۱۶-۱-۳-۱۳ حفاظت تأسیسات و تجهیزات در برابر اضافه ولتاژ

اضافه ولتاژ گذرا در تأسیسات برق از جمله در پُستهای برق، تأسیسات برق فشار ضعیف و همچنین اضافه ولتاژ ناشی از اثرات صاعقه و یا کلیدزنی، به عملکرد صحیح و سالم تجهیزات، دستگاه ها، اجزاء شبکه تأسیسات برق آسیب رسانده و در مواردی نیز ممکن است برای افراد خطر آفرین باشد. برای این منظور لازم است حفاظتها و تمهیدات ایمنی در تأسیسات برقی به قرار زیر، پیش بینی گردد.

۱-۱۶-۱-۳-۱۳ حفاظت در برابر اضافه ولتاژ در پُست‌های برق

برای جلوگیری از اضافه ولتاژ در شبکه برق فشار ضعیف به دلیل بروز اتصال زمین در تجهیزات شبکه برق فشار متوسط و اثر آن در شبکه برق فشار ضعیف، موارد زیر باید رعایت شود:

  1. الکترود اتصال زمین قسمت برق فشار متوسط از الکترود اتصال زمین قسمت برق فشار ضعیف (متصل به نقطه خنثی ترانسفورماتور) مجزا و مستقل از هم اجرا گردد، که در این صورت پُست برق دارای دو الکترود زمین مستقل خواهد بود ( ردیف پ۱-۱۰-۶ ).

    تبصره ۱: الکترودهای اتصال زمین قسمت برق فشار متوسط و برق فشار ضعیف، هر کدام باید به ترمینال یا شینه اصلی زمین مخصوص خود وصل شوند.

    تبصره ۲: پیش بینی و اجرای الکترودهای اتصال زمین مجزا و مستقل در پُست برق، برای قسمت برق فشار متوسط و برق فشار ضعیف، یعنی دو الکترود برای هر پُست مطمئن تر از یک الکترود مشترک می‌باشد.

  2. در صورتی که به دلایل محدودیتهای اجرایی و یا شرایط طرح، فاصله مناسب بین دو الکترود فراهم نشود و الکترودها در حوزه ولتاژ هم قرار گیرند و یا بدلایل وجود اجسام فلزی مدفون در محل، ایجاد دو الکترود اتصال زمین مستقل امکان پذیر نباشد، ایجاد الکترود مشترک برای سیستم‌های اتصال زمین برق فشار متوسط و برق فشار ضعیف الزامی می‌گردد. در اینصورت مقاومت الکتریکی اتصال زمین در یک الکترود مشترک برای سیستم‌های برق فشار متوسط و برق فشار ضعیف، نباید از یک اهم تجاوز کند.
    تبصره : در صورتی که امکان دستیابی به مقاومت یک اهم در الکترود اتصال زمین مشترک امکان پذیر نباشد، کلیدهای حفاظتی اتوماتیک تابلوهای فشار متوسط در پُست برق در زمان مناسب، جریان اتصالی در شبکه فشار متوسط را باید قطع کند ( ردیف پ ۱-۱۰-۶-۹ )

۲-۱۶-۱-۳-۱۳ حفاظت در برابر اضافه ولتاژ در تأسیسات برق فشار ضعیف

برای حفاظت در مقابل اضافه ولتاژ در تأسیسات برق فشار ضعیف موارد زیر باید رعایت گردد:

  1. برای جلوگیری از اضافه ولتاژ در هادی خنثی در صورت بروز اتصال بین هادی فاز و هادی خنثی، تجهیزات حفاظتی در مقابل اضافه ولتاژ باید در مدار پیش بینی گردد.

  2. قطع هادی خنثی باعث مواج شدن ولتاژ بین فازها و هادی خنثی شده و موجب شکست عایق بندی و در نتیجه سوختن لوازم و تجهیزات الکتریکی می‌شود. برای این منظور باید تمهیدات لازم برای پیشگیری از قطع هادی خنثی پیش بینی گردد.

تبصره ۱: مسیر مجاری عبور و شرایط اجرایی مدارهای برق فشار ضعیف باید طوری در نظر گرفته شود که از احتمال اتصال تصادفی هادی فاز به سیستم اتصال زمین شبکه کامپیوتر و سیستم‌های فن آوری اطلاعات (IT) که باعث بروز تغییرات شدید ولتاژ در آن شبکه‌ها می‌گردد، جلوگیری شود.

تبصره ۲: برای حفاظت مصارف برقی سه فاز موتوری و یا سایر مصارف برقی دیگر که قطع فاز و جابجایی فاز به آن‌ها آسیب می‌رساند، بایستی از رله کنترل فاز و یا هر مکانیسم مشابه دیگری استفاده گردد.

۳-۱۶-۱-۳-۱۳ حفاظت در برابر اضافه ولتاژ ناشی از اثرات صاعقه

تجهیزات، دستگاه‌ها و سیستم‌های مختلف تأسیسات برقی از جمله دستگاه‌های الکترونیکی حساس و گران قیمت، شبکه‌های کامپیوتری و سیستم‌های فن آوری اطلاعات (IT) که امروزه در ساختمان‌های بزرگ و یا خاص بصورت گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند، باید در مقابل اضافه ولتاژ ناشی از اثرات صاعقه حفاظت گردند. این تجهیزات حفاظتی اصطلاحاً برقگیر حفاظتی نامیده می‌شوند که برای محدود کردن اثرات اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه روی تأسیسات برق از جمله شبکه توزیع نیرو، در تابلو ورودی برق اصلی پست برق ساختمان و یا سایر تابلوهای برق مورد استفاده قرار می‌گیرند، و دارای الزاماتی به قرار زیر می‌باشند:

  1. تجهیزات برقگیر حفاظتی در صورت نیاز، در اولین تابلو برق در نقطه ورودی و محل تحویل نیروی برق به ساختمان (سرویس مشترک) و یا در اولین تابلوی برق فشار ضعیف (تابلوی اصلی) در سیستم توزیع نیرو در نظر گرفته می‌شود.

  2. اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه به بعضی از دستگاه‌های الکترونیکی حساس و گران قیمت و یا مشابه آن‌ها، آسیب رسانده و کارکرد آن‌ها را مختل می‌نماید. تابلوهای تغذیه کننده دستگاه‌های فوق باید علاوه بر دارا بودن سایر حفاظتهای لازم دیگر، تجهیزات برقگیر حفاظتی مخصوص به خود را نیز داشته باشد ( شکل شماره ۱۳-۳-۱-۱۶-۳ ).

  3. تجهیزات برقگیر حفاظتی در هر تابلوی برق باید با یک برچسب مخصوص و دائمی مشخص شده باشد.

  4. تجهیزات برقگیر حفاظتی بر اساس سطح و یا تراز ولتاژ حفاظت، جریان تخلیه الکتریکی، جریان حداکثر و یا جریان ضربه و سایر مشخصات دیگر آن‌ها انتخاب می‌گردند.

    تبصره : لازم به ذکر است که در تأسیسات برق ۴۰۰/۲۳۰ ولت، سطح و یا تراز ولتاژ عملکرد برقگیر حفاظتی از ۲/۵ کیلوولت بیشتر نمی باشد.

  5. تجهیزات برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم‌های نیرو باید در نقاط مشخص و مطابق شکل‌های شماره ( ۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ تا ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴ )، نصب شوند.

توضیحات علائم شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۳ به قرار زیر است:

  • PD : وسیله حفاظتی (فیوز) برقگیر حفاظتی

  • SPD : برقگیر حفاظتی

  • E/I: دستگاه و یا تجهیزاتی که در مقابل اضافه ولتاژ حفاظت می شود .

تصویر
شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۳- طرحواره نصب وسیله حفاظتی و برقگیر حفاظتی در تابلو برق تغذیه کننده دستگاه و یا تجهیزات

شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۳- طرحواره نصب وسیله حفاظتی و برقگیر حفاظتی در تابلو برق تغذیه کننده دستگاه و یا تجهیزات

۴-۱۶-۱-۳-۱۳ محل قرارگیری وسیله حفاظتی و برقگیر حفاظتی

محل قرارگیری وسیله حفاظتی و برقگیر حفاظتی در سیستم‌های نیروی TT, TN و IT در شکلهای شماره ( ۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ تا ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴ ) نمایش داده شده است.

توضیحات علائم شکلهای ۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ تا ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴ به قرار زیر است:

  • ۳ : ترمینال یا شینه اتصال زمین اصلی 

  • ۴ : برقگیر حفاظتی

  • ۵ : اتصال هادی حفاظتی به برقگیر حفاظتی با گزینه های ۵a و یا ۵b             

  • ۶: تجهیزاتی که باید محافظت شود

  • ۷ : کلید حفاظتی جریان باقیمانده

  • F۱: وسیله حفاظتی اصلی تابلو

  • F۲: وسیله حفاظتی برقگیر حفاظتی

  • R A : الکترود اتصال زمین تأسیسات 

  • R B : الکترود اتصال زمین سیستم نیرو (به توصیه سازنده برقگیر حفاظتی)

  • فازها  = L۱, L۲, L۳                    

  • هادی خنثی = N                           

  • هادی حفاظتی = PE

تصویر
شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TN (سه فاز)

شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TN (سه فاز)

تصویر
شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۲:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TT با قرارگیری برقگیر حفاظتی در طرف تغذیه بار و بعد از کلید حفاظتی جریان باقی مانده (RCD)

شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۲:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TT با قرارگیری برقگیر حفاظتی در طرف تغذیه بار و بعد از کلید حفاظتی جریان باقی مانده (RCD)

تصویر
شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۳:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TT با قرارگیری برقگیر حفاظتی قبل از کلید حفاظتی جریان باقی مانده (RCD)

شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۳:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی TT با قرارگیری برقگیر حفاظتی قبل از کلید حفاظتی جریان باقی مانده (RCD)

تصویر
شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی IT

شکل ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴ طرحواره نصب برقگیر حفاظتی در شبکه توزیع سیستم نیروی IT

تبصره ۱: در دیاگرام های شکلهای شماره (۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ تا ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴) تجهیزاتی که باید توسط برقگیر حفاظتی محافظت شوند بطور شماتیک بصورت یک فاز نشان داده شده اند.

تبصره ۲: محل نصب برقگیر حفاظتی در دیاگرام های شکلهای شماره (۱۳-۳-۱-۱۶-۱:۴ تا ۱۳-۳-۱-۱۶-۴:۴) در تابلوی برق اصلی فشار ضعیف می باشد.

تبصره ۳: برقگیر حفاظتی بر اساس نیاز و کاربری در سه سطح ولتاژ تولید و ساخته می شوند.

تبصره ۴: ترکیب برقگیرهای حفاظتی ۴a نمایش داده شده در شکل شماره ۱۳-۳-۱-۱۶-۳:۴ با برقگیر حفاظتی، ۴ حفاظت لازم در مقابل اضافه ولتاژ را در سطح دو تقسیم بندی ولتاژ (تبصره ۳) انجام می دهد.


نظرات (0)

برای ثبت نظر، لطفا وارد شوید یا ثبت‌نام کنید.

در حال بارگذاری نظرات...