازی بر روی آنها محدود باشد؛
محدودیتهای استفاده از روشهای «تجویزی» ( فصـل ۱۹-۵ ) و «موازنـهای (کـارکردی)» ( فصـل ۱۹-۶ ) در بخش ۱۹-۳-۲-۱-۱ تعیین شده است.
صلاحیت طراحی، برای استفاده از روشهای «نیاز انرژی» ( فصل ۱۹-۶ ) و «کارایی انرژی» ( فصـل ۱۹-۷ )، توسط وزارت راه وشهرسازی تعیین میگردد.
۱۹-۱-۲ میزان کارایی انرژی ساختمانها
در این مبحث، سه حد کیفیت (رده انرژی) سـاختمان، بـا تعیـین میـزان کـارایی انـرژی، تعریـف میشود:
- ساختمان منطبق با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC)
- ساختمان کمانرژی (+EC)
- ساختمان بسیار کمانرژی (++EC)
لازم به ذکر است EC مخفف Energy Compliant میباشـد. عـلاوه بـر رده هـای انـرژی فـوق، ساختمانهای ویژه ای را نیز میتوان طراحی کرد که دارای مصرف انرژی نزدیک به صفر هستند.
۱۹-۱-۲-۱ ساختمان منطبق با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC)
در این مبحث، عنوان «منطبق با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان » به ساختمانی اطلاق میشود که در طراحی و اجرای آن، علاوه بر رعایت ضوابط اجباری بخش ۱۹-۴ ، انتظارات تعیـینشـده در یکی از بخشهای ۱۹-۵ تا ۱۹-۸، برای ساختمان تحت همین عنوان، را نیز جوابگو باشد.
۱۹-۱-۲-۲ ساختمان کمانرژی (+EC)
در صورتی که علاوه بر جوابگویی به انتظارات تعیینشده برای ساختمان «منطبق بـا مبحـث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC) » در بند ۱۹-۱-۲-۱ ، حدود کیفیت تعریفشده در یکی از بخشهای ۱۹-۵ تا ۱۹-۸ ، برای «ساختمان کمانرژی(+EC) »، در طراحی و اجرا، مـلاک عمـل قـرار گرفتـه باشد، این عنوان به ساختمان تعلق میگیرد.
لازم بهذکر است دستیابی به این حد کیفیـت سـاختمان (از دیـدگاه انـرژی) اختیـاری اسـت، بـه استثنای مواردی که در دستورالعملها و بخشنامههای صادر شده توسط وزارت راه وشهرسـازی در این زمینه، بسته به محل قرارگیری ساختمان (استان، شـهر، ...) و مشخصـات آن (تعـداد طبقـات، متراژ، کاربری، ...)، تعیین میگردد.
۱۹-۱-۲-۳ ساختمان بسیار کمانرژی (++EC)
در صورتی که علاوه بر جوابگویی به انتظارات تعیینشده برای ساختمان «منطبق بـا مبحـث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC) » در بند ۱۹-۱-۲-۱ ، حدود کیفیت تعریفشده در یکی از بخشهای ۱۹-۵ تا ۱۹-۸ ، برای «ساختمان بسیارکمانرژی(++EC) »، در طراحی و اجرا، مـلاک عمـل قـرار گرفته باشد، این عنوان به ساختمان تعلق میگیرد.
لازم بهذکر است دستیابی به این حد کیفیـت سـاختمان (از دیـدگاه انـرژی) اختیـاری اسـت، بـه استثنای مواردی که در دستورالعملها و بخشنامههای صادر شده توسط وزارت راه وشهرسـازی در این زمینه، بسته به محل قرارگیری ساختمان (استان، شـهر، ...) و مشخصـات آن (تعـداد طبقـات، متراژ، کاربری، ...)، تعیین میگردد.
۱۹-۱-۲-۴ ساختمان با مصرف انرژی نزدیک به صفر (ECnZ)
در صورتی که علاوه بر جوابگویی به انتظارات تعیینشده برای ساختمان «منطبق بـا مبحـث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC) » در بند ۱۹-۱-۲-۱ ، حدود کیفیـت تعریـفشـده در بخـش ۱۹-۸ ، برای «ساختمان با مصرف انرژی نزدیک به صفر (ECNZ) »، در طراحی و اجرا، ملاک عمـل قـرار گرفته باشد، این عنوان به ساختمان تعلق میگیرد.
لازم بهذکر است دستیابی به این حد کیفیـت سـاختمان (از دیـدگاه انـرژی) اختیـاری اسـت، بـه استثنای مواردی که در دستورالعملها و بخشنامههای صادر شده توسط وزارت راه وشهرسـازی در این زمینه، بسته به محل قرارگیری ساختمان (استان، شـهر، ...) و مشخصـات آن (تعـداد طبقـات، متراژ، کاربری، ...)، تعیین میگردد.
۱۹-۲-۱ تعاریف
در این بخش، تعاریف عباراتی که در متن مبحث ۱۹ مورد استفاده قرار گرفتهاست ارائه مـیگـردد. علاوه بر این، واژه های معادل به زبان انگلیسی در پیوست ۱ این مبحـث ارائـه شده است. لازم بـه توضیح است که تعاریف بعضی عبارات مورد استفاده در این مبحث با تعـاریف ارائـهشـده در دیگـر مباحث متفاوت است.
احداث
بنا کردن ساختمان بر زمین خالی.
ارزش حرارتی پایین (یا خالص)
مقدار حرارت (مگاژول) حاصل از احتراق یک واحد حجم (متر مکعب گاز خشک) یا یک واحد جرم (کیلوگرم) سوخت در دمای ۲۵ درجـه سلسـیوس و در فشـار 1/013 بـار، در صـورتی کـه دمـای گازهای ناشی از احتراق ۱۵۰ درجه سلسیوس باشد. در ارزش حرارتی خالص انرژی نهان بخـار آب در نظر گرفته نمیشود.
ارزش حرارتی بالا (یا ناخالص)
مقدار حرارت (مگاژول) حاصل از احتراق یک واحد حجم (متر مکعب گـاز خشـک) یـا یـک واحـد جرمی (کیلوگرم) سوخت در دمای ۲۵ درجه سلسیوس و در فشار 1/013 بار، در صورتی که انرژی گازهای ناشی از احتراق در دمای ۲۵ درجه سلسیوس معـادل سـازی مـیشـود. در ارزش حرارتـی ناخالص انرژی نهان بخار آب در نظر گرفته میشود.
اکونومایزر
یکی از انواع مبدل حرارتی که از گازهای داغ خروجی از اگـزوز (اگزاسـت) جهـت گـرم کـردن آب تغذیه بویلر (دیگ) استفاده میکند. اکونومایزرمعمولاً از تعدادی لوله سری تشکیل شده است کـه در آخرین مرحله در مسیر گازهای حاصل از احتراق قرار میگیرد. لولههای اکونومـایزر در قسـمت بیرونی یا محیطی دارای فین یا پره هستند تـا بـا افـزایش سـطح تبـادل حرارتـی، مقـدار حـرارت جذب شده را افزایش دهند.
سامانه دیگری که بهعنوان اکونومایزر معرفی میشود قسـمتی از سیسـتم هوارسـان اسـت کـه در شرایطی که دمای خارج از میزان تعیینشدهای کمتر باشد، برای کـاهش بـار سـرمایی سـاختمان، بخش عمده هوای رفت دستگاه هوارسان را با هوای تازه تأمین میکند.
انرژیهای تجدیدپذیر
انواع انرژی که منابع تولیدشان، بر خلاف انرژیهـای تجدیدناپـذیر (فسـیلی)، تقریبـاً پایـان ناپـذیر هستند، مانند تابش خورشید، باد، باران، جزر و مد، امواج، زمینگرمایی، یا قابلیت جایگزینی/ ایجـاد مجددشان، توسط طبیعت، در یک بازه زمانی کوتاه وجود دارد، مانند زیستتوده، زیسـتسـوخت و سوخت هیدروژنی.
اینرسی حرارتی
قابلیت کلی پوسته خارجی و جدارهای داخلی در ذخیره انرژی، باز پس دادن آن و تأثیرگذاری بـر نوسانهای دما و بار گرمایی و سرمایی فضاهای کنترل شده ساختمان. اینرسی حرارتی ساختمان با استفاده از جرم سطحی مفید ساختمان گروه بندی میشود (ر.ک. به پیوست ۲ ).
آسایش حرارتی
شرایط ذهنی که در آن افراد از شرایط حرارتی ابراز رضایت مـیکننـد. آسـایش حرارتـی بـه دمـا، رطوبت نسبی، سرعت هوا، دمای متوسط تابشی سطوح اطراف، میزان لبـاس و نـوع فعالیـت افـراد وابسته است.
بازشو
عنصری در پوسته خارجی ساختمان، مانند در، پنجره و نورگیر، با قابلیت باز شدن، برای دسترسی، تأمین روشنایی و دید به خارج.
در دوره گذر فصلی که سیستمهای تأمین گرما و سرما خاموش هسـتند، امکـان تهویـه طبیعـی از طریق بازشو فراهم میباشد.
در صورتی که تمهیدات و تجهیزات لازم در نظر گرفته شده باشد، این عنصر در تهویه، تعویض هـوا و تأمین هوای احتراق دستگاهها نیز میتواند مشارکت کند.
بام تخت
پوشش نهایی ساختمان که شیبی کمتر از ۱۰ درجه یا مساوی آن، نسبت به افق دارد.
بام شیبدار
پوشش نهایی ساختمان که شیبی بیشتر از ۱۰ درجه و کمتر از ۶۰ درجه نسـبت بـه سـطح افقـی دارد. بر روی سقف شیبدار، فضای خارج و در زیر آن، فضای کنترل شده یا کنترل نشده قـرار دارد. اگر شیب جدار بیش از ۶۰ درجه باشد، از دید این مبحث دیوار تلقی میشود.
بانک خازن (یا خازن)
سامانه مورد استفاده برای تأمینتوان رِاَکتیو مصرفی در موتورهـای الکتریکـی، لامـپهـای تخلیـه الکتریکی در گاز، به توان اَکتیو.
در استفاده از بانک خازن و یا خازن برای ارتقاء و اصلاح مقدار ضریب توان اولیـه بـه مقـدار مـورد نظر، موارد زیر مطرح میباشد:
الف) طبق ضوابط شرکت برق حداقل مقدار ضریب توان کل شبکه بـرق تـأمین و تغذیـه بـرق ساختمان برابر 0/9۰، معیار و پایه اندازه گیری مقدار توان رِاَکتیو برای پرداخـت هزینـههـا میباشد.
ضریب توان کل شبکه برق کمتر از مقدار 0/90 مشمول هزینه پرداختی از بابت مقدار توان رآکتیو خواهد بود، و مقدار ضریب تـوان کـل شـبکه بـرق برابـر و یـا بـالاتر از رقـم 0/90 مشمول پرداخت هزینه بابت مقدار توان رآکتیو نخواهد بود.
برچسب انرژی
برچسب تعیینشده توسط نهاد دارای صلاحیت قانونی، به منظور نصب بـر روی تولیـدات صـنعتی مورد استفاده در ساختمان، برای مشخص کردن حد کیفیت محصولات از نظر مصرف انرژی.
بهسازی (و بازنوسازی)
عملیات جزئی یا اساسی صورت گرفته بر روی یک ساختمان موجود، برای دستیابی به یک یا چند هدف زیر:
بهبود وضعیت ظاهری نما و یا فضاهای داخلی؛
بهبود عملکرد کل یا بخشی از عناصر تشکیلدهنده تأسیسات مکانیکی و الکتریکی؛
ایجاد تغییرات در عملکرد و کاربری فضاهای مختلف.
در این مبحث، برای اختصار، بهجای واژه بازنوسازی نیز از واژه بهسازی استفاده شده است.
پل حرارتی
نقاطی از ساختمان که به علت ناپیوستگی عایق حرارتی پوسته خارجی مقاومت حرارتـی در آنهـا کاهش مییابد و باعث افزایش موضعی میزان انتقال حرارت میگردد.
پلنوم
بخشی از ساختمان (برای مثال، فضای بین سقف سازه ای و سقف کـاذب، یـا کـف سازه ای و کـف کاذب) که می تواند بهعنوان مسیر گردش هوا برای سیستمهـای گرمـایی و تهویـه مطبـوع مـورد استفاده قرار گیرد.
پنجره با عملکرد حرارتی بهبودیافته
پنجره ای با ضریب انتقال حرارت سطحی مساوی یا کمتر از 3/1 [W/m 2 .K].
پوسته خارجی
تمام سطوح پیرامونی ساختمان، اعم از دیوارها، سقفها، کفها، بازشوها، سـطوح نورگـذر و ماننـد آنها، که از یک طرف با فضای خارج یا فضای کنترل نشده، و از طرف دیگر با فضـای کنترل شده داخل ساختمان در ارتباط هستند.
پوسته خارجی در تمام موارد الزاماً با پوسته کالبدی ساختمان یکی نیسـت، زیـرا پوسـته کالبـدی ممکن است دربرگیرنده فضاهای کنترل نشده نیز باشد. پوسته خارجی سـاختمان همچنـین شـامل عناصری است که، در وجه خارجی خود، مجاور خاک و زمین هستند.
پوسته کالبدی
تمام سطوح پیرامونی ساختمان، اعم از دیوار، سقف، کف، بازشو و مانند آنها، که از یـک طـرف بـا فضای خارج و از طرف دیگر با فضای کنترل شده یا فضای کنترل نشده در ارتباط هستند.
تایمر مدار روشنایی
سامانه قابل تنظیم برای کنترل و فرمان مدار روشنایی فضاهای معین، از طریق کلیـدهای فشـاری نصب شده در محل مورد نظر. تایمر امکان روشن نگه داشتن سیسـتم روشـنایی بـرای یـک مـدت زمان معین و خاموش کردن آن، بعد از سپری شدن زمان تنظیمشده را فراهم میسازد.
تعداد دفعات تعویض هوا
نسبت دبی هوای تعویضشده (ر.ک. به تعریف «تعویض هوا») به حجم فضـای کنترل شده مـورد نظر.
تعویض هوا
فرایند جایگزین کردن مداوم بخشی از هوای فضاهای ساختمان با هوای تازه. میـزان حـداقل دبـی هوای تازه (حجم هوای تعویضشده در واحد زمان) نباید کمتر از مقادیر تعیینشده در مبحـث ۱۴ مقررات ملی ساختمان ، جهت تأمین شرایط بهداشتی هوای داخل فضای کنترل شده باشد.
تغییر کاربری
تغییر نوع بهره برداری از یک ساختمان موجود. فهرست کاربریهای سـاختمان در پیوسـت ۴ ایـن مبحث ارائه شده است.
وان اَکتیو
بخشی از کل توان انرژی الکتریکی در شبکه تأسیسات برق که قابل تبدیل به توانهای انواع دیگـر انرژیها میباشد.
توان رِاَکتیو
بخشی از کل توان انرژی الکتریکی در شبکه تأسیسات برق که توسط تجهیزاتـی نظیـر موتورهـای الکتریکی و لامپهای تخلیه الکتریکی در گاز مصرف میشود و قابل تبدیل به توانهای انواع دیگـر انرژیها نیست.
توان ظاهری
اندازه برایند مؤلفههای توان اَکتیو و توانرِاَکتیو انرژی الکتریکی در شبکه تأسیسات برق.
توسعه
گسترش ساختمان موجود در سطح، یا افزودن به طبقات آن.
تهویه
فرایند جریان هوا (ورود و خروج هوا) در هر فضایی، بهصورت طبیعی و یا بـا اسـتفاده از تجهیـزات مکانیکی. برای تأمین شرایط بهداشت ساکنین و بهره برداران، لازم است تمامی یا بخشـی از هـوای تهویه با هوای تازه تعویض شود (ر.ک. به تعریف «تعویض هوا»).
هوای تهویه ممکن است مطبوع شده باشد (ر.ک. به تعریف «تهویه مطبوع»).
در حالت تهویه مکانیکی، جابهجایی هوا با استفاده از سیسـتمهـای مکـانیکی، نظیـر فـن، صـورت میگیرد.
در حالت تهویه طبیعی، جابهجایی هوا در اثر جریان باد یا در اثـر گـرم یـا سـرد شـدن هـوا، از راه دریچههای پیشبینی شده برای این منظور، بازشوها، دودکشها و هواکشهای بدون موتـور انجـام میشود.
تهویه مطبوع
کنترل همزمان دما، رطوبت و پاکیزگی هوا و توزیع مناسـب آن، بـرای تـأمین شـرایط مـورد نیـاز فضاهای ساختمان.
جدار نورگذر (شفاف یا نیمه شفاف)
جداری که ضریب عبور نور مرئی آن بزرگتر از 0/05 است. جدار نورگذر بر دو نوع شـفاف و مـات است و شامل پنجره ها، نماها و درهای خارجی نورگذر، نورگیرها و مشابه آنهاست.
جرم سطحی
جرم متوسط یک متر مربع از سطح پوسته داخلی یا خارجی ساختمان.
جرم سطحی مؤثر جدار (m i )
جرم سطحی بخش رو به داخل جدار تشکیل دهنده پوسته خارجی یا جدارهای داخلی سـاختمان، که در محاسبه جرم مؤثر و اینرسی حرارتی ساختمان در نظر گرفته میشود (ر.ک. به پیوست ۲ ).
جرم مؤثر جدار
حاصلضرب جرم سطحی مؤثر در سطح جدار.
جرم مؤثر ساختمان (M)
مجموع جرم مؤثر جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی یـا جـدارهای داخلـی سـاختمان کـه در محاسبه اینرسی حرارتی ساختمان در نظر گرفته میشود (ر.ک. به پیوست ۲ ).
جرم مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنا (m a )
نسبت جرم مؤثر ساختمان به سطح زیربنای مفید (ر.ک. به پیوست ۲ ).
چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان
محاسبه مقدار مجموع توان کل چراغ ها، برای هر یک از فضاها و یا محیطهای ساختمان، و تعیـین مقدار کل آنها، برای تمام فضاها و یا محـیط سـاختمان، مقـدار مصـرف بـرق سیسـتم روشـنایی ساختمان را مشخص میکند. چنانچه این مقدار بر کل زیربنـای سـاختمان و یـا مسـاحت محـیط اطراف ساختمان تقسیم گردد، مقدار چگالی تـوان سیسـتم روشـنایی سـاختمان و یـا محـیط آن بهدست خواهدآمد.
چگالی توان سیستم روشنایی فضاها
با تقسیم مقدار توان کل چراغ های یک فضا و یا محـیط سـاختمان بـر مقـدار مسـاحت فضـا و یـا محیط، مقدار چگالی توان چراغها (به وات بر مترمربع) بهدست میآید.
حسگر (سنسور) حرکت و حسگر حضور
حسگری که در صورت حرکت و جابهجایی و یا حضور فرد یا افراد، بسته به مـورد اسـتفاده، باعـث فعال شدن مدار روشنایی و چراغ ها، یا دیگر سامانههای ساختمان میشود. در صـورت مجهـز بـودن مدار روشنایی به این حسگرها، اگر حرکت و یا حضور در محیط وجود نداشـتهباشـد، بعـد از مـدت زمان معین از پیش تنظیمشده، فرمان خاموشی و یا به حداقل رسـیدن شـدت روشـنایی چـراغ هـا داده میشود.
این حسگرها میتوانند از نوعفروسرخ فعال (مادون قرمز اَکتیو)، فروسـرخ غیرفعـال (مـادون قرمـز پاسیو)، فراصوتی (اولتراسونیک)، فرکانس بالا (مایکرووِیو) و میکروفونی (حساس به صدا) باشـند، و بهصورت ترکیبی، مانند تلفیق حسگرهای فراصوتی فروسرخ غیرفعال، در قالب یـک حسـگر، مـورد استفاده قرار گیرند.
حسگر فروسرخ غیرفعال (مادون قرمز پاسیو)
حسگر حساس به حرارت بدن افراد یا دیگر اجسام گرم، که در صورت حضور فرد در فضای داخلـی یا محیط اطراف و محوطه ساختمان، مدار روشنایی و یا سایر مـدارهای لازم را فعـال مـیکنـد. در صورت عدم حضور افراد، بعد از مدت زمان معینی که از قبل تنظیم شده است، مدارها را غیرفعـال و یا چراغها را خاموش میشوند.
حسگرفرکانس بالا (مایکرووِیو)
حسگر مورد استفاده در محوطههای بزرگ و محیطهای گسـترده سـاختمان، بـهدلیـل بـرد عمـل (کنترل) زیاد آن. در صورت حرکت افراد یا دیگر اجسام گرم، این حسگر فعال مـیشـود، و فرمـان لازم را به مدار روشنایی و یا سایر مدارها صادر میکند.
حسگر میکروفونی
حسگری که در صورت وجود فعالیت و صدا در محیط، فعـال مـیشـود، و فرمـان لازم را بـه مـدار روشنایی و یا سایر مدارها صادر میکند.
حسگر نوری (فتوسل) فرمان مدار روشنایی
حسگری که در صورت افت مقدار شدت روشنایی فضا و محیط اطراف ساختمان مـدار روشـنایی را فعال و چراغها را روشن مینماید، و زمانی که شدت روشنایی لازم برای فعالسـازی حسـگر نـوری (فتوسل) مجدداً برقرار شد، مدار روشنایی را غیرفعال و چراغها را خاموش میکند.
حسگر نوری عموماً برای کنترل و فرمان مدار روشنایی محوطه و محـیط اطـراف سـاختمان مـورد استفاده قرار میگیرد.
خیرگی
پدیده ناشی از مقدار ناخواسته و شدید نور یا تضاد (کنتراست) زیاد آن، هنگامی کـه درخشـندگی نور در محدوده چشم ناظر بیشتر از درخشندگی زمینه باشد.
درخشندگی
میزان نور عبوری از یک سطح، یا گسیلیافته از آن، در یک زاویـه فضـایی مشـخص. درخشـندگی معیار سنجش شدت نور در واحد مساحت در یک جهت مشخص است، و واحد آن کانـدلا بـر متـر مربع cd/m 2 است.
دستگاه برق بدون وقفه (UPS)
دستگاه برقی که برای تغذیه برق تجهیزات و دستگاه های خاص، در فضاهایی نظیر مراکز کامپیوتر، مراکز داده، تأسیسات و تجهیزات برق سیستمهای ایمنی، تجهیزات خاص بیمارسـتانی، تجهیـزات مخابراتی و ارتباطی و غیره مورد استفاده قرار میگیرد، تا خطر توقف کـارکرد تجهیـزات مهـم، در زمانهای قطع برق مرتفع گردد. دستگاه برق بدون وقفه میتواند از نوع استاتیک یا دینامیک باشد.
دستگاه برق بدون وقفه دینامیک (No Break)
نوعی دستگاه برق بدون وقفه، که با توجه بـه شـرایط طـرح ، بـهجـای دسـتگاه بـرق بـدون وقفـه استاتیک مرکزی، برای تأمین و تغذیه برق بدون وقفه و بهصورت مرکزی، بهکار میرود.
دمای تنظیم سیستم سرمایی
دمای مورد نظر برای هوای داخل، در اوقات گرم سال، که بهعنوان ورودی، بـرای انجـام محاسـبات عددی، شبیهسازی و تعیین میزان نیاز و مصرف انرژی سالیانه ساختمان، به نرم افزار داده میشود. جهت اطلاع از میزان دمای تنظیم سیستم سرمایی کـاربریهـای مختلـف بـه جـداول پیوسـت ۵ مراجعه شود.
دمای تنظیم سیستم گرمایی
دمای مورد نظر برای هوای داخل، در اوقات سرد سال، که بهعنوان ورودی، برای انجـام محاسـبات عددی، شبیه سازی و تعیین میزان نیـاز و مصـرف انـرژی سـالیانه سـاختمان، بـه نـرم افـزار داده میشود. جهت اطلاع از میزان دمای تنظیم سیستم گرمایی کاربریهای مختلف به جداول پیوست ۵ مراجعه شود.
دیوار
بخشی از پوسته خارجی یا داخلی غیرنورگذر ساختمان که عمودی است، یـا بـا زاویـه بـیش از ۶۰ درجه نسبت به سطح افقی قرار گرفته است.
راندمان (یا بهره نوری) لامپهای روشنایی
راندمان (یا بهره نوری) لامپهای روشنایی، بر حسب لومن بر وات، (بـدون لحـاظ کـردن مصـرف بالاست و دیگر تجهیزات مورد نیاز برای هرگروه از انواع لامپها)، نسبت لومن (شار نوری) لامپ بر توان مصرفی لامپ میباشد. لازم به ذکر است که این راندمان در شرایط تغذیه لامپ با ولتاژ نـامی آن میباشد.
رده بندی (میزان کارایی) انرژی ساختمانها
ردهبندی انرژی ساختمان (یا بخشی از آن) شاخصی است که حد کیفیت ساختمان از نظر مصـرف انرژی را نشان میدهد. در این مقررات، سه رده برای ساختمانهای مختلف تعریف شده است:
ساختمان منطبق با ضوابط مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان
ساختمان کمانرژی
ساختمان بسیار کمانرژی
در بخش ۱۹-۱-۲ توضیحات لازم در خصوص سه رده فوق ارائه شده است.
روز- درجه سرمایی
واحدی براساس دما و زمان، که برای برآورد مصرف انرژی و تعیین بار سرمایشی یک سـاختمان در اوقات گرم سال به کار میرود. روز درجه سرمایش برابر است بـا مجمـوع اخـتلاف دمـای متوسـط روزانه نسبت به دمای مبنا، در اوقاتی از سال که دمای متوسط روزانه از دمای مبنا بالاتر است.
روز- درجه گرمایی
واحدی براساس دما و زمان، که برای برآورد مصرف انرژی و تعیین بار گرمایشی یک سـاختمان در اوقات سرد سال به کار میرود. روز درجه گرمایش برابر است بـا مجمـوع اخـتلاف دمـای متوسـط روزانه نسبت به دمای مبنا، در اوقاتی از سال که دمای متوسط روزانه از دمای مبنا پایینتر است.
روش تجویزی
یکی از چهار روش طراحی تعیینشده در این مبحث ( فصل ۱۹-۵ )، کـه در آن مشخصـات عناصـر مختلف پوسته خارجی ساختمان، سیستمها و تجهیزات مـورد اسـتفاده در تأسیسـات مکـانیکی و برقی، روشنایی و تهویه طبیعی، و همچنین سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپـذیر، بـهصـورت تفکیکی و مستقل از یکدیگر، تعیین میگردد.
محدودیتهای کاربرد این روش در بخش ۱۹-۳-۲-۱-۱ ارائه شده است.
روش کارایی انرژی ساختمان
یکی از چهار روش طراحی تعیینشده در این مبحث ( فصل ۱۹-۸ )، که در آن، کل انـرژی مصـرفی سالانه مبنا قرار میگیرد. در نتیجـه، لازم اسـت طراحـی پوسـته خـارجی، تأسیسـات مکـانیکی و الکتریکی و همچنین سیستمهای تجدیذیر به گونهای صورت گیرد که میزان انرژی مصرفی سالانه ساختمان از میزان محاسبهشده برای ساختمان مرجع کمتر باشد.
روش موازنهای (کارکردی)
یکی از چهار روش طراحی تعیینشده در این مبحث ( فصل ۱۹-۶ )، که در آن تأثیر متقابل عناصـر مختلف پوسته خارجی ساختمان بر ضریب انتقال حرارت سـاختمان مـد نظـر قـرار مـیگیـرد. در نتیجه، ضعف یکی از عناصر ساختمانی را میتوان توسط یک یا چنـد عنصـر سـاختمانی دیگـر بـا مشخصات برتر جبران نمود، تا ضریب انتقال حرارت کل یا بخشـی از سـاختمان از ضـریب انتقـال حرارت ساختمان مرجع کمتر باشد.
محدودیتهای کاربرد این روش در بخش ۱۹-۳-۲-۱-۱ ارائه شده است.
روش نیاز انرژی
یکی از چهار روش طراحی تعیینشده در این مبحث ( فصل ۱۹-۷ )، کـه در آن، عـلاوه بـر در نظـر گرفتن میزان انتقال حرارت ساختمان، که در روش موازنهای انجام میگیرد، کاهش یا افزایش نیـاز انرژی ناشی از نحوه بهره برداری، تـابش خورشـید، اسـتفاده از سیسـتمهـای شیشـهای کارآمـد و سیستمهای غیرفعال خورشیدی نیز در محاسبات لحاظ میشود.
زیربنای مفید (A h )
مجموع سطح زیربنای فضاهای کنترل شده در یک ساختمان.
ساختمان با مصرف انرژی نزدیک صفر (ECnZ)
ساختمانی که میزان کارایی انرژی آن در حدی است که مصرف انرژی سـالانه آن بـرای گرمـایش، سرمایش، تهویه و تأمین آبگرم مصرفی (در صورت محاسبه به روش کارایی انرژی)، طبق ضـوابط تعیینشده ( بخش ۱۹-۱-۲-۴ این مبحث)، نزدیک به صفر است.
ساختمان بسیار کمانرژی (++EC)
ساختمانی با میزان کارایی انرژی بسیار بهتر از میزان حداقل تعیینشده در این مبحث، کـه در آن ضوابط تعیینشده برای ساختمانهای بسیار کمانرژی (طبق بخش ۱۹-۱-۲-۳ این مبحث) رعایت شده است.
ساختمان کمانرژی (+EC)
ساختمانی با میزان کارایی انرژی بهتر از میزان حداقل تعیینشده در این مبحث، که در آن ضوابط تعیینشده برای ساختمانهای کمانرژی (طبق بخش ۱۹-۱-۲-۲ این مبحث) رعایت شده است.
ساختمان موجود
ساختمانی که ساخت آن بهاتمام رسیده و از آغاز بهره برداری آن بیش از یک سال میگذرد.
ساختمان نو
ساختمان ساختهنشده، که طراحی آن در حال انجام است یا هنوز شروع نشده است.
ساختمان منطبق با مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (EC)
ساختمانی که در آن ضوابط تعیینشده در این مبحث (طبق بخش ۱۹-۱-۲-۱ این مبحث) رعایت شده است.
ساعت فرمان مدار روشنایی
سامانه مورد استفاده برای کنترل و فرمان مدار روشنایی محوطه و یا محیط اطراف ساختمانهـا و یا فضاهای داخلی، با توجه به نیاز و شرایط طرح. این نوع ساعت قابل برنامهریزی است، و در زمـان معین، مدارهای لازم را، طبق برنامهای مشخص، فعال و یا غیـر فعـال مـینمایـد، و یـا چراغ های روشنایی را، روشن و یا خاموش میکند.
سامانه کاهنده (دیمر) روشنایی
سامانه مورد استفاده برای تغییر شدت روشنایی چراغ یا چراغ های یک فضا. کاربرد این سیسـتمهـا عمدتاً در واحدهای ساختمانهای مسکونی، سالنهای تئاتر، نمایش و همایش و در برخی فضـاهای خاص بناهای درمانی و یا در صورت نیاز در فضاهای اداری و صنعتی میباشد.
سطح خالص فضای کنترل شده
مساحت فضای کنترل شده به متر مربع، بدون احتساب سطوح جدارهای پوسته خارجی.
سیستم تولید همزمان حرارت و برق (CHP)
سامانه مولد برق نظیر موتور ژنراتور، میکروتوربین، توربین و نظایر آن، برای تولید برق، و بهره گیری همزمان از گرمای تولیدشده توسط آن برای تأمین نیازهای گرمایی و دیگر کاربردهـا نظیـر تـأمین آبگرم مصرفی و بخار (ر.ک. به مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان ).
سیستم تولید همزمان برودت، حرارت و برق (CCHP)
سامانه مولد برق نظیر موتور ژنراتور، میکروتوربین، توربین و نظایر آن، برای تولید برق، و بهره گیری همزمان از گرمای تولیدشده توسط آن برای تأمین نیازهای گرمایی، سرمایی (بـا تجهیزاتـی نظیـر چیلر جذبی) و دیگر کاربردها نظیر تأمین آبگرم مصرفی و بخار.
سیستم حجم هوای متغیر (VAV)
سیستمی که در آن دبی (حجم) هوای ورودی (سرد یا گرم) به هر ناحیه دمایی، با تغییر دور موتور یا وضعیت دمپر، قابل تغییر و تنظیم اسـت. ایـن سیسـتم در مقابـل سیسـتم حجـم هـوای ثابـت (CAV) قرار دارد.
سیستم (دستگاه یا راه انداز) تغییر سرعت (VSD)
سیستمی که بر اساس شرایط تقاضا (نیاز)، میـزان جریـان سـیال از مولـدهای نظیـر پمـپ و فـن الکتریکی را با تغییر سرعت دورانی موتور آن کنترل میکند.
سیستم مدیریت انرژی (EMS)
سیستم مبتنی بر نرم افزار و رایانه که با استفاده از حسگرهای لازم، و اندازه گیری و تحلیل مصـارف کلی و تفکیکی انرژی ساختمان، راه های کاهش مصرف انرژی را اولویتبندی و عملیـاتی مـیکنـد. برای مثال، سیستم مدیریت انرژی میتواند، بـهصـورت مرکـزی، بـا پـایش کـارکرد سیسـتمهـای تأسیسات برقی و مکانیکی مرتبط ، نقاط ضعف و مشکلات مرتبط با آنها را مشـخص نمایـد، و در صورت امکان روند کارکرد تجهیزات را بازتنظیم و اصلاح کند. علاوه بر این، با ارائه یک تصویر کلی و اطلاعات فنی جزئی، در خصوص مصرف، امکان اتخاذ تصمیمات واقعگرایانه را فراهم میسازد.
سیستم مدیریت روشنایی
سیستمی از خانواده سیستمهای مدیریت هوشمند مصـرف انـرژی، کـه صـرفاً سـامانههـای مـورد استفاده برای روشنایی مصنوعی و بهره گیری حـداکثر از روشـنایی طبیعـی را پـایش و مـدیریت میکند.
در سیستم مدیریت روشنایی، کلیدها و حسگرهای هوشمند، سویچها، کنترلرها (یا کنترلگرهـا) و مراکز کنترل، با قابلیت برنامهریزی، تنظیم و اتصال به شبکهها و سیسـتمهـای مختلـف، از جملـه سیستم مدیریت انرژی و سیستم مدیریت هوشمند ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد.
در سیستمهای کنترل روشنایی، عمل کنترل و فرمان مـیتوانـد بـرای یـک مـدار و یـا گروهـی از مدارهای روشنایی بهکار رود.
سیستم مدیریت هوشمند ساختمان (BMS)
سامانه مبتنی بر رایانه، نصـبشـده در داخـل سـاختمان، بـرای کنتـرل و نظـارت بـر تجهیـزات و سیستمهای مرتبط با تأسیسات مکانیکی و الکتریکـی داخـل سـاختمان، و همچنـین سـامانههـای مرتبط با ایمنی، حفاظت در برابر حریق و اطفـاء آن در صـورت وقـوع. سـامانه مـدیریت هوشـمند ساختمان معمولاً چندمنظوره است، و بهینهسازی مصرف انرژی یکی از انتظارات متعددی است که میتواند توسط این سامانه تأمین گردد.
شار گرمایی (یا حرارتی)
مقدار گرما (انرژی حرارتی) منتقل شده در واحـد زمـان و در واحـد سـطح. واحـد آن در دسـتگاه بینالمللی یکاها وات بر مترمربع میباشد.
شدت روشنایی
به شار نوری تابیده شده بر واحد مساحت گفته میشود و واحـد آن لـوکس مـیباشـد. هـر لـوکس معادل یک لومن بر متر مربع است.
شیشه کمگسیل
شیشهای که با داشتن پوششهای پایه فلزی خاص، متشکل از ذرات در مقیاس نانو، بر روی یک یا دو سطح آن، تابش فروسرخ سطح گرم شیشه به سطوح سرد پیرامون، و در نتیجـه ضـریب انتقـال حرارت آن، نسبت به شیشههای شفاف، کاهش یافتـهاسـت. شیشـههـای شـفاف بـهطـور معمـول گسیلندگی (ضریب گسیل) حدود 0/85 دارند. در شیشه کمگسیل کارآمد، این ضریب میتواند بـه میزان چشمگیری کاهش یابد و به 0/02 برسد.
ضریب افت توان نوری چراغ (LLF)
نسبت روشنایی (به لومن) کاهشیافته یک منبـع (در اثـر عـواملی نظیـر گذشـت زمـان و کـاهش بازدهی، کثیفشدن، ولتاژ اعمال شده) به روشنایی اولیه آن.
ضریب انتقال حرارت طرح (H)
مجموع انتقال حرارت از جدارهای فضاهای کنترل شده ساختمان یا بخشی از آن (در حالت پایدار)، در صورتی که اختلاف دمای داخل و خارج برابر یک درجه کلوین باشد. واحد مورد اسـتفاده بـرای ضریب انتقال حرارت [W/K] است. در روش موازنهای (کارکردی)، این ضریب بـا ضـریب انتقـال حرارت مرجع مقایسه میگردد.
