۴-۲۲-۹ الزامات اجرایی مصالح و مخلوط بتن

۱-۴-۲۲-۹ سیمان

۱-۱-۴-۲۲-۹

سیمان‌های مصرفی در بتن باید با توجه به مقاومت مورد نظر، شرایط محیطی و ابعاد سازه انتخاب شوند. سیمان‌های تولیدی در کشور به دو روش گروه بندی شده و در استانداردها آورده شده اند. در روش اول، که قدمت طولانی تری دارد. به نگرش آیین نامه‌های آمریکا، و در روش دوم به نگرش آیین نامه‌های اروپا توجه شده است. در گروه بندی روش دوم، الزامات مربوط به دوام بتن با دقت بیشتری رعایت گردیده اند. در این مبحث استفاده از گروه بندی در هر دو روش، به شرط رعایت استانداردهای آن‌ها، مجاز می‌بانند.

۲-۱-۴-۲۲-۹

جزئیات گروه بندی سیمانها در دو روش فوق در جدولهای ۹-۲۲-۱ و ۹-۲۲-۲ ارائه شده اند.

جدول

نام سیمان

نوع سیمان

مشخصات کاربرد

شماره ی استاندارد ملی

پرتلند

یک

معمولی برای کارهای عمومی، این سیمان در رده‌های مقاومتی 32.5، 42.5 و 52.5 مگاپاسکال تولید می‌شود.

دو

اصلاح شده؛ با گرما زایی متوسط و مقاومت متوسط در مقابل سولفات ها

سه

با آهنگ سریع رشد مقاومت و گرما زایی بیشتر

چهار

با آهنگ کند رشد مقاومت و گرما زایی بسیار کم

پنج

با مقاومت زیاد در مقابل سولفاتها

پرتلند آمیخته

پوزولانی

برای مشخصات کاربرد به مبحث پنجم مقررات ملی مراجعه شود.

سرباره ای

آهگی

سفید

زئولیتی

مرکب

جدول c-9-22-1جدول ۹-۲۲-۱ گروه بندی سیمانها در روش اول

جدول

نام سیمان

نوع سیمان

مشخصات کاربرد

شماره ی استاندارد ملی

پرتلند

CEM I

این سیمان در رده‌های مقاومتی سیمان نوع ۱ در جدول ۹-۲۲-۱ ، و با آهنگ رشد مقاومت کم، عادی و سریع تولید می‌شود.

پرتلند آمیخته

CEM II

مانند گروه CEM I و دارای مواد جایگزین مانند پوزولان‌ها و سرباره

سرباره ای

CEM III

با جایگزینی به میزان ۳۶ تا ۹۵ درصد

پوزولانی

CEM IV

با جایگزینی بیش از ۴۵ درصد

مرکب

CEM V

با جایگزینی بین ۲۰ تا ۶۵ درصد از ترکیب مواد جایگزین

جدول c-9-22-2جدول ۹-۲۲-۲ گروه بندی سیمانها در روش دوم

۳-۱-۴-۲۲-۹

استفاده از مواد چسباننده ی جایگزین سیمان شامل انواع زیر در بتن مجاز است.

  1. پوزولان‌های طبیعی استاندارد ملی ۳۴۳۳ ،

  2. دوده ی سیلیسی (میکرو سیلیس)؛ استاندارد ملی ۱۳۲۷۸ .

  3. خاکستر بادی؛ ASTM C618 ،

  4. متاکائولین؛ ASTM C618 ،

۴-۱-۴-۲۲-۹

در محاسبه ی نسبت آب به سیمان (w/c) در مخلوط بتن، وزن سیمانها و مواد جایگزین آن‌ها باید به حساب آورده شود.

۲-۴-۲۲-۹ سنگ دانه

۱-۲-۴-۲۲-۹

سنگ دانه‌های مورد استفاده در بتن، شامل سنگ دانه‌های معمولی و سنگ دانه‌های سبک یا سبک دانه‌ها باید به گونه‌ای باشند که نیازهای طرح به لحاظ مقاومت، دوام در شرایط محیطی مهاجم کارایی و روانی مناسب در ساخت، تامین شوند.

۲-۲-۴-۲۲-۹

انتخاب سنگ دانه‌ها باید با منظور نمودن ضوابط استاندارد ملی ۳۰۲ برای سنگ دانه‌های معمولی، و استاندارد ملی ۴۹۸۵ برای سنگ دانه‌های سبک، صورت گیرد.

۳-۲-۴-۲۲-۹

مشخصات مورد توجه در سنگ دانه‌های درشت و ریز عبارتند از:

  1. درشت دانه ها:

    دانه بندی، مواد زیان آور، سلامت (در صورت لزوم)، مقاومت سایشی، دانه‌های پولکی و کشیده، و واکنش زایی با قلیایی‌ها (در صورت لزوم)

  2. ریزدانه ها:

    دانه بندی، مواد زیان آور، ناخالصی‌های آلی، سلامت (در صورت لزوم)، و واکنش زایی با قلیایی‌ها (در صورت لزوم).