ضریب انتقال حرارت خطی (Ψ)
شار گرمایی یا توان حرارتی منتقل شده بهازای یک متر طول پـلحرارتـی (بخشـی یـک بعـدی از پوسته خارجی ساختمان)، در صورتی که اختلاف دمای داخل و خارج (در حالت پایدار) برابـر یـک درجه کلوین باشد. واحد مورد استفاده برای ضریب انتقال حرارت خطی [W/m.K] است.
ضریب انتقال حرارت سطحی (U)
شار گرمایی (توان حرارتی منتقل شده از سطحی از پوسـته خـارجی سـاختمان بـا مسـاحت یـک مترمربع)، در صورتی که اختلاف دمای داخل و خارج (در حالت پایـدار) برابـر یـک درجـه کلـوین باشد. واحد مورد استفاده برای ضریب انتقال حرارت [W/m 2 .K] است.
ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع (Û)
ضریب انتقال حرارت بر واحد سطح انواع مختلف جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی ساختمان (مانند دیوار، سقف، کف، در، پنجره و دیگر جدارهای نورگذر)، که در ایـن مبحـث بـرای محاسـبه ضریب انتقال حرارت مرجع به کار میرود. واحد ضریب انتقال حرارت سطحی مرجع [W/m 2 .K] است.
ضریب انتقال حرارت مرجع (Ĥ)
حداکثر ضریب انتقال حرارت مجاز ساختمان یا بخشی از آن، که با استفاده از روابط ارائـهشـده در این مبحث محاسبه میگردد. واحد مورد استفاده برای ضریب انتقال حرارت [W/K] است.
ضریب انعکاس متوسط وزن یافته سطوح داخلی
مجموع حاصلضرب ضریب انعکاس هر یک از سطوح داخلی فضا در مساحت آن سطح تقسـیم بـر مجموع مساحت کل سطوح.
ضریب بهره چراغ (CU)
نسبت نور رسیده به یک سطح مشخص نزدیک به منبع نور، به کـل نـور منتشـر شـده توسـط آن منبع.
ضریب بهره گرمایی خورشیدی (SHGC)
نسبت کل انرژی خورشیدی منتقلشـده از یـک جـدار نورگـذر، بـه داخـل سـاختمان، بـه انـرژی خورشیدی تابیده شده به جدار نورگـذر. لازم بـه توضـیح اسـت کـه بخشـی از انـرژی خورشـیدی بهصورت مستقیم منتقل میشود، و بخشی دیگر بهصورت غیرمسـتقیم (جـذب توسـط جـدارهای نورگذر و سپس انتقال به داخل در اثر هدایت، همرفت و تابش در طول موج بلند). این ضریب هـم برای شیشه و هم برای کل سیستم جدار نورگذر (شامل شیشه و قاب) تعریف میشود.
ضریب تبادل حرارت در سطح جدار (h)
میزان شار گرمایی بین سطح جدار و هوای محیط مجاور، در حالت پایدار، زمانی که اختلاف دمـای آنها یک درجه باشد.
ضریب کاهش انتقال حرارت ( )
ضریبی برای در نظر گـرفتن اثـر کـاهش اخـتلاف دمـای بـین فضـاهای کنترل شده و فضـاهای کنترل نشده (در مقایسه با اختلاف دمای بین فضاهای کنترل شده و خارج)، بر روی انتقال حـرارت از سطوح مجاور فضاهای کنترل نشده (ر. ک. به پیوست ۶ ).
ضریب عبور نور مرئی
این ضریب سهمی از نور مرئی است که از پنجره گذر میکند. مقدار این ضریب بـین صـفر و یـک است. هر چه میزان این ضریب بیشتر باشد، روشنایی طبیعی بیشتری در اثـر تـابش خورشـید بـه داخل ساختمان راه مییابد.
ضریب هدایت حرارت (λ)
مقدار حرارتی که در یک ثانیه از یک متر مربع عنصری همگـن بـه ضـخامت یـک متـر، در حالـت پایدار، میگذرد، در زمانی که اختلاف دمای دو سطح طرفین عنصر برابر یک درجـه کلـوین اسـت. واحد ضریب هدایت حرارت [W/m.K] است.
طبقه ساختمان
بخشی از ساختمان که بین دو کف تمام شده متوالی قرار دارد. در محاسبه تعداد طبقات یـا شـماره هر یک از طبقات یک ساختمان، تراز همکف نیز به عنوان یک طبقه محسوب میشود. بـه عبـارت دیگر، یک ساختمان که تنها یک تراز همکف دارد یکطبقه محسوب میشود، و همکف طبقـه اول آن تلقی میگردد.
عایق (عایق حرارت)
مصالح یا سیستم مرکبی که انتقال گرما را از محیطی به محیطی دیگر به طور مؤثر کـاهش دهـد. در مواردی، عایق حرارت میتواند، علاوه بر کاهش انتقال حـرارت، کاربردهـای دیگـری نیـز ماننـد باربری، صدابندی داشته باشد. در این مبحث، کلمه «عایق» معادل عایق حـرارت بـه کـار مـیرود. تحت شرایط ویژه، هوا نیز میتواند عایق حرارت محسوب شود.
عایق حرارت قابل استفاده در ساختمان به عایقی اطلاق میشود که دارای ضریب هـدایت حـرارت کمتر یا مساوی 0/065W/m.K و مقاومت حرارتی مساوی یا بیشتر از 0/5m 2 .K/W باشد.
عایقکاری حرارتی (گرمابندی)
استفاده از عایقهای حرارتی برای محدود کردن میزان انتقال حرارت در اجزای ساختمانی. سیستم عایقکاری حرارتی باید دو شرط زیر را دارا باشد:
مقاومت حرارتی کل پوسته خارجی به همراه عایق حرارتـی از حـد مشـخصشـده ای بیشـتر باشد؛
ضریب هدایت حرارتی عایق مصرفی از حد مشخصشده ای بیشتر نباشد.
در برخی موارد، با انتخاب مناسب مصالح مورد نیاز در پوسته خارجی، مـیتـوان مقاومـت حرارتـی یادشده در مقررات را بدون استفاده از عایق حرارتی تأمین کرد.
در صورت عایقکاری حرارتی مناسب عناصر ساختمان، تأمین و حفظ آسایش حرارتی در فضـاهای کنترل شده به آسانی و با صرفهجویی در مصرف انرژی امکانپذیر میگردد.
عایقکاری حرارتی به وسیله یک ماده یا مصالح خاص یا با سیسـتمی بـا چنـدین کـارآیی صـورت میگیرد. برای مثال، یک دیوار باربر میتواند در عین حال نقش عایق حرارتی را نیـز داشـته باشـد. ولی در بیشتر موارد، لازم است لایهای ویژه، صرفاً بهعنوان عایق حرارت، به جدار اضافه شود.
عایقکاری حرارتی از داخل
عایقکاری حرارتی اجزای ساختمانی، که با افزودن یک لایه عایق حرارت در سمت داخـل صـورت میگیرد.
عایقکاری حرارتی از خارج
عایقکاری حرارتی اجزای ساختمانی، که با افزودن یک لایه عایق حرارت در سـمت خـارج صـورت میگیرد.
عایقکاری حرارتی پیرامونی
عایقکاری حرارتی با عرضی محدود در کـف روی خـاک، در مجـاورت و امتـداد دیوارهـای پوسـته خارجی ساختمان.
عایقکاری حرارتی همگن
نوعی عایقکاری حرارتی که در آن مصالح ساختمانی مصرف شده، اعم از سازه ای و غیر سازه ای، در بخش اعظم ضخامت پوسته خارجی (دیوار، سقف، کف)، مقاومت حرارتی زیادی داشتهباشد.
عناصر ساختمانی
بخشهایی از ساختمان که برای تأمین نیازهای سازه ای یا غیر سازه ای طراحی و ساخته شده است و در پیوند با یکدیگر، یکپارچگی ساختمان را تأمین میکند (مانند بام، سقف، دیوار و بازشو).
عوامل ویژه
عواملی که وضعیت ساختمان را، از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی، تعیین میکننـد (ر.ک. به ب خش ۱۹-۲-۲ ).
فضای کنترل شده
بخشهایی از فضای داخل ساختمان که دمای هوای داخل آنها توسط تجهیزات سرمایی، گرمـایی و تهویه مطبوع کنترل شود.
فضای کنترل نشده
بخشهایی از فضای ساختمان که تعریف فضای کنترل شده در بر گیرنده آنها نیست (هماننـد درز انقطاع هوابندشده بین دو ساختمان، راه پلـههـا، دالانهـا و پارکینـگهـایی کـه فاقـد پایانـههـای گرمایشی و سرمایشیاند).
کاربری ساختمان
نوع کاربرد ساختمان طبق گروه بندی ارائهشده از سوی سازمان برنامـه و بودجـه کشـور (ر.ک. بـه پیوست ۴ ). شایان ذکر است که در برخی مباحث مقررات ملی ساختمان ، بـهجـای واژه «کـاربری» عبارت «نحوه تصرف» بهکار رفتهاست.
کف
عنصر ساختمانی افقی که در بالا با فضایی کنترل شده، و در پایین با خاک، فضای کنترل نشده یـا فضای خارجی در تماس است. کف بخشی از پوسته خارجی ساختمان محسوب میشود.
کفایت نور روز
درصد ساعات مورد استفاده فضا در طول سال، که حداقل میزان تعیـینشـده شـدت روشـنایی در منطقه موردنظر (سطح کار) توسط نور روز تأمین میگردد.
کفایت نور روز در فضا
درصدی از مساحت منطقه موردنظر (سطح کار)، که حداقل میزان شدت روشنایی تعیینشده برای درصد ساعات تعیین شده در طول سال تأمین میشود.
کلید قطع و وصل
یک نوع کلید برای قطع و وصل کردن مدارها و یا چراغ های روشنایی. با ایـن روش قطـع و وصـل، مساحت تحت پوشش سیستم روشنایی بهطور عام و در شرایط عادی، محدود به مقدار جریان مدار روشنایی، کلید محافظتی مدار و جریان نامی کلید قطع و وصل مدار است.
کنترل کننده اتوماتیک قابل برنامهریزی (PLC)
این کنترل کننده برای فرمان و کنترل اتوماتیک برنامهریزی شده و در مدارهای روشـنایی و سـایر مدارهای برقی بهکار میرود. این سیستم حداقل دارای قابلیتهای متعـارف شـامل برنامـهریـزی و تنظیم ساعتی، روزانه، دوره ای، مقطعی و یا تکراری، دارای یک تـا چنـد کانـال خروجـی فرمـان و کنترل، صفحه نمایش و صفحه کلید برای تنظیم و برنامهریزی هـر کانـال بـهصـورت مسـتقل، بـر اساس مشخصات فنی تولید، میباشد.
گواهینامه فنی معتبر
مدرک فنی تأییدکننده کارایی یک محصول و انطباق آن با مقررات ملی ساختمان . گواهینامه فنی توسط یک نهاد دارای صلاحیت قانونی صادر مـیشـود، و تـاریخ اعتبـاری دارد کـه بایـد در زمـان طراحی و اجرای ساختمان بررسی شود و از معتبر بودن آن اطمینان حاصل گردد.
محدوده آسایش (حرارتی)
محدوده تعریفشده برای شرایط حرارتی و رطوبتی که حدود ۸۰% ساکنان یا استفاده کنندگان در آن از نظر حرارتی احساس آسایش دارند.
مقاومت حرارتی
مقاومت حرارتی یک لایه همگن (توپر) از یک جدار: معکوس شار حرارتی گذرنده از لایه، زمانی که اختلاف دمای سطوح محصورکننده لایه یک درجه باشد. بـرای یـک لایـه تشـکیلشـده از مصـالح همگن، مقاومت حرارتی برابر است با نسبت ضخامت لایه به ضریب هدایت حرارتی آن.
مقاومت حرارتی یک لایه هوای محبوس در یک جدار: مقاومـت حرارتـی معـادل یـک لایـه هـوای محبوس که در آن انتقال حرارت از طریق هدایت، همرفت و تـابش، بـهصـورت هـمزمـان صـورت میگیرد. مقاومت حرارتی (لایه هوای محبوس) معکوس شار حرارتی است، زمانی که اختلاف دمای سطوح محصورکننده لایه هوا یک درجه باشد.
مقاومت حرارتی لایه هوای مجاور سطح داخلی (یا خارجی) جدار: معکوس ضریب تبادل حرارت در سطح جدار، و یا معکوس شار حرارتی گذرنده از سطح داخلی (یا خارجی) جدار، زمانی که اختلاف دمای بین سطح داخلی (یا خارجی) جدار و هوای محیط داخل (یا خارج) یک درجه باشد.
مقاومت حرارتی جدار متشکل از چند لایه مساوی با مجموع مقاومتهای هـر یـک از لایـههاسـت. مقاومت حرارتی با R نمایانده میشود و یکای آن [m 2 K/W] است.
نشت هوا
ورود یا خروج هوا در ساختمان، بهصورت ناخواسته و کنترل نشده، از منافـذ و مجراهـایی غیـر از محلهایی که برای تعویض هوا پیشبینی شده است.
نهاد دارای صلاحیت قانونی
نهادی که صلاحیت آن برای انجـام شـرح خـدمات تعیـینشـده تأییـد گردیـده اسـت. نهـاد دارای صلاحیت قانونی، برای تمامی موارد مطرح شده در این مبحث، بهغیر از برچسـب انـرژی تجهیـزات، توسط وزارت راه وشهرسازی مشخص میگردد.
در خصوص نرم افزارهای شبیهسازی مورد استفاده در روشهای «نیاز انـرژی» و «کـارایی انـرژی»، نهاد دارای صلاحیت قانونی برای صحهگذاری و تأیید نرم افزار کمیته تخصصی مبحث ۱۹ مقـررات ملی ساختمان است.
واحد مسکونی
یک واحد خانه، متشکل از یک اتاق یا بیشتر، که امکانات کامل و مستقل (خواب، خوراک، پختوپز و بهداشت) برای زندگی یک نفر یا بیشتر در آن فراهم باشد.
هوابندی
جلوگیری از ورود و خروج هوا، از طریق پوسته یا درزهای عناصر تشکیلدهنده آن.
۱۹-۲-۲ گونهبندی عوامل ویژه تعیینکننده و گروه بندی ساختمانها
حداقل میزان صرفهجـویی الزامـی در مصـرف انـرژی، کـه در ایـن مبحـث بـرای پوسـته خـارجی ساختمانها مشخص شده است، بـه سـه عامـل ویـژه اصـلی وابسـته اسـت. براسـاس ایـن عوامـل ساختمانها گروه بندی میشوند. عوامل ویژه اصلی تعیینکننده گروه ساختمان، به قرار زیر است:
- کاربری ساختمان؛
- درجه انرژی (گرمایی- سرمایی) سالانه محل استقرار ساختمان؛
- تعداد طبقات و سطح زیربنای مفید ساختمان؛
در این بخش، ابتدا به گونهبندی هر یک از عوامل فوق و سپس به گروه بندی ساختمانها، پرداخته میشود.
۱۹-۲-۲-۱ گونهبندی عوامل ویژه تعیینکننده
۱۹-۲-۲-۱-۱ گونهبندی کاربری ساختمان
ساختمانها از نظر نوع کاربری به چهار گروه الف، ب، ج، د تقسیم میشوند. برای تعیین گونهبندی ساختمان از نظر نوع کاربری به پیوست ۴ رجوع شود.
در صورتی که بخش یا بخشهایی از ساختمان، با مسـاحت بـیش از ۱۵۰ مترمربـع، و بـا کـاربری متفاوت با کاربری عمومی ساختمان (کاربری بخـش بـزرگتـر سـاختمان) جـزو فضـاهای داخلـی ساختمان محسوب شود، باید برای هر بخش گروه بندی جداگانه منظور شود و مقـررات مربـوط بـه آن گروه بندی رعایت شود.
۱۹-۲-۲-۱-۲ گونهبندی مناطق مختلف کشور از نظر درجه انرژی (گرمایی- سرمایی) سالانه
در این مبحث، مناطق مختلف کشور، از نظر درجه انرژی (گرمایی- سرمایی) سالانه، سه گونهاند:
مناطق دارای درجه انرژی سالانه کم؛
مناطق دارای درجه انرژی سالانه متوسط؛
مناطق دارای درجه انرژی سالانه زیاد.
در پیوست ۳ ، گونهبندی درجه انرژی سالانه ۲۴۵ شهر کشور، کـه دارای ایسـتگاه هواشناسـیانـد، درج شده است. در صورتی که شهر محل استقرار ساختمان در این پیوست ذکر نشـده باشـد، بایـد نزدیکترین ایستگاه هواشناسی مندرج در این پیوست ملاک عمل قرار گیرد.
۱۹-۲-۲-۱-۳ گونهبندی تعداد طبقات و سطح زیربنای مفید ساختمان
در این مبحث، ساختمانها از نظر تعداد طبقات و سطح زیربنای مفید به دو گونهاند:
ساختمانهای ۹ طبقه و کمتر با زیربنای مفید کمتر از ۲۰۰۰ مترمربع؛
دیگر ساختمانها (ساختمانهای با بیش از ۹ طبقه یا با زیربنای مفید مسـاوی یـا بیشـتر از ۲۰۰۰ مترمربع).
۱۹-۲-۲-۱-۴ گونهبندی از نظر شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی
ساختمانها، از نظر شرایط بهره گیری از انرژی خورشیدی، به دو گونه تقسیم میشوند:
ساختمانهای دارای امکان بهره گیری مناسب از انرژی خورشیدی؛
ساختمانهای دارای محدودیت در بهره گیری از انرژی خورشیدی.
ساختمانی دارای امکان بهره گیری مناسب از انرژی خورشیدی شناخته میشود که، مطابق پیوست ۳ ، دارای نیاز غالب سرمایی نباشد، مساحت جدارهای نورگذر آن در جهت جنوب شرقی تا جنـوب غربی بیش از یکنهم زیربنای مفید ساختمان باشـد، و همچنـین موانـع تـابش نـور خورشـید بـه ساختمان با زاویهای کمتر از ۲۵ درجه نسبت به افق دیده شود.
ساختمانی که فاقد یکی از شرایط فوق باشد، ساختمان دارای محـدودیت در بهره گیری از انـرژی خورشیدی شناخته میشود.
۱۹-۲-۲-۱-۵ گونهبندی نحوه استفاده از ساختمانهای غیرمسکونی
ساختمانهای غیر مسکونی، از نظر نحوه استفاده، به دو گونه تقسیم میگردد:
استفاده منقطع: استفاده از ساختمان (یا بخشـی از آن)، بـه گونـهای کـه در هـر شـبانهروز، دستکم ده ساعت در روند استفاده وقفه بیفتد و بتوان کنتـرل دمـا در محـدوده متعـارف زمان اشغال فضاها را متوقف کرد.
استفاده مداوم: استفاده از ساختمان (یا بخشی از آن) به گونهای که تعریف اسـتفاده منقطـع بر آن صادق نباشد.
در حالتهای زیر، فضاهای با استفاده منقطع، بهعنوان فضاهای با استفاده مداوم تلقی میشوند:
اینرسی حرارتی زیاد جدارهای فضاهای مربوط (ر.ک. به پیوست ۲ )؛
عدم امکان کاهش دمای هوای فضا بیش از ۷ درجه سلسیوس زیر محدوده دمای تعیینشده یا عدم امکان افزایش آن به مقـدار بـیش از ۷ درجـه سلسـیوس بـالای محـدوده دمـای تعیینشده برای زمانهای عدم بهره برداری ساختمان.
۱۹-۲-۲-۲ تعیین گروه ساختمانها
برای طراحی ساختمان، طبق ضوابط مندرج در این مبحث، لازم است ابتدا گروه ساختمان تعیـین گردد. در این مبحث، گروههای چهارگانه ساختمانها به قرار زیر است:
گروه ۱: ساختمانهای در اولویت بالا از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی؛
گروه ۲: ساختمانهای در اولویت متوسط از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی؛
گروه ۳: ساختمانهای در اولویت پایین از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی؛
گروه ۴: ساختمانهای در اولویت بسیار پایین از نظر صرفهجویی در مصرف انرژی؛
گروه ساختمانها، پس از تعیین عوامل ویژه اصـلی و براسـاس جـدول منـدرج در پیوسـت ۴ ایـن مبحث، تعیین میشود. در این مبحث، مراد از «ساختمان گـروه ۱، ۲، ۳ یـا ۴» گروه بندی فـوق است.
ساختمانهای گروه ۱ تا ۳ باید، علاوه بر رعایت ضوابط اجباری بخش ۱۹-۴ ، با استفاده از یکـی از روشهای تعیینشده در بخش ۱۹-۳-۲ طراحی شوند. در مورد ساختمانهای گروه ۴، تنها رعایت ضوابط اجباری فصل ۱۹-۴ این مبحث الزامی است.
۱۹-۳-۱ مدارک مورد نیاز برای تأیید ساختمان از نظر ضوابط صرفهجوئی در مصرف انرژی در زمان اخذ پروانه ساختمان
در زمان اخذ پروانـه سـاختمان، لازم اسـت مـدارک زیـر، بـرای تأییـد سـاختمان از نظـر ضـوابط صرفهجویی در مصرف انرژی، ارائه گردد:
۱۹-۳-۱-۱ چکلیست انرژی
چکلیست انرژی باید حاوی اطلاعات زیر باشد:
الف- مشخصات ساختمان (شامل آدرس، مشخصات مالک و ...)؛
کاربری ساختمان (مطابق زیربند ۱۹-۲-۲-۱-۱ و پیوست ۴ )؛
درجه انرژی سالانه محل استقرار ساختمان (مطابق زیربند ۱۹-۲-۲-۱-۲ و پیوست ۳ )؛
سطح زیربنای مفید ساختمان (مطابق زیربند ۱۹-۲-۲-۱-۳ )؛
گروه ساختمان (که بر اساس عوامل ویژه اصلی یاد شده و مطابق بنـد ۱۹-۲-۲-۲ تعیـین میشود)؛
نحوه استفاده از ساختمان (منقطع یا غیرمنقطع، مطابق زیربند ۱۹-۲-۲-۱-۵ )؛
روش مورد استفاده برای طراحی ساختمان، مطابق بخش ۱۹-۳-۲ ؛
اطلاعات مهندس طراح و تاریخ طراحی؛
رتبه انرژی ساختمان؛
مشخصات کلی عناصر پوسته خارجی (ضرایب انتقال حرارت طرح و مرجع) ؛
مشخصــات فنــی مصــالح و عــایقهــای حرارتــی مصــرفی در ســاختمان، مطــابق بنــد ۱۹-۴-۲-۱ و ارائه تصویر صفحات مورد استفاده از مرجع مورد نظر (از جمله پیوستهای ۷ و ۸ مبحث)؛
مشخصات حرارتی جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی ساختمان:
۱- مجموعه راه حلهای فنی مورد استفاده و الزامـات تعیـینشـده در آن بـا توجـه بـه موقعیت جدارها و نحوه عایقکاری حرارتی آنها ، مطابق پیوست ۸ این مبحث؛
۲- مقاومتهای حرارتی (طرح و مرجع)، در صورت استفاده از روش تجـویزی، مطـابق فصل ۱۹-۵ ؛
۳- ضرایب انتقال حرارت (طـرح و مرجـع) سـاختمان، در صـورت اسـتفاده از یکـی از روش های موازنهای ( کارکردی) مطابق فصل ۱۹-۶ ، یا نیاز انرژی مطابق فصل ۱۹-۷ ، یا کارایی انرژی مطابق فصل ۱۹-۸ ؛
۴- جزئیات مربوط به پنجرهها و نورگیرهای سقفی (طرح و مرجع) و بهـره وری انـرژی آنها (ضریب انتقال حرارت، ضریب بهره گرمایی خورشیدی، ضریب عبور مرئی)؛
مقدار نیاز انرژی ساختمان (طرح و مرجع)، در صورت استفاده از روش نیاز انرژی ساختمان، مطابق فصل ۱۹-۷ ؛
مقدار مصرف انرژی سالانه ساختمان (طرح و مرجـع)، در صـورت اسـتفاده از روش کـارایی انرژی ساختمان، مطابق فصل ۱۹-۸ ؛
مشخصات کلـی سیسـتمهـای تأسیسـات مکـانیکی (طـرح و مرجـع) و مشخصـات فنـی سیستمهای مکانیکی (گرمایی و سـرمایی، تهویـه و تهویـه مطبـوع و تـأمین آب گـرم)، و بازدهی انرژی تجهیزات مورد استفاده، مطابق بند ۱۹-۴-۳-۳ ؛
دفترچه محاسبات مکانیکی (شامل محاسبات بـار سـرمایی و گرمـایی سـاختمان، تعیـین ظرفیت و بازدهی تجهیزات تأسیسات مکانیکی) در صورت طراحـی بـا یکـی از روش هـای «نیاز انرژی» و یا «کارایی انرژی»؛
مشخصات کلی سیستمهـای الکتریکـی و تجهیـزات (طـرح و مرجـع) و مشخصـات فنـی سیستمهـای برقـی (شـامل موتورهـای الکتریکـی و سیسـتمهـای روشـنایی)، و دفترچـه محاسبات تأسیسات برقی (مرتبط با موضوع صـرفهجـویی در مصـرف انـرژی)، در صـورت طراحی با یکی از روشهای «نیاز انرژی» و یا «کارایی انرژی»؛
امکان یا عدم امکان تأمین انرژی توسط سامانههای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپـذیر. در صورت وجود امکان تأمین، لازم است موارد زیر مشخص گردد:
۱- مشخصات فنی سیستمهای بر پایه انـرژیهـای تجدیدپـذیر مـورد نیـاز، و بـازدهی انرژی تجهیزات مورد استفاده، مطابق بخش ۱۹-۴-۵ ؛
۲- حداکثر میزان برق و گرمای قابل تأمین توسط سیسـتمهـای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپذیر، مطابق بخش ۱۹-۴-۵ ؛
۳- جانمایی و متراژ محلهای پیشبینیشده برای نصب سامانههای بر پایه انرژیهـای تجدیدپذیر، مطابق بخش ۱۹-۴-۵ ؛
۴- تمهیدات در نظر گرفتهشده برای اتصال سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپـذیر بـــه سیســـتمهـــای تأسیســـات مکـــانیکی و الکتریکـــی، مطـــابق بخـــش ۱۹-۴-۵ .
۱۹-۳-۱-۲ اطلاعات مدلسازی انرژی
در صورت استفاده از روش نیاز انرژی و کارایی انرژی، علاوه بر چکلیست انرژی، اطلاعات زیر نیـز باید ارائه شوند:
- خلاصهای از محاسبات و تحلیلهای انجام شده، شامل میزان مصرف انرژی سـالانه سـاختمان مرجع و ساختمان طرح (در صورت استفاده از روش کارایی انـرژی بـا اسـتفاده از مقـادیر معیار مصرف تنها محاسبات مربوط به ساختمان طرح ارائه شود)
- مشخصات نرم افزاری که برای محاسبات مورد استفاده قرار گرفته است.
- فهرست امکانات و تجهیزات انرژیبر در ساختمان، و تفـاوتهـای احتمـالی مشخصـات فنـی آنها با مشخصات استاندارد
- فهرست انطباق موارد مختلف با الزامات در نظر گرفتهشده در این روش طراحی
- روش مدلسازی و فرضیات در نظر گرفتهشده
- اطلاعات خروجیهای نرم افزار و میزان مصرف انرژی تفکیکـی روشـنایی، تجهیـزات داخلـی، سیستم آبگرم مصرفی، سیستم گرمایی، سیستم سرمایی، فنها و دیگر تجهیزات سیستم تهویه مطبوع (نظیر پمپها) باشد.
- خطاهای احتمالی اعلام شده توسط نرم افزار
۱۹-۳-۱-۳ نقشههای ساختمان
نقشههای ساختمان، شامل پلان طبقات، پلان بام، نماها، مقاطع و جزئیات اجرایی پوسـته خـارجی ساختمان، نقشههای تأسیسات مکانیکی و تأسیسات الکتریکـی سـاختمان هسـتند. در نقشـههـای پلان طبقات، پلان بام، نماها و مقاطع، باید محل عایقکاری حرارتی متناسب با گـروه سـاختمان از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی ( پیوست ۴ ) مشخص شده باشد.
جزئیات اجرایی پوسته خارجی ساختمان باید با مقیاسهایی از قبیل ۱:۱، 1:2، 1:5 یـا ۱:10 (بـر حسب نیاز) تهیه شوند؛ و در آنها نحـوه اجـرای عـایقکـاری حرارتـی و مشخصـات فنـی مصـالح تشکیلدهنده پوسته خارجی مشخص شده باشد.
نقشههای تأسیسات مکانیکی باید شامل سیستمهای تولید، توزیع و کنترل مصرف انـرژی، جـداول مشخصات تجهیزات مکانیکی و جزئیات عایقکاری لولهها، کانالها، منابع و کلیه اجزای نیازمند بـه عایقکاری حرارتی باشند.
در نقشههای تأسیسات برقی باید قدرت برق مصرفی، مشخصات فنی عمومی و یادداشتهـای لازم و مورد نیاز سیستمهای بهکار رفته در طرح تأسیسات برقـی از جملـه لـوازم، دستگاه ها، وسـایل، تجهیزات و دیگر اجزای مصرف کننده یا کنترل کننده سیستمهای تأسیسات مشخص و ذکر شـده و نیز نقشههای تأسیسات برق نشان دهنـده محـل فیزیکـی لـوازم، دستگاه ها، وسـایل، تجهیـزات، دیاگرام ها، مدارها و دیگر اجزای مورد نیاز سیستمهای طرح تأسیسات بـرق باشـد (بـرای جزئیـات بیشتر به مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان رجوع شود).
در صورت احداث ساختمان، نقشههای مربوط به تمامی طبقـات آن بایـد ارائـه گـردد؛ و در مـوارد بهسازی، بازسازی، تغییر کاربری، یا توسعه سـاختمان، تنهـا ارائـه اطلاعـات مربـوط بـه واحـد یـا واحدهای مستقل که تغییر در آنها صورت خواهد گرفت کافی است. تمامی نقشههـای نـامبـرده و مشخصات فنی مربوط باید به تأیید و امضای مهندس یا شرکت طراح برسد.
۱۹-۳-۲ روشهای مختلف طراحی و بهکارگیری نرم افزارهای در هماهنگی با مقررات
رعایت مبحـث ۱۹ مقـررات ملـی سـاختمان بـه چهـار روش مختلـف ذکـر شـده در ۱۹-۳-۲-۱ امکانپذیر است.
در این مبحث، علاوه بر ضوابطی که لازم است در تمامی شرایط رعایت گردد (موارد فصـل ۱۹-۴ )، چهار روش طراحی نیز مطرح شده است ( بند ۱۹-۳-۲-۱ و فصلهـای ۱۹-۵ تـا ۱۹-۸ )، کـه بایـد طراحی انرژی ساختمانهای تعیینشده در بخش ۱۹-۱-۱ با اسـتفاده از یکـی از ایـن چهـار روش صورت گیرد.
۱۹-۳-۲-۱ روشهای طراحی
چهار روش اصلی طراحی مطابق مبحث ۱۹، بهشرح زیر تعریف گردیده است:
روشهای تجویزی، موازنهای و نیاز انرژی بهگونهای در نظر گرفته شده اند که فرایند طراحی پوسته خارجی، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی مستقل از یکدیگر باشـد. بـر خـلاف ایـن سـه روش، روش کارایی انرژی ساختمان مستلزم انجام طراحی بهصورت یکپارچه و تلفیقی اسـت. در شـکل ۱۹-۳-۱ نمودار مراحل مختلف طراحی در چهار روش ارائه شده در این مبحث نشان داده شده است.
برای کنترل رعایت مبحث ۱۹ مقررات ملی در انواع سـاختمانهـا، در تمـامی مـوارد مـیتـوان از روشهای نیاز انرژی و کارایی انرژی ساختمان بهره گرفت، اما برای استفاده از روشهای تجویزی و موازنهای محدودیتهایی به شرح زیر وجود دارد:
۱۹-۳-۲-۱-۱ شرایط لازم برای استفاده از روشهای تجویزی و موازنهای (کارکردی)
استفاده از روشهای تجویزی و موازنهای (کارکردی)تنها در صورت تحقق پنج شرط زیر (بهصـورت همزمان) مجاز است:
الف) نسبت سطح جدارهای نورگذر به سطح نما (برای هر یک از نماهای سـاختمان) کـمتـر از ۴۰ درصد باشد؛
زیربنای مفید ساختمان کمتر یا مساوی ۲۰۰۰ مترمربع باشد؛
تعداد طبقات (بدون احتساب طبقات مربوط به فضاهای کنترل نشده نظیر پارکینگ و انبار) کمتر یا مساوی ۹ طبقه باشد؛
اینرسی حرارتی ساختمان (مطابق پیوست ۲ ) متوسط یا زیاد باشد؛
ممنوعیت و محدودیتی در دسـتورالعملهـا و بخـشنامـههـای صـادر شـده توسـط وزارت راه وشهرسازی، با توجه به محل قرارگیری سـاختمان (اسـتان، شـهر، ...) و مشخصـات آن (تعداد طبقات، متراژ، کاربری، ...)، در این خصوص، وجود نداشته باشد.
تصویر
شکل ۱۹-۳-۱ نمودار مراحل طراحی در چهار روش مختلف ارائه شده در این مبحث
۱۹-۳-۲-۱-۲ معرفی ویژگیهای روشهای طراحی ارائه شده
در جدول ۱۹-۳-۱ ویژگیهای چهار روش طراحی ارائه شده در این مبحث نشان داده شده است.
طراح میتواند با در نظر گرفتن شرایط و امکانات پروژه بر اساس یکی از روشها اقدام به طراحی نماید.
جدول c-19-3-1: جدول 19-3-1 ویژگیهای روشهای مختلف طراحی *
۱۹-۳-۲-۲ ابزارهای تحلیلی (نرم افزارهای) مورد تأیید
لازم است در صورت طراحی مطابق روشهای نیاز انرژی ( فصل ۱۹-۷ ) یا کارایی انرژی ( فصل ۱۹-۸ )، نرم افزارهای رایانهای اعتبارسنجی شده بر اساس استانداردهای معتبر و مورد تأیید نهـاد دارای صلاحیت قانونی مورد استفاده گیرد. ویژگیهای حداقل نرم افزارها، برای روش نیاز انرژی در بخـش ۱۹-۷-۱-۱ ، و برای روش کارایی انرژی در بخش ۱۹-۸-۱-۱ تعیین شده است.
۱۹-۴-۱ الزامات کلی
در خصوص تمامی پروژه های نو (نوسازی) ساختمانهای گروه ۱ تا ۴، رعایت ضوابط تعیینشده در فصل ۱۹-۴ الزامی است. علاوه بر این، لازم است برای ساختمانهای گروه ۱ تا ۳، طراحـی مطـابق یکی از روشهای مطرح شده در فصلهای ۱۹-۵ تا ۱۹-۸ انجام شود.
در مورد تمامی پروژه های بازنوسازی و بهسازی نیز موارد زیر توصیه میشود:
در مورد تمامی پروژه های بازنوسازی و بهسـازی اساسـی، حتـیالامکـان الزامـات مربـوط بـه ساختمانهای نو (نوسازی) مورد رعایت قرار گیرد؛
در صورتی که بهسازی محدود به نما باشـد، حتـیالامکـان مقاومـت حرارتـی نمـا در حـدی افزایش یابد که مساوی یا بیشتر از مقادیر تعیینشده در روش تجـویزی (ر.ک. بـه بخـش ۱۹-۵-۲ ) شود؛
در صورتی که بهسازی محدود به مسقف کردن یک بخش روبـاز سـاختمان و تبـدیل آن بـه فضای کنترل شده باشد، حتیالامکان مقاومت حرارتـی عناصـر قسـمت بهسـازیشـده در حدی افزایش یابد که مساوی یا بیشتر از مقادیر تعیینشـده در روش تجـویزی (ر.ک. بـه بخش ۱۹-۵-۲ ) شود.
۱۹-۴-۲ پوسته خارجی ساختمان
۱۹-۴-۲-۱ مشخصات فیزیکی مصالح و سیستمهای عایقکاری حرارتی
الف) در صورتیکه برای عایقکاری حرارتی ساختمانها از مصالح و سیستمهای عـایق حـرارت متعارف استفاده شود، لازم است جزئیـات کلیـه جـدارهای خـارجی و داخلـی سـاختمان، مشخصات فنی مصالح مورد استفاده در این جزئیات، مانند ضریب هدایت حرارتی، چگالی، پوشش محافظ احتمالی عایقها و مراجع مورد اسـتفاده بـرای اسـتخراج مشخصـات فنـی مذکور در نقشهها و مدارک مربوط به محاسبات مبحث ۱۹ درج شده باشند.
مشخصات فنی مصالح باید از مراجع معتبـر علمـی و فنـی ، از جملـه جـداول پیوسـت ۷ و پیوست ۸ این مبحث، استخراج شوند و تصویر صفحات مورد استفاده مد نظر جزء مدارک مربوط به محاسبات مبحث ۱۹ باشد.
در صورتی که مقادیر مربوط به مصالح یا اجزای ساختمانی بهخصوصی که مشخصات فنـی آنها در پیوسـت ۷ و پیوست ۸ ، و منابع دیگر مطرح شده توسط نهادهای دارای صـلاحیت قانونی یافت نشود، یا سازنده ای مدعی باشد که تولیداتی بـا مقـادیر و مشخصـات حرارتـی بهتر از مقادیر تعیینشده در مراجع معتبر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر آن محصولات ضمیمه مدارک گردد. گواهی فنی باید حاوی ضـرایب هـدایت حـرارت، یـا مقاومتهای حرارتی محصول، با ضخامتهای مورد استفاده در طراحی ساختمان، چگـالی و دیگر مشخصات فنی مورد نیاز برای ارزیابی همهجانبه محصـول باشـد. در ایـن صـورت، مقادیر ذکرشده در گواهی فنی، تا زمان اعتبار آن، در طراحـی و محاسـبات مـلاک عمـل خواهد بود. به این نکته باید توجه شود که بهره گیری از محصولات دارای برچسب انـرژی، مانند عایقهای حرارتی یا در و پنجره های با عملکرد حرارتی بهبودیافته، تا حـد امکـان در اولویت قرار گیرد.
در صورتیکه برای رعایت مقررات ملی مبحث ۱۹، از عایق حرارتی در جدارهای سـاختمان استفاده شود، باید قبل از شروع اجرای جدارها، گواهی فنی مربوط به عایق مورد نظـر کـه حاوی مشخصات فنی ذکر شده در بند "الف" است، جهت تأیید به نـاظر سـاختمان ارائـه شود.
اگر در زمان اجرا، مدت اعتبار گواهینامه فنی محصول مورد استفاده به پایان رسیده باشـد، لازم است آن را با محصول (دارای گواهینامه فنی معتبر) دیگری که مشخصات مشـابه یـا بهتر دارد جایگزین شود. در صورت عـدم وجـود چنـین محصـولی، لازم اسـت کـه بـرای دستیابی به مقاومتهای تعیینشده در طراحی، ضخامت لایه عـایق حرارتـی، بـر مبنـای مقادیر ارائهشده در پیوست ۷ ، بازبینی شود.
۱۹-۴-۲-۲ مشخصات حداقل جدارهای غیر نورگذر پوسته خارجی ساختمان
مشخصات حرارتی جدارهای مختلف، بسته به روش طراحی میتواند متفاوت باشد، ولی در تمـامی شرایط، لازم است مقاومت حرارتی تمامی جدارهای پوسته خـارجی سـاختمانهـای بنـد ۱۹-۱-۱ بیش از مقادیر ارائه شده در جدول ۱۹-۴-۱ باشد:
جدول c-19-4-1: جدول ۱۹-۴-۱ مقاومتهای حداقل لازم برای جدارهای پوسته خارجی ساختمان
۱۹-۴-۲-۳ مشخصات حداقل جدارهای نورگذر پوسته خارجی ساختمان
در مورد جدارهای نورگذر، نظیر پنجـره و درپنجـرهای، ۳ گـروه از نظـر عملکـرد حرارتـی تعریـف شده است ( جدول ۱۹-۴-۲ ). علاوه بر این، لازم است موارد زیر در ارتباط با جدارهای نورگذر مورد رعایت قرار گیرد:
- شیشههای مورد استفاده برای جدارهای نورگذر نباید بههیچ وجه مانع بهره گیری از روشنایی طبیعی شوند. برای این منظور، لازم است:
نسبت ضریب عبور مرئی به ضریب بهره گرمایی خورشیدی (TV/SHGC) بیشـتر از 1/0 باشد.
ضریب عبور مرئی (TV) جدارهای نورگـذر بیشـتر از 0/48 باشـد. کـاربرد جـدارهای نورگذر با ضرایب عبور مرئی (TV) مساوی یا کمتر از این مقدار تنها زمـانی مجـاز است که دلایل فنی کافی بـرای تـأمین روشـنایی طبیعـی ارائـه شـود و طراحـی ساختمان به روش نیاز انرژی یا کارایی انرژی صورت گیرد.
- در صورت استفاده از فرآوردهها و یا تجهیزات بـا عملکـرد حرارتـی بهبـود یافتـه، لازم اسـت مدارک رسمی (صادر شده یا تأییدشده توسط نهاد دارای صـلاحیت قـانونی) در خصـوص مشخصات فنی (حرارتی) تجهیزات به مهندس ناظر ارائـه گـردد. بـرای مثـال، در صـورت کاربرد پنجره های با عملکرد حرارتی بهبودیافته، لازم است مسـتندات مربـوط بـه ضـریب انتقال حرارت، ضریب بهره خورشیدی و ضریب عبور خورشیدی، و یا برچسب انرژی پنجره ضمیمه دفترچه محاسبات گردد. در غیر ایـنصـورت، لازم اسـت مقـادیر تعیـینشـده در پیوست ۹ این مبحث در محاسبات ملاک عمل قرار گیرد.
جدول c-19-4-2: جدول ۱۹-۴-۲ گروه بندی کیفی پنجرهها از دیدگاه عملکرد حرارتی*
۱۹-۴-۲-۴ ارتباط فضاهای کنترل شده با دیگر فضاها
فضاهای کنترل شده ساختمان نباید بهطور مستقیم با فضاهای کنتـرل نـشده یـا فــضای خارج در ارتباط باشند و باید بـهنحـو مناسـبی از یکـدیگر جدا شوند. در فضاهای کنترل شده پرتردد، بایـد درهای ارتباطی با فضای خارج بهصورت خودکـار بسته شوند یا از نوع گردان باشند.
۱۹-۴-۲-۵ جدارهای مجاور دیگر ساختمانها
در مورد آن بخش از جدارهای جانبی ساختمان که، با درز انقطاع از ساختمان قطعـه مجـاور جـدا شده است، لازم است نکات زیر مد نظر قرار گیرد:
الف) در صورت پوشیده بودن کامل فضای درز انقطاع، و نیز یقین داشتن به کنترل شده بـودن فضاهای ساختمان مجاور، نیازی به عایقکاری حرارتی آن جدارها نیسـت، امـا در صـورتی که اطلاعی در مورد نحوه کنترل دمایی ساختمان مجاور در دست نباشد، جدار مجـاور آن ساختمان مانند جدار مجاور فضای کنترل نشده در نظر گرفته میشود.
در صورت پوشیده نشدن درز میان دو ساختمان، جدار مجاور آن مانند جدار مجاور فضـای خارج در نظر گرفته میشود.
در مورد آن بخش از جدارهای جـانبی سـاختمان کـه بـدون درز انقطـاع بـه بنـای قطعـه مجـاور چسبیده اند، اگر فضاهای بنای مجاور کنترل شده باشند، نیاز به عـایقکـاری حرارتـی ایـن جـدارها نیست. اما اگر نحوه کنترل دمایی ساختمان مجاور معلوم نباشد، جدار مجـاور آن سـاختمان ماننـد جدار مجاور فضای کنترل نشده در نظر گرفته میشود.
۱۹-۴-۲-۶ درزبندی جدارها
۱۹-۴-۲-۶-۱ میزان نشت هوای مجاز ساختمان
درزبندی جدارهای ساختمانهای با رده بندیهای مختلف باید بهگونهای باشد که میزان نشت هـوا تحت اختلاف فشار ۵۰ پاسکال کمتر از محدودکننده ترین مقـدار ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۴-۳ باشد.
جدول c-19-4-3: جدول ۱۹-۴-۳ میزان حداکثر نشت هوای مجاز تحت اختلاف فشار ۵۰ پاسکال
برای محاسبه نرخ تعویض هوای حجمی ( تعداد دفعات تعویض هوا در سـاعت) لازم اسـت نسـبت دبی کل تعویض هوای ساعتی به حجم فضای کنترل شده ساختمان یا زون مورد نظر تعیین گـردد. یکای مورد استفاده h -1 است.
برای محاسبه نرخ تعویض هوای سطحی لازم است نسبت دبی کل تعویض هوای ساعت بـه سـطح مفید فضای کنترل شده ساختمان یا زون مورد نظر تعیین گردد. یکای مورد استفاده m/h است.
در صورتی که ارتفاع متوسط کف تا سقف فضاهای مورد نظر مساوی یا کمتـر از 3/00 متـر باشـد، نرخ تعویض هوای حجمی محدودکننده تر خواهد بود. اگر که ارتفاع متوسط کف تا سقف فضـاهای مورد نظر بیشتر از 3/00 متر باشد، نرخ تعویض هوای سطحی محدودکننده تر خواهد بود.
در ساختمانهای کمانـرژی (+EC) و بسـیار کـمانـرژی (++EC) ، در صـورتی کـه زیربنـای مفیـد ساختمان بیش از ۵۰۰۰ متر مربع باشد، لازم است آزمون هوابندی، بـهصـورت تفکیکـی، بـر روی زیربخشهای ساختمان با مساحت کمتر از ۵۰۰۰ متر مربع انجام شود.
۱۹-۴-۲-۶-۲ درزبندی عناصر ساختمانی و محل اتصال آنها به یکدیگر
تمامی درزهای بین عناصر زیر، باید بهنحو مناسبی هوابندی شود:
دیوار و بام، دیوار و کف، دیوار و پی؛
محل ورود لوله، کانال و تجهیزات در دیوار، بام و کف؛
اجزای تشکیلدهنده داکت، پلنوم و عناصر مشابه؛
پنجره و سفتکاری دیوار.
در صورتی که هوابندی پوسته خارجی با یک لایه انـدود یـا هوابنـد مخصـوص تـأمین شـود، بایـد اطمینان حاصل شود که سوراخهای ایجاد شده در آن، برای نصب سایبان، مدار برقی، کلید و پریـز و نظایر آن هوابندی را تضعیف نمیکنند.
لازم است جزییات نصب بازشوها، اتصال کف طبقات به نما (خصوصاً در نماهـای پـرده ای)، اتصـال نما به بام و کف، و همچنین درزبندی سقف کـاذب، کانـال و دودکـش مطـابق اصـول معتبـر و در هماهنگی با دیگر مباحث مقررات ملی ساختمان باشد، تـا هوابنـدی محـلهـای اتصـال قطعـات و عناصر مختلف به یکدیگر دچار مشکل نشود.
۱۹-۴-۲-۶-۳ تأمین هوای تازه در صورت کاهش میزان نشت هوا
در صورتی که با استفاده از تمهیدات مختلف (مانند بهره گیری از پنجره های نوین و انواع درزبندها) میزان نشت هوا (تهویه هوای ناخواسته) از بازشوها کاهش یابد، باید هـوای تـازه مـورد نیـاز بـرای تأمین سلامتی و بهداشت و هوای لازم برای احتراق دستگاه ها، در تمامی اوقـات سـال، بـه صـورت طبیعی یا مکانیکی، فراهم گردد.
۱۹-۴-۲-۷ جزئیات عایقکاری حرارتی جدارها
برای عایقکاری حرارتی جدارها، لازم است جزییات طراحی و اجرا مطابق اصول تعیینشده توسـط نهادهای دارای صلاحیت قانونی باشد.
۱۹-۴-۲-۸ محاسبه پلهای حرارتی
در صورتی که طراح از روش تجویزی استفاده کند، و مقادیر مربوط به حالتهای دارای پل حرارتی را مبنای طراحی قرار دهد، نیازی به محاسبه پلهای حرارتی نخواهد بود، زیـرا اثـر آن در مقـادیر ارائهشده در نظر گرفته شده است. همچنین، در ضرایب انتقال حرارت مرجع ارائه شـده در جـداول روش موازنه نیز اثر پلهای حرارتی در نظر گرفته شده است.
اگر طراح بخواهد مقادیر دقیق پل حرارتی را رأساً محاسبه نمایـد، بایـد ایـن کـار را بـا اسـتفاده از دادهها یا روشهای معرفیشده در پیوست ۱۱، برای برای تعیین پلهای حرارتی و انجام محاسبات مربوط به آن، انجام دهد.
۱۹-۴-۲-۹ روشنایی طبیعی
۱۹-۴-۲-۹-۱ کلیات
در این بخش، الزامات استفاده از روشنایی طبیعی برای فعالیت افرادی که دارای تواناییهای بصری معمولی هستند، در فضای داخل ساختمانهای متداول و تأمین آسایش روشنایی برای افـراد ارائـه شده است. میزان روشنایی طبیعی در فضای داخـل بـه مقـدار نـور وارد شـده از بازشـوها و میـزان انعکاس سطوح داخلی بستگی دارد.
مقادیر حداقل و پیشنهادی شدت روشنایی بـرای فضـاهای داخلـی سـاختمانهـا بـا کـاربریهـای مختلف در مبحث ۱۳ مقررات ملی ارائه شده است. چنانچه شدت روشـنایی بـرای کـاربریهـا و یـا فضاهای خارج از موارد و جداول مذکور، موردنیاز باشد، شدت روشنایی پیشـنهادی اسـتانداردهای معتبر بینالمللی ، ملاک انتخاب خواهد بود.
جداول شدت روشنایی مذکور، برای شرایط بینایی عادی کاربرد دارند. در صورتی که شرایط بینایی فرد کمتر از حد عادی باشد، مقدار شدت روشنایی با مقادیر جداول مزبور تفاوت خواهند داشت.
شدت روشنایی موردنیاز فضاهای داخلی ساختمان میتواند توسط روشنایی طبیعی یا مصنوعی و یا ترکیبی از هر دو تأمینشود. فضاهایی که الزاماً به نور طبیعی نیاز دارند، باید حداقل دارای یک یا چند سطح نورگذر و در انطباق با فصل ششم مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان باشند.
میزان شدت روشنایی و یکنواختی روشنایی باید در ارتفاع سطح کار تعیین شود. ممکـن اسـت در برخی فضاها سطح گسترده ای وجود داشته باشند، مانند کف یـک راهـرو. در ایـن صـورت، مقـدار شدت روشنایی باید روی تمام آن سطح گسترده تأمین شود.
در صورتی که روشنایی طبیعی فضا با پنجره و یا نورگیر سقفی تأمین گردد، فاصله پنجرهها و یـا نورگیرها و ارتفاع سقف باید به نحوی باشد که یکنواختی روشنایی در فضای داخل تأمین شود.
۱۹-۴-۲-۹-۲ سطح کار
اگر محل سطح کار مشخص باشد، در این صورت شدت روشنایی مورد نیاز باید در سطح کار تأمین شود، مثل روشنایی روی سطح میز کار. در صورتی که ارتفـاع سـطح کـار مشـخص نباشـد، بـرای سنجش شدت روشنایی لازم است ارتفاع سطح کار از کف برابر با مقادیر زیر در نظر گرفته شود:
برای فضای اداری، یک سطح افقی 0/76 متر بالاتر از کف؛
برای فضاهای صنعتی و مسکونی، یک سطح افقی 0/85 متر بالاتر از کف.
برای راهروها، یک سطح افقی با ارتفاع کمتر از 0/15 متر.
لازم است، برای سطوح کار، روشنایی تعیین شده در مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان تـأمین گردد.
در صورتی که هنگام طراحی محل سطح کار مشخص نباشد، یا احتمال تغییر محل سـطح کـار در دوره بهره برداری وجود داشتهباشد، مثل محل میزهای کار در یک اداره با پـلان بـاز، طراحـی بایـد بهگونهای صورت گیرد که حداقل ۷۰% سطح آن فضا، در ارتفاع مورد نظر بـرای سـطحکـار، دارای شدت روشنایی مساوی یا بیشتر از مقدار تعیین شده در این مقررات باشد.
۱۹-۴-۲-۹-۳ یکنواختی روشنایی بر سطح کار
سطح کار باید به طور یکنواخت روشن شود. یکنواختی روشنایی بر روی سطح کـار زمـانی تـأمین میشود که حداقل شدت روشنایی بر روی سطح کار از 0/7 شدت روشنایی متوسط بر روی همـان سطح کمتر نشود. مقادیر شدت روشنایی محیط مجاور سـطح کـار بایـد مطـابق جـدول ۱۹-۴-۴ باشد.
Ur = Eh min / Eh avg
عمق محدوده محیط مجاور سطح کار در فاصله 0/5 متر از هر طـرف سـطح کـار اسـت و عمـق ۳ متری از محدوده مجاور سطح کار، محیط زمینه خوانده میشود. روشنایی این ناحیه بایـد حـداقل ۳۳ درصد مقدار روشنایی محیط مجاور سطح کار باشد ( شکل ۱۹-۴-۲ ).
رعایت موارد فوق در کاربریهای غیرمسکونی، در صورت نیاز به کار دقیق بصری، الزامی است. لـذا در مدارک ارائه شده اندازه و موقعیت محدوده مجاور سطح کار و محدوده زمینـه بایـد نشـان داده شود.
شکل ۱۹-۴-۲ محدوده های سطح کار، محیط مجاور سطح کار و محیط زمینه
جدول c-19-4-4: جدول ۱۹-۴-۴ میزان شدت روشنایی محیط مجاور سطح کار نسبت به شدت روشنایی سطح کار
۱۹-۴-۲-۹-۴ خیرگی
به منظور پرهیز از ایجاد خیرگی در فضای داخل، خورشید یـا تصـویر مـنعکس شـده آن نبایـد در محدوده چشم ناظر، در جهت دید افراد قرار بگیرد. در این صورت باید از سایهانداز استفاده نمود.
۱۹-۴-۳ تأسیسات مکانیکی
علاوه بر رعایت الزامات مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان ، باید الزامات مندرج در این بخـش نیز، برای صرفهجویی در مصرف انرژی در تأسیسات مکانیکی، در تمامی ساختمانها رعایت شود.
۱۹-۴-۳-۱ تفکیک سیستمهای گرمکننده و سردکننده فضاهای با نحوه بهره برداری متفاوت
درصورتیکه از قسمتی از فضاهای ساختمانی غیرمسکونی با بهره برداری منقطع، بـهصـورت مداوم استفاده شود، باید سیستم های گـرمکننـده و سـردکننـده این فضاها از سیستم مرکزی تفکیک و بهصورت مستقل در نظر گرفته شود.
۱۹-۴-۳-۲ عایقکاری حرارتی
عایقکاری حرارتی تمامی لولهها و مخازن آب گرم و سرد و لولههای حاوی مبرد باید با اسـتفاده از عایقهای حرارتی دارای مهر استاندارد و یا گواهینامه فنی معتبر، عایقکاری شوند.
۱۹-۴-۳-۲-۱ عایقکاری حرارتی لوله و مخزن
الف) مقاومت حرارتی تمام لولهها و مخازن مورد استفاده در سیستمهای سرمایی و گرمایی باید در هماهنگی با مقادیر تعیینشده در مبحث 14 مقررات ملی باشد.
بـرای تضــمین حـداقل ضــخامت مفیـد عــایق حرارتـی، اســتفاده از عـایقهــای حرارتــی پیشساخته توصیه میشود.
در صورت استفاده از عایقهای حرارتی انعطاف پذیر، لازم است محصـولات مـورد اسـتفاده استاندارد و منطبق با روش نصب در نظر گرفتهشده باشند. علاوه بر این، در زمـان نصـب، باید از فشرده کردن عایق و کاهش مقاومت حرارتی اسمی آن اجتنـاب شـود، و در زمـان تحویل کار از نصاب عایق حرارتی، لازم است با انجام اندازه گیـریهـا و سـونداژهای کـافی (حداقل یک عدد برای هر ۱۰ متر طول لوله) اطمینان حاصل گـردد کـه ضـخامت عـایق حرارتی نصبشده دور لوله برابر با ضخامت در نظر گرفتهشده در طراحی است.
در سیستمهای آب گرم مصرفی، تمام لولههای رفتوبرگشت باید مطابق با مقدار مشخص شده در مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان عایقکاری حرارتی گردد.
در صورت عبور لولههای آب سرد یا مبرد از محیطهای گرم، و وجود خطـر گـرمشـدن آب سرد یا مبرد، لازم است عایقکاری حرارتی این بخش از مدار با عایق حرارتـی بـا مقاومـت حرارتی کافی صورت گیرد، تا خطر میعان سطحی بر روی عایق مرتفع گردد.
مقاومت حرارتی مخزنها در سیستمهای سرمایی و گرمـایی بایـد بـیش از مقاومـتهـای تعیینشده برای بالاترین قطر لولههای مرتبط با مخزن در شرایط مشابه باشد.
۱۹-۴-۳-۲-۲ عایقکاری حرارتی کانال
مقاومت حرارتی تمام کانالهای واقع در فضای داخلی، خارجی و کنترل نشده باید در همـاهنگی بـا مقادیر تعیینشده در مبحث 14 مقررات ملی باشد.
تبصره : در مورد کانالهای کولر آبی، لازم است تنها قسمتهایی از کانالها، که در تماس بـا فضـای خارجی هستند، عایقکاری حرارتی شوند.
۱۹-۴-۳-۳ حداقل بازدهی تجهیزات
الف) تجهیزات تأمین نیازهای سرمایی و گرمایی، تهویه و آب گـرم مصـرفی بایـد دارای برچسـب انرژی با حداقل رده انرژی طبق جدول ۱۹-۴-۵ و جدول ۱۹-۴-۶ باشند.
راندمان تجهیزاتی که برای آنها برچسب انرژی در نظر گرفته نشده است، باید توسط نهادهـای دارای صلاحیت قانونی صحهگذاری شود و از مقـادیر درج شـده در جـدول ۱۹-۴-۷ بیشـتر باشد.
جدولجدولجدول
۱۹-۴-۳-۴ شرایط طرح داخل
الف) برای محاسبه بارهای حداکثر گرمایی و سـرمایی سـاختمان، بایـد دمـای حـداکثر ۲۲ درجـه سلسیوس برای محاسبه بار گرمایی (اوقات سرد سال)، و دمای حداقل ۲۴ درجـه سلسـیوس برای محاسبه بار سرمایی (اوقات گرم سال) در نظر گرفته شود.
در صورتی کـه بـرای فضاهای بـا کـاربری و شرایط خاص، نظیـر سـردخانه، تـأمین دماهـای متفاوتی مورد نیاز باشد، طراح باید مستندات لازم برای تغییر شـرایط طـرح داخـل را ارائـه نماید.
۱۹-۴-۳-۵ تأمین هوای تازه
الف) حداکثر میزان هوای تازه تهویه مکانیکی نباید از ۱۲۰ درصـد حـداقل میزان تعیـینشـده در مبحث ۱۴ مقررات ملی ساختمان بیشتر باشد.
درصورتیکه از سیستمهای بازیافت انرژی از هوای خروجی استفاده شود، امکان افزایش میزان تهویه وجود دارد، ولی در هر صورت، میزان انرژی مصرفی برای تهویـه و تـأمین هـوای تـازه نباید از انرژی مصرفی در حالت بدون سیستم بازیافت تعیین شده در بند الف بیشتر باشد.
در اوقات گذر فصلی، که سیستمهای گرمـایی و سـرمایی خـاموش هسـتند، محـدودیتی بـرای میزان هوای تازه وجود ندارد.
۱۹-۴-۳-۶ سامانههای کنترل و برنامهریزی
الف) هر پایانه سیستم گرم کننده و یا سردکننده، نظیر رادیاتور، فن کویـل، مـدار گـرم کننـده و یـا سردکننده کف یا سقف، باید مجهز به یک سیستم کنترل ترموستاتیک باشد.
هر سیستم هوارسانی سردکننده و یا گرم کننده تمام هوا باید مجهز به سیسـتم کنتـرل دمـای هوای داخل باشد.
هر نوع سیستم گرم کننده و یا سردکننده غیر مرکزی و مـستقل، مانند بخاری گـازی، بخـاری برقی، کولر آبی و کولر گازی بایـد مجهز به سیستمکنترل دمای هوای اتاق باشد.
تجهیزات رطوبتزنی، که بهمنظور کنترل رطوبت نسبی هوای داخل نصب مـیشـوند، بایـد بـه سیستم کنترل رطوبت هوای داخل ساختمان مجهز باشند.
تجهیزات تأمین کننده آبسرد و آبگرم سیستمهای سردکننده و گرم کننده آبـی بایـد مجهـز به سیستمهای کنترل دمای آب رفت مدارهای سردکننده و گرم کننده باشند.
تجهیزات سیستم تأمین آبگرم مصرفی بایـد بــه سیــستم کنتــرل دمــای مسـتقل مجهـز باشنـــد. طراحـــی سیستم آبگرم مصرفی باید بــر اســاس ضوابط مباحث ۱۴ و ۱۶ مقررات ملیساختمان انجام شود. دمـای آبگرم مصرفی نباید بیش از ۶۰ درجه سلسیوس باشد.
مدار برگشت آبگرم مصرفی باید مجهز به سیستمی باشد که کارکرد پمـپ برگشـت آب گـرم مصرفی را، بر اساس دمای آب برگشتی، کنترل کند.
سیستمهای مکانیکی تهویه و تأمین هوای تازه باید به کلید روشــن-خاموش مجهـز باشـند، تا امکان خـاموش کردن آنها، در مواقع عدم حضور ساکنین، بهره برداران و عوامل آلاینده کننـده هوای داخل ساختمان، که نیـازی به تأمین هـوای تـازه نیـست، فراهم شود.
در صورتی که برای این منظور سامانه کنترلـی در نظـر گرفتـه شـده باشـد، نیـازی بـه کلیـد روشن-خاموش نخواهد بود.
سیستمهای تخلیه هـوا از سـاختمان بایـد به کلید روشــن-خاموش تجهیز شوند، تا در شرایط غیرکاری ساختمان و هنگامیکه نیـازی به تخلیه هوا نیست خـاموش شوند، مگر آنکه مجهـز به سامانه کنترل خودکار باشند.
در ساختمانهای با کاربری عمومی، روشوییها باید دارای شیرهای قطعکن اتوماتیک فنـری یـا شیرهای دارای چشم الکترونیکی یا نظایر آن باشند.
برای همه ساختمانهای عمومی گروه ۱ و ۲ از نظر میـزان صـرفهجـویی در مصـرف انـرژی، بـا سیستم گرمایی و سـرمایی مرکـزی، در نظر گرفتن سیستم کنتـرل و برنامـهریـزی روزانـه و هفتگی کارکرد تجهیزات مرکزی الزامی است.
۱۹-۴-۳-۷ سامانههای پایش عملکرد
الف) در ساختمانهای عمومی گروه ۱ و ۲ از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی، که سیسـتم گرمایی و سرمایی مرکزی دارند، لازم است برای هر یـک از واحـدها یـا بخـشهـای مسـتقل ساختمان، سامانههای اندازه گیری مصرف انرژی نصب گردد، تا اثر تدابیر بهکار برده شده، برای کاهش مصرف انرژی در هر واحد یا هر بخش مسـتقل سـاختمان، جداگانـه محاسـبه و عایـد همان واحد یا بخش ساختمان گردد.
در واحدها یا بخشهای مستقل ساختمان، که آب گرم مصرفی آنها با یـک سیسـتم مشـترک تأمین میشود، لازم است که تدابیر لازم جهت تفکیک مصارف آبگرم مصـرفی بـهکـار بـرده شود، تا اثر تدابیر بهکار برده شده برای کاهش مصرف و صرفهجویی هر واحد یا بخش مسـتقل ساختمان بهصورت جداگانه محاسبه و عاید همان واحد یا بخش گردد.
۱۹-۴-۳-۸ استخر آبگرم
در استخرهای واقع در هوای آزاد، در صورت اسـتفاده از آبگرم، استفاده از پوشــش مناسـب، کـه تبادل حرارت آب را محدود و از تبخیر آن جلوگیری کند، الزامـی اسـت. این پوشش باید مقاومـت حرارتی بیش از 0/5 [m 2 .K/W] و گسیلندگی سطح در تماس با هوای کمتر از 0/2 داشته باشد.
علاوه بر این، لازم است در این نوع استخرها تمهیدات لازم در نظر گرفته شود تا آب اسـتخر از ۲۸ درجه سلسیوس بیشتر نشود.
یادآوری: جکوزیها و استخرهای درمانی از این امر مستثنی هستند.
۱۹-۴-۳-۹ انتخاب و نصب تجهیزات مناسب
الف) لازم است با در نظر گرفتن شیرهای بالانس و دیگر امکانات مورد نیـاز، امکـان متعـادل کردن هیدرولیکی ادواری مدارهای توزیع سیستمهای گرمایی و سرمایی فراهم گردد.
نصب یک سیستم سایهاندازی مناسب برای کولر آبی و کندانسور هواخنک الزامیست.
برای اختلاط آب گرم و سرد در آشپزخانه، سرویس بهداشتی و حمام، باید از شیرهای مخلـوط اهرمی استفاده شود.
۱۹-۴-۴ تأسیسات برقی
۱۹-۴-۴-۱ حوزه شمول و کلیات
اطلاعات کلی در خصوص حوزه وظـایف و مسـئولیتهـای شـرکت بـرق و ضـوابط مطـرح در ایـن خصوص در پیوست ۱۲ این مبحث ارائه شده است.
در طراحی سیستمهای تأسیسات برقی، در جهت صرفهجویی در مصرف بـرق (انـرژی الکتریکـی)، باید موارد زیر، که در راندمان کارکرد تجهیزات برقی و شبکههـای سیسـتمهـای تأسیسـات برقـی مؤثرند، مد نظر قرار گیرند:
الف) نمودار مصرف برق در دوره کارکرد و بهره برداری و مقدار سالیانه و روزانه آن؛
محل استقرار پست برق، تأمین نیرو، و محل تابلو برق؛
اثر شرایط محیط، از قبیل حداکثر و حداقل دمای محیط، ارتفاع از سـطح دریـا و رطوبـت محیط در محل نصب تجهیزات برقی.
۱۹-۴-۴-۲ انشعاب برق
۱۹-۴-۴-۲-۱ انشعاب برق فشار ضعیف (منشعب از شبکه عمومی)
انشعاب برق فشـار ضـعیف بایـد بـا توجـه بـه مقـدار مصـرف و شـرایط حـاکم، مطـابق ضـوابط و دستورالعملهای شرکت برق، برای تأمین مصرف برق مورد نیاز ساختمان با انشعاب سه فاز با ولتاژ نامی ۲۳۰/۴۰۰ ولت و یا یک فاز با ولتاژ نامی ۲۳۰ ولت صورت گیرد.
یادآوری : در ساختمانهایی که با انشعاب برق فشار ضعیف تغذیه میشوند، اقدامات صرفهجـوئی در مصرف برق به بعد از نقطه سرویس مشترک (کنتور برق فشار ضعیف) محدود میشود.
۱۹-۴-۴-۲-۲ انشعاب برق فشار متوسط (اختصاصی)
انشعاب برق فشار متوسط باید باتوجه به مقدار مصرف، شـرایط طـرح تأسیسـات بـرق، و امکانـات محلی موجود، و همچنین بر اساس ضوابط و یا دستورالعملهای شـرکت بـرق، بـرای تـأمین بـرق ساختمان در نظر گرفته شود.
معیار بررسی و مقایسه، ترانسفورماتورهای فشار متوسط ولتاژ نامی برق فشـار متوسـط اسـت، کـه میتواند ۱۱ یا ۲۰ یا ۳۳ کیلوولت باشد. معمول ترین ولتاژ فشار متوسط ۲۰ کیلوولت است.
در این سیستم، برق مورد نیاز ساختمان باید از طریق پست برق اختصاصی دارای ترانسـفورماتور و یا ترانسفورماتورهای فشار متوسط و تابلوهای بـرق فشـار متوسـط، تـأمین و تغذیـه شـود. در ایـن انشعاب، علاوه بر نکات فوق، باید پارامترهای زیر مشخص گردد:
الف) تعداد بهینه پست(ها) برق مورد نیاز
تلفات ترانسفورماتور(ها)
اثر شرایط اقلیمی
راندمان حداکثر و ضریب بار ترانسفورماتور(ها)
در ساختمانهایی که با انشعاب برق فشار متوسط تغذیه میشوند، اقدامات صرفهجویی در مصـرف برق به بعد از نقطه سرویس مشترک (کنتور برق فشار متوسط)، یعنی در ترانسفورماتور پست برق، تجهیزات و شبکه توزیع و سیستمهای مرتبط با تأسیسات برق ساختمان، محدود میشود.
ضوابط مطرح برای ترانسفورماتورها با ولتاژ نامی ۱۱ و ۳۳ کیلوولـت مشـابه ضـوابط مطـرح بـرای ترانسفورماتورها با ولتاژ نامی ۲۰ کیلوولت است.
۱۹-۴-۴-۳ مولد نیروی برق اضطراری
بههنگام طراحی و انتخاب مولد نیروی برق اضطراری، طراح باید ضرایب کاهش را، با توجه به نیـاز طرح، شرایط محل نصب (محیط) و دیگر عوامل تعیینکننده، منظـور نمایـد. لازم اسـت داده هـای مورد نیاز برای طراحی از تولیدکنندگان سیستمهای مولد نیروی برق اضطراری مطابق با استاندارد اخذ گردد.
نکات تکمیلی که توصیه میشود در طراحی و انتخاب مولد نیروی برق اضطراری مورد توجـه قـرار گیرد در پیوست ۱۲ این مبحث ارائه شده است.
۱۹-۴-۴-۴ دستگاه های برق بدون وقفه
در صورتی که انتخاب هر یک از دستگاه های برق بدون وقفه استاتیک و یا دینامیک مرکـزی بـرای تأمین مصارف برق بدون وقفه مد نظر باشد، باید عـلاوه بـر در نظـر گـرفتن پارامترهـای اقتصـادی (نظیر هزینه دستگاه ها، لوازم جانبی، طول عمـر بـاطری، هزینـه جـایگزینی بـاطری و غیـره ) بـه مقایسهها و پارامترهای زیر نیز توجه لازم معطوف گردد:
الف) توان یا ظرفیت نامی دستگاه برق بدون وقفه استاتیک یا دینامیک
زمان باردهی دستگاه برق بدون وقفه استاتیک
راندمان دستگاه های برق بدون وقفه استاتیک و دینامیک
راندمان و تلفات انرژی شارژ و دشارژ باطریهای دستگاه برق بدون وقفه استاتیک
مصرف برق مورد نیاز برای تهویه و یا تخلیه هوای لازم برای کاهش دمای محیط و افزایش راندمان دستگاه برق بدون وقفه استاتیک، اتاق باطریهای آن، و نیـز نحـوه تـأمین هـوای لازم برای احتراق و خنککردن موتور نیروی محرکه، موتـور راه انداز و ژنراتـور بـرق نـوع دینامیک
عمر باطریها و هزینه جایگزینی آنها با باطریهای نو در دستگاه برق بدون وقفه استاتیک
مصرف برق موتور راه انداز دستگاه برق بدون وقفه دینامیک
مصرف سوخت و نیز تأمین شرایط و فضای لازم برای نصـب منبـع سـوخت موتـور نیـروی محرکه دستگاه برق بدون وقفه دینامیک
مدت زمان لازم برای قرار گرفتن در مدار تغذیه مصارف برق بدون وقفـه و یـا مـدت زمـان وقفه برای هر یک از دستگاه های استاتیک و دینامیک
اثر شرایط محیط (محل نصب) دستگاه های برق بدون وقفه استاتیک و دینامیک در راندمان آنها
ضریب توان بالای دستگاه برق بدون وقفـه دینامیـک و امکـان حـذف بانـک خـازن اصـلاح ضریب توان در دستگاه، نسبت به دستگاه برق بدون وقفه استاتیک
۱۹-۴-۴-۵ بانک خازن
با توجه به نیاز و شرایط طرح،در جهت کاهش مقدار توان رِاَکتیو در شبکه توزیع بالادسـت محـل نصب خازن، لازم است روی هر دستگاه و یا تجهیزات (منفرد)، یا برای گروهی از آنها در تابلوهای فرعی (گروهی)، و یا بانک خازن متصل به تابلوهای برق نیمهاصلی، بـهصـورت نیمـهمتمرکـز و یـا تابلوهای برق اصلی (مرکزی و متمرکز) خازنهای الکتریکی در نظر گرفتهشود ، تا بهبودهای زیـر حاصل شود:
الف) افزایش قابلیت و راندمان شبکه در تأمینتوان اَکتیو،
کاهش تلفات بار در شبکه توزیع و بهبود کارایی شبکه توزیع و اجزای تابلوهای برق،
کاهش هزینه بهره برداری.
کاهش توان رآکتیو و صرفهجویی در هزینه پرداختی بابت آن
این خازنها باید متناسب با تـوان اَکتیـو مـورد نظـر و مقـدار متوسـط و یـا معـادل ضـریب تـوان مصرف کننده های برقی (ضریب توان اولیه) و ضریب توان اصلاح شده شبکه برق، محاسبه، انتخاب و نصب گردند. خازن منفرد بر اساس مقدار توان اَکتیو، ضریب اولیه دسـتگاه و ضـریب تـوان اصـلاح شده، و نیز ظرفیت خازن گروهی و یا بانک خازن باید براساس مقدار توان اَکتیو مورد نظر و مقـدار متوسط و یا معادل ضریب توان مصرف کننده های برقی (ضریب توان اولیه) و ضـریب تـوان اصـلاح شده شبکه برق، محاسبه گردد.
۱۹-۴-۴-۶ تلفات بار در شبکه توزیع برق و سیمکشی برق
در پیوست ۱۲ نکات و توصیهها در خصوص اقدامات قابل انجام برای کاهش تلفـات بـار در شـبکه توزیع برق و سیمکشی برق ارائه شده است.
۱۹-۴-۴-۷ لامپ سیستم روشنایی مصنوعی
در تصمیمگیری برای انتخاب لامپها و اجزای آنها، متناسب بـا نیـاز و نـوع فعالیـت، و همچنـین میزان و کیفیت روشنایی مورد نظر، لازم است شاخص راندمان (لومن بر وات) و یا بهره نوری لامپ مورد استفاده در تأمین روشنایی در اولویت اول قرار گیرد. موارد دیگری که در انتخاب لامـپهـا و اجزای آن باید مدنظر قرار گیرند در پیوست ۱۲ مبحث ارائه شده است.
استفاده از لامپ با فیلمان تنگستن و یا هالوژن با راندمان (یا بهره نوری) کمتر از ۱۴ لومن بـروات، لامپهای بخار جیوه با راندمان کمتر از ۵۵ لومن بروات و نیز لامپهای گازی با رانـدمان کمتـر از ۲۲ لومن بروات، مجاز نمیباشد، مگر اینکه در طراحی و یا بهره برداری، ویژگیهای خاصی مـدنظر باشد که با دیگر لامپها قابل تأمین نباشد. در این حالت، لازم است طراح دلایل تـوجیهی خـود را برای انتخابهای غیرمجاز ارائه نماید.
تبصره : یکی از موارد استثنای بند فوق، مجاز بـودن اسـتفاده از لامـپهـای هـالوژن تنگسـتن (مدادی)، با راندمان (یا بهره نوری) حدود ۱۹ تا ۲۲ لومن بـروات، بـرای تـأمین روشـنایی صحنه (در تئاتر، آمفیتئاتر، و نظایر آن) است.
۱۹-۴-۵ سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹-۴-۵-۱ مطالعات و پیشبینیهای لازم
درطراحی پروژه ساختمان، لازم است فضای اختصاصی و مسیرهای نصب و راه اندازی مدارهای آتی سیستمهای انرژی تجدیدپذیر و زیرساختهای مرتبط مشخص شوند.
در چکلیست انرژی، لازم است میزان انرژی سالیانه تأمینشده در طـرح، و میـزان انـرژی سـالیانه قابل تأمین در آینده (در صورت بهسازی)، توسط سـامانههـای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیـدپـذیر، بهتفکیک درج شود.
برای تمامی ساختمانها، باید مطالعات و پیشبینیهای لازم برای فضـای نصـب صـورت گیـرد تـا میزان انرژی قابل تأمین از محل انرژیهای تجدیدپذیر (اعم از برق، حرارت و ...)، در آینـده، کمتـر از مقادیر زیر نباشد:
الف) ۲۰ کیلووات ساعت در مترمربع در سال برای ساختمانهای یک طبقه؛
۳۲ کیلووات ساعت در سال به ازای هر مترمربع از سطح بام، برای سـاختمانهـای بـیش از یک طبقه.
لازم است تمامی اطلاعات در این خصوص، در دفترچه محاسـبات و طراحـی مطـابق ضـوابط ایـن مبحث قید شود.
۱۹-۴-۵-۲ موارد خاص
در موارد و در شرایط خاص که امکان استفاده از سیستمهای بر پایه انـرژی تجدیدپـذیر بـه دلیـل وضعیت استقرار ساختمان، از جمله سایهاندازی ساختمانهای مجـاور و یـا امکـان تـأمین مقـادیر حداقل فراهم نمیباشد، لازم است دلایل فنی توجیهی ارائه گـردد، و در مـدارک فنـی سـاختمان، عدم امکان بهره گیری از انرژیهای تجدیدپذیر به صراحت قید شود.
۱۹-۵-۱ اصول کلی
طراحی طبق روش تجویزی باید با رعایت تمامی ضوابط تعیـینشـده در فصـل ۱۹-۵ در خصـوص پوسته خارجی ساختمان، تأسیسات مکانیکی، سیستم روشنایی مصنوعی، دیگر تجهیزات الکتریکی و همچنین روشنایی طبیعی و سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر انجام شود.
در صورتی که هدف طراحی ساختمان کمانرژی یا بسیار کمانرژی باشد، لازم خواهد بود، عـلاوه بـر رعایت ضوابط اجباری، ضوابط تجویزی مربوط به ساختمان کمانرژی یا بسیار کمانرژی نیز مـدنظر قرار گیرد.
شکل ۱۹-۵-۱ نمودار گردشی مراحل روش تجویزی
۱۹-۵-۲ پوسته خارجی ساختمان
۱۹-۵-۲-۱ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان
طراحی پوسته خارجی ساختمان باید با رعایت یکی از راه حل های فنی تعیینشـده در ایـن بخـش صورت گیرد.
لازم به توضیح است که راه حلهای ارائهشده برای حالتهای مختلف پارامترهای زیر هستند:
گروه ساختمان (۱، ۲ یا ۳)
رده انرژی ساختمان (منطبق با مبحث ۱۹، کمانرژی یا بسیار کمانرژی)
در هر یک از مجموعه راه حل های فنی، الزامات زیر در مورد مشخصات حرارتی جدارهای ساختمان باید مورد رعایت قرار گیرد:
الف) حداقل مقاومت حرارتی دیوارها، برحسب:
وضعیت مجاورت دیوار (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
نحوه عایقکاری حرارتی (خارجی، داخلی، میانی، همگن)، و
حداقل مشخصات حرارتی جدارهای نورگذر برحسب:
شرایط اقلیمی (نیاز غالب گرمایی و یا سرمایی)،
جهتگیری جغرافیایی جدار نورگذر
حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف، برحسب:
وضعیت مجاورت بام (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
نحوه عایقکاری حرارتی بام و دیوارهای ساختمان، و
حداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا، برحسب:
وضعیت مجاورت کف (با فضای خارج یا فضای کنترل نشده)،
نحوه عایقکاری حرارتی کف مجاور هوا و دیوارهای ساختمان، و
حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک، برحسب:
موقعیت کف، و
نوع عایقکاری (پیرامونی یا سراسری).
در مورد مجموعه راه حل های فنی، در نظر گرفتن موارد زیر لازم است:
برای درهای کدر (غیر نورگذر) پوسته خارجی سـاختمان، ضـرایب انتقـال حـرارت حـداکثر معادل مقادیر ارائهشده برای جدارهای نورگذر است.
مقادیر مقاومت حرارتی داده شده در مورد دیوار، بام و کف مجاور هوا فقط مربوط بـه تمـامی لایههای ضخامت جدارها است. بنابراین، لازم است مقاومت حرارتی عـایق، بـا اسـتفاده از مقادیر بیان شده در راه حل فنی و با در نظر گرفتن مقاومت حرارتی دیگر لایههـای جـدار، تعیین شود.
مقادیر مقاومت حرارتی دادهشده در مورد کف روی خاک تنها مربوط به لایـه عـایق حرارتـی است.
۱۹-۵-۲-۱-۱ مقاومت حرارتی (طرح) جدارها
در صورتی که جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی دارای قطعاتی باشند که در تولیـد یـا نصـب مورد نیاز هستند و باعث ایجاد پل حرارتی میشوند، لازم است مقاومت حرارتی (طرح) بـا در نظـر گرفتن اثر حرارتی این قطعات محاسبه یا تعیین شود.
لازم است ضریب انتقال حرارت بازشوها و جدارهای نورگذر پوسته خارجی ساختمان نیـز براسـاس جداول پیوست ۹ این مبحث تعیین گردد.
در صورتی که مقادیر مربوط به بعضی مصالح، یا اجزای خاص، در پیوستهای مذکور نیامده باشد و یا سازنده ای مدعی باشد که محصولاتی با مشخصات حرارتی بهتر از مقادیر مندرج در منابع معتبـر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر محصول مورد نظر ضمیمه مدارک گردد.
گواهی فنی باید حاوی دادهها و مقادیر مربوط به ضرایب هدایت حرارت یـا مقاومـتهـای حرارتـی محصول، ضخامتهای مورد استفاده در طراحی ساختمان، اصول فنـی نصـب (اجـرا)، و همچنـین دیگر مشخصات فنی مورد نیاز برای ارزیابی همهجانبه محصول باشد. مقادیر ارائـهشـده در گـواهی فنی، تا زمان اعتبار آن، ملاک طراحی و محاسبات است.
۱۹-۵-۲-۱-۲ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ۱
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار - ساختمان گروه ۱
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۱، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید مطابق با شرایط تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۱ باشند.
جدول c-19-5-1: جدول ۱۹-۵-۱ حداقل مقاومت حرارتی دیوار ساختمان گروه ۱ [m 2 .K/W] بر حسب رده انرژی ساختمان
حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۱
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ۱، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول۱۹-۵-۲ را جوابگو باشند.
جدولضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ۱۹، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/1 و 2/8 [W/ m 2 .K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ۱۰ ، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف - ساختمان گروه ۱
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ۱، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ۱۹-۵-۳ را جوابگو باشند.
جدولحداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۱
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ۱، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کف و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ۱۹-۵-۴ را جوابگو باشند.
جدول- حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۱
کفهای مجاور خـاک سـاختمانهـای گـروه ۱، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ۱۹-۵-۵ را جوابگو باشند.
جدول
۱۹-۵-۲-۱-۳ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ۲
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار - ساختمان گروه ۲
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۲، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۶ را جوابگو باشند.
جدول c-19-5-6: جدول ۱۹-۵-۶ حداقل مقاومت حرارتی دیوار ساختمان گروه ۲ [m 2 .K/W] بر حسب رده انرژی ساختمان
حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۲
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ۲، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۷ را جوابگو باشند.
جدولضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ۱۹، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/4 و 3/1 [W/ m 2 .K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ۱۰ ، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف - ساختمان گروه ۲
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ۲، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ۱۹-۵-۸ را جوابگو باشند.
جدولحداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۲
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ۲، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کف و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ۱۹-۵-۹ را جوابگو باشند.
جدول- حداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۲
کفهای مجاور خـاک سـاختمانهـای گـروه ۲، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ۱۹-۵-۱۰ را جوابگو باشند.
جدول
۱۹-۵-۲-۱-۴ راه حل های فنی طراحی پوسته خارجی ساختمان گروه ۳
الف- حداقل مقاومت حرارتی دیوار - ساختمان گروه ۳
تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۳، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتـی دیـوار، و همچنین رده انرژی ساختمان ، باید شرایط تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۱۱ را جوابگو باشند.
جدول c-19-5-11: جدول ۱۹-۵-۱۱ حداقل مقاومت حرارتی دیوار ساختمان گروه ۳ [m 2 .K/W] بر حسب رده انرژی ساختمان
حداقل مشخصات حرارتی-نوری جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۳
تمامی جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضای خارج ساختمانهای گروه ۳، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسته به نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۱۲ را جوابگو باشند.
جدولضریب انتقال حرارت حداکثر جدارهای نورگذر فضاهای کنترل شده مرتبط با فضاهای کنترل نشده برای ساختمانهای منطبق با مبحث ۱۹، کم انرژی و بسیار کم انرژی بـه ترتیـب برابـر 3/4، 3/4 و 3/1 [W/ m 2 .K] در نظر گرفته شود.
برای مناطق با نیاز سرمایی غالب، در صورتی که برای تمام جدارهای نورگذر سامانههای مورد نیـاز برای سایهاندازی، مطابق پیوست ۱۰ ، در نظر گرفته شده باشد، نیازی به رعایت مقادیر تعیـینشـده برای SHGC حداکثر و TV/SHGC حداقل نخواهد بود.
حداقل مقاومت حرارتی بام یا سقف - ساختمان گروه ۳
بامها یا سقفهای ساختمانهای گروه ۳، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام (یا سقف) و دیوار مجاور آن، و همچنین رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیینشـده در جـدول ۱۹-۵-۱۳ را جوابگو باشند.
جدولحداقل مقاومت حرارتی کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۳
کفهای مجاور هـوای سـاختمانهـای گـروه ۳، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکـاری حرارتـی کــف و دیــوار مجــاور آن، و همچنــین رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ۱۹-۵-۱۴ را جوابگو باشند.
جدولحداقل مقاومت حرارتی عایق کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۳
کفهای مجاور خـاک سـاختمانهـای گـروه ۳، عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۲ ، بســته بــه موقعیــت کــف و رده انــرژی ســاختمان، بایــد شــرایط تعیــینشــده در جدول ۱۹-۵-۱۵ را جوابگو باشند.
جدول
۱۹-۵-۲-۲ روشنایی طبیعی
در روش تجویزی، علاوه بر رعایت ضوابط اجباری تعیین شده در بنـد ۱۹-۴-۲-۹ ، ضـروری اسـت که ضوابط این بند برای طراحی ساده سازی شده (دستی) روشنایی طبیعی نیز رعایت شود.
برای تعیین درصد سطح فضاهای بهره مند از روشنایی طبیعی، بدون انجام شبیهسازی عددی، لازم است، با استفاده از روابط تعریفشده در این بخش، میزان عمق و عرض فضای بهره مند از روشنایی طبیعی تعیین گردد. درصد مساحت فضای بهره منـد از روشـنایی طبیعـی بـرای رده هـای مختلـف انرژی باید مساوی یا بیش از مقادیر تعیینشده در جدول باشد.
جدول c-19-5-16: جدول ۱۹-۵-۱۶ مقادیر حداقل درصد مساحت فضای بهرهمند از روشنایی طبیعی، برای رده های مختلف انرژی
میزان عمق نفوذ روشنایی طبیعی در فضای داخل برابر است با کمترین مقدار بـهدسـت آمـده، بـا استفاده از رابطه (۱۹-۵-۱) و یکی از دو رابطه (۱۹-۵-۲) و (۱۹-۵-۳) ، بسته به وجود یـا عـدم وجود سایهبان:
برای پنجره های فاقد سایبان:
L=2.5 x H
برای پنجره های دارای سایبان:
L=2.0 x H
برای تعیین عمق نفوذ نور در ارتفاع سطح کار باید از رابطه (۱۹-۵-۴) استفاده کرد:
l= (H-h)/(H/L)
برای در نظر گرفتن اثر موانع خارجی جلوی پنجره، لازم است با استفاده از جـدول ۱۹-۵-۱۷ تـا جدول ۱۹-۵-۱۹ ، ضریب کاهش عمق فضا تعیین گردد:
جدول c-19-5-17: جدول ۱۹-۵-۱۷ ضریب کاهش عمق فضا (در اثر وجود موانع مقابل پنجره) برای شدت روشنایی ۳۰۰-۱۰۰ لوکس
جدول c-19-5-18: جدول ۱۹-۵-۱۸ ضریب کاهش عمق فضا (در اثر وجود موانع مقابل پنجره)برای شدت روشنایی ۵۰۰-۳۰۰ لوکس
جدول c-19-5-19: جدول ۱۹-۵-۱۹ ضریب کاهش عمق فضا (در اثر وجود موانع مقابل پنجره)برای شدت روشنایی ۷۰۰-۵۰۰ لوکس
برای تعیین میزان عرض فضا، در امتداد عرض پنجـره از هـر طـرف آن 1/00 متـر در نظـر گرفتـه میشود.
اگر در مجاورت پنجره مورد نظر، پنجره دیگری قرار داشته باشد و فاصله افقی بین دو پنجره کمتر از 2/00 متر باشد، در این صورت، بهجای یکی از فاصلههای 1/00 متری، نصف فاصله افقـی بـین دو پنجره ملاک عمل قرار میگیرد.
اگر در فاصله عرض پنجره به اضافه یک متر از طرفین یک مانع کـدر، نظیـر تیغـه داخلـی، وجـود داشته باشد، در این صورت، بهجای یک متر، فاصله پنجره تا مـانع مزبـور در محاسـبه عـرض فضـا منظور میشود. برای نماهای شیشهای،عرضِ فضای بهره مند از نور طبیعی همان عرض اتاق است.
برای محاسبه عرض فضای روشن شده با نور طبیعی پنجرهها و نورگیرهای سقفی، در جهـت افقـی از هر طرف عرض پنجره فاصله مضاعفی مساوی عرض بازشوی نورگـذر آن پنجـره در نظـر گرفتـه میشود، و به آن یکی از مقادیر زیر اضافه میشود:
- ارتفاع کف تمام شده تا سقف برای نورگیرهای سقفی و پنجره های سقفی دندانهای،
- 1/5 برابر همان ارتفاع برای پنجره های زیر سقفی یا برابر همان ارتفاع برای پنجره های سقفی دندانهای.
دراینجا نیز، مانند حالت قبل، میتوان فاصله یک متر یا فاصله تا یک جداکننده کـدر، یـا نیمـی از فاصله افقی بین یک نورگیر سقفی مجاور یا شیشه عمودی مجاور را، هر کدام کـه کمتـر باشـد در نظر گرفت. اگر مشخص نباشد که یک بازشو پنجره است یا نورگیر سقفی، هر بازشـویی کـه در آن بخش نورگذر کاملاً بالای سقف اتاق قرار گرفته باشد نورگیر سقفی محسوب میشود.
برای محاسبات، در صورتی که جهت پنجره مورد نظر با یکی از جهـات اصـلی جغرافیـایی منطبـق نباشد، نزدیکترین جهت اصلی جغرافیایی ملاک عمل قرار میگیرد.
۱۹-۵-۳ تأسیسات مکانیکی
در صورت طراحی به روش تجویزی، علاوه بر الزامات بخش ۱۹-۴-۳ ، ضـروری اسـت ضـوابط بنـد ۱۹-۵-۳ نیز رعایت گردد.
۱۹-۵-۳-۱ عایقکاری حرارتی
تمامی لولههای آب گرم در سیستم آبگرم مصرفی، علاوه بر رعایت ضـوابط بنـد ۱۹-۴-۳-۲ بایـد طبق ضوابط زیربند ۱۹-۵-۳-۱-۱ و تمامی کانالهای انتقال هوا در سیستمهای گرمایی و سرمایی طبق ضوابط ز یربند ۱۹-۵-۳-۱-۲ عایقکاری حرارتی شوند.
۱۹-۵-۳-۱-۱ عایقکاری حرارتی لوله و مخزن
در سیستمهای آب گرم مصرفی، تمام لولههای رفتوبرگشـت بایـد مطـابق جـدول ۱۹-۵-۲۰ بـر اساس هر یک از رده های انرژی ساختمان عایقکاری حرارتی شوند.
جدول c-19-5-20: جدول ۱۹-۵-۲۰ حداقل مقاومت حرارتی عایق لوله آب گرم مصرفی [m 2 .K/W]
برای تعیین مقاومت حرارتی حداقل تمامی لولهها (به اسـتثنای لولـههـای سیسـتمهـای آب گـرم مصرفی) و مخازن سیستمهای گرمایی و سرمایی واقع در فضای داخلی، خارجی و یا کنترل نشده، لازم است به مقاومت حرارتی حداقل تعیینشـده در مبحـث ۱۴ مقررات ملی ساختمان (R 14 )، بسته به رده انرژی ساختمان، ضریب افزایشی برابر با مقدار تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۲۱ اعمال شود.
جدول c-19-5-21: جدول ۱۹-۵-۲۱ ضریب افزایش مقاومت حداقل تعیینشده در مبحـث ۱۴ مقررات ملی ساختمان ( R 14 )
۱۹-۵-۳-۱-۲ عایقکاری حرارتی کانالها
برای تعیین مقاومت حرارتی حداقل تمامی کانالهای فضای داخلـی، خـارجی و کنترل نشده لازم است به مقاومت حرارتی حداقل تعیینشده در مبحـث ۱۴ مقررات ملی ساختمان (R 14 )، بسـته بـه رده انرژی ساختمان، ضریب افزایشی برابر با مقدار تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۲۱ اعمال شود.
۱۹-۵-۳-۲ بازیافت انرژی
۱۹-۵-۳-۲-۱ بازیافت انرژی در سیستمهای هوارسان
در ساختمانهای با رده کـمانـرژی (+EC) و بسـیار کـمانـرژی (++EC)، در صـورت اسـتفاده از سیستم هوارسان، لازم است موارد زیر، برای بازیافت انرژی، مورد رعایت قرار گیرد:
الف) استفاده از سامانههای بازیافت انرژی در سیستمهای سرمایی منـاطق گـرم (بـا نیـاز سـرمایی غالب طبق پیوست ۳ ) و سیستمهـای گرمـایی منـاطق سـرد (بـا نیـاز گرمـایی غالـب طبـق پیوست ۳ )، در صورتی که دبی کل دستگاه از مقادیر جدول ۱۹-۵-۲۲ و جدول ۱۹-۵-۲۳ بیشتر باشد الزامی است.
جدول c-19-5-22: جدول ۱۹-۵-۲۲ حداکثر دبی تهویه* قابل قبول ، بر حسب l/s ( و ft 3 /min)، در حالت عدم استفاده از بازیافت انرژی (در صورت کارکرد بیش از ۸۰۰۰ ساعت در سال)
جدول c-19-5-23: جدول ۱۹-۵-۲۳ حداکثر دبی تهویه* قابل قبول ، بر حسب l/s ( و ft 3 /min)، در حالت عدم استفاده از بازیافت انرژی (در صورت کارکرد کمتر از ۸۰۰۰ ساعت در سال)
سیستمهای بازیافت انرژی مجاز باید بتوانند آنتالپی هـوای تـازه را بـه مقـدار نسـبی (درصـد) تعیینشده در جدول۱۹-۵-۲۴ افزایش یا کاهش دهند.
جدولدر سیستمهای با ساعت کارکرد کم، که کمتر از ۵۰۰ ساعت در سال تأمین هوای تـازه دارنـد، نیازی به سامانه بازیافت انرژی نیست.
۱۹-۵-۳-۲-۲ بازیافت انرژی در کندانسورهای سیستمهای آبخنک
در ســاختمانهــای بــا رده کــمانــرژی (+EC) و بســیار کــمانــرژی (++EC)، در کندانســورهای سیستمهای آبخنک، لازم است موارد زیر، برای بازیافت انرژی، مورد رعایت قرار گیرد:
الف) استفاده از سامانه بازیافت انرژی برای گرمکردن و یـا پـیشگـرمکـردن آبگـرم مصـرفی، در صورتی که میزان گرمای دفع شده از کندانسور بیشتر از ۱۸۰۰ کیلووات و بار آبگرم مصرفی بیشتر از ۳۰۰ کیلووات باشد و آن سیستم بهصورت ۲۴ساعته کار کند، الزامی است.
سامانه بازیافت انرژی در کندانسورها در صورتی قابل قبول است که بتواند دمـای آب در زمـان اوج مصرف آب را، با پیشگرم کردن، حداقل به ۳۰ درجه سلسیوس برساند و یا تا ۶۰ درصـد انرژی تخلیهشده از کندانسور در شرایط طراحی را بازیافت نماید.
در صورت عدم رعایت بند (الف)، لازم است کاهش مصرف انرژی سیستم سرمایی و یا گرمایی، بهمیزان معادل اقدامات تعیـینشـده در بنـد (ب)، بـا اسـتفاده از فنـاوریهـای دیگـر، نظیـر سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، یا سیستمهای تولید هـمزمـان مـورد تأییـد نهـاد دارای صلاحیت قانونی، انجام شود.
۱۹-۵-۳-۳ اکونومایزر
در سیستمهای سرمایی فندار و سیستمهای سرمایی آبی بـدون فـن (بـا ظرفیـت بیشـتر از ۳۵۰ کیلووات یا ۱۰۰ تن تبرید)، استفاده از اکونومایزر آبی یا هوایی توصیه میشود.
۱۹-۵-۳-۴ تجهیزات دفع حرارت
در سیستم تهویه مطبوع، برج خنککن باید بر مبنـای اسـتاندارد ملـی ایـران بـه شـماره ۱۰۶۳۵ طراحی شده باشد. علاوه بر این، لازم است انتخاب آن بر اساس محاسبات تأیید شده صورت گیرد.
۱۹-۵-۳-۵ سیستمهای ذخیره ساز انرژی
در کلیه ساختمانها استفاده از سیستم ذخیره ساز حرارتی توصیه میشود.
۱۹-۵-۳-۶ سامانههای پایش عملکرد
الف) در ساختمانهای با رده کمانرژی (+EC) و بسیار کمانرژی (++EC)، لازم است برای تمامی سیستمهای مرکزی و مستقل گرمایی و سرمایی تمهیدات لازم جهت پایش عملکرد و تعیـین میزان آلایندگی و مصرف انرژی صورت گیرد.
۱۹-۵-۳-۷ انتخاب و نصب مناسب تجهیزات
الف) برای ساختمانهای کمانـرژی و بسـیار کـمانـرژی، ارائـه گـزارش جـامع طراحـی تأسیسـات مکانیکی، و محاسبات بار برودتی و حرارتی، با استفاده از نرم افزارهـای معتبـر الزامـی اسـت. مشخصات فنی تمامی تجهیزات انتخابشده نیز بایـد در همـاهنگی بـا محاسـبات و طراحـی باشد.
در ساختمانهای کمانرژی و بسیار کمانرژی، رده برچسب آب مربوط به مقـادیر دبـی حـداکثر شیرآلات بهداشتی تأمین آبگرم مصرفی و سردوشیها، طبق استانداردهـای تعیـینشـده در پیوست ۱۳ ، باید به ترتیب B و A باشد.
۱۹-۵-۴ تأسیسات برقی
۱۹-۵-۴-۱ ترانسفورماتورها
۱۹-۵-۴-۱-۱ ترانسفورماتورهای فشار متوسط
جهت آگاهی از نکات و توصیهها در خصوص ترانسفورماتورهای فشار متوسط به پیوست ۱۲ رجـوع شود.
۱۹-۵-۴-۱-۲ حداکثر راندمان انرژی و تلفات ترانسفورماتورهای فشار متوسط
ترانسفورماتورهای فشار متوسط مورد استفاده در پستهای برق اختصاصی ساختمان مـیتواننـد از نوع روغنـی یـا نـوع خشـک(رزینی) باشـند. بـرای الزامـات و شـرایط اسـتفاده از هریـک از انـواع ترانسفورماتورها در پست برق اختصاصی ساختمان به مبحث سیزدهم مقـررات ملـی رجـوع شـود. همچنین نحوه محاسبه تلفات کل ترانسفورماتور در پیوست ۱۲ آمده است.
۱۹-۵-۴-۱-۳ تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی (OIT)
مقادیر تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی، در شرایط کارکرد نرمـال و برای توانهای نامی مختلف و ولتاژ کار ۲۰کیلوولت که عمومـاً در اکثـر نقـاط کشـور در تـأمین و تغذیه نیروی برق ساختمان با انشعاب برق فشار متوسط بهکار میروند، در پیوست ۱۲ آمده اسـت. این جدول شامل مقادیر تلفات بیبار (P o )، تلفات بار (P k ) و ضریب حداکثر رانـدمان انـرژی بـرای گروه های ترانسفورماتورهای روغنی میباشد.
۱۹-۵-۴-۱-۴ اثر شرایط اقلیمی در باردهی ترانسفورماتورهای روغنی
شرایط کار نرمال ترانسفورماتورهای روغنی، از نظر شـرایط و اقلـیم شـهر یـا منطقـه محـل نصـب ترانسفورماتور، برای باردهی با توان نامی، براساس حداکثر دمای شهر و یا منطقه محل نصـب برابـر
۴۰ درجه سلسیوس و ارتفاع شهر و منطقه محل نصب از سطح دریا برابر ۱۰۰۰ متر، در اسـتاندارد شماره ۶۷۷۰ سازمان ملی استاندارد ایران (استاندارد ترانسـفورماتورهای روغنـی) تعیـین گردیـده است.
ضرایب کاهش باردهی ترانسفورماتور در شرایط محیط (محل نصـب)، نسـبت بـه شـرایط کـارکرد نرمال آن، برای تعیین توان مجاز ترانسفورماتورهای روغنی، متناسـب بـا حـداکثر دمـا و ارتفـاع از سطح دریا، برای شهرها و مناطق مختلف، در جـدول ۱۹-۵-۲۵ و جـدول ۱۹-۵-۲۶ ، بـر اسـاس استاندارد فوق الذکر، مشخص شده است.
تبصره ۱: برای تعیین شرایط اقلیمی شهرها و مناطق کشـوردر گـروه هـای C, B, A و D، بـه استاندارد ۶۷۷۰ رجوع شود.
تبصره ۲: برای ضرایب باردهی مربوط به دما و ارتفاع خارج از مقادیر فـوق الـذکر، لازم اسـت از تولیدکنندگان استعلام گردد.
تبصره ۳: ممکن است یک شهر از نظر حداکثر دمای محل نصب در یک گروه قـرار گیـرد، و از نظر حداکثر ارتفاع محل نصب در گروه دیگری باشد.
جدول c-19-5-25: جدول ۱۹-۵-۲۵ ضرایب کاهش باردهی برحسب حداکثر دمای محل نصب
جدول c-19-5-26: جدول ۱۹-۵-۲۶ ضرایب باردهی برای حداکثر ارتفاع محل نصب
۱۹-۵-۴-۱-۵ تلفات و ضریب حداکثر راندمان ترانسفورماتورهای خشک (CRT)
مقادیر تلفـات شـامل مقـادیر تلفـات بـیبـار ( P o ) و تلفـات بـار (P k ) و ضـریب حـداکثر رانـدمان ترانسفورماتورهای خشک در شرایط کارکرد نرمال و برای توانهای نامی مختلـف و ولتـاژ کـار ۲۰ کیلوولت که عموماً در اکثر نقاط کشور در تأمین و تغذیـه بـرق سـاختمان بـا انشـعاب بـرق فشـار متوسط بهکار میروند، برای گروه های ترانسفورماتورهای خشک در پیوست ۱۲ آمده است.
۱۹-۵-۴-۱-۶ اثر شرایط اقلیمی در باردهی ترانسفورماتورهای خشک
ضرایب کاهش باردهی ترانسفورماتور در شرایط محیط (محل نصـب)، نسـبت بـه شـرایط کـارکرد نرمال آن، برای تعیین توان مجاز ترانسفورماتورهای خشک، متناسـب بـا حـداکثر دمـا و ارتفـاع از سطح دریا، برای شهرها و مناطق مختلف، در جـدول ۱۹-۵-۲۷ و جـدول ۱۹-۵-۲۸ ، بـر اسـاس استاندارد فوق الذکر، مشخص شده است.
جدول c-19-5-27: جدول ۱۹-۵-۲۷ ضرایب باردهی برای حداکثر دمای محل نصب
جدول c-19-5-28: جدول ۱۹-۵-۲۸ ضرایب باردهی برای حداکثر ارتفاع محل نصب
۱۹-۵-۴-۱-۷ سیستمهای کاهش دمای اتاق ترانسفورماتور
ترانسفورماتورها عموماً در اتاق یـا فضـای بسـته در پسـت بـرق اختصاصـی سـاختمان و یـا مـدل کیوسکی پست برق نصب و مورد استفاده قرار میگیرند. حرارت ناشی از تلفات بـار ( P k ) و بـیبـار (P o ) ترانسفورماتور باعث افزایش دمای ترانسفورماتور و اتاق آن میگردد.
برای صرفهجویی در مصرف برق، لازم است طراحـی اتـاق ترانسـفورماتور و نیـز پسـت بـرق فشـار متوسط، بـا بـهکـارگیری روشهـا و سیسـتمهـای طبقـهبنـدیشـده در بنـدهای زیـر، و انتخـاب ترانسفورماتور با کارایی لازم و سیستم تأسیسات مکانیکی مناسب، ، کاهش دمای ترانسـفورماتور و اتاق محل استقرار آن صورت گیرد، تا شرایط مورد نیاز برای کارکرد مناسب ترانسفورماتورها محقق شود.
الف) در شهرها و مناطق گروه A، برای کاهش دمای اتاق ترانسـفورماتور، تعـویض و تخلیـه هـوای اتاق میتواند با تهویه طبیعی و یا مکانیکی انجام گیرد (به مبحث سیزدهم مقـررات ملـی رجوع شود). در روش تهویه مکانیکی از هواکش برقی، که از طریق ترموستات قطع و وصل یا کنترل میشود، برای کاهش و تنظیم دمای اتاق استفاده میشود. استفاده از سیسـتم سـرمایی بـرای مناطق مذکور، بهجای هواکش، مجاز نمیباشد.
استفاده از روشهای مطرحشده در بند (الف)، برای شهرها و مناطق و گروه های B، تنها زمـانی مجــاز اســت کــه ضــرایب مربــوط بــه دمــا و ارتفــاع در محاســبه تــوان مجــاز (بــار خروجــی) ترانسفورماتور اعمال شده و ترانسفورماتور با مشخصـات فنـی و تـوان نـامی مناسـب انتخـاب گردیده باشد.
استفاده از روشهای مطرح شده در بند (الف)، برای شهرها و منـاطق گـروههـای C و D، تنهـا زمانی مجاز است که پس از اعمال ضرایب مربوط به دما و ارتفاع، مشخصات فنی و توان نـامی ترانسفورماتور، مقدار تلفات بار براساس ۱۹-۵-۴-۱-۱ تعیین گردد.
در صورتی که دمای محل استقرار ترانسفورماتور، در اوقـاتی از سـال، از ۵۰ درجـه سلسـیوس فراتر رود، لازم است در انتخاب ترانسفورماتور مناسب برای این شرایط دقت لازم بهعمل آیـد، و در صورت پیشبینی سیستم سرمایی برای کاهش و کنترل دمای اتاق و ترانسفورماتور، لازم است وابستگی میزان مصرف برق سیستم سرمایی با تلفات بار و بازدهی ترانسفورماتور در نظـر گرفته شود.
۱۹-۵-۴-۱-۸ شرایط استفاده از انواع مختلف ترانسفورماتورهای فشار متوسط
گروه بندی ترانسـفورماتورهای روغنـی ( OIT2، OIT1 و OIT3 ) و خشـک ( CRT2، CRT1 و CRT3)، بر اساس تلفات بار، تلفات بی بار، حداکثر رانـدمان انـرژی و تلفـات کـل در زیربنـدهای پیوست ۱۲ آمده است. شرایط استفاده از انواع مختلف ترانسفورماتورهای فشار متوسط به قـرار زیـر میباشد:
الف) الزامات مربوط به استفاده از ترانسفورماتورهای روغنی و یا خشک فشار متوسط در پسـت برق (اختصاصی) ساختمانها باید منطبق بر ردیفها و بندهای مبحث سیزدهم مقـررات ملـی باشد.
رده بندی کلی ترانسفورماتورها (رده اول تا رده سوم) و همچنین گروه بندیهـای متنـاظر انــواع مختلــف ترانســفورماتورهای روغنــی ( OIT2، OIT1 و OIT3 ) و خشـک ( CRT2، CRT1 و CRT3)، از نظر تلفات بار در توان های نامی مختلف در جدول ۱۹-۵-۲۹ ارائـه شده است.
جدول
۱۹-۵-۴-۱-۹ ضریب بار ترانسفورماتورهای روغنی و خشک فشار متوسط
مقادیر ضـریب بـار حـداکثر یـا حـداکثر درصـد زیـر بـار بـودن رده هـای مختلـف (اول تـا سـوم) ترانسفورماتورهای روغنی و خشک از نظر تلفات بار، بر حسب رده بندی آنها، برای رتبـهبنـدیهـای مختلف ساختمان، در جدول ۱۹-۵-۳۰ ارائه شده است.
جدول c-19-5-30: جدول ۱۹-۵-۳۰ ضریب بار حداکثر ترانسفورماتورهای روغنی و خشک
۱۹-۵-۴-۲ موتورهای برقی
انتخاب موتورهای برقی مورد استفاده در سیستمهـای تأسیسـات مکـانیکی و برقـی سـاختمان، از جمله سیستمهای سرمایی، گرمایی، تهویه، آسانسور، پلکانهای برقی، پیاده روهای متحرک باید بـا در نظر گرفتن عوامل زیر صورت گیرد:
الف) داشتن برچسب انرژی تعیینشده برای موتورهای تکفاز و سهفاز، با رده انرژی منطبـق بـا در جدول ۱۹-۴-۶ و متناسب با رده ساختمان،
هماهنگی مشخصات فنی، قدرت نامی، ولتاژ و راندمان کارکرد، برای عملکرد مورد نظر،
کاهش مقدار جریان مورد نیاز برای راه اندازی موتور، با استفاده از فناوریهای مناسب،
انتخاب سیستم کنترل کارآمد برای تنظیم دور و نقطه کار مناسب برای موتور،
محدود نگهداشتن میزان عدم تعادل ولتاژ در فازها، در دوره بهره برداری از موتـور، بـه کمتـر از ۱%، برای جلوگیری از کاهش راندمان موتور.
توصیه میشود حتیالامکان برای تمامی موتور الکتریکـی مـورد اسـتفاده در تجهیـزات بـا بـار متغیر، از جمله برج خنککن، سیستم تغییر دور در نظـر گرفتـهشـود، تـا در زمـانهـایی کـه بـار ساختمان کم است، با استفاده از سیستم کنترلی، امکان تغییـر وضـعیت و کـاهش دور موتـور بـه میزان حداقل یا قرار دادن آن در حالت خاموش فراهم باشد.
استفاده از راه اندازه نرم (Soft Starter)، بهمنظور کاهش مقـدار جریـان راه اندازی موتورهـا، بهجای سیستم متعارف راه اندازی ستاره-مثلث، برای موتورهای با توان بالا، خصوصـاً موتورهـای بـا توان نامی ۱۱ کیلووات (kW) و به بالا، توصیه میشود.
۱۹-۵-۴-۲-۱ پمپها
الف) تمامی پمپهای مورد استفاده در تأسیسات الکتریکی و مکانیکی، بسته به رده ساختمان، باید دارای برچسب انرژی تعیینشده در جدول ۱۹-۴-۶ باشند.
۱۹-۵-۴-۲-۲ فنها و سیستمهای کنترل سرعت
الف) تمامی فنهای مورد استفاده در تأسیسات الکتریکی و مکانیکی، بسته به رده سـاختمان، بایـد دارای برچسب انرژی تعیینشده در جدول ۱۹-۴-۶ باشند.
در فنها، بازده کل در نقطـه طراحـی کـارکردی بایـد در فاصـله حـداکثر ۱۵ درصـد از نقطـه حداکثر کارایی کل فن باشد.
ویژگیهای لازم برای موتور و سیستم کنترل سرعت فنکویل زمینـی، سـقفی و یـا داکتـی در رتبهبندیهای مختلف ساختمان در جدول ۱۹-۵-۳۱ ارائه شده است.
جدولدر کولرهای آبی، بسته به رتبه انرژی مورد نظر برای ساختمان، لازم اسـت مـوارد زیـر رعایـت گردد:
تأمین انتظارات تعیینشده در جدول ۱۹-۴-۵ برای برچسب انرژی کولر آبی،
اســتفاده از موتورهــای چنــد ســرعته یــا تــک ســرعته دارای برچســب انــرژی مطــابق جدول ۱۹-۴-۵ ، و ویژگیهای تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۳۲ ،
بهره گیری از سیستم (دستگاه یا راه انداز) تغییر سرعت (VSD) دارای ویژگیهای تعیینشـده در جدول ۱۹-۵-۳۲ .
جدول
۱۹-۵-۴-۳ آسانسورها و پلکانهای برقی
موتورهای آسانسورها و پلکانهای برقی ساختمانها، بسته به رتبه ساختمانی مورد نظر، باید دارای یکی از شرایط زیر باشند:
برای موتورهای بدون گیربکس: داشتن برچسب انرژی مطابق جدول ۱۹-۴-۶
برای موتورهای گیربکسدار: داشتن بازده معادل برچسب انرژی تعیینشـده در جـدول ۱۹-4-6
تبصره: دراندمان کارکرد آسانسور، عمدتاً مقادیر قدرت موتور، نوع سیستم محرکـه، ظرفیـت، سرعت، نوع سیستم کنترل سرعتو نیز وزن سیستم تعلیـق (عمـدتاً وزنـه تعـادل) مـؤثر است. بنابراین، برای تعیین مقدار بهینه رانـدمان لازم اسـت کـه پارامترهـای فـوق طبـق شرایط و نیاز طرح و نیز مشخصات فنی تولید آسانسور مورد توجه قرار گیرد.
۱۹-۵-۴-۴ دستگاه های برق بدون وقفه (UPS) نوع استاتیک
حداقل راندمان لازم برای دستگاه های برق بدون وقفه (UPS) نوع استاتیک در جـدول ۱۹-۵-۳۳ ارائه گردیده است.
جدول c-19-5-33: جدول ۱۹-۵-۳۳ حداقل راندمان لازم برای دستگاه های برق بدون وقفه (UPS) نوع استاتیک
۱۹-۵-۴-۵ ضریب توان اصلاح شده ساختمان
حداقل مقدار ضریب توان اصلاح شده، برای رتبهبندیهـای مختلـف انـرژی سـاختمانی در جـدول ۱۹-۵-۳۴ آمده است.
جدول c-19-5-34: جدول ۱۹-۵-۳۴ حداقل مقدار ضریب توان اصلاح شده، برای رتبهبندیهای مختلف ساختمان
اصلاح ضریب قدرت با استفاده از خازن، کـه روی سیسـتم مصـرف کننـده نصـب مـیشـود، انجـام میگیرد، با توجه به این نکته که بهکارگیری این راه حل در بسیاری از موارد امکانپذیر نمـیباشـد، در طرح سیستمهای تأسیسات برقی باید حتیالامکان از بانک خازن بـرای اصـلاح ضـریب قـدرت، شامل پلههای خازنی با ظرفیتهای مناسب و نیز رگلاتور بانک خازن با مراحل تعریف شـده، بـرای قراردادن پلههای بانک خازن در مدار، استفاده شود.
مقادیر ظرفیت پلهها، تعداد پلهها و مراحل عمل رگلاتور باید براسـاس نیـاز، شـرایط طـرح، مقـدار ضریب توان اولیه و مقدار ضریب توان اصلاح شده تعیینگردد.
در صورت عدم استفاده از این سیستم، طراح باید دلایل توجیهی مرتبط با آن را ارائه دهد.
۱۹-۵-۴-۶ سیستمهای اندازه گیری
سیستمهای اندازه گیری در تأسیسات برقی، برای دستیـابی بـه اهـداف متعـددی در نظـر گرفتـه میشود. اهم این اهداف عبارتند از:
الف) اندازه گیری مقادیر توان مصرفی برق،
بهبود مدیریت مصرف برق با کم ی کردن و مشاهده میزان صرفهجویی در مصرف،
تعیین میـزان اثربخشـی مـدیریت هوشـمند مصـرف انـرژی (EMS) و سیسـتم مـدیریت هوشمند ساختمان (BMS)،
تعیین هزینه تفکیکی مصرف برق،
اندازه گیری پارامترهای شبکه توزیع و تابلوهای برق.
در تأمین و تغذیه برق ساختمان از طریق انشعاب فشار ضعیف و یا فشـار متوسـط و نیـز مـدیریتمصرف برق، سیستمهای اندازه گیری شامل بخشی و یا کل سیستمهای زیر هستند و براساس نیـاز طرح انتخاب میشوند.
الف) اندازه گیری مقدار توان اَکتیو کل مصرف برق، برحسب کیلووات ساعت (kWh)، از طریـق کنتور برق اَکتیو برای هر دو انشعاب فشار ضعیف و فشار متوسط.
اندازه گیری مقدار توان رِاَکتیو کل مصرف برحسب کیلوولتآمپر رِاَکتیو سـاعت یـا کیلـووار ساعت (kVARh) در انشعاب فشار متوسط و در انشعاب فشار ضـعیف طبـق زیربنـدهای ۱۹-۵-۴-۶-۱ و ۱۹-۵-۴-۶-۲ .
اندازه گیری مقدار لحظهای توان اَکتیو کل مصرف برحسب کیلووات (kW) بـر اسـاس نیـاز طرح
اندازه گیری مقدار لحظهای توان ظاهری کل مصـرف برحسـب کیلوولـت آمپـر (kVA) بـر اساس نیاز طرح
اندازه گیری ضریب توان کل شبکه فشار ضعیف براساس نیاز طرح
اندازه گیری پارامترهای سیستم فشار ضعیف شامل ولتاژ فازها نسـبت بـه هـم، ولتـاژ فازهـا
نسبت به نول، جریان فازها و فرکانس شبکه، کیلووات (توان اَکتیو) و کیلوولتآمپـر (تـوان ظاهری) مصرفی ، ضریب توان و غیره توسط پاورمتر در تابلوهای برق براساس نیاز طرح
هرگونه اندازه گیری دیگری که براساس نیاز طرح، برای مدیریت مصرف بـرق بـا اسـتفاده از ساعت فرمان، کنترل و یا ثبت زمان، کنتورهای برق بـا تعرفـه و نیـز کنتـور اندازه گیری مقدار حداکثر مصرف و غیره، که براساس ضوابط و دستورالعمل شرکت برق لازم باشد.
۱۹-۵-۴-۶-۱ اندازه گیری توان رِاَکتیو و دیگر پارامترها در انشعاب برق فشار ضعیف
طبق ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق، برای تأمین و تغذیه مصارف برق کلیه ساختمانها، بـا انشعاب برق فشار ضعیف برابر ۵۰ آمپـر سـه فـاز و یـا تـوان ۳۰ کیلـووات ( kW) و بـه بـالا بـرای اندازه گیری مقدار توان رِاَکتیو الزامی است. در این حالت چنانچه ضریب توان کل زیر مقـدار ۹۰/۰ باشد، بانک خازن برای پرهیز ازداختپر هزینه مربوط به توان رِاَکتیو در تأسیسات برق، پیشبینی میشود.
با توجه به نیاز و شرایط استفاده از پاورمتر و یا آمپرمتر و ولتمتر در تابلوهـای بـرق اصـلی نرمـال ساختمانهای دارای انشعاب فشار ضعیف و با مقدار مصرف ۳۰ کیلووات (۵۰ آمپر سه فاز) و بهبالا، برای اندازه گیری پارامترهای مورد نیاز جهت بررسی شرایط شبکه فشار ضعیف و یا با هدف کنترل و برنامهریزی مدیریت مصرف برق توصیه میشود.
تبصره: استفاده از پاورمتر و یا آمپرمتر و ولتمتر برای هر تابلو برق دیگر بستگی بـه شـرایط طـرح خواهد داشت.
۱۹-۵-۴-۶-۲ اندازه گیری پارامترهای برق در انشعاب برق فشار متوسط
تأمین و تغذیه مصارف بـرق سـاختمان بـا بـیش از مقـدار مشـخص و تعیـین شـده، در ضـوابط و دستورالعملهای شرکت برق، با انشعاب برق فشار متوسط و پسـت بـرق اختصاصـی خواهـد بـود، مقدار مصرف برق در این انشعاب، اندازه گیریهای توان اَکتیو، توان رِاَکتیو و حداکثر مقدار مصـرف در تابلو اندازه گیری مسـتقر در پسـت پاسـاژ تحـت اختیـار شـرکت بـرق، انجـام مـیگیـرد. ایـن اندازه گیریها حداقل باید مقادیر زیر را در بر بگیرد:
الف) توان اَکتیو برحسـب کیلـووات سـاعت (kWh) بـا کنتـور تعرفـهدار و براسـاس ضـوابط و دستورالعملهای شرکت برق
توان رِاَکتیو برحسب کیلوولتآمپر رِاَکتیو سـاعت یـا کیلووارسـاعت (kVARh) بـا کنتـور تعرفهدار و براساس ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق
حداکثر مصرف برق با استفاده از دستگاه سنجش حداکثر مقـدار مصـرف (ماکسـیمتـر) و براساس ضوابط و دستورالعملهای شرکت برق
۱۹-۵-۴-۶-۳ اندازه گیری پارامترهای برق شبکه فشار ضعیف در انشعاب برق فشار متوسط
در انشعاب برق فشار متوسط، لازم است از پاورمتر برای اندازه گیری پارامترهای شـبکه بـرق فشـار ضعیف، به شرح زیر، بهمنظور اطلاع و یا ثبت این پارامترهـا در دوره بهره برداری از سـاختمان، و برنامهریزی برای اصلاح و استفاده بهینه از امکانات شبکه، و مدیریت مصرف برق، استفاده شود:
الف) پارامترهای برق فشار ضعیف در تابلوهای برق عادی (نرمال) و اضطراری اصلی، موتورخانه تأسیسات مکانیکی و تـابلو تغذیـه آسانسـورهای گروهـی، تابلوهـای تغذیـه دستگاهها و تجهیزات پر مصرف بهمنظور کنترل و یا ثبت پارامترهای مندرج در (بند ج زیربند ۱۹-۵-۴-۶ ) و نیز کنترل و برنامهریزی مدیریت مصرف برق، شامل مقادیر توان اَکتیو بـر حسـب کیلــووات (kW)، تــوان رِاَکتیــو بــر حســب کیلــووار (kVAR) و تــوان ظــاهری برحســب کیلوولتآمپر (kVA) و ضریب توان، در کلیه رتبههای ساختمانی، الزامی است.
پارامترها، در تابلوهای نیمه اصلی بـرق نرمـال و اضـطراری در صـورت نیـاز، ومتناسـب بـا شرایط طرح
پارامترها، در تابلو برق اضطراری تغذیهکننده برق بدون وقفه مرکزی (یـو.پـی.اس) و تـابلو برق اصلی برق بدون وقفه مرکزی
پارامترها، در تابلوهای برق مصارف و تجهیزات خاص، از جمله مراکز کامپیوتر، مراکـز داده، تابلوهای برق قسمتهای پرمصرف ساختمان و نیز بخشهای دارای تجهیـزات ویـژه و یـا عملکرد ویژه در ساختمان.
تبصره: استفاده از پاورمتر برای هر تابلو برق دیگر، بستگی به شرایط طرح خواهد داشت.
۱۹-۵-۴-۷ سیستم مدیریت روشنایی
استفاده از سیستم مدیریت روشنایی برای ساختمانهای بسیار کمانرژی الزامی است.
سیستم مدیریت روشنایی باید دارای حداقل امکانات و قابلیتهای زیر باشد:
الف) ساختار دیجیتالی آدرس پذیر و با توپولوژی آزاد،
قابلیت برنامهریزی و کار با انواع حسگرها و توانایی استفاده دیمری، در چراغ ها، برای تغییر شدت روشنایی،
قابلیت قطع و وصل، و کنترل تکی و یا گروهـی چراغ ها، قابلیـت کـار بـا حسـگر شـدت روشنایی، حسگر نوری، حسگر حرکت و حسگر حضور، قابلیت ترکیب روشنایی مصـنوعی و نور روز، با بهره گیری از حسگرهای نور برای تـأمین شـدت روشـنایی مناسـب در نقـاط مختلف فضا، با هدف صرفهجویی در مصرف برق.
قابلیت اتصال به پردهکرکره خودکار (اتوماتیک) برای تنظیم مقدار نور روز ورودی به داخل فضا.
قابلیت اندازه گیری و ثبت مقدار مصرف برق مدارهای روشـنایی قسـمتهـا و یـا فضـاهای مشخصی از ساختمان،
اندازه گیری و ثبت مدت زمان روشن بودن چراغها و یا خاموش بودن آنها و نیز مدت کـل کارکرد لامپها، برای برنامهریزی تعویض لامپها.
قابلیت ثبت اطلاعات مربوط به فعال بودن یا غیرفعال بودن مدارهای روشنایی،
قابلیت ارسال اطلاعات مربوط به مقدار مصرف برق مدارهای روشنایی قسمتی از سـاختمان
به سیستم مدیریت هوشمند ساختمان، در صورت پیشبینی این سیسـتم در سـاختمان و نیز ثبت آنها برای بررسیهای دورهای، و مدیریت مصرف برق از طریق سیسـتم مـدیریت هوشمند ساختمان. در این حالت، فرمان قطـع و وصـل مـدار روشـنایی از طریـق مـاژول مرتبط با کنترلر و مرکز سیستم مدیریت هوشمند ساختمان، صادر مـیشـود (بـه مبحـث سیزدهم مقررات رجوع شود). پروتکل ارتباطی داده (دیتا) سیستم مدیریت روشنایی بایـد از نوع استاندارد و نیز دارای قابلیت اتصال و ارتباط با شبکههای داده (دیتا) متفاوت باشد.
۱۹-۵-۴-۸ سیستمهای کنترل روشنایی
برای کنترل سیستم روشنایی، در کلیه رتبههای ساختمانی، ترکیبی از روشهای زیر بهکار گرفتـه میشود:
کلیدهای قطع و وصل
کلیدهای قطع و وصل
حسگر (سنسور)های حرکت و حسگرهای حضور
حسگر نوری (فتوسل) فرمان مدار روشنایی
ساعت فرمان مدار روشنایی
تایمر مدار روشنایی
سامانه کاهنده (دیمر) روشنایی
کنترل کننده اتوماتیک قابل برنامهریزی (PLC)
برای توضیحات بیشتر روشهای فوق به فصل تعاریف رجوع شود.
۱۹-۵-۴-۸-۱ حسگر (سنسور)های حرکت و حسگرهای حضور
در انتخاب هر کدام از سیستمهای کنترل روشنایی، علاوه بر منحنی پوشش و نحوه عملکرد آن در مکان، زاویه پوشش، ارتفاع نصب، فاصله افقی عملکرد در سطح مکـان، فضـای مـورد نظـر و نحـوه اسکن، موارد زیر نیز باید مد نظر قرار گیرد:
الف) حسگرهای حرکتی در محل ورود و خروج افراد، باید طـوری نصـب شـوند کـه در فاصـله حداقل یک متر مانده به فضای مورد نظر و نیز تغییر مکـان و حرکـت فـرد بـه انـدازه ۵۰ سانتیمتر فعال شده و برای مدت زمان قابـل تنظـیم (در یـک محـدوده زمـانی حـداقل و حداکثر)، مدار روشنایی و یا سایر مدارهای لازم دیگر را فعال یا غیرفعال نماید.
چنانچه حسگر حرکتی برای فعال و یا غیرفعال کردن مدار روشنایی، و یا روشن و خـاموش کردن چراغ های پیرامونی ساختمان و یا محوطه بهکار رود، حسـگر حرکتـی بایـد توانـایی تشخیص حرکت فرد، در فاصلهای برابر با دو برابر ارتفاع نصب چراغ های روشنایی محوطـه
یا توانایی تشخیص حرکت فرد در محدوده محیطی تحت پوشش چراغ های محوطـه و برابر ۸۰% از محوطه تحت پوشش چراغها را داشته باشد.
در صورت بهکارگیری حسگرهای فراصوتی (اولتراسـونیک) بـرای سیسـتم روشـنایی، بایـد موارد زیر مد نظر قرار گیرد:
۱) عدم نصب حسگر فراصوتی (اولتراسونیک) در کنار دریچه هوای سیستم تهویه برای جلوگیری از اخلال کارکرد در اثر نوفه تولیدشده توسط سیستم تهویه،
۲) استفاده ترجیحی حسگر فراصوتی (اولتراسونیک)، نسبت به حسگر فروسرخ (مادون قرمز)، در مکانها و فضاهای دارای پارتیشـن، از جملـه فضـاهای اداری، بـهدلیـل حساسیت بالاتر و امکان نصب آن در ارتفاع پایین.
برخی حسگرهای حرکتی موجود، بهصورت ترکیبی با حسگر نوری (فتوسل)، علاوه بر فعال شدن در صورت حرکت افراد، به مقدار روشنایی محیط نیز حساس هسـتند، و در نتیجـه، در صورت کافی نبودن شدت روشنایی محیط و وجود حرکـت، فرمـان فعـال شـدن مـدار روشنایی را صادر میکنند.
۱۹-۵-۴-۸-۲ کلید فشاری فرمان تایمر
کلیدهای فشاری مورد استفاده بـرای فرمـان تـایمر مـدار روشـنایی بایـد دارای چـراغ نشـانگر یـا اندیکاتور باشند، تا در شرایط نبود روشنایی مصنوعی در محل، قابل تشخیص گردند. علاوه بر این، لازم است در فاصله حداکثر دو متری از ورودی قابل دسـترس بـرای افـراد نصـب شـوند. حـداکثر مساحت فضا یا فضاهای تحت پوشش یک تایمر مدار روشنایی نباید بیش از ۱۰۰ متر مربع باشد.
۱۹-۵-۴-۸-۳ سامانه کاهنده روشنایی
در صورت استفاده از سیستمهای کاهش نور، باید پیشبینـیهـای لازم صـورت گیـرد تـا کیفیـت روشنایی بیش از حد کاهش نیابد و عملکرد فضای مورد نظر تحتالشعاع قرار نگیرد.
در صورت عدم استفاده از سیستمهای مناسب کنترل روشنایی، لازم است طـراح دلایـل تـوجیهی مربوط را قید کند.
۱۹-۵-۴-۹ لامپهای سیستم روشنایی
معیارهای زیر باید در انتخاب لامپهای مناسب برای تأمین روشـنایی مصـنوعی فضـاهای داخلـی، محیط اطراف و محوطه تمامی ساختمانها رعایت شوند:
الف) انتخاب لامپها بـا رانـدمان (لـومن بـروات) مناسـب براسـاس نیـاز فضـاها و محـیط اطـراف ساختمان، مطابق جدول ۱۹-۵-۳۵ ، متناسب با رتبهبندی انرژی ساختمان؛
انتخاب مقدار دمای رنگ نور (CCT بر حسب کلوین) مناسب برای لامپها، بـهمنظـور تـأمین کیفیت نور فضاها و محیط اطراف ساختمان؛
انتخاب شاخص نور (CRI) مناسب برای لامپها، جهـت تشـخیص و یـا نمـایش رنـگ واقعـی اشیاء و یا سطوحی که نور به آن میتابد؛
استفاده از لامپها با طول عمر زیاد، با توجه به نیاز و شرایط طرح؛
استفاده از بالاست الکترونیکی استاندارد با تلفات بار کمتر، بهجـای بالاسـت القـایی، کـه بـرای لامپهای فلورسنت معمولی یا کمپکت مجاز نیست؛
انتخاب چوک یا بالاست با تلفات بار کم (مصرف برق کمتر) برای لامپهای تخلیه در گاز مانند لامپهای فلورسنت معمولی یا کمپکت، متالهالید، بخار سدیم، بخار جیوه و نیز منابع تغذیـه ولتاژ پایین برای لامپهایی نظیر ال.ای.دی LED و یا لامپ او.ال.ای.دی OLED؛
در نظر گرفتن نکات فنی مربوط به لامپ LED، در صورت بهکارگیری آن:
محدود کردن نوسانات برق در لامپ LED، با منبع تغذیه ولتاژ پایین الکترونیک، که کارکرد این منبع را مختل میکند و باعث کاهش عمر لامپ و میزان نور آن میگردد؛
توجه به جریان هارمونیک تولیدشده در مدار تغذیـه و مقـدار اعوجـاج کـل جریـان (THD) ناشی از منبع تغذیه لامپ.
۱۹-۵-۴-۹-۱ راندمان لامپهای سیستم روشنایی
در انتخاب لامپ برای تأمین روشنایی مصنوعی فضاها، محیط اطراف و محوطه ساختمان، با هـدف صرفهجویی در مصرف برق، لازم است موارد زیر مد نظر قرار گیرد:
الف) راندمان یکـی از پارامترهـای اصـلی در انتخـاب نـوع و کـاربرد لامـپ بـهشـمار مـیرود. برای این منظور، با توجه به تنوع لامـپهـای تولیـد شـده، و کـاربرد آنهـا بـرای تـأمین روشنایی فضاهای داخلی، و محیط اطراف و محوطه ساختمان، حداقل بهره نوری (لومن بر وات) هر نوع و یا هر گروه از لامپهای متعارف (بـدون لحـاظ مصـرف اجـزاء لامـپ)، کـه عمدتاً در سیستم روشنایی مصنوعی ساختمانهـا مـورد اسـتفاده قـرار مـیگیرنـد، بـرای رتبههای مختلف انرژی ساختمان بهشرح زیر در جدول ۱۹-۵-۳۵ طبقهبندی میشود.
جدول c-19-5-35: جدول ۱۹-۵-۳۵ حداقل بهره نوری (لومن بر وات) لامپهای متعارف، برای رتبهبندیهای مختلف انرژی ساختمان
با توجه به طول عمر بالای لامپهای LED و لـومن بـر وات (رانـدمان) بـین ۷۰ تـا ۱۴۰ آنها، استفاده از این نوع لامپها بـا اسـتاندارد تولیـد معتبـر، در کلیـه رتبـههـای انـرژی ساختمان، توصیه میشود. این لامپها جایگزین مناسبی بجای لامپهای راندمان و طـول عمر کم به حساب میآیند.
تبصره : مقادیر لومن بر وات (راندمان) لامپهای بندهای فوقالذکر بدون لحاظ مصرف چوک یا بالاست و نیز تغذیه لامپ با ولتاژ نامی، ارقام مبنا تلقی میشوند.
۱۹-۵-۴-۱۰ چگالی توان سیستم روشنایی
۱۹-۵-۴-۱۰-۱ توان کل لامپهای یک فضای ساختمان
برای توان کل لامپهای یک فضای ساختمان به پیوست ۱۲ رجوع شود.
۱۹-۵-۴-۱۰-۲ حداکثر مقادیر چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان
مقادیر حداکثر چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان براساس تأمین شدت روشـنایی مـورد نیـاز در موضع کار و محدوده فعالیت فرد در فضاهای کـار و یـا محـیط سـاختمان، نـوع چـراغهـا، نـوع لامپها، لومن کل لامپها، لومن بروات لامپها، ضرایب انعکاس نور و سایر پارامترهای مؤثر دیگـر و نیز بررسیهای آماری و محاسباتی سیستم روشنایی، تعیین میگردد. بر این اساس، معیار و ارقام مبنای مقادیر چگالی تـوان سیسـتم روشـنایی بـرای سـاختمانهـا، محـیط اطـراف سـاختمان در رتبهبندیهای مختلف ساختمان در جدول ۱۹-۵-۳۶ ارائه میگردد.
تبصره ۱: محاسبات چگالی توان سیستم روشنایی فضاها با استفاده از نرم افزارهـای تخصصـی صورت میگیرد. در این محاسبات مقدار چگالی توان (وات بر مترمربع) چراغهای هر فضـا مشخص و چراغهای با کمترین چگالی توان مبنای انتخاب خواهد بود.
تبصره ۲: جهت آگاهی از چگالی توان سیستم روشنایی ساختمان به بخش تعاریف رجوع شود.
جدول c-19-5-36: جدول ۱۹-۵-۳۶ حداکثر مقادیر چگالی توان روشنایی، برحسب وات بر مترمربع، برای ساختمانها، محیط اطراف ساختمانها در رتبهبندیهای مختلف ساختمان
۱۹-۵-۵ سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
در صورت طراحی به روش تجویزی، لازم است علاوه بـر ضـوابط اجبـاری تعیـین شـده در بخـش ۱۹-۴-۵ ، ضوابط زیر نیز در طراحی و اجرای ساختمان رعایت گردد.
میزان بهره گیری لازم از سامانههای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، برای ساختمانهـای منطبـق بـا مبحث ۱۹، ساختمانهای کمانرژی و ساختمانهای بسیار کـمانـرژی در جـدول ۱۹-۵-۳۷ ارائـه شده است.
جدول c-19-5-37: جدول ۱۹-۵-۳۷ حداقل میزان انرژی سالیانه تأمین شده توسط سامانههای تجدیدپذیر (کیلووات ساعت بر مترمربع بام قابل استفاده)
در صورت عدم امکان تأمین مقادیر تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۳۷ ، لازم است بهجای آن یکی از اقدامات زیر صورت گیرد:
در ســاختمانهــای منطبــق بــا مبحــث ۱۹ (EC)، در نظــر گــرفتن مقاومــتهــای حرارتــی افزایشیافته، مطابق جدول ۱۹-۵-۳۸ ، بهجای مقـادیر تعیـینشـده در بخـش ۱۹-۵-۲ برای بام با انواع مختلف عایقکاری حرارتی آن.
برای ساختمانهای کمانرژی (+EC) و بسـیار کـمانـرژی (++EC)، کـاربرد ایـن راه حـل منتفی است. همانگونه که در جدول ۱۹-۵-۳۸ مشخص گردیده است، این راه حل جایگزین تنها بـرای بعضی حالتهای عایقکاری حرارتی ساختمانهای منطبـق بـا مبحـث ۱۹ مقـررات ملـی ساختمان جوابگو میباشد.
تأمین توان تعیینشده برای سیسـتمهـای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپـذیر، بـا اسـتفاده از فناوریهای دیگر، نظیر سیستمهای تولیـد هـمزمـان مـورد تأییـد نهـاد دارای صـلاحیت قانونی.
جدول c-19-5-38: جدول ۱۹-۵-۳۸ مقاومت حرارتی مرجع بام یا سقف ساختمان منطبق با مبحث ۱۹ بر حسب گروه ساختمان در صورت عدم استفاده از سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
در منــاطق گرمســیر (بــا نیــاز ســرمایی غالــب)، بــهجــای افــزایش مقاومــت حرارتــی بــام (طبق جدول ۱۹-۵-۳۸ ) میتوان از پوششی منعکسکننده (با ضریب انعکاس خورشیدی بـیش از ۶۰%) و ضریب گسیل زیاد (بیش از 0/90) استفاده نمود.
۱۹-۶-۱ اصول کلی
در صورت طراحی ساختمان بهروش موازنهای (کـارکردی)، تـأثیر متقابـل عناصـر مختلـف پوسـته خارجی ساختمان بر ضریب انتقال حرارت ساختمان مد نظر قرار میگیرد. در نتیجه، ضعف یکی از عناصر ساختمانی را میتوان توسط یک یا چند عنصر ساختمانی دیگر بـا مشخصـات برتـر جبـران نمود، تا ضریب انتقال حرارت کل یا بخشی از ساختمان از ضریب انتقال حرارت سـاختمان مرجـع کمتر باشد. ولی کماکان، همانند روش تجویزی، ارتقاء مشخصات حرارتی سیسـتمهـای تأسیسـات مکانیکی و یا الکتریکی امکان تخفیف گرفتن برای پوسته خارجی ساختمان (یا بـالعکس) را فـراهم نمیسازد.
در عین حال، در روش موازنهای (کارکردی)، هماننـد روش تجـویزی، امکـان طراحـی بخـشهـای مختلف (پوسته خارجی یـا معمـاری، تأسیسـات مکـانیکی و الکتریکـی و همچنـین سیسـتمهـای تجدیذیر)، بهصورت مستقل، وجود دارد.
۱۹-۶-۲ پوسته خارجی ساختمان
برای محاسبه عایقکاری حرارتی ساختمانها بهروش موازنهای، ابتدا بایـد گـروه سـاختمان تعیـین گردد. گروه ساختمان با توجه به عوامل ویژه اصلی ( بخش ۱۹-۲-۲ ) و براساس جـدول منـدرج در پیوست ۴ این مبحث تعیین میگردد. پس از آن، باید میزان عایقکاری حرارتـی سـاختمانهـا، بـا محاسبه ضریب انتقال حرارت طرح، و مقایسه آن با حداکثر مقـدار مجـاز (ضـریب انتقـال حـرارت مرجع) تعیین شود.
در بندهای ۱۹-۶-۲-۱ و ۱۹-۶-۲-۲ ، روش محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع و ضـریب انتقـال حرارت طـرح توضـیح داده شـده اسـت. در شـکل ۱۹-۶-۱ نیـز نمـودار گردشـی مراحـل محاسـبات عایقکاری حرارتی پوسته ساختمان در روش کارکردی نشان داده شده است.
شکل ۱۹-۶-۱ نمودار گردشی مراحل روش موازنهای (کارکردی)
محاسبات باید برای هر ساختمان منفرد و برای هر واحد آپارتمانی به صورت مستقل انجـام گـردد. در صورت یکسان بودن واحدهای سـاختمان از نظـر مشخصـات حرارتـی، کـافی اسـت محاسـبات براساس بعضی واحدهای شاخص صورت گیـرد. شـایان ذکـر اسـت واحـدهای یـک سـاختمان در صورتی یکسان تلقی میشوند که شرایط زیر، بهصورت همزمان، تأمین گردد:
ابعادی تقریباً مشابه (با تفاوت زیر ۵ درصد) داشته باشند؛
مشخصات حرارتی تمامی عناصر پوسته خارجی واحدهای ساختمان مشابه باشد؛
جهتگیری و موقعیت جدارها، خصوصاً جدارهای نورگذر، یکسان باشد؛
نوع سیستم گرمایش، سرمایش و تأمین آب گرم در تمامی واحدها مشابه باشد؛
کاربری واحدهای ساختمان یکسان باشد.
طراحی پوسته خارجی ساختمان در صورتی مورد قبول است که شرایط زیر، بـهصـورت هـمزمـان، تأمین گردند:
ضریب انتقال حرارت طرح از ضریب انتقال حرارت مرجع کمتر باشد؛
مشخصــات جــدارهای نورگــذر ( SHGC و TV/SHGC)، بــرای تمــامی جــدارهای نورگــذر ساختمانهای گروه ۱، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسـته بـه نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیـینشـده در جدول۱۹-۵-۲ را جوابگو باشند؛
مشخصــات جــدارهای نورگــذر ( SHGC و TV/SHGC)، بــرای تمــامی جــدارهای نورگــذر ساختمانهای گروه ۲، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسـته بـه نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیـینشـده در جدول ۱۹-۵-۷ را جوابگو باشند؛
مشخصــات جــدارهای نورگــذر ( SHGC و TV/SHGC)، بــرای تمــامی جــدارهای نورگــذر ساختمانهای گروه ۳، علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۳ ، بسـته بـه نیاز غالب (گرمایی یا سرمایی)، جهت نما، و رده انرژی ساختمان، باید شرایط تعیـینشـده در جدول ۱۹-۵-۱۲ را جوابگو باشند.
در صورت بیشتر بودن ضریب انتقال حرارت طرح از ضریب انتقال حرارت مرجـع، بایـد بـا اصـلاح مشخصات حرارتی و یا مقادیر اجزای پوسته خارجی، ضریب انتقـال حـرارت طـرح را، تـا مقـداری مساوی یا کمتر از ضریب انتقال حرارت مرجع، کاهش داد.
۱۹-۶-۲-۱ محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع
ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان (Ĥ) بر حسب [W/K] برابر است با حداکثر انتقال حـرارت مجاز از پوسته خارجی ساختمان، در شرایط پایدار و به ازای یک درجه سلسیوس اختلاف دما بین هوای داخل و خارج.
انتقال حرارت از جدارهای مختلف ساختمان مرجع برابر است با حاصلضرب ضریب انتقال حـرارت (سطحی) مرجع عناصر مختلف تشکیلدهنده پوسته خارجی در مساحت آنها. در محاسبه ضـریب انتقال حرارت مرجع، انتقال حرارت از بامها، دیوارها، کفهای در تماس بـا هـوا یـا خـاک، درهـا و سطوح نورگذر ساختمان در نظر گرفته میشود. این جدارها ممکن است در تماس با فضای خـارج، فضاهای کنترل نشده یا خاک باشند.
برای تعیین ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان، لازم است ضرایب انتقال حرارت مرجـع اجـزای پوسته خارجی، با در نظر گرفتن گروه ساختمان ( پیوست ۴ ) و رتبه ساختمان از جداول زیربندهای ۱۹-۶-۲-۲-۵ تا ۱۹-۶-۲-۲-۷ استخراج گردد.
در ضمن، لازم است مقادیر اجزای پوسته خارجی ساختمان (شامل مساحت خـالص کـل دیوارهـا، بام، کف مجاور هوا، در، پنجره و سطوح مجاور فضاهای کنترل نشده و محـیط کـف در تمـاس بـا خاک) با توجه به ابعاد داخلی محاسبه گردد. لازم به ذکر است در محاسبه ضـریب انتقـال حـرارت مرجع، تنها پل حرارتی کف در تماس با خاک در نظر گرفته میشود.
پس از طی مراحل بالا، ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان (Ĥ) از طریـق رابطـه زیـر محاسـبه میگردد:
Ĥ= (A W × Û W ) + (A R × Û R ) + (A F × Û F ) + (P × Û P ) +(A G × Û G ) + (A D × Û D )
۱۹-۶-۲-۲ محاسبه ضریب انتقال حرارت طرح
ضریب انتقال حرارت طرح مجموع انتقال حرارت از جدارهای مختلـف پوسـته خـارجی سـاختمان طراحیشده، به ازای یک درجه سلسیوس اختلاف دما بین فضای داخل و خارج، در شـرایط پایـدار است.
در محاسبه ضریب انتقال حرارت طرح، طراح میتواند یکـی از روشهـای (الـف) یـا (ب) را، بـرای محاسبه یا تعیین اثر پلهای حرارتی بر روی ضریب انتقال حرارت ساختمان، در نظر بگیرد.
۱۹-۶-۲-۲-۱ محاسبه یا تعیین اثر پلهای حرارتی
الف) روش دقیق محاسبه پلهای حرارتی برای تعیین ضریب انتقال حرارت طرح
در این روش، محاسبه پلهای حرارتی (نظیر پلهای حرارتی در محل تقاطع دیوارهای خـارجی بـا کفها و تیغههای داخلی) با استفاده از داده های ارائهشده در پیوست ۱۱ این مبحث انجام میشود.
در این صورت، برای محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع لازم است مقادیر ارائه شده برای ضـریب انتقال حرارت را، با رعایت اصول زیر، از جداول استخراج شوند:
دیوار با فرض عایقکاری حرارتی از خارج
بام یا سقف با فرض عایقکاری از خارج (در تقاطع با دیوار با عایقکاری حرارتی از خارج)
کف روی هوا با فرض عایقکاری از خارج (در تقاطع با دیوار با عایقکاری حرارتی از خارج)
کف مجاور خاک مطابق ضوابط این بخش
روش ساده سازی شده تعیین اثر پلهای حرارتی
در این روش، تعیین اثر پلهای حرارتی به روش ساده سازی شده، بـدون محاسـبه ضـرایب انتقـال حرارت خطی (تقاطع دیوارهای خارجی با کفها و تیغههای داخلی) انجام میگردد. در این صورت، برای محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان، لازم است مقادیر ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی ارائه شده در جدول ۱۹-۶-۱ الی جدول ۱۹-۶-۹ منطبـق بـا جزییـات اجرایـی ساختمان طرح و بسته به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عـایقکـاری حرارتی دیوار، و همچنین رده انرژی ساختمان استخراج شوند.
تعیین ضریب انتقال حرارت (سطحی) طرح، با محاسبه یا استخراج ضرایب انتقال حرارت سـطحی تمامی اجزای پوسته خارجی صورت میگیرد.
۱۹-۶-۲-۲-۲ ضریب انتقال حرارت (سطحی) جدارها
ضریب انتقال حرارت (سطحی) جدارهای کدر ساختمان باید با استفاده از ضرایب هـدایت حـرارت مصالح متداول ( پیوست ۷ ) و مقاومتهای حرارتی قطعات ساختمانی، لایههای هوا و سطوح داخلی و خارجی پوسته خارجی ( پیوست ۸ ) محاسبه گردد. لازم است ضـریب انتقـال حـرارت بازشـوها و جدارهای نورگذر پوسته خارجی ساختمان نیز براساس جداول پیوست ۹ این مبحث تعیین گردد.
در صورتی که جدارهای تشکیلدهنده پوسته خارجی دارای قطعاتی باشند که در تولیـد یـا نصـب مورد نیاز هستند و باعث ایجاد پل حرارتی میشوند، لازم است ضریب انتقـال حـرارت طـرح بـا در نظر گرفتن اثر حرارتی این قطعات محاسبه یا تعیین شود.
در صورتی که مقادیر مربوط به بعضی مصالح، یا اجزای خاص، در پیوستهای مذکور نیامده باشد و یا سازنده ای مدعی باشد که محصولاتی با مشخصات حرارتی بهتر از مقادیر مندرج در منابع معتبـر عرضه کرده است، لازم است گواهی فنی معتبر محصول مورد نظر ضمیمه مدارک گردد.
گواهی فنی باید حاوی دادهها و مقادیر مربوط به ضرایب هدایت حرارت یـا مقاومـتهـای حرارتـی محصول، ضخامتهای مورد استفاده در طراحی ساختمان، اصول فنـی نصـب (اجـرا)، و همچنـین دیگر مشخصات فنی مورد نیاز برای ارزیابی همهجانبه محصول باشد. مقادیر ارائـهشـده در گـواهی فنی، تا زمان اعتبار آن، ملاک طراحی و محاسبات است.
برای محاسبه ضریب انتقال حرارت طـرح، بایـد مقـادیر تمـام اجـزای پوسـته خـارجی، کـه دارای مشخصات حرارتی متفاوتی هسـتند یـا در مجـاورت فضـاهای متفـاوتی از نظـر کنتـرل دمـا قـرار گرفتهاند، به صورت جداگانه محاسبه گردد. این مقادیر شامل مساحت خالص انواع دیوارها، بـام هـا، کفهای مجاور هوا، درها و پنجره هاست، که در مجاورت فضای خارج، یا فضاهای کنترل نشده، قرار گرفتهاند. در محاسبه این سطوح، باید ابعاد داخلی فضاها ملاک قرار گیرد.
۱۹-۶-۲-۲-۳ ضریب کاهش انتقال حرارت فضاهای کنترل نشده
محاسبه ضریب انتقال حرارت طـرح، نیازمنـد محاسـبه ضـریب کـاهش انتقـال حـرارت فضـاهای کنترل نشده ساختمان است. برای محاسبه ضریب کاهش انتقال حرارت فضاهای کنترل نشده، بایـد از روش ارائه شده در پیوست ۶ استفاده شود.
۱۹-۶-۲-۲-۴ محاسبه ضریب انتقال حرارت طرح (H)
پس از مراحل فوق، باید ضریب انتقال حرارت طرح (H) بـا محاسـبه مجمـوع حاصـلضـربهـای مساحت اجزای مختلف پوسته در ضریب انتقال حرارت و ضریب کاهش انتقال حرارت متنـاظر هـر کدام از آنها، و همچنین مجموع حاصلضربهای محیط پلهای حرارتی در ضریب انتقال حرارت خطی (در صورت استفاده از راه حل الف) و ضریب کاهش انتقال حرارت متنـاظر بـا آنهـا تعیـین گردد، که در رابطه زیر بیان شده است:
۱۹-۶-۲-۲-۵ ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی برای ساختمان گروه یک
الف- ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار - ساختمان گروه ۱
در مورد تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۱، لازم است علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان ( )، مطابق اصول ارائـه شـده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائهشده در جدول ۱۹-۶-۱ برای ضریب انتقال حـرارت مرجـع دیـوار (Û W )مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (Û W ) به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی دیوار، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدول c-19-6-1: جدول ۱۹-۶-۱ ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار ساختمان گروه ۱ [W/m 2 .K] بر حسب رده انرژی ساختمان
مشخصات حرارتی-نوری مرجع برای جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۱
در مورد تمامی جدارهای نورگذر ساختمانهـای گـروه ۱، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصــول ارائــه شــده در بنــد ۱۹-۶-۲-۱ ، مقــادیر ارائــهشــده در جــدول ۱۹-۵-۲ و زیربنــد ۱۹-۵-۲-۱-۲-ب برای ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (ÛG) مبنای محاسبه قرار گیرد.
در ضمن، لازم است محدودیتهای تعیینشده در جدول۱۹-۵-۲ ، در خصوص دیگـر پارامترهـای حرارتی-نوری (ضریب بهره گرمایی خورشیدی و ضریب عبور نور مرئی) جدارهای نورگـذر رعایـت گردد.
ضریب انتقال حرارت مرجع بام یا سقف - ساختمان گروه ۱
در مورد تمامی بامها یا سقفهای ساختمانهـای گـروه ۱، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۲ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع بام یا سقف (Û R ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (Û R ) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدولضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۱
در مورد تمامی کفهای مجاور هوای ساختمانهای گروه ۱، لازم است علاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۲ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع کف (Û F ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (Û F ) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدول- ضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۱
ضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک: 1/40 [W/ m.K]
۱۹-۶-۲-۲-۶ ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی برای ساختمان گروه دو
الف- ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار - ساختمان گروه ۲
در مورد تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۲، لازم است علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان (Ĥ)، مطابق اصول ارائـه شـده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائهشده در جدول ۱۹-۶-۴ برای ضریب انتقال حـرارت مرجـع دیـوار (Û W ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (ÛW) به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی دیوار، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدول c-19-6-4: جدول ۱۹-۶-۴ ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار ساختمان گروه ۲ [W/m 2 .K] بر حسب رده انرژی ساختمان
مشخصات حرارتی-نوری مرجع برای جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۲
در مورد تمامی جدارهای نورگذر ساختمانهـای گـروه ۲، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصــول ارائــه شــده در بنــد ۱۹-۶-۲-۱ ، مقــادیر ارائــهشــده در جــدول ۱۹-۵-۷ و زیربنــد ۱۹-۵-۲-۱-۳-ب برای ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (Û G ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
درضمن، لازم است محدودیتهای تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۷، در خصوص دیگـر پارامترهـای حرارتی-نوری (ضریب بهره گرمایی خورشیدی و ضریب عبور نور مرئی) جدارهای نورگـذر رعایـت گردد.
ضریب انتقال حرارت مرجع بام یا سقف - ساختمان گروه ۲
در مورد تمامی بامها یا سقفهای ساختمانهـای گـروه ۲، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۵ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع بام یا سقف (Û R ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (Û R ) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدولضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۲
در مورد تمامی کفهای مجاور هوای ساختمانهای گروه ۲، لازم است علاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقـادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۶ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع کف (Û F ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (Û F ) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدولضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۲
ضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک: [W/ m.K]
۱۹-۶-۲-۲-۷ ضرایب انتقال حرارت مرجع عناصر ساختمانی برای ساختمان گروه سه
الف- ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار - ساختمان گروه ۳
در مورد تمامی دیوارهای ساختمانهای گروه ۳، لازم است علاوه بر رعایت انتظارات تعیینشـده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان (Ĥ)، مطابق اصول ارائـه شـده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائهشده در جدول ۱۹-۶-۷ برای ضریب انتقال حـرارت مرجـع دیـوار (Û W ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (Û W ) به نوع فضای مجاور آن (کنترل شده یـا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی دیوار، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدول c-19-6-7: جدول ۱۹-۶-۷ ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار ساختمان گروه ۳ [W/m 2 .K] بر حسب رده انرژی ساختمان
مشخصات حرارتی-نوری مرجع برای جدارهای نورگذر - ساختمان گروه ۳
در مورد تمامی جدارهای نورگذر ساختمانهـای گـروه ۳، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصــول ارائــه شــده در بنــد ۱۹-۶-۲-۱ ، مقــادیر ارائــهشــده در جــدول ۱۹-۵-۱۲ و زیربنــد ۱۹-۵-۲-۱-۴-ب برای ضریب انتقال حرارت مرجع دیوار (Û G ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
در ضمن، لازم است محدودیتهای تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۱۲ ، در خصوص دیگر پارامترهای حرارتی-نوری (ضریب بهره گرمایی خورشیدی و ضریب عبور نور مرئی) جدارهای نورگـذر رعایـت گردد.
ضریب انتقال حرارت مرجع بام یا سقف - ساختمان گروه ۳
در مورد تمامی بامها یا سقفهای ساختمانهـای گـروه ۳، لازم اسـت عـلاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۸ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع بام یا سقف (Û R ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (ÛR) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدولضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور هوا - ساختمان گروه ۳
در مورد تمامی کفهای مجاور هوای ساختمانهای گروه ۳، لازم است علاوه بـر رعایـت انتظـارات تعیینشده در بند ۱۹-۴-۲-۲ ، در محاسبه ضریب انتقال حـرارت مرجـع سـاختمان (Ĥ)، مطـابق اصول ارائه شده در بند ۱۹-۶-۲-۱ ، مقادیر ارائـهشـده در جـدول ۱۹-۶-۹ بـرای ضـریب انتقـال حرارت مرجع کف (Û F ) مبنای محاسبه قرار گیرد.
لازم به ذکر است ضـریب انتقـال حـرارت مرجـع بـام یـا سـقف (Û F ) بـه نـوع فضـای مجـاور آن (کنترل شده یا کنترل نشده)، روش عایقکاری حرارتی بام یا سقف، و همچنین رده انرژی ساختمان بستگی دارد.
جدول- ضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک - ساختمان گروه ۳
ضریب انتقال حرارت مرجع کف مجاور خاک: 1/70 .[W/ m.K]
۱۹-۶-۲-۳ روشنایی طبیعی
الزامات تعیینشده برای روشـنایی طبیعـی در روش موازنـهای مشـابه الزامـات تعیـینشـده روش تجویزی است (ر.ک. به بند ۱۹-۵-۲-۲ ). لازم به ذکـر اسـت رعایـت ضـوابط تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۴-۲-۹ نیز الزامیاست.
۱۹-۶-۳ تأسیسات مکانیکی
الزامات تعیینشده برای تأسیسات مکانیکی در روش موازنـهای مشـابه الزامـات تعیـینشـده روش تجویزی است (ر.ک. به بخش ۱۹-۵-۳ ). لازم به ذکر است رعایـت ضـوابط تعیـینشـده در بخـش ۱۹-۴-۳ نیز الزامیاست.
۱۹-۶-۴ تأسیسات برقی
الزامات تعیینشده برای سیستم روشنایی مصنوعی و دیگر تجهیزات الکتریکـی در روش موازنـهای مشابه الزامات تعیینشده روش تجویزی است (ر.ک. به بخش ۱۹-۵-۴ ). لازم به ذکر است رعایـت ضوابط تعیینشده در بخش ۱۹-۴-۴ نیز الزامیاست.
۱۹-۶-۵ سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
در صورت طراحی به روش موازنهای، لازم است علاوه بـر ضـوابط اجبـاری تعیـین شـده در بخـش ۱۹-۴-۵ ، ضوابط زیر نیز در طراحی و اجرای ساختمان رعایت گردد.
میزان بهره گیری لازم از سامانههای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، برای ساختمانهـای منطبـق بـا مبحث ۱۹، ساختمانهای کمانرژی و ساختمانهای بسیار کمانـرژی در جـدول ۱۹-۵-۳۷ بخـش ۱۹-۵-۵ ارائه شده است.
برای ساختمانهای منطبق با مبحث ۱۹، در صورت عدم امکان تأمین مقادیر تعیینشده در جدول ۱۹-۵-۳۷ ، لازم است بهجای ضرایب انتقال حرارتی تعیینشـده در بخـش ۱۹-۶-۲ بـرای بـام بـا انواع مختلف عایقکاری حرارتی آن، جدول ۱۹-۶-۱۰ مبنای طراحی قرار گیرد. همانگونه کـه در جدول نیز مشخص گردیده است، این راهحل جایگزین تنهـا بـرای بعضـی حالـتهـای عـایقکـاری حرارتی ساختمانهای منطبق با مبحث ۱۹ مقررات ملی سـاختمان جـوابگـو مـیباشـد، و بـرای ساختمانهای کمانرژی و بسیار کمانرژی کاربرد این راه حل مجاز نیست.
جدول c-19-6-10: جدول ۱۹-۶-۱۰ ضریب انتقال حرارت مرجع بام یا سقف ساختمان بر حسب گروه و رده انرژی ساختمان در صورت عدم استفاده از سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
۱۹-۷-۱ اصول کلی
در این روش، لازم است اصول زیر رعایت گردد:
الف) میزان نیاز انرژی سالانه ساختمان طـرح و سـاختمان مرجـع بـهطـور مجـزا و بـه کمـک شبیهسازی انرژی، با استفاده از نـرم افزارهـای دارای ویژگـیهـای تعیـینشـده در بخـش ۱۹-۷-۱-۱ ، محاسبه شود؛
طراحی پوسته خارجی و بهره گیری از سیستمهای غیرفعال باید بهگونهای باشد که میـزان نیاز انرژی سالانه ساختمان طرح از میزان محاسبه شده برای ساختمان مرجع کمتر شود؛
داده های اقلیمی باید دارای مشخصات تعیینشده در بخش ۱۹-۷-۱-۲ باشند؛
برنامه زمانبندی حضور افراد، استفاده از سیستم روشنایی مصنوعی و تجهیـزات، تهویـه و دمای تنظیم و دیگر پارامترهای تعیینکننده بایـد مطـابق اصـول تعیـینشـده در بخـش ۱۹-۷-۱-۳ و پیوست ۵ باشند؛
شرایط سایهاندازی ساختمانهای مجاور و دیگر موانع باید با دقـت کـافی در شـبیهسـازی لحاظ گردد؛
در خصوص تأسیسات مکانیکی و الکتریکی و همچنین سیسـتمهـای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپذیر، الزامات تعیینشده در روش تجویزی باید ملاک عمل قرار گیرد.
تصویر
شکل ۱۹-۷-۱ نمودار گردشی مراحل روش نیاز انرژی
۱۹-۷-۱-۱ نر افزار شبیهسازی
نرم افزار شبیهسازی مورد استفاده باید صحهگذاریشده و مورد تأیید نهـاد دارای صـلاحیت قـانونی باشد. حداقل قابلیتهایی که نرم افزار باید دارا باشد عبارت است از:
تعیین میزان انتقال (جریان) حرارت ساعتی در طول یک سال شبیهسازی شـده در جـدارها (بهصورت تفکیکی) و کل ساختمان،
تعیین میزان بهره خورشیدی و انتقال حرارت ساعتی جدارهای نورگذر،
تنظیم برنامه ساعتی پارامترهای مختلف، برای تمامی روزهای هفته و روزهـای آخـر هفتـه و تعطیلات، برای کاربریهای مختلف ساختمان، از جمله:
میزان حضور و نوع فعالیت افراد در مناطق (زون های) مختلف ساختمان،
توان روشنایی مصنوعی و میزان کاهش احتمالی آن در سـاعات مختلـف (در صـورت تأمین بخشی از نیاز از روشنایی طبیعی)،
دمای تنظیم (ترموستات) سیستمهای گرمایی و سرمایی،
کارکرد سیستم تهویه مکانیکی،
میزان استفاده از تجهیزات (خانگی، اداری، ...)،
استفاده از آبگرم بهداشتی.
اثر اینرسی (جرم) حرارتی در ذخیره سازی و ایجاد تأخیر فاز،
در نظر گرفتن حداقل ده منطقه حرارتی،
تهیه گزارشهای ساعتی مصرف انرژی به تفکیک حاملها،
تعیین نیاز حرارتی/برودتی ساختمان، در مقاطع زمانی تعیینشده،
تعیین میزان انرژی/گرمای تأمینشده توسط سیستمهای بر پایه انرژیهـای تجدیدپـذیر (در صورت استفاده از این نوع سیستمها).
۱۹-۷-۱-۲ داده های اقلیمی
فایلهای آب وهوایی مورد استفاده باید در فرمت استاندارد و حـاوی داده های سـاعتی پارامترهـای مورد نیاز باشند. علاوه بر این، فایلها باید مورد تأیید حداقل یک نهـاد دارای صـلاحیت قـانونی یـا مرجع معتبر جهانی باشند.
در صورتی که برای محل پروژه فایلی وجود نداشته باشد، یا ایـنکـه چنـدین فایـل بـرای منـاطق نزدیک به آن وجود داشته باشد، لازم است انتخاب فایل یک منطقـه مجـاور یـا ایجـاد یـک فایـل برازش شده با تأیید نهاد دارای صلاحیت قانونی صورت گیرد.
۱۹-۷-۱-۳ برنامههای زمانی بهره برداری و عملکرد تجهیزات
در صورتی که برنامههای زمانی بهره برداری و عملکـرد تجهیـزات بـا مقـادیر مطـرح شـده در ایـن مقررات ( پیوست ۵ ) مغایرت های قابل توجهی داشته باشـد، امکـان اسـتفاده از برنامـههـای زمـانی جایگزین برنامههای ارائه شده در این مبحث تنها با ارائه دلایل توجیهی کافی مجاز خواهد بود.
۱۹-۷-۲ شبیهسازی و انجام محاسبات
در فرایند شبیهسازی و انجام محاسبات باید اصول زیر مورد رعایت قرار گیرد:
۱۹-۷-۲-۱ تعریف هندسه و مشخصات سطوح (جدارها)
در تعریف هندسه و جدارهای پوسته خارجی ساختمان، لازم است اصول زیر رعایت گردد:
هندسه تعریفشده برای ساختمانهای طرح و مرجع باید کاملاً یکسان باشد؛
در صورتی که پوسته خـارجی دارای شکسـتگیهـای متعـددی باشـد، توصـیه مـیشـود تـا حدامکان ساده سازی، با تعریف سطوح معـادل، در جهـت کـاهش تعـداد سـطوح، صـورت گیرد.
در صورتی که نسبت سطح جدارهای نورگذر به سطح نما بیشتر از ۴۰ درصد باشد، در مـدل ساختمان مرجع تنها ۴۰ درصد نما نورگذر در نظر گرفته میشود. برای ایـن منظـور، لازم است طول و عرض جدار نورگذر، با ثابت نگهداشتن نسبت بین آنها، کاهش یابنـد. مرکـز هر یک از جدارهای نورگذر ساختمان مرجع با مرکز جدارهای نورگذر ساختمان طرح باید منطبق باشد.
جدارهای ساختمان مرجع باید واجد خصوصیات زیر باشند:
جرم سطحی (کل) هر یک از جدارهای ساختمان مرجع نباید بیش از ۱۰ درصـد بـا جرم سطحی ساختمان طرح تفاوت داشته باشد؛
ضخامت و ضریب هدایت حرارت هر یک از لایهها (به استثنای لایـه عـایق حرارتـی) نباید بیش از ۱۰ درصد با مقادیر مربوط به ساختمان طرح تفاوت داشته باشد؛
محل قرارگیری عایق حرارتی ساختمان مرجع و ساختمان طرح باید یکسان باشد؛
در تعریف جدارهای پوسته خارجی ساختمان مرجع، لازم است ضخامت و مشخصات فیزیکی-حرارتی تمامی لایهها، تا حدامکان دقیق و مطابق مراجـع در نظـر گرفتـه شده باشند؛
با توجه به الزامات فوق، توصیه میشود تعریف لایههـای مختلـف جـدارهای پوسـته خارجی ساختمانهای مرجع و طرح بهصورت یکسان انجام شود، و تنها وجه تمایز ضخامت لایه عایق حرارتی باشد. در صورتی کـه جـدار خـارجی (بـا عـایقکـاری) همگن باشد و بخش اعظم مقاومـت حرارتـی آن توسـط یـک لایـه اصـلی تـأمین شده باشد، لازم است جدار ساختمان مرجع نیز مشابه جدار ساختمان طـرح، ولـی با ضخامتی متفاوت تعریف شود.
۱۹-۷-۲-۲ شبیهسازی و محاسبات عددی روشنایی طبیعی
در این مقررات، روش شـبیهسـازی بـر مبنـای شـاخص sDA (کفایـت نـور روز در فضـا) صـورت میگیرد. این شاخص بهصورت درصدی از مساحت سطح کار بیان میشود، که در آن حداقل میزان شدت روشنایی موردنظر در طول ۵۰ % ساعات معینشده تأمین میگردد.
برای انجام محاسبات، باید از نرم افزارهای معتبر بـرای محاسـبه روشـنایی طبیعـی اسـتفاده شـود. ساختمانها باید مطابق با جدول ۱۹-۷-۱ ، بنا به نوع کاربری آنها، دارای حداقل مساحتی از کف باشند تا حداقل شدت روشنایی موردنظر، در طول ۵۰% ساعات معینشده، تأمین گردد.
جدول c-19-7-1: جدول ۱۹-۷-۱ مقادیر درصد مساحت سطح کار منطبق بر شاخص sDA برای رده های مختلف انرژی
برای انجام شبیهسازیهای روشنایی طبیعی، پیشفرض های زیر باید در نظر گرفتهشود:
تمام محاسبات باید بر روی سطح کار در ارتفاع ذکر شـده در زیربنـد ۱۹-۴-۲-۹-۲ از کـف تمام شده انجام شود.
دوره زمانی که برای محاسبات روشنایی در نظر گرفته میشود، باید بر اساس نوع کاربری یـا تعداد ساعاتی که میتوان از روشنایی طبیعی در طی روز بهره مندشـد، تعیـین شـود. ایـن محدوده زمانی باید مطابق با پیوست ۵ در نظر گرفته شود.
با توجه به شاخص بیان شده، محاسبات شدت روشنایی برای یک فضا باید بـر اسـاس مقـادیر نقطه به نقطه روی یک شبکه فرضی انجام شود. این نقاط بایـد بـه صـورت پیوسـته روی شبکه فرضی در نظر گرفته شوند. فاصله افقی حداکثر بین نقاط در مرکز صفحه بایـد 0/6 متر باشد. فاصله از کناره های دیوار نیز باید بین 0/3 تا 0/6 متر در نظـر گرفتـهشـود. ایـن شبکه نقاط باید در ارتفاع سطح کار مطابق زیربند ۱۹-۴-۲-۹-۲ در نظر گرفته شود.
نقاطی از شبکه فرضی که در طول سال، دارای شدت روشنایی حداکثر یک لوکس هسـتند و در مجاورت نقاطی با مقادیر بیشتر قرارگرفتهاند باید از محاسبات خارج گردند.
باید توجه داشت که فاصله بین نقاط این شبکه نباید با فاصله بین منابع روشـنایی مصـنوعی یکسان باشد.
ضریب عبور نور مرئی شیشههای استفاده شده در ساختمان باید مطابق بـا مقـادیر واقعـی در محاسبات لحاظ شود. تمامی موانع و سایهاندازهای اطراف ساختمان، که فاصله آنها از نمـای سـاختمان مـوردنظر کمتر یا مساوی با دو برابر ارتفاع موانع هستند، باید در مدلسازی لحاظ شوند.
مقادیر ضریب انعکاس اشیا خارجی، نظیر طاقچههای نـوری و سـطوح مـنعکسکننـده، بایـد مطابق با مقادیر در نظر گرفتـه شـده در شـبیهسـازیهـا لحـاظ شـوند. در صـورت عـدم دسترسی به این مقادیر میتوان از ضریب 0/3، بهعنوان ضریب انعکاس استفاده نمود.
ضریب انعکاس سطوح داخلی و خارجی باید مطابق با مشخصات فنی در نظر گرفتهشده برای پوششهای جدارهای داخلی و خارجی و مبلمان بهکاررفته در فضا در برنامه شبیهسـاز در نظر گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به مقادیر ضریب انعکـاس، مـیتـوان از مقـادیر پیشفرض در جدول ۱۹-۷-۲ استفاده نمود.
جدول c-19-7-2: جدول ۱۹-۷-۲ مقادیر ضریب انعکاس سطوح خارجی و داخلی برای انجام شبیهسازی
برای انجام شبیهسازی، باید از نرم افزار معتبر که دارای الگوریتم دقیق برای انجام محاسبات روشنایی است، استفاده شود. کاربر باید بتواند پارامترهای نسبتاً دقیقی را در نرم افزار مربوطه تعیین نماید. مهمترین پارامترها و مقادیر آنها برای شاخص در نظرگرفته شده مطابق جدول ۱۹-۷-۳ است که باید در داخل نرم افزار تعیین گردد.
جدول c-19-7-3: جدول ۱۹-۷-۳ پارامترهای مورد استفاده در شبیهسازی
در این روش، به منظور ارزیابی خیرگی ناشی از نور طبیعی، از شـاخص DGP اسـتفاده مـیشـود. باید ارزیابی خیرگی در فضاهایی که فعالیتهایی نظیـر خوانـدن، نوشـتن، نگـاه کـردن بـه صـفحه مانیتور و ... رخ میدهد و امکان تغییر محل کاربر وجود ندارد انجام شود و نشان داده شود کـه در این فضاها در محل چشم ناظر، خیرگی آزاردهنده یا غیرقابل تحمل ایجاد نشده است. مقادیر مجاز خیرگی مطابق جدول ۱۹-۷-۴ میباشد. پس از انجام محاسبات خیرگی، مقدار این شاخص نبایـد در ۵ درصد دوره زمانی در نظر گرفتهشده از 0/45 بیشتر شود.
جدول c-19-7-4: جدول ۱۹-۷-۴ مقادیر شاخص خیرگی (DGP)
۱۹-۷-۲-۳ نیاز انرژی سالانه
نیاز انرژی سالانه یک ساختمان با تعیین بیلان انرژی ساختمان بهدست میآید. برای ایـن منظـور، لازم است موارد زیر، در ارتباط با نیازهای انرژی ناشی از پارامترهای مختلف، با دقت لازم، محاسبه گردد:
انتقال حرارت ناشی از اختلاف دما در دوره های گرم و سرد سال،
میزان انرژی کسب شده توسط تابش خورشید، با در نظر گرفتن فرم ساختمان، سایهانـدازی خود ساختمان (سایهبانها، تورفتگیها، شکستگیها، ...) و دیگر موانع مجـاور، و همچنـین مشخصات نوری-حرارتی سطوح مختلف کدر و نورگذر و تابش سطوح گرم خارجی؛
میزان انرژی تابیده شده به آسمان و سطوح سرد مجاور ساختمان؛
میزان انرژی قابل دستیابی با سامانههای مختلف فعال و غیرفعـال نصـبشـده روی پوسـته خارجی (گلخانه خورشیدی، دیوار ترمب، ...)
۱۹-۷-۲-۳-۱ نیاز انرژی سالانه ساختمان طرح
لازم است محاسبه نیاز انرژی سالانه ساختمان طرح با رعایت اصول زیر انجام شود:
شبیهسازی و انجام محاسبات عددی، با استفاده از نرم افزارهای مورد تأیید؛
انتخاب فایلهای آب وهوایی و برنامههای زمانی بهره برداری و عملکـرد تجهیـزات منطبـق بـا شرایط پروژه
۱۹-۷-۲-۳-۲ نیاز انرژی سالانه ساختمان مرجع
تعیین نیاز انرژی ساختمان مرجع نیز باید با فرایندی مشابه ساختمان طرح و با رعایت اصـول زیـر انجام شود:
- شبیهسازی و انجام محاسبات عددی، با استفاده از نرم افزارهای مورد تأیید استفاده شده برای تعیین مصرف انرژی ساختمان طرح، و با داده های مشابه در خصوص شرایط (فایـلهـای) آب وهوایی و برنامههای زمانی بهره برداری و عملکرد تجهیزات.
مشخصات هندسی کاملاً مشابه مشخصات ساختمان طرح
داده های مربوط به پوسته خارجی ساختمان مطابق مقادیر ارائهشده در بخش ۱۹-۵-۲
داده های مربــوط بــه تأسیســات مکــانیکی ســاختمان مطــابق مقــادیر ارائــهشــده در بخــش ۱۹-۵-۳
داده های مربوط به سیستم روشـنایی مصـنوعی و دیگـر تجهیـزات برقـی سـاختمان مطـابق مقادیر ارائهشده در بخش ۱۹-۵-۴
برای ساختمان مرجع، کاهش نیاز حاصل از بهره گیری از روشـنایی طبیعـی، سـایبانهـا و سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر ساختمان در نظر گرفته نمیشود.
بدیهیاست درصورتی که هدف دستیابی به ساختمانهای کمانرژی یـا بسـیار کـمانـرژی مـدنظر باشد، لازم خواهد بود مقادیر مربوط به آن در شبیهسازیها و محاسبات ملاک عمل قرار گیرد.
۱۹-۷-۲-۴ شرایط پذیرش نتایج محاسبات
طراحی صورت گرفته زمانی قابل قبول تلقی میشود که میزان نیاز انرژی سالانه محاسبهشده برای ساختمان طرح از مصرف انرژی ساختمان مرجع کمتر باشد.
۱۹-۷-۳ تأسیسات مکانیکی
الزامات مربوط به طراحی سیستم تأسیسات مکانیکی روش نیاز انرژی مشابه الزامات روش تجویزی است (ر.ک. به بخش ۱۹-۵-۳ ).
۱۹-۷-۴ تأسیسات برقی
همانگونه که در بخشهای قبلی مطرح شد، الزامـات مربـوط بـه تجهیـزات الکتریکـی و سیسـتم روشنایی مصنوعی روش نیاز انرژی مشابه الزامات روش تجویزی است (ر.ک. به بخش ۱۹-۵-۴ ).
۱۹-۷-۵ سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر
برای تعیین میزان تأثیر روشنایی طبیعی و سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، بر روی نیـاز انرژی سالانه ساختمان، لازم است اصول زیر رعایت گردد:
در صورت استفاده از گلخانه خورشیدی، دیوار ترُمب یـا دیگـر سیسـتمهـای غیرفعـال قابـل استفاده در پوسته خارجی ساختمان، در مناطق با نیاز گرمایی غالب، لازم است مشخصات هندسی هر یک سیستمها با دقت در مرحله تعریف ساختمان طرح در نرم افزار وارد شـود. در ساختمان مرجع، مشخصات در نظر گرفتهشده برای ساختمان مرجع مشابه مشخصـات تعیینشده در روش تجویزی است.
تأثیر سیستمهای فتوولتاییک و آبگرمکن خورشیدی بر روی نیاز انرژی سـالانه سـاختمان، بهصورت مجزا، با استفاده از نرم افزارهای تخصصی مورد تأیید محاسبه میشـود، و پـس از لحاظ کردن بازده هر یک از سیسـتمهـا، از نیـاز انـرژی سـالانه سـاختمان طـرح کاسـته میشود.
در روش نیاز انرژی ساختمان، امکان لحاظ کردن تأثیر سیستمهای بازیافت، ذخیره سـازی، و زمینگرمایی بر میزان نیاز انرژی سـالانه فـراهم نمـیباشـد. در صـورت کـاربرد ایـن نـوع سیستمها، باید از روش کارایی انرژی ساختمان استفاده شود.
۱۹-۸-۱ اصول کلی
در این روش طراحی، میزان انرژی اولیه مصرفی ملاک عمل طراحی قرار میگیرد.
تعیین میزان انرژی اولیه مصرفی ساختمان مرجع به دو روش امکانپذیر است:
شبیهسازی و انجام محاسبات عددی ساختمان مرجع، با استفاده از نرم افزارهای مـورد تأییـد استفاده شده برای تعیین مصرف انرژی ساختمان طرح، مطابق اصول تعیـینشـده در بنـد ۱۹-۸-۳-۱-۲ در این حالت میزان انرژی مصرفی بهدست آمده برای ساختمان طرح باید کمتر از میزان انرژی اولیه مصرفی ساختمان مرجع باشد؛
مبنا قرار دادن مقادیر مصرف انرژی مرجع (برای واحد سطح) که در بند ۱۹-۸-۳-۱-۳ ارائه شده است.
در این روش، لازم است اصول زیر رعایت گردد:
الف) میزان انرژی اولیه سالانه ساختمان طـرح بـه کمـک شـبیهسـازی انـرژی، بـا اسـتفاده از نرم افزارهای دارای ویژگیهای تعیینشده در بخش ۱۹-۸-۱-۱ ، محاسبه شود. همچنـین در صورت استفاده از روش شبیهسازی و انجام محاسبات عددی ساختمان مرجـع، میـزان انرژی اولیه سالانه ساختمان مرجع نیز با استفاده از این نرم افزارها محاسبه شود؛
داده های اقلیمی باید دارای مشخصات تعیینشده در بخش ۱۹-۸-۱-۲ باشند؛
برنامه زمانبندی حضور افراد، استفاده از سیستم روشنایی مصنوعی و تجهیـزات، تهویـه و دمای تنظیم و دیگر پارامترهای تعیینکننده بایـد مطـابق اصـول تعیـینشـده در بخـش ۱۹-۸-۱-۳ و پیوست ۵ باشند؛
شرایط سایهاندازی ساختمانهای مجاور و دیگر موانع باید با دقـت کـافی در شـبیهسـازی لحاظ گردد؛
در صورت استفاده از روش شبیهسازی برای محاسبه انرژی اولیـه سـاختمان مرجـع، بـرای تأسیسات مکانیکی و الکتریکی و همچنین سیستمهای بـر پایـه انـرژیهـای تجدیدپـذیر ساختمان مرجع، شرایط ارئه شده در بند ۱۹-۸-۳-۱-۲ رعایت شود.
مدارک فنی و اطلاعات مورد نیاز برای بررسی محاسبات انجام شده باید ویژگـیهـای ارائـه شده در بند ۱۹-۸-۳-۳ را داشته باشد.
تصویر
شکل ۱۹-۸-۱ نمودار گردشی مراحل روش کارایی انرژی
۱۹-۸-۱-۱ نرم افزار شبیهسازی
نرم افزارهای شبیهسازی باید صحهگذاریشده و مورد تأییـد نهـاد دارای صـلاحیت قـانونی باشـند. حداقل قابلیتهایی که نرم افزارها باید دارا باشند عبارتند از:
تعیین میزان انتقال (جریان) حرارت ساعتی در طول یک سال شبیهسازی شـده در جـدارها (بهصورت تفکیکی) و کل ساختمان،
تعیین میزان بهره خورشیدی و انتقال حرارت ساعتی جدارهای نورگذر،
تنظیم برنامه ساعتی پارامترهای مختلف، برای تمامی روزهای هفته و روزهـای آخـر هفتـه و تعطیلات، برای کاربریهای مختلف ساختمان، از جمله:
میزان حضور و نوع فعالیت افراد در مناطق (زونهای) مختلف ساختمان،
توان روشنایی مصنوعی و میزان کاهش احتمالی آن در سـاعات مختلـف (در صـورت تأمین بخشی از نیاز از روشنایی طبیعی)،
دمای تنظیم (ترموستات) سیستمهای گرمایی و سرمایی،
کارکرد سیستم تهویه مکانیکی،
میزان استفاده از تجهیزات (خانگی، اداری، ...)،
استفاده از آبگرم بهداشتی.
اثر اینرسی (جرم) حرارتی در ذخیره سازی و ایجاد تأخیر فاز،
در نظر گرفتن حداقل ده منطقه حرارتی،
تنظیم بار حرارتی سیستمهای گرمایی و سرمایی متناسب با دما و تعداد تجهیزات،
شبیهسازی عملکرد اکونومایزرهای پایه آبی و پایه هوایی دارای سیستمهای کنترل یکپارچه،
تهیه گزارشهای ساعتی مصرف انرژی به تفکیک حاملها،
تعیین بار حرارتی/برودتی تجهیزات گرمایی و تهویه مطبوع، میزان دبی هوا و آب مـورد نیـاز در مقاطع زمانی تعیینشده،
تعیین میزان انرژی/گرمای تأمینشده توسط سیستمهای بر پایه انرژیهـای تجدیدپـذیر (در صورت استفاده از این نوع سیستمها).
۱۹-۸-۱-۲ داده های اقلیمی
فایلهای آب وهوایی مورد استفاده باید در فرمت استاندارد و حـاوی داده های سـاعتی پارامترهـای مورد نیاز باشند. علاوه بر این، فایلها باید مورد تأیید حداقل یک نهـاد دارای صـلاحیت قـانونی یـا مرجع معتبر جهانی باشند.
در صورتی که برای محل پروژه فایلی وجود نداشته باشد، یا ایـنکـه چنـدین فایـل بـرای منـاطق نزدیک به آن وجود داشته باشد، لازم است انتخاب فایل یک منطقـه مجـاور یـا ایجـاد یـک فایـل برازش شده با تأیید مراجع معتبر صورت گیرد.
۱۹-۸-۱-۳ برنامههای زمانی بهره برداری و عملکرد تجهیزات
در صورتی که برنامههای زمانی بهره برداری و عملکـرد تجهیـزات بـا مقـادیر مطـرح شـده در ایـن مقررات ( پیوست ۵ ) مغایرتهای قابل توجهی داشته باشـد، امکـان اسـتفاده از برنامـههـای زمـانی جایگزین برنامههای ارائه شده در این مبحث تنها با ارائه دلایل توجیهی کافی مجاز خواهد بـود. در این حالت، با اسـتفاده از روش قیاسـی و اصـول مطـرح شـده در بنـد ۱۹-۸-۳-۱-۲ ، برنامـههـای جایگزین به هر دو ساختمان (طرح و مرجع) اعمال میگردد، و دیگر نمیتوان مقادیر مطلق مصرف انرژی بر واحد سطح روش معیـار مصـرف و اصـول مطـرح شـده در بنـد ۱۹-۸-۳-۱-۳ را مـلاک طراحی قرار داد.
۱۹-۸-۲ شبیهسازی و انجام محاسبات
در فرایند شبیهسازی و انجام محاسبات باید اصول زیر مورد رعایت قرار گیرد:
۱۹-۸-۲-۱ تعریف هندسه و مشخصات سطوح (جدارها)
در تعریف هندسه و جدارهای پوسته خارجی ساختمان، لازم اسـت اصـول مطـرح شـده در بخـش ۱۹-۷-۲-۱ رعایت گردد.
۱۹-۸-۲-۲ شبیهسازی و محاسبات عددی روشنایی طبیعی
برای شبیهسازی و انجام محاسبات عددی روشنایی طبیعی، لازم است اصول مطرح شـده در بخـش ۱۹-۷-۲-۲ رعایت گردد.
۱۹-۸-۲-۳ تعریف مشخصات سیستمهای تأسیسات مکانیکی و برقی
مشخصات سیستمهای تأسیسات مکانیکیو برقی ساختمان طرح باید کاملاً مشابه شـرایط واقعـی باشد. در صورت ساده سازی و معادل سازی، باید توجیحات لازم در مدارک فنی ارائه شود.
مشخصات سیسـتمهـای تأسیسـات مکـانیکی و برقـی سـاختمان مرجـع بایـد مشـابه مشخصـات تعیینشده در روش تجویزی باشد.
۱۹-۸-۳ اصول، روشهای طراحی و شرایط پذیرش نتایج محاسبات
در حالت طراحی بهروش کارایی انرژی، لازم است تعیین میزان انرژی اولیه مصرفی ساختمان طرح با شبیهسازی و انجام محاسبات عددی، با استفاده از نرم افزارهای مورد تأیید صورت گیرد. این کـار باید با رعایت تمامی موارد مطرح شده در بخش ۱۹-۸-۱ انجام شود.
۱۹-۸-۳-۱ اصول مطرح در روشهای مختلف طراحی
۱۹-۸-۳-۱-۱ محاسبه مصرف انرژی اولیه سالانه ساختمان
خروجی نرم افزارهای شبیهسازی مصرف انرژی نهایی سالانه ساختمان میباشد. با توجه به ایـنکـه معیار در نظر گرفتهشده در روش کاراریی انرژی مصرف انرژی اولیه میباشد، در نتیجه، لازم اسـت مصارف انرژی اولیه حاملهای مختلف، با استفاده از خروجیهای مصرف انرژی نهایی بهدستآمـده با شبیهسازی نرم افزاری محاسبه شوند.
انرژی اولیه مصرفی سالانه یک ساختمان برابر است با حاصل جمع مصارف انرژی اولیه الکتریکی و غیرالکتریکی. انرژی اولیه هر یک از حاملهای انرژی نسبت انرژی نهایی مصرفشده در سـاختمان به راندمان تولید و توزیع حامل انرژی مورد نظر است.
در صورتی که مقدار راندمان تولید و توزیع انرژی الکتریکی توسط وزارت نیرو اعلام نگـردد، مقـدار آن برابر با ۳۰ درصد در نظر گرفته میشود.
در صورتی که مقدار راندمان تولید و توزیع انـرژی غیرالکتریکـی (گـاز) توسـط وزارت نفـت اعـلام نگردد، مقدار آن برابر با ۱۰۰ درصد در نظر گرفته میشود.
۱۹-۸-۳-۱-۲ اصول طراحی بهروش قیاسی
در این روش، محاسبه مصرف انرژی اولیه سالانه سـاختمان مرجـع، بـا رعایـت اصـول زیـر انجـام میشود:
شبیهسازی و انجام محاسبات عددی، با استفاده از نرم افزارهای مورد تأیید استفاده شده برای تعیین مصرف انرژی ساختمان طرح، و با داده های مشابه در خصوص شرایط (فایـلهـای) آب وهوایی و برنامههای زمانی بهره برداری و عملکرد تجهیزات؛
مشخصات هندسی کاملاً مشابه مشخصات ساختمان طرح؛
داده های مربوط به پوسته خارجی ساختمان مطابق مقادیر ارائهشده در بخش ۱۹-۵-۲ ؛
داده های مربـوط بـه تأسیسـات مکـانیکی سـاختمان، مطـابق مقـادیر ارائـهشـده در بخـش ۱۹-۵-۳ ؛
داده های مربوط به سیستم روشنایی مصـنوعی و دیگـر تجهیـزات برقـی سـاختمان، مطـابق مقادیر ارائهشده در بخش ۱۹-۵-۴ ؛
عدم احتساب کاهش نیاز حاصل از بهره گیری از روشنایی طبیعی، سایبانها و سیستمهای بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر ساختمان.
روش قیاسی قابل استفاده برای طراحی ساختمانهای با رده های «منطبق بـا مبحـث ۱۹ (EC)»، «کمانرژی (+EC) » و «بسیار کمانرژی (++EC) » میباشد.
بدیهیاست درصورتی که هدف دستیابی به ساختمانهای کمانرژی یا بسیار کمانـرژی باشـد، لازم خواهد بود مقادیر مربوط به حالت در نظر گرفتهشده در شبیهسازیها و محاسبات ملاک عمل قرار گیرد.
لازم است خروجیهای مربوط به مصرف سالانه انرژی الکتریکی و غیرالکتریکی، بهصورت تفکیکـی ارائه شود، تا امکان محاسبه مصرف انرژی اولیه فراهم آید.
۱۹-۸-۳-۱-۳ اصول طراحی بهروش معیار مصرف (بر مبنای واحد سطح)
در این روش، محاسبه مصرف انرژی سالانه ساختمان مرجع، با رعایت اصول زیر انجام میشود:
تعیین سطح زیربنای فضاهای کنترل شده؛
تعیین مقادیر مربوط به مصرف انرژی اولیه سالانه ساختمان، با استفاده از جدول ۱۹-۸-۱ .
روش معیار مصرف قابل استفاده برای طراحی ساختمانهای بـا رده هـای «منطبـق بـا مبحـث ۱۹ (EC)»، «کــمانــرژی (+EC)»، «بســیار کــمانــرژی (++EC) » و «مصــرف انــرژی نزدیــک صــفر (ECNZ) » میباشد.
میزان مصرف انرژی اولیه محاسبه شده بـرای سـاختمان طـرح مربـوط بـه انـرژی مصـرفی بـرای گرمایش، سرمایش، آبگرم مصرفی و روشنایی میباشد. لازم به ذکر اسـت در مـدلسـازی انـرژی، تأثیر حرارتی تجهیزات در نظر گرفته میشود، ولی میزان مصرف انـرژی ایـن تجهیـزات در انـرژی مصرفی ساختمان لحاظ نمیشود.
طراحی ساختمان نزدیک صفر تنها با استفاده از روش کارایی انرژی و معیار مصرف برای ساختمان مرجع امکانپذیر است.
جدول c-19-8-1: جدول ۱۹-۸-۱ میزان مصرف انرژی سالانه [KWh/m 2 ] (بر مبنای واحد سطح فضاهای کنترل شده)
۱۹-۸-۳-۲ شرایط پذیرش نتایج محاسبات
در هر دو روش (قیاسی و معیار مصرف)، طراحی صورت گرفته زمانی قابل قبول تلقی میشـود کـه میزان مصرف انرژی اولیه سالانه محاسبهشده بـرای سـاختمان طـرح از مصـرف انـرژی سـاختمان مرجع کمتر باشد.
۱۹-۸-۳-۳ مدارک فنی مورد نیاز برای ارائه
میزان انرژی مصرفی ساختمان بـه عوامـل متعـددی، از جملـه شـرایط آب وهـوایی، الگـوی رفتـار ساکنین و بهره برداران، کارایی تجهیزات و نحوه نگهداری از آنها، بستگی دارد. در مـدارک فنـی و دفترچه محاسبات، لازم است موارد زیر ارائه گردد:
خلاصهای از محاسبات و تحلیلهای انجام شده، شامل میزان مصرف انرژی سـالانه سـاختمان مرجع و ساختمان طرح؛
مشخصات نرم افزاری که برای محاسبات مورد استفاده قرار گرفته است؛
معرفی اختصاری پروژه، با ذکر محل آن، تعداد طبقات، کاربری (نحوه بهره برداری)، فضـاهای کنترل شده و کنترل نشده، زمانهای بهره برداری از ساختمان؛
فهرست امکانات و تجهیزات انرژیبر در ساختمان، و تفـاوتهـای احتمـالی مشخصـات فنـی آنها با مشخصات استاندارد
فهرست انطباق موارد مختلف با الزامات در نظر گرفتهشده در این روش طراحی؛
روش مدلسازی و فرضیات در نظر گرفتهشده؛
اطلاعات خروجیهای نرم افزار و میزان مصرف انرژی تفکیکـی روشـنایی، تجهیـزات داخلـی، سیستم آبگرم مصرفی، سیستم گرمایی، سیستم سرمایی، فنها و دیگر تجهیزات سیستم تهویه مطبوع (نظیر پمپها) باشد.
واژه نامه فارسی - انگلیسی
۱۹-پ۲-۱ تعیین جرم سطحی مؤثر جدار
۱۹-پ۲-۱-۱ جدار در تماس با خارج
چنانچه جدار مجاور خارج ساختمان، یا بخشی از آن، فاقد عایق حرارت باشد، یـا اگـر جـدار عـایق حرارت همگن باشد، در محاسبه جرم مؤثر سطحی جدار، یک دوم جـرم آن جـدار در نظـر گرفتـه میشود.
اگر جدار دارای عایق حرارت باشد، تنها جرم بخشی از جدار که در طرف رو به داخل عایق حرارتی است در محاسبه جرم مؤثر جدار منظور میشود.
در تمام حالات، اگر جرم سطحی مؤثر محاسبهشده یک جدار بیش از ۱۵۰ کیلوگرم در متـر مربـع باشد، به همین مقدار اکتفا میشود.
۱۹-پ۲-۱-۲ جدار مجاور خاک
جرم سطحی مؤثر بخش مجاور خاک دیوار، کف روی خاک یا گربهرو یا فضای بسته مجـاور خـاک، در صورتی که فاقد عایق حرارت باشد، برابر ۱۵۰ کیلوگرم در متر مربع در نظر گرفته مـیشـود. در صورتی که جدار دارای عایق حرارت باشد، تنها جرم سطحی بخشی از جـدار کـه در طـرف رو بـه داخل عایقحرارت است در محاسبه جرم سطحی مؤثر جدار منظور میشود. اگر جرم سطحی مؤثر محاسبه شده آن جدار بیش از ۱۵۰ کیلوگرم در متر مربع باشد، به همین مقدار بسنده میشود.
۱۹-پ۲-۱-۳ جدار در تماس با ساختمان مجاور یا فضای کنترل نشده
جرم سطحی مؤثر جدارهای در تماس با ساختمان مستقل دیگر، یا فضـایی کنترل نشده (راه پلـه، پارکینگ، انبار، ...)، اگر فاقد عایق حرارت باشد، برابـر نصـف جـرم سـطحی جـدار، و در غیـر ایـن صورت، برابر با جرم سطحی بخشی از لایههای جدار که در طرف رو به داخل عایق حرارتـی اسـت، در نظر گرفته میشود.
۱۹-پ۲-۱-۴ جدارهای داخل فضای کنترل شده ساختمان
در صورتی که جرم سطحی جداری که داخل فضای کنترل شده ساختمان (یـا بخشـی از آن) واقـع شده است کمتر از ۳۰۰ کیلوگرم در مترمربع باشد، جرم سطحی مؤثر مساوی با جرم سطحی جدار است؛ در غیر این صورت، جرم سطحی مؤثر مساوی با ۳۰۰ کیلـوگرم در مترمربـع در نظـر گرفتـه میشود.
۱۹-پ۲-۲ جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنای مفید
اگر m i جرم سطحی مؤثر قسمت i از پوسته خـارجی و عناصـر داخلـی سـاختمان و A i مسـاحت مربوط به آن باشد، جرم مؤثر ساختمان برابر است با:
M = Σ (m i . A i )
بدین ترتیب، جرم سطحی مؤثر ساختمان (یا بخشی از آن) m a ، بر مبنـای واحـد سـطح زیربنـای مفید ساختمان (یا بخشی از آن) A h ، براساس رابطه زیر محاسبه میگردد:
m a = M/A h
۱۹-پ۲-۳ گروه بندی اینرسی حرارتی ساختمان یا بخشی از آن
پس از تعیین جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحـد سـطح زیربنـای مفیـد (m a )، گـروه اینرسـی حرارتی ساختمان، یا بخشی از آن، مطابق جدول پ۲-۱ تعیین میگردد:
جدول c-apn-19-2-1: جدول پ۲-۱ گروه اینرسی حرارتی ساختمان، بر حسب جرم سطحی مؤثر ساختمان در واحد سطح زیربنای مفید
۱۹-پ۴-۱ گونهبندی کاربری ساختمانها
در این مبحث، ساختمانها از لحاظ نوع کاربری، مطابق جدول زیر، به چهار گونه تقسیم شده اند. این گونهبندی براساس سه عامل زیر تعیین شده است:
۱- تداوم استفاده از ساختمان در طول سال و در طول شبانهروز؛
۲- شدت اختلاف دمای احتمالی بین داخل و خارج ساختمان؛
۳- اهمیت تثبیت دمای فضاهای داخل ساختمان.
۱۹-پ۴-۲ تعیین گروه ساختمان از نظر میزان صرفهجویی در مصرف انرژی
۱۹-پ۶۱ محاسبه ضریب کاهش انتقال حرارت فضاهای کنترل نشده
در محاسبه ضریب انتقال حرارت طرح، در صورت وجود فضا یا فضاهای کنتـرل نشـده، لازم اسـت ضریب کاهش انتقال حرارت مربوط به آنها تعیین شود.
با توجه به آنکه اختلاف دمای فضای داخل با فضاهای کنترل نشده کمتر از اختلاف دمای فضـاهای داخل و خارج است و در نتیجه مقدار انتقال حرارت از جدارهای مجاور فضای کنترل نشده کمتر از مقدار انتقال حرارت از جدارهای مجاور خارج است، لازم است این موضوع، با استفاده از یک ضریب کاهش، در محاسبات لحاظ شود.
به این ترتیب، تعیین ضریب کاهش انتقال حرارت هر یـک از فضـاهای کنتـرل نشـده سـاختمان و منظور کردن آن در محاسبه انتقال حرارت اجزای مجاور این فضاها، ضرورت مییابد.
در جهت ساده سازی طراحی، میتـوان از محاسـبه دقیـق ضـریب کـاهش انتقـال حـرارت فضـای کنترل نشده صرفنظر کرد. در این صورت، ضریب کاهش انتقال حرارت آن فضا برابر یـک (1/0) در نظر گرفته خواهد شد.
ضریب کاهش یک فضای کنترل نشده با استفاده از رابطه پ ۶-۱ بهدست میآید:
شکل پ ۶ -۱ موقعیت جدارهای مجاور خارج و مجاور فضای کنترل نشده در پلان شماتیک سه نمونه ساختمان
رابطه پ ۶-۱ تا زمانی معتبر است که تهویه فضای کنترل نشده بهصورت مسـتقل انجـام شـود. در صورتی که هوای تازه فضای کنترل نشده از فضـای کنترل شده تـأمین گـردد، ضـریب کـاهش بـا استفاده از رابطه پ ۶-۲ بهدست میآید:
ضرایب هدایت حرارت مصالح متداول
مقادیر مندرج در این پیوست در محاسبات هر دو روش طراحی عایقکاری حرارتی (الـف و ب) بـه کار میرود، مگر آنکه نهاد دارای صلاحیت قانونی، با رعایت اسـتانداردهای ملـی ، ضـرایب حرارتـی دیگری برای مصالح، تعیین کرده باشد.
۱۹-پ۸-۱ مقاومت حرارتی لایه هوای مجاور سطوح داخلی و خارجی
در این قسمت، مقادیر مقاومت حرارتی بین سطوح داخلی و خارجی پوسته خارجی و هوای محیط داخلی یا خارجی (R e , R i ) ارائه میشود. مقادیر مقاومت حرارتی لایه هوای مجاور سـطوح، بسـته به زاویه جدار نسبت به سطح افقی، جهت جریان حرارت و نوع فضایی کـه جـدار بـا آن در تمـاس است، در جدول پ۸-۱ آمده است. این مقادیر بر حسب [m 2 .K/W] هستند.
چنانچه دیوار خارجی دارای لایه یا لایههای هوای تهویهشـده باشـد، در محاسـبات ضـریب انتقـال حرارت، تنها لایههای بین فضای داخل و لایه هوای تهویهشده در نظـر گرفتـه مـیشـود. از سـوی دیگر، لایه هوا مانند فضای خارج تلقی میشود، با این تفاوت که مقاومت حرارتـی R e بـین سـطح خارجی پوسته خارجی و لایه هوای تهویهشده برابر با R i در نظر گرفته میشود.
جدول c-apn-19-8-1: جدول پ۸-۱ مقاومت حرارتی لایه هوای مجاور سطح داخلی (R i ) و لایه هوای مجاور سطح خارجی (R e ) انواع جدارها
۱۹-پ۸-۲ مقاومت حرارتی لایههای هوای محبوس
در جدول پ۸-۲ ، مقاومتهای حرارتی لایههای هوای محبوس بـین دو لایـه جامـد جـدار پوسـته خارجی، بسته به زاویه جدار و ضخامت لایه هوا، آمده است.
جدول c-apn-19-8-2: جدول پ۸-۲ مقاومت حرارتی انواع لایههای هوای محبوس بین دو لایه جامد جدار پوسته خارجی
۱۹-پ۸-۳ مقاومت حرارتی برخی لایههای عناصر ساختمانی متداول
در این بخش، مقادیر مقاومتهای حرارتی برخی لایههای غیرهمگن عناصر ساختمانی متـداول بـر حسب [m 2 .K/W] آمده است.
۱۹-پ۸-۳-۱ آجر پلاک (نما)
جدول c-apn-19-8-3: جدول پ۸-۳ مقاومت حرارتی آجر پلاک در نما
۱۹-پ۸-۳-۲ آجر توپر (دیوار)
ابعاد متداول هر آجر: ضخامت : ۵/۵ سانتیمتر
عرض : ۱۰ تا ۱۱ سانتیمتر
طول : ۲۰ تا ۲۲ سانتیمتر
وزن مخصوص ماده آجر: ۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب
جدول c-apn-19-8-4: جدول پ۸-۴ مقادیر مقاومت حرارتی لایه ساختمانی آجر توپر در دیوار
۱۹-پ۸-۳-۳ آجر سوراخدار (دیوار):
ابعاد متداول هر آجر: ضخامت : ۵/۵ سانتیمتر
عرض : ۱۰ تا ۱۱ سانتیمتر
طول : ۲۰ تا ۲۲ سانتیمتر
وزن مخصوص ماده سفالی : ۱۷۰۰ تا ۲۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب
درصد روزنهها : ۲۵ تا ۴۰ درصد
جدول c-apn-19-8-5: جدول پ۸-۵ مقادیر مقاومت حرارتی لایه ساختمانی آجر سوراخ دار در دیوار
۱۹-پ۸-۳-۴ بلوک سفالی (دیوار)
جدول c-apn-19-8-6: جدول پ۸-۶ مقادیر مقاومت حرارتی بلوک سفالی در دیوار
۱۹-پ۸-۳-۵ بلوک سیمانی (دیوار)
جدول c-apn-19-8-7: جدول پ۸-۷ مقادیر مقاومت حرارتی بلوک سیمانی در دیوار
۱۹-پ۸-۳-۶ تیرچه و بلوک سفالی (سقف)
فاصله محور تا محور تیرچهها : ۵۰ سانتیمتر
ضخامت بدنه سفالی بلوک : ۸ تا ۱۰ میلیمتر
وزن مخصوص خشک ماده سفالی بلوک : ۱۷۰۰ تا ۲۱۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب
پوشش بتنی روی تیرچه : ۵ سانتیمتر بتن با سنگدانه معمولی (سنگین)
جدول c-apn-19-8-8: جدول پ۸-۸ مقادیر مقاومت حرارتی سقف تیرچه بلوک سفالی
۱۹-پ۸-۳-۷ تیرچه و بلوک سیمانی (سقف)
فاصله محور تا محور تیرچهها : ۵۰ سانتیمتر
ضخامت بدنه سفالی بلوک : ۱۵ تا ۳۰ میلیمتر
وزن مخصوص خشک ماده سیمانی بلوک : ۱۹۵۰ تا ۲۲۵۰ کیلوگرم بر مترمکعب
پوشش بتنی روی تیرچه : ۵ سانتیمتر بتن با سنگدانه معمولی (سنگین)
جدول c-apn-19-8-9: جدول پ۸-۹ مقادیر مقاومت حرارتی سقف تیرچه بلوک سیمانی
۱۹-پ۸-۳-۸ تیرچه و بلوک پلیاستایرن منبسط (سقف)
با توجه کم بودن ضریب هدایت حرارت پلیاستایرن منبسط، شـکل بلـوک دارای اهمیـت خاصـی است. برای تیرچه بلوکهای ساده، با مقطعی مشابه شـکل پ۸-۱ ، مقاومـتهـای حرارتـی سـقف تیرچه و بلوک با استفاده از جدول پ۸-۱۰ تعیین میشود.
شکل پ۸-۱ تیرچه و بلوک پلیاستایرن ساده
جدول c-apn-19-8-10: جدول پ۸-۱۰ مقادیر مقاومت حرارتی R i سقف تیرچه و بلوک پلیاستایرن ساده
در صورت وجود زبانهای برای پوشش زیر تیرچه، در بخش تحتانی بلوک ( شـکل پ۸-۲ )، مقاومـت حرارتی سقف با استفاده از جدول پ۸-۱۱ تعیین میگردد.
شکل پ۸-۲ نمونه سقف تیرچه و بلوک پلیاستایرن با پاشنه
جدول c-apn-19-8-11: جدول پ۸-۱۱ مقادیر مقاومت حرارتی سقف تیرچه و بلوک پلیاستایرن با پاشنه
۱۹-پ۹-۱ ضریب انتقال حرارت شیشهها
ضرایب انتقال حرارت شیشهها (U gl )، که در جدول پ ۹-۱ تا جـدول پ ۹-۶ ایـن بخـش آمـده است، مربوط به شیشههای با ضخامت ۴ میلیمتـر، در دو حالـت عمـودی و افقـی، اسـت. مقـادیر ضرایب انتقال حرارت مربوط به گسیلندگیهای بینابینی را میتوان با درونیابی مقـادیر داده شـده در جدول محاسبه کرد.
برای مجموعه شیشههای چندجداره، با گازی غیر از هوا در فضای بین دو شیشه، تنهـا غلظـت ۸۵ درصد [1] در نظر گرفته شده است. بدیهی است مقادیر مربوط تنها در صورتی ملاک عمل اسـت کـه تولیدات مربوط دارای گواهینامه مؤید وجود گاز و حفظ آن در طـول دوره بهره برداری باشـد. در غیر این صورت، لازم است مقادیر مربوط به هوا ملاک قرار گیرد.
همچنین ضرایب گسیلندگی عمود مفید شیشهها، که توسط تولیدکننده اعلام مـیشـود، بایـد بـه تأیید یک نهاد دارای صلاحیت قانونی رسیده باشد. در غیر این صورت، نباید گسیلندگی کـم بـرای شیشه منظور شود.
لازم است توضیح داده شود که پوشش کـمگسـیل را مـیتـوان، در مراحـل تولیـد، مسـتقیماً روی شیشه، یا بر فیلمی که روی شیشه چسبانده میشود، نشاند.
برای آنکه مجموعه شیشـههـای کـمگسـیل اثربخشـی لازم را دارا باشـد، ضـروری اسـت پوشـش کمگسیل، در مناطق با نیاز گرمایی زیاد روی سطح ۳ ( شکل پ۹-۱، سمت راست ) و در مناطق بـا نیاز سرمایی زیاد روی سطح ۲ قرار گیرد ( شکل پ۹-۱، سمت چپ ).
شکل پ۹-۱ محل قرارگیری پوشش کمگسیل در مناطق سردسیر (سمت راست) و گرمسیر (سمت چپ)
۱۹-پ۹-۱-۱ شیشههای ساده
در مورد شیشههای ساده (تکجداره)، برای هر ضخامت، ضریب انتقال حرارت برابر است با:
در حالتی که جدار عمودی است U gl = 5/8 [W/(m 2 .K)]
در حالتی که جدار افقــی است U gl = 6/9 [W/(m 2 .K)]
۱۹-پ۹-۱-۲ شیشههای دوجداره عمودی
جدول c-apn-19-9-1: جدول پ۹-۱ مقادیر ضریب انتقال حرارت شیشههای دوجداره عمودی پرشده با هوا (۱۰۰ درصد)
جدول c-apn-19-9-2: جدول پ۹-۲ مقادیر ضریب انتقال حرارت شیشههای دوجداره عمودی پرشده با آرگون (۸۵ درصد)
جدول c-apn-19-9-3: جدول پ۹-۳ مقادیر ضریب انتقال حرارت شیشههای دوجداره عمودی پرشده با کریپتون (۸۵ درصد)
۱۹-پ۹-۱-۳ شیشههای دوجداره افقی (سقفی)
جدول c-apn-19-9-4: جدول پ۹-۴ مقادیر ضریب انتقال حرارت شیشههای دوجداره افقی (سقفی) پرشده با هوا (۱۰۰ درصد)
۱۹-پ۹-۲ ضرایب انتقال حرارت جدارهای نورگذر
۱۹-پ۹-۲-۱ جدارهای نورگذر دارای شیشه تکجداره ساده
اگر جدار نورگذر با شیشه تکجداره ساده و با قاب فولادی یا آلومینیـومی معمـولی سـاخته شـدهباشد، ضریب انتقال حرارت متوسط بازشو برابر است با: در پنجره های چوبی، اثر قاب تنها با شیشههای چندجداره در نظـر گرفتـه مـیشـود؛ و در صـورت کاربرد آن با شیشه تکجداره، ضرایب همانند قابهای فولادی و آلومینیـومی سـاده بـه کـار بـرده میشود.
در حالتی که جدار عمودی است U G =5/8 [W/(m 2 .K)]
در حالتی که جدار افقی است U G =6/9 [W/(m 2 .K)]
در پنجرههای چوبی، اثر قاب تنها با شیشههای چند جداره در نظر گرفته میشود؛ و در صورت کاربرد آن با شیشۀ تک جداره، ضرایب همانند قابهای فولادی و آلومینیومی ساده به کار برده میشود.
۱۹-پ۹-۲-۲ جدارهای نورگذر دارای انواع شیشه دوجداره
برای محاسبه ضریب انتقال حرارت یک جـدار نورگـذر دارای شیشـه دوجـداره (U G )، لازم اسـت، علاوه بر مقدار ضریب انتقال حرارت متوسط بخش شیشهای (U gl )، ضـریب انتقـال حـرارت قـاب بازشو (U fr ) نیز مشخص شود. در تعیین ضرایب انتقال حرارت جدارهای نورگذر، نکات زیر باید در نظر قرار گیرد:
برای ضریب انتقال حرارت متوسط قاب بازشو فلزی با حـرارتشـکن، سـه مقـدار 3/0، 4/0 و 5/0 [W/(m 2 .K)] در نظر گرفته شده است. در صورتی که مشخصات حرارتی قابهـا در گواهینامه فنی ارائه نشده باشد، ضریب انتقال حرارت متوسط قاب فلزی با قطع حرارتـی، برابر 5/0 [W/(m 2 .K)] در نظر گرفته میشود.
برای ضریب انتقـال حـرارت متوسـط قـاب بازشـو پـیویسـی، سـه مقـدار 1/5، 1/8 و 2/5 [W/(m 2 .K)] در نظر گرفته شده است. در صـورتی کـه مشخصـات حرارتـی قـابهـا در گواهینامه فنی ارائه نشده باشد، ضریب انتقال حرارت متوسط قاب پیویسـی، برابـر 2/5 [W/(m 2 .K)] در نظر گرفته میشود.
برای ضریب هدایت حرارت متوسط قاب بازشو چوبی، دو مقـدار 0/13 و 0/18 [W/(m.K)] در نظر گرفته شده است. در صورتی که مشخصات حرارتی قابها در گواهینامه فنی ارائـه نشده باشد، ضریب هدایت حرارت متوسط قاب چـوبی، برابـر 0/18 [W/(m.K)] در نظـر گرفته میشود.
در جدولهای تعیین ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر ( جـدول پ۹-۷ تـا جـدول پ۹-۹ )، ضریب انتقال حـرارت متوسـط بخـش شیشـهای (سـاده یـا کـمگسـیل) بـین 1/2 و 2/9 [W/(m 2 .K)] در نظر گرفته شده است. در صـورتی کـه ضـریب انتقـال حـرارت متوسـط شیشهای بیش از 2/9 باشد، در جدول مربوط به قاب مورد استفاده، ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر با برونیابی اعداد ارائهشده تعیین میشود.
جدول c-apn-19-9-7: جدول پ۹-۷ ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر با قاب فلزی حرارتشکن U G بر حسب U gl و U fr
جدول c-apn-19-9-8: جدول پ۹-۸ ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر با قاب پیویسی U G بر حسب U gl و U fr
جدول c-apn-19-9-9: جدول پ۹-۹ ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر با قاب چوبی U G بر حسب U gl و λ fr
۱۹-پ۹-۳ مثالهای تعیین ضریب انتقال حرارت جدارهای نورگذر
مثال ۱) تعیین ضریب انتقال حرارت یک پنجره با مشخصات زیر:
نوع قاب: پیویسی، لولایی
ضریب انتقال حرارت قاب مطابق گواهینامه فنی: U fr =1/8 [W/(m 2 .K)]
نوع شیشه: دوجداره
گاز موجود میان دو شیشه: ۸۵ درصد آرگون
فاصله داخلی بین دو شیشه: ۱۰ میلیمتر
وضعیت گسیلندگی شیشه: بدون لایههای کمگسیل
ابتدا باید ضریب انتقال حرارت شیشه تعیین شود ( بخش پ ۹-۱ ). به این منظـور، از بخـش پ ۹-۱-۲ ، با عنوان شیشههای دوجداره عمودی، جدول پ۹-۲ مربوط به شیشههای دو جداره عمـودی پرشده با ۸۵ درصد آرگون استفاده میشود. مطابق این جدول، و با توجه به فاصله ۱۰ میلیمتـری بین دو شیشه و عدم استفاده از پوشش کمگسـیل، ضـریب انتقـال حـرارت شیشـه از سـتون دوم جدول، 2/8 [W/(m 2 .K)] تعیین میگردد.
این توضیح را باید افزود که اگر پنجره مورد استفاده فاقد گواهینامه تأییدکننده وجود گاز و حفـظ آن در طول دوره بهره برداری باشد، باید مقادیر مربوط به هوا مـلاک محاسـبه قـرار گیـرد ( جـدول پ۹-۱ ).
در مرحله بعد، باید به تعیین ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر پرداخت ( بخـش پ ۹-۲) . در ایـن مثال، قاب پنجره از جنس پیویسی است، بنابراین برای آن از جدول پ۹-۸ استفاده میشـود. در بخش مربوط به پنجره های لولایی این جدول، ردیف مربوط به شیشه دارای ضریب انتقـال حـرارت 2/8 [W/(m 2 .K)] را در نظر میگیریم. در این ردیف، سه ضـریب انتقـال حـرارت متفـاوت بـرای پنجره داده شده است، که مربوط به سه ضریب انتقال حرارت متفاوت قـاب پـیویسـی اسـت. بـا توجه به آنکه، مطابق گواهینامه فنی، ضریب انتقال حـرارت قـاب پـیویسـی 1/8 [W/(m 2 .K)] است، ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر، از ستون چهارم جدول، برابر2/7 [W/(m 2 .K)] تعیـین میشود.
مثال ۲) تعیین ضریب انتقال حرارت پنجره ای با مشخصات زیر:
نوع قاب: آلومینیومی حرارت شکن، لولایی
ضریب انتقال حرارت قاب مطابق گواهینامه فنی: نامشخص
نوع شیشه: دوجداره
گاز موجود در فاصله میان دو شیشه: ۱۰۰ درصد هوا
فاصله داخلی بین دو شیشه: ۱۲ میلیمتر
وضعیت گسیلندگی شیشه: گسیلندگی عمود مفید 0/2، مورد تأیید یک مرجع معتبر
برای تعیین ضریب انتقال حرارت شیشه، ابتدا از جدول پ۹-۱ بخـش پ ۹-۱-۲ ، کـه مربـوط بـه شیشههای دوجداره پرشده با هوا است، استفاده میشود. سپس با توجه به ضخامت ۱۲ میلیمتری لایه هوا و گسیلندگی عمود مفیـد 0/2، ضـریب انتقـال حـرارت شیشـه برابـر 2/0 [W/(m 2 .K)] تعیین میگردد.
در مرحله بعد، به تعیین ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر، با استفاده از جـدول پ۹-۷ بخـش پ ۹-۲ ، که مربوط به قابهای فلزی حرارتشکن است، پرداخته میشود. در بخش پنجره های لولایی این جدول، به ردیـف مربـوط بـه شیشـه دارای ضـریب انتقـال حـرارت 2/0 [W/(m 2 .K)] توجـه میشود. در این ردیف، سه ضریب انتقال حرارت متفاوت درج شـده بـرای پنجـره مربـوط بـه سـه ضریب انتقال حرارت متفاوت قاب فلزی با حرارتشکن است. اگر فـرض کنـیم قـاب پنجـره فاقـد گواهینامه فنی است، ضریب انتقال حرارت متوسط قاب را باید برابر ۵ در نظـر بگیـریم و بـه ایـن ترتیب، ضریب انتقال حرارت جدار نورگذر، از ستون آخر جـدول پ۹-۷ ، برابـر 3/4 [W/(m 2 .K)] تعیین میگردد.
۱۹-پ۹-۴ ضرایب انتقال حرارت درها
مقادیر داده شده در این بخش مربـوط بـه درهـای متـداول اسـت. در صـورتی کـه بـرای درهـا از عایقهای حرارتی خاصی استفاده شود و در گواهینامه فنی معتبر نیز ضرایب انتقال حـرارت ارائـه شده باشد، آن ضرایب میتواند ملاک محاسبه قرار گیرد. در غیر این صورت، لازم است مقادیر داده شده در جدول پ۹-۱۰ مورد استفاده قرار گیرد.
جدول c-apn-19-9-10: جدول پ۹-۱۰ ضرایب انتقال حرارت درها
[1] ۸۵ درصد گاز خنثی و ۱۵ درصد هوای خشک
۱۹-پ۱۱-۱ علل بروز پلهای حرارتی
ایجاد پلهای حرارتی در ساختمان دلایل مختلفی دارد، که مهمترین آنها عبارت است از:
- وجود قطعات یا اجزایی، با ضریب هدایت حرارت زیاد، در پوسته خارجی سـاختمان کـه بـه صورت موضعی یا گسترده از داخل به خارج جدار ادامه مییابند، مانند پروفیلهای فـولادی در دیوارها و سقفها؛
-تغییر ضخامت موضعی مصالح، خصوصاً عایقهـای حرارتـی، کـه در بخـشهـایی از پوسـته خارجی سبب کاهش مقاومت حرارتی میگردد؛
تداوم نداشتن بعضی لایهها، خصوصاً عایقهای حرارتی، در محلهای اتصال پوسـته خـارجی به جدارهای داخلی (کف طبقات، تیغههای داخلی، ...).
پلهای حرارتی موجب میگردند انتقال حرارت از پوسته خارجی به میـزان قابـل تـوجهی افـزایش یابد. در برخی ساختمانها، این افزایش میتواند حدود ۴۰ درصد از کل انتقال حرارت ساختمان را شامل شود. از دیگر تبعات پلهای حرارتی، ایجاد یا تشدید میعـان سـطحی در اوقـات سـرد سـال است.
به همین علت، لازم است در طراحی پوسته خارجی ساختمان، علاوه بـر محاسـبه انتقـال حـرارت (سطحی) از اجزای پوسته خارجی، انتقال حرارت خطی یا نقطهای ناشی از پـلهـای حرارتـی نیـز محاسبه گردد.
پل حرارتی، بهطور کلی، دو گونه است:
- پل حرارتی خطی، یا دو بعدی، که با ضریب انتقال حـرارت خطـی Ψ بـه واحـد [W/m.K] تعریف میشود. برای مثال، اتصال یک دیوار خارجی با عایق از داخل بـه کـف طبقـات. در این حالت، انتقال حرارت از این پلها برابر حاصل ضرب ضـریب انتقـال حـرارت خطـی و طول پل حرارتی است.
- پل حرارتی موضعی، یا سه بعدی، که با ضریب انتقال حرارت نقطـهای ℵ بـه واحـد [W/K] تعریف میشود. برای مثال، اتصال کف طبقه به دو دیوار متعامد پوسته خارجی.
برای محاسبه انتقال حرارت خطی طرح، باید علاوه بر تعیین ضرایب انتقال حرارت (خطی) پلهای حرارتی پوسته خارجی، که دارای مشخصات حرارتـی متفـاوتی هسـتند یـا در مجـاورت فضـاهای متفاوتی از نظر کنترل دما قرار گرفتهاند، طولهای هر یک از پلها نیز مشخص گردد. ایـن مقـادیر شامل طولهای خالص انواع اتصال دیوارها، بامها، کفهای مجاور هوا، درها و پنجره هاسـت، کـه در مجاورت فضای خارج، یا فضاهای کنترل نشده، قرار گرفتهاند. در محاسبه این طـولهـا، بایـد ابعـاد داخلی فضاها ملاک قرار گیرد.
تعیین میزان ضریب انتقال حرارتی پلها را میتوان با محاسبه (مطابق بند پ ۱۱-۳ ) یا با اسـتفاده از جداول و مقادیر از پیشتعیینشده (مطابق بند پ ۱۱-۴ ) بهدست آورد.
لازم به ذکر است در صورت استفاده از روش تجـویزی و موازنـهای، نیـازی بـه محاسـبه پـلهـای حرارتی نیست، زیرا در مقادیر مربوط به مقاومت حرارتی (روش تجویزی) و ضریب انتقـال حـرارت (روش موازنهای) اثر پلهای حرارتی در نظر گرفته شده است؛ ولی در موارد زیـر لازم اسـت انتقـال حرارت (خطی) از پلهای حرارتی پوسته خارجی ساختمان نیز محاسبه گردد:
در صورتی که از روشهای نیاز انرژی ساختمان یـا روش کـارایی انـرژی سـاختمان اسـتفاده شود.
در صورتی که از روش موازنهای برای طراحی پوسته خارجی با عایقکاری حرارتی منقطع (از داخل یا همگن) استفاده شود، و مقادیر تعیینشده برای حالت عایقکاری حرارتی از خارج مبنای محاسبه ضریب انتقال حرارت مرجع ساختمان قرار گیرد.
مقادیر پلهای حرارتی شامل موارد زیر است:
۱۹-پ۱۱-۲ محاسبه طول های پلهای حرارتی پوسته خارجی
محیط کف و دیوار مجاور خاک؛
محیط کفهای زیرین؛
محیط سقفهای میانی (که باید در عدد ۲ ضرب شود)؛
محیط سقفهای نهایی؛
طول اتصالات دیوارهای داخلی و خارجی (که باید در عدد ۲ ضرب گردد)؛
طول اتصالات بازشوها و جدارهای غیرنورگذر.
شکل پ ۱۱-۱ طرح برخی از پلهای حرارتی در پوسته خارجی ساختمان
در صورتی که عایقکاری حرارتی یکپارچه و بدون انقطاع در محل تقاطع جدارها باشد، تعیـین اثـر پلهای حرارتی الزامی نیست و میتوان انتقال حرارت از پوسته خارجی ساختمان را بـا مبنـا قـرار دادن ابعاد خارجی محاسبه کرد. در این صورت، پلهای حرارتی قابل چشمپوشی خواهند بـود. امـا اگر ابعاد داخلی اجزای پوسته ساختمان مبنای کار در محاسبات قرار گرفتهباشد، فقـط لازم اسـت ضریب انتقال حرارت سطحی جدارهای متقـاطع ایجادکننـده پـل حرارتـی بـه میـزان ۱۰ درصـد افزایش یابد.
در صورتی که عایقکاری حرارتی غیر یکپارچه و یا با انقطاع در محل تقاطع جدارها باشد، پلهـای حرارتی را میتوان، بسته به مورد، با استفاده از روشها و مقادیر ارائه شده در این پیوست محاسـبه کرد. البته در این حالت نیز، برای تسریع و ساده سازی محاسبات، میتوان به جای محاسبه پلهای حرارتی، ضرایب انتقال حرارت سطحی اجزای مورد نظر پوسته خارجی را در مقادیر تعیینشـده در یک ردیف از جدول پ۱۱-۱ ضرب کرد.
جدول c-apn-19-11-1: جدول پ۱۱-۱ ضرایب افزایشی معادل اثر پلهای حرارتی، براساس ضریب انتقال حرارت سطحی جدارهای پوسته خارجی
۱۹-پ۱۱-۳ تعیین ضرایب انتقال حرارت (خطی) بهروش محاسبه
محاسبه پلهای حرارتـی را مـیتـوان بـر مبنـای اسـتاندارد ملـی شـماره ۱۲۵۹۶ و بـا اسـتفاده از نرمافزارهای تخصصی معتبر و شبیهسازی دوبعدی یا سهبعدی (بسته به وضـعیت جـدارها و شـکل پل حرارتی) انجام داد.
در این صورت، لازم است انطباق نرمافزار مورد استفاده با انتظارات تعیینشده مطابق با پیوست الف استاندارد ملی شماره ۱۲۵۹۶ کنترل شود.
۱۹-پ۱۱-۴ تعیین ضرایب انتقال حرارت (خطی) با اسـتفاده از جـداول و مقـادیر از پیشتعیینشده
در این بخش، ضرایب انتقال حرارت پلهای حرارتی متداول آمده است. چنانچه پـلهـای حرارتـی مورد نظر با شرایط تعیینشده در این بخش انطباق کامل نداشته باشند، ضروری اسـت محاسـبات عددی طبق بند ۱۹-پ۱۱-۳ صورت پذیرد.
۱۹-پ۱۱-۴-۱ کفهای زیرین مجاور خاک
۱۹-پ۱۱-۴-۱-۱ کف روی خاک بدون عایق حرارتی
در مواردی که دیوار و کف ساختمان فاقد هر گونه عـایق حرارتـی اسـت، ضـرایب انتقـال حـرارت خطی، در محل اتصال دیوار به کف روی خاک، برحسب اختلاف ارتفـاع بـین کـفسـازی داخـل و محوطهسازی خارج از ساختمان (Z)، با استفاده از جدول پ۱۱-۲ تعیین میگردد.
شکل پ ۱۱-۲ حالات مختلف اختلاف تراز کف داخلی و محوطه ساختمان
جدول c-apn-19-11-2: جدول پ۱۱-۲ ضرایب انتقال حرارت خطی در محل اتصال دیوار به کف روی خاک
۱۹-پ۱۱-۴-۱-۲ کف روی خاک با عایق حرارتی
برای کاهش انتقال حرارت از کف روی خاک، میتوان در زیر تمام سطح کف، یا بهصورت پیرامونی زیر کف، یا بهصورت ادامه عایق حرارتی دیوار، عایقکاری حرارتی را اجرا کرد. در هر کـدام از ایـن حالات، بسته به نحوه عایقکاری در محل تلاقی کف و دیوار، سه حالـت در نظـر گرفتـه مـیشـود: قطعشده، کاهشیافته و یکسره.
عایق حرارتی قطعشده
در مواردی که، در محل تلاقی کف و دیوار، عایقکاری حرارتی به صـورت منقطـع اجـرا مـیگـردد (مانند نمونههای شکل پ۱۱-۳ )، جدول پ۱۱-۳ ضریب انتقال حرارت خطی مربوط به اتصال کف را، با توجه به پارامترهایی، از جمله اختلاف ارتفـاع کـفسـازی داخـل و محوطـه z، عـرض عـایق حرارتی l، و مقاومت حرارتی آن r، داده است.
شکل پ۱۱-۳ حالتهای مختلف عایقکاری حرارتی کف روی خاک به صورت قطعشده در محل تلاقی دیوار و کف
جدول c-apn-19-11-3: جدول پ۱۱-۳ ضریب انتقال حرارت خطی Ψ بر حسب [W/m.K] در عایقکاری قطعشده
عایق حرارتی کاهشیافته
در برخی موارد، عایقکاری دیوار در محل تلاقی با کف، با ضخامت کمتر و بـا حفـظ ضـخامت اصلی دیوار، در بخش زیر کف اجرا میشود. البته در هیچ نقطهای مقاومت حرارتـی عـایق حرارتـی نباید کمتر از 0/20 [m2.K/W] باشد. در این شرایط، ضریب انتقال حرارت خطـی بـا اسـتفاده از مقادیر جدول پ۱۱-۳ و با کسر مقادیر جدول پ۱۱-۴ بهدست میآید.
شکل پ۱۱-۴ حالات مختلف عایقکاری حرارتی کف روی خاک به صورت کاهشیافته
جدول c-apn-19-11-4: جدول پ11-4 مقادیر کاهش Ψ در حال تعایق حرارتی کاهش یافته
عایق حرارتی یکسره
در صورت ادامه یـافتن عـایق حرارتـی از خـارج، تـا روی شالوده، ضریب انتقال حرارت خطی، بسته بـه مقاومـت عـایق حرارتی و اختلاف تراز داخـل و خـارج، بـا اسـتفاده از مقـادیر جدول پ۱۱-۳ و کسر مقادیر ارائـهشـده در جـدول پ۱۱-۵ ، بهدست میآید.
شکل پ11-5 عایق کاری حرارتی دیوار از خارج تا روی پی
جدول c-apn-19-11-5: جدول پ11-5 مقادیر کاهش Ψ در حالت عایق حرارتی یک سره [W/m.K]
۱۹-پ۱۱-۴-۲ دیوارهای مجاور خاک
ضرایب انتقال حرارت خطی دیوار مجاور خـاک، بسـته بـه عمق زیرزمین و ضریب انتقال حرارت سطحی دیوار، با اسـتفاده از جدول پ۱۱-۶ ، تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۶ انتقال حرارت خطی ی دیوار مجاور خاک
جدول c-apn-19-11-6: جدول پ۱۱-۶ ضرایب انتقال حرارت خطی دیوارهای مجاور خاک [W/(m.K)]
۱۹-پ۱۱-۴-۳ اتصالات متداول کفهای مجاور خارج یا فضای کنترل نشده اتصال کف با عایق از خارج با دیوار بتنی دارای عایق از داخل
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصـال دیـوار بتنـی بـا عایق از داخل بـه کـف بـا عـایق از خـارج بسـتگی بـه ضخامت کف e 1 و ضخامت دیـوار e 2 دارد و بـا مقـادیر جدول پ۱۱-۷ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۷ اتصال کف با عایق از خارج با دیوار بتنی دارای عایق از داخل
جدول c-apn-19-11-7: جدول پ۱۱-۷ ضرایب انتقال حرارت خطی اتصال دیوار بتنی با عایق از داخل به کف زیرین با عایق از خارج [W/(m.K)]
اتصال کف با عایق از خارج با دیوار بنایی دارای عایق از داخل
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصـال دیـوار بتنـی بـا عایق از داخل به کف با عایق از خارج به ضـخامت کـف e 1 و ضخامت دیوار e 2 بستگی دارد و با مقـادیر جـدول پ۱۱-۸ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۸ اتصال کف با عایق از خارج با دیوار بنایی دارای عایق از داخل
جدول c-apn-19-11-8: جدول پ۱۱-۸ ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال دیوار بنایی با عایق از داخل به کف زیرین با عایق از خارج [W/(m.K)]
اتصال کف با عایق از داخل با دیوار داخلی
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال دیوار بتنی داخلـیبه کف با عایق از داخل به ضـخامت کـف e 1 و ضـخامتدیوار e 2 بستگی دارد و با مقادیر جدول پ۱۱-۹ تعیـینمیگردد.
شکل پ۱۱-9 اتصال کف با عایق داخل با دیوار داخلی
جدول c-apn-19-11-9: جدول پ۱۱-9 ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال دیوار داخلی به کف زیرین با عایق از [W/(m.K)]
۱۹-پ۱۱-۴-۴ اتصالات متداول سقفهای میانی
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال سقفهای بین طبقات به دیوارهـای خـارجی بـا عـایق از داخـل بـه ضخامت سقف e 1 و ضخامت دیوار e 2 بسـتگی دارد و با مقادیر جدول پ۱۱-۹ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۱۰ اتصالات متداول سقفهای میانی
۱۹-پ۱۱-۴-۵ اتصالات متداول بامها و دیوار
ضرایب انتقال حرارت خطی اتصال بامهای تخت و دیوار، چنانچـه عـایق حرارتـی دیـوار و بـام بـه یکدیگر متصل نگردد (مانند حالات مشخصشده در شکل پ۱۱-۱۱ )، بسته به ضخامت سقف e 1 و ضخامت دیوار e 2 ، با مقادیر جدول پ۱۱-۹ تعیین میگردد. در صورتی که دیوار و سقف از داخل و به صورت یکپارچه عایقکاری حرارتی گردد، در محل اتصال بام و دیوار، پل حرارتی وجود نخواهـد داشت.
شکل پ۱۱-۱۱ برخی حالتهای عایقکاری حرارتی دیوار و بام که موجب ایجاد پل حرارتی میشوند
۱۹-پ۱۱-۴-۶ اتصال دیوارهای داخلی و خارجی
ضرایب انتقـال حـرارت خطـی Ψ اتصـال دیوارهـای داخلــی و دیوارهــای خــارجی بــا عــایق از داخــل بــه ضخامت دیوار داخلی e 1 و ضخامت دیوار خارجی e 2 بستگی دارد. این ضرایب با مقادیر جـدول پ۱۱-۱۰ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۱۲ اتصال دیوارهای داخلی و خارجی
جدول c-apn-19-11-10: جدول پ۱۱-۱۰ ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال دیوار داخلی به دیوار خارجی با عایق از داخل [W/(m.K)]
۱۹-پ۱۱-۴-۷ اتصالات بین بازشوها و جدارهای غیر نورگذر بازشوهای همباد داخل در دیوارهای بدون عایق حرارتی یا با عایق همگن
ضــرایب انتقــال حــرارت خطــی Ψ اتصــال بازشــوهای همبــاد داخــل بــه جــدارهای غیرنورگذر (دیوارهای خـارجی) بـه ضـخامت جــدار e بســتگی دارد و بــا مقــادیر جــدول پ۱۱-۱۱ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۱۳ بازشوهای همباد داخل در دیوارهای بدون عایق حرارتی یا با عایق همگن
جدول c-apn-19-11-11: جدول پ۱۱-۱۱ ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال بازشوها به جدارهای خارجی غیرنورگذر [W/(m.K)]
بازشوهای همباد خارج در دیوارهای بدون عایق یا با عایق همگن
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال بازشوهای همبــاد خــارج بــه جــدارهای غیرنورگــذر (دیوارهــای خارجی) به ضخامت جدار e بستگی دارد و با مقـادیر جدول پ۱۱-۱۲ تعیین میگردد.
شکل پ۱۱-۱۴ بازشوهای همباد خارج در دیوارهای بدون عایق یا با عایق همگن
جدول c-apn-19-11-12: جدول پ۱۱-۱۲ ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال بازشوها به جدارهای خارجی غیرنورگذر [W/(m.K)]
بازشوهای همباد با عایق حرارتی دیوار
ضرایب انتقال حرارت خطی Ψ اتصال بازشوهای همباد با عایق حرارتـی دیـوار خـارجی (بـه ضـخامت جدار e ) برابر صفر در نظر گرفته میشود.
شکل پ۱۱-۱۵ بازشوهای همباد با عایق حرارتی دیوار
۱۹-پ۱۲-۱ مولد نیروی برق اضطراری
از مولد نیروی برق اضطراری برای تأمین و تغذیه بـرق مصـارف ایمنـی و اضـطراری سیسـتمهـای تأسیسات برقی و مکانیکی استفاده میشود.
مولدهای نیروی برق اضطراری در داخل ساختمان و یا در محوطه ساختمان و در نزدیکی آن نصب میگردند.
نیروی محرکه ژنراتورهای برق این مولدها عموماً موتور دیـزل و یـا موتـور گازسـوز (گـاز شـهری) میباشد (برای تقسیمبندی نوع مصارف تغذیهکننده آنها به مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان رجوع شود).
در راندمان موتور نیروی محرکه و ژنراتور برق مولد نیروی برق اضـطراری، عمـدتاً ارتفـاع از سـطح دریا، و دمای هوای محیط نصب، تأمین مقدار هوای مورد نیاز خنک کردن موتـور و ژنراتـور مولـد، هوای مورد نیاز احتراق موتور مولد، تخلیه مناسب دود ناشی از احتراق و مقـدار ضـریب تـوان بـار مصرفی برق اضطراری، مؤثر میباشند. این پارامترها در راندمان موتور نیروی محرکه و ژنراتور بـرق و مقدار سوخت مصرفی سیستم مولد نیروی برق اضطراری، و به تبـع آن صـرفهجـویی در مصـرف انرژی، اثر مستقیم دارند.
در تخلیه دود ناشی از احتراق باید اثر عوامل زیر مورد توجه قرار گیرد:
الف) اندازه، نوع و طول لوله اگزوز، اتصالات و زانوهای متصل به لوله اگزوز و تعداد آنها،
اثر نوع و اندازه صداخفهکن و لوله ارتعاشگیر متصل به آن، با هدف کاهش فشـار معکـوس
ایجادشده توسط عوامل فوق بر روی پیستون موتور نیروی محرکه و رساندن آن به مقـدار فشار معکوس مجاز (بهمنظور افزایش راندمان آن).
مقدار فشار معکوس مجاز باید توسط سازنده در مشخصات فنی دستگاه قید شده باشد.
شرایط کارکرد نرمال موتور نیروی محرکه و ژنراتور برق، بر اساس استاندارد و نیز پارامترهای مـؤثر در شرایط و نیازهای طراحی و نصب مولدهای برق اضطراری به این قرار است:
الف) شرایط کارکرد نرمال ژنراتور مولد نیروی برق اضطراری با حداکثر دمای محل نصب برابـر ۴۰ درجه سلسیوس و ارتفاع محل نصب از سطح دریـا برابـر ۱۰۰۰ متـر و ضـریب تـوان ژنراتور برابر 0/8 میباشد.
شرایط کارکرد نرمال موتور نیروی محرکه مولد نیروی برق اضطراری با حداکثر دمای محل نصب برابر ۳۰ درجـه سلسـیوس و در کنـار دریـا و یـا حـداکثر دمـای نصـب ۲۰ درجـه سلسیوس و ارتفاع از سطح دریا برابر ۳۰۰ متر و نیز رطوبت نسبی برابر ۶۰% میباشد.
طراح باید به هنگام طراحی و انتخاب مولد نیروی برق اضطراری، ضرایب کاهش را، با توجه به نیاز طرح، شرایط محل نصب و دیگر عوامـل تعیـینکننـده، منظـور نمایـد. لازم اسـت داده های مورد نیاز برای طراحی از تولیدکنندگان سیستمهای مولد نیروی برق اضـطراری مطابق با استاندارد اخذ گردد.
ابعاد اتاق نصب مولد نیروی برق اضطراری باید مناسب برای قدرت و یا ظرفیت نامی آن بر حسب کیلووات (kW) انتخاب شود.
ابعاد دریچههای هوای ورود و خروج اتاق محـل نصـب مولـد، بایـد براسـاس مقـدار هـوای خنککن و احتراق مورد نیاز مولد، اثر گریلهای دریچهها و نیز نحوه گردش و جهت ورود و خروج هوا انتخاب شود.
محل دریچههای ورود و خروج هوای اتاق نصب مولد نیـروی بـرق اضـطراری بایـد طـوری انتخاب شود که جریان هوای ورود و خروج، بتواند هوای گرم اطراف موتور نیروی محرکـه و ژنراتور مولد نیروی برق اضطراری را تخلیه نماید.
تأمین شرایط مناسب برای کارکرد مولد نیروی برق اضطراری با رعایت بندهای فوق الذکر و نیـز در مدار قرار گرفتن مصارف بـرق اضـطراری عمـده، ماننـد مصـارف موتورخانـه تأسیسـات مکـانیکی، تجهیزات و دستگاه های پرمصرف به صورت مرحلهای و پلهای در مدار بـرق اضـطراری، بـه کـاهش قدرت یا ظرفیت نامی مولد نیروی برق اضطراری انتخابی منجر میشود و این امر باعث صرفهجویی در مصرف انرژی و سوخت مصرفی مولد میگردد.
در صورتی که برای تأمین و تغذیه برق اضطراری ساختمان به بیش از یـک دسـتگاه مولـد نیـروی برق اضطراری نیاز باشد موازی کردن این مولدها با استفاده تابلو سنکرون، باعث خواهد گردید که مولدها به تناسب مقدار بار اضطراری مورد نیاز، وارد مدار شده و در نتیجه صرفهجـویی در مصـرف انرژی و مقدار سوخت مصرفی حاصل شود.
تبصره : برای اسـتانداردهای مولـد نیـروی بـرق اضـطراری بـه نشـریه ۱-۱۱۰ سـازمان مـدیریت و برنامهریزی کشور (مشخصات فنی، عمومی و اجرایی تأسیسات برقی) مراجعه شود.
۱۹-پ۱۲-۲ تلفات بار در شبکه توزیع برق و سیمکشی برق
در کاهش مقدار تلفات بار در شبکه توزیع برق و سیمکشی و به تبـع آن صـرفهجـویی در مصـرف انرژی، عوامل زیر مؤثرند:
الف) مقادیر افت ولتاژ در شبکه توزیع برق و سیمکشی (رجوع شود به مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان )
تبصره: کاهش مقادیر افت ولتاژ باعث کاهش مقدار تلفـات در شـبکه توزیـع مـیشـود مشروط به اینکه به مقاطع بهینه کابلها در شبکه توزیع نیـز توجـه شـود. (بـرای بهینــهیــابی اقتصــادی مقــاطع کابــلهــا در شــبکه توزیــع بــه اســتاندارد IEC 60287 -3-2 رجوع شود)
استفاده از سیم نوع تک مفتولی به جای سیم افشان به دلیل پایین بودن مقاومت سیم تک مفتولی نسبت به رشتهای
نحوه آرایش و فاصله کابلها از هم، نوع کابلها، تک رشـته بـودن و یـا چنـد رشـته بـودن کابلها، انتخاب مقاطع مناسب کابلها برای هر یک از بخـشهـای شـبکه توزیـع و غیـره (رجوع شود به مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان)
انتخاب توپولوژی مناسب برای شبکه توزیع، از جمله محل استقرار ترانسـفورماتور(ها) و یـا تابلو(ها) برق فشار ضعیف اصلی و بهینهسازی طول و مقطع کابلهای شبکه توزیع
کاهش مقدار جریان هارمونیک با انجام یکی از اقدامات زیر:
بهکارگیری اجزائی که هارمونیک تولید نمیکنند،
سامانههای دارای فیلتر حذف جریان هارمونیک،
افزایش مناسب مقطع کابل و یا سیم مدار تغذیه کننده آنها
استفاده از خازن برای کاهش تلفات بار در شبکه توزیع
استفاده از تجهیزات و یا دستگاه های با ضریب توان بالاتر
۱۹-پ۱۲-۳ توصیهها در خصوص انتخاب لامپ سیستم روشنایی مصنوعی
اهم مواردی که در تصمیمگیری برای انتخاب لامپها و اجزای آنها، متناسب با نیاز و نوع فعالیت، و همچنین میزان و کیفیت روشنایی مورد نظر، باید در مدنظر قرار گیرند عبارتند از:
الف) راندمان (لومن بر وات) و یا بهره نوری لامپ مورد استفاده در تأمین روشنایی،
مشخصات فنی لامپها و اجزای آنهـا، از جملـه بـالاسـتهـا و منـابع تغذیـه در انتخـاب مناسبترین گزینهها برای تأمین روشنایی مصنوعی تعیینکننده هستند.
مشخصات کیفی نور، از جمله دمای رنـگ، شـاخص نـور لامـپ مـورد اسـتفاده در تـأمین روشنایی.
راندمان چراغ در سیستم روشنایی
عمر لامپ مورد استفاده در تأمین روشنایی.
۱۹-پ۱۲-۴ توان کل لامپهای یک فضای ساختمان
طراحی سیستم روشنایی مصنوعی، براساس کاربرد و شـرایط فضـای سـاختمان، شـدت روشـنایی مورد نیاز در موضع کار و فعالیت، بهعنوان محدوده اصلی، خصوصیات ابعادی فضا، رنگهای دیـوار، سقف و کف، خصوصیات کیفی نور و دیگر پارامترهای تأثیرگذار، انجام میگردد. با این کـار، تعـداد لامپها و تعداد چراغهای مناسب برای تأمین روشنایی فضای مورد نظر، تعیین میگردد.
بر اساس روند فوق، توان کل لامپهای چراغها، با استفاده از رابطه (پ۱۲-۱) ، بـرای بهینـهسـازی مصرف برق سیستم روشنایی و با هدف بهحداقل رسانیدن توان کل لامپهـای چـراغهـا محاسـبه میگردد.
لومن بر وات لامپ یا راندمان لامپ
یا W T =N.W یا یا
یا یا
فرمول محاسبه لومن کل لامپها
توان کل لامپها
با در نظر گرفتن مقادیر ثابت در هـر یـک از پارامترهـای فـوقالـذکر رابطـه (پ۱۲-۱) بهصورت رابطه (پ۱۲-۲) خلاصه میشود.
الف) مقدار ضریب بهره چراغ (CU) برای انواع چراغها از طریق استاندارد روشنایی و یا محاسـبات نرمافزاری تعیین میگردد.
(۱) هرچقدر مقدار ضریب بهره (CU) چراغ روشنایی تأمینکننده روشنایی فضا و یـا محـیط بالا باشد، توان کل لامپها کاهش خواهد یافت و صـرفهجـویی در مصـرف بـرق سیسـتم روشنایی حاصل خواهد شد. در تعیین مقدار ضـریب بهـره (CU) چـراغ، مقـدار ضـریب شاخص فضا (بند ب)، منحنی پخش نور چراغ و ضرایب انعکاس جدارهای فضا مؤثر بـوده و باید در انتخاب چراغ مناسب برای یک فضا و یا محیط، مد نظر قرار گیرد. لازم به ذکـر است که در منحنی پخش نور چراغ، عواملی از قبیـل رفلکتـور چـراغ و جـنس آن، لـووِر چراغ، فرم بدنه چراغ، تعداد لامپ و غیره، دخیل هستند.
(۲) ضریب بهره (CU ) چراغ تابع ضریب انعکاس رنگهای سقف، دیوار و کف میباشد. هر قدر مقدار این ضرایب بیشتر باشد مقدار ضریب بهـره (CU) نیـز بیشـتر خواهـد شـد و در نتیجه مقدار توان کل لامپها کاهش پیدا خواهدکرد. بنابراین در فضاها باید از رنگهـای روشن و با ضریب انعکاس بالا استفاده شود.
(۳) از بین انواع چراغهای مناسب برای تأمین روشـنایی فضـا، از چـراغهـای بـا ضـریب بهـره (CU) بیشتر استفاده شود.
(۴) از بین انواع لامپهای مناسب برای چراغها، از لامپهای با راندمان بالا (لومن بر وات بالا) استفاده شود.
تبصره : در محاسبات نرمافزاری روشنایی مصنوعی، پارامترهـای لازم بـرای طراحـی روشـنایی مصنوعی، برای هر چراغ و بر اساس مشخصات و نوع لامپ آن، از طریق نرمافزار و توسط طراح انتخاب و لحاظ میگردد.
ضریب شاخص فضا از رابطه (پ۱۲-۳) بهدست میآید (بند الف فوق الذکر).
(عرض × طول) / ((طول + عرض) × ارتفاع × ۵) = ضریب شاخص فضا
مصرف برق بالاستهای لامپها و یا منابع تغذیه آنها به مقدار توان کل لامپهای مـورد نیـاز فضای ساختمان اضافه میگردد، و براین اساس مقدار توان کل چراغهای سیستم روشنایی (مصرف برق چراغها)، تعیین میشود.
۱۹-پ۱۲-۵ ترانسفورماتورها
۱۹-پ۱۲-۵-۱ ترانسفورماتورهای فشار متوسط
ترانسفورماتورهای فشار متوسط مورد استفاده در پستهای برق اختصاصی ساختمان مـیتواننـد از نوع روغنـی یـا نـوع خشـک(رزینی) باشـند. بـرای الزامـات و شـرایط اسـتفاده از هریـک از انـواع ترانسفورماتورها در پست برق اختصاصی ساختمان به مبحث سیزدهم مقررات ملی رجوع شود.
تبصره ۱: مشخصـات فنـی ترانسـفورماتورهای فشـار متوسـط در نشـریه شـماره ۱-۱۱۰ سـازمان مدیریت و برنامهریزی کشور (مشخصات فنی عمومی و اجرایی تأسیسات برقی سـاختمان) تعیـین شده است.
تبصره ۲: تلفـات بـار و تلفـات بـیبـار در انتخـاب تـوان نـامی، رانـدمان، مشخصـات فنـی و نـوع ترانسفورماتور، سیستم تهویه و تعویض هوای پست برق و غیره، برای صرفهجویی در مصرف بـرق و نیز رتبه انرژی ساختمان، ملاک عمل قرار خواهد گرفت.
۱۹-پ۱۲-۵-۲ حداکثر راندمان انرژی و تلفات ترانسفورماتورهای فشار متوسط
برای هر ترانسفورماتور، حداکثر راندمان آن با استفاده از مقدار تلفات بار و تلفـات بـیبـار محاسـبه میگردد. مقدار آن برای هر نوع و گروه از ترانسفورماتورها، بستگی به استانداردهای رعایت شده به هنگام تولید، توان نامی و نوع ترانسفورماتور دارد. در شرایط کارکرد نرمـال ترانسـفورماتور، ضـریب (K) و یا ضریب مقدار حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتور از رابطه (پ۱۲-۴) محاسبه میگردد.
با اعمال این ضریب در توان نامی ترانسفورماتور، مقـدار تـوان خروجـی ترانسـفورماتور در حـداکثر راندمان از رابطه (پ۱۲-۵) بهدست میآید.
S m =K.S r
تلفات کل (P V ) برای هر نوع ترانسفورماتور، با توجه به مقدار توان کل (توان تقاضـا) یـا بـهعبـارت دیگر توان بار خروجی ترانسفورماتور (S load ) که بخشـی از و یـا کـل مصـرف بـرق سـاختمان را از طریق پست برق اختصاصی تأمین میکند، از رابطه (پ۱۲-۶) محاسبه میگردد.
۱۹-پ۱۲-۵-۳ تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی (OIT)
مقادیر تلفات و ضریب حداکثر راندمان انرژی ترانسفورماتورهای روغنی، در شرایط کارکرد نرمـال و برای توانهای نامی مختلف و ولتاژ کار ۲۰کیلوولت که عمومـاً در اکثـر نقـاط کشـور در تـأمین و تغذیه نیروی برق ساختمان با انشعاب برق فشار متوسط بهکار میرونـد، در جـدول پ۱۲-۱ آمـده است. این جدول شامل مقادیر تلفات بیبار (P o )، تلفات بار (P k ) و ضریب حداکثر راندمان انـرژی برای گروه های ترانسفورماتورهای روغنی میباشد.
در رابطه (پ۱۲-۶) ، چنانچه توان بار خروجی (S load ) برابر مقدار توان نامی ترانسفورماتور باشد. (Sload=Sr)، در این حالت رابطه (پ۱۲-۶) به رابطه (پ۱۲-۷) تبدیل خواهد شد.
P v =P o .P k
۱۹-پ۱۲-۵-۴ تلفات کل ترانسفورماتورهای روغنی
بر اسـاس رابطـه (پ۱۲-۶) تلفـات کـل ترانسـفورماتورهای روغنـی، ارقـام جـدول پ۱۲-۱ بـرای گروههای ترانسفورماتورهای روغنی از جدول پ۱۲-۲ بهدست میآید.
۱۹-پ۱۲-۵-۵ تلفات و ضریب حداکثر راندمان ترانسفورماتورهای خشک (CRT)
مقادیر تلفـات شـامل مقـادیر تلفـات بـیبـار ( P o ) و تلفـات بـار (P k ) و ضـریب حـداکثر رانـدمان ترانسفورماتورهای خشک در شرایط کارکرد نرمال و برای توانهای نامی مختلـف و ولتـاژ کـار ۲۰ کیلوولت که عموماً در اکثر نقاط کشور در تأمین و تغذیـه بـرق سـاختمان بـا انشـعاب بـرق فشـار متوسط بهکار میروند، برای گروه های ترانسفورماتورهای خشک در جدول پ۱۲-۳ آمده است.
جدول c-apn-19-12-1: جدول پ۱۲-۱ تلفات بار، تلفات بیبار و ضریب حداکثر راندمان ترانسفورماتورهای روغنی در توان نامی
جدول c-apn-19-12-2: جدول پ۱۲-۲ تلفات کل ترانسفورماتورهای روغنی در توان نامی
۱۹-پ۱۲-۵-۶ تلفات کل ترانسفورماتورهای خشک
تلفات کل (P v ) برحسب وات برای سه گروه از ترانسفورماتورهای خشک و براسـاس برابـری مقـدار توان خروجی (S load ) و توان نامی (S r ) ترانسفورماتورها و با استفاده از رابطـه (پ۱۲-۵) و مقـادیر تلفات بیبار (P o ) و تلفات بار (P k ) برحسب وات، با اسـتفاده از مقـادیر جـدول پ۱۲-۳ در جـدول پ۱۲-۴ آمده است.
جدول c-apn-19-12-3: جدول پ۱۲-۳ تلفات بیبار و تلفات بار و ضریب حداکثر راندمان ترانسفورماتورهای خشک در توان نامی
جدول c-apn-19-12-4: جدول پ۱۲-۴ تلفات کل در توان نامی ترانسفورماتورهای خشک در توان نامی
۱۹-پ۱۲-۵-۷ ضریب بار ترانسفورماتورهای روغنی و خشک متوسط
ضریب بار ترانسفورماتور (α) در تعیین توان نامی ترانسفورماتور، توان بار خروجـی ترانسـفورماتور، گروه بندی ترانسفورماتور، رده بندی ترانسفورماتور و رتبهبندی ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد این ضریب برای ترانسفورماتورها از رابطه (پ۱۲-۸) بهدست میآید.
۱۹-پ۱۲-۵-۸ تعیین محل استقرار ترانسفورماتور فشار متوسط و یا تابلو برق فشار ضعیف اصلی
بهمنظور صرفهجویی در مصرف انرژی محل استقرار و نصـب ترانسـفورماتور(ها) فشـار متوسـط در پست(ها) برق و یا تابلو(ها) بـرق فشـار ضـعیف اصـلی تـأمین و تغذیـه کننـده کـل مصـرف بـرق پروژههایی که بیش از یک نقطه تمرکز بار دارند، بر اساس محل و مختصات نقاط تمرکز هر یـک از بارها و نیز مقدار مصرف برق هر یک از این نقاط، بایستی طوری در نظـر گرفتـه شـوند کـه ضـمن لحاظ شدن افت ولتاژ مجاز و کاهش طول و مقطع کابلها، مقدار تلفات در شبکه توزیع نیز کاهش یابد. برای این منظور، تعیین و مشخص کردن مرکز ثقل بارها و یا مختصات نهایی نقاط اسـتقرار و نصب ترانسفورماتور(ها) در پست(ها) برق و یا تابلو برق فشار ضعیف اصلی تـأمین و تغذیـه کننـده کل مصرف برق از رابطه (پ۱۲-۹) و رابطه (پ۱۲-۱۰) استفاده میگردد.
۱۹-پ۱۳-۱ استانداردها و آییننامههای مرجع
فهرست آییننامهها و استانداردهای مورد استناد در این مبحث به شرح زیر است:
استانداردهای تعیینشده در مبحث ۵ مقررات ملی در خصـوص مصـالح سـاختمانی، از جملـه عایقهای حرارتی و شیشهها
مبحث نوزدهم: صرفه جویی در مصرف انرژی
بندی را انتخاب کنید تا موارد مرتبط نمایش داده شود