۴-۲-۴-۲۲-۹

سنگ دانه‌های بازیافتی (حاصل از خرد کردن قطعات بتنی بدون فولاد) و باز فرآوری شده را می‌توان در بتنهای سازه‌ای مصرف نمود؛ مشروط بر آن که ضوابط آیین نامه ی بتن ایران، آبا، رعایت شوند.

۳-۴-۲۲-۹ آب مصرفی بتن

۱-۳-۴-۲۲-۹

آب مصرفی در بتن و عمل آوری آن باید عاری از هر گونه مواد یا محلول هایی باشد که عملکرد مطلوب بتن را در کوتاه مدت و در دراز مدت، دچار اختلال نمایند. ضوابط مربوط به محدودیتهای آب مصرفی و آزمایشهای مربوط به آن‌ها در استاندارد ملی ۱۴۷۴۸ ارایه شده و همراه با الزامات تعیین شده در این بخش، باید رعایت شوند.

۲-۳-۴-۲۲-۹

الزامات ارائه شده برای آب، شامل آب به کار رفته در ساخت بتن، یخ مورد مصرف برای سرد کردن بتن یا اجزای آن، آب آزاد موجود در سنگ دانه ها، آب مورد مصرف در کامیون حمل بتن و آب به کار رفته در ساخت مواد افزودنی شیمیایی یا دوغاب سازی مواد افزودنی معدنی می‌باشند.

۳-۳-۴-۲۲-۹

در مواردی که از آب آشامیدنی برای ساخت و عمل آوری بتن استفاده می‌شود، اگر آب مزه یا بوی مشخصی نداشته، تمیز و صاف بوده و همچنین شواهدی از تاثیر منفی آن بر مشخصات بتن یافت نشوند، نیازی به انجام آزمایش‌های کنترل کیفیت آن نیست.

۴-۳-۴-۲۲-۹

استفاده از آب بازیافت شده ی کارخانه‌های تولید بتن، به تنهایی و یا در ترکیب با آب آشامیدنی یا آب چاه، در تولید بتن به شرطی مجاز است که دارای شرایط بند ۹-۲۲-۴-۳-۱ باشند.

۵-۳-۴-۲۲-۹

میزان pH آب در همه ی موارد باید بین 5/0 تا 8/5 باشد.

۶-۳-۴-۲۲-۹

مواد زیان آور موجود در آب نباید از مقادیر داده شده در جدول ۹-۲۲-۳ تجاوز کنند.

جدول

مواد شیمیایی

مقدار مجاز

مقدار مجاز یون کلرید در بتن آرمه در شرایط مرطوب یا با قطعات جاگذاری شده، ppm

1000

سولفات بر حسب SO4، ppm

3000

میزان قلیاییت معادل Na 2 O+0.658K 2 O ، ppm

600

جدول c-9-22-3جدول ۹-۲۲-۳ حداکثر مواد شیمیایی مجاز در آب

۷-۳-۴-۲۲-۹

در مواردی که آب مصرفی در بتن به لحاظ دارا بودن مواد مضر موثر بر گیرش، سخت شدن، مقاومت، آهنگ رشد مقاومت، تغییر حجم، خوردگی میلگردها و کارایی بتن مشکوک باشد، می‌توان با ساخت نمونه ی ملات و خمیر سیمان شاهد با آب مقطر یا آب آشامیدنی و مقایسه ی آن با ملات یا خمیر سیمان حاوی آب مشکوک مورد نظر، موارد (الف) تا (پ) زیر را کنترل نمود:

  1. مقاومت ۷ روزه ی نمونه ی حاوی آب غیر آشامیدنی یا غیر استاندارد باید حداقل ۹۰ درصد مقاومت فشاری ملات شاهد باشد.

  2. زمان گیرش خمیر سیمان حاوی آب مشکوک نباید زودتر از 1/0 و دیرتر از 1/5 ساعت نسبت به مخلوط شاهد باشد.

  3. میزان انبساط به دست آمده از آزمایش سلامت سیمان در آزمون ساخته شده با آب مشکوک، از حد مجاز انبساط یا انقباض استاندارد سیمان مصرفی بیشتر نباشد.

۴-۴-۲۲-۹ مواد افزودنی

۱-۴-۴-۲۲-۹

مواد افزودنی که برای تعدیل مشخصات بتن در موارد خاص به کار برده می‌شوند، باید عملکرد مطلوبشان، با انجام آزمون‌های خاص، تایید شود. مشخصات افزودنی‌ها در استاندارد ملی ۱-۲۹۳۰ و ۲-۲۹۳۰ آورده شده و باید رعایت گردند.

۲-۴-۴-۲۲-۹

مشخصات مورد توجه در هر افزودنی و آزمون هایی که در صورت لزوم، باید بر روی آن‌ها انجام شود، در جدول ۹-۲۲-۴ ارائه شده اند.

جدول

نوع

مواردی که باید کنترل شوند

کلیه ی مواد افزودنی

یکنواختی، رنگ، ترکیبات موثر، pH، چگالی نسبی، مقدار مواد خشک (فقط برای افزودنی مایع)، تاثیر بر گیرش، کل کلرین (کلر)، کلرید محلول در آب، قلیایی معادل، رفتار از نظر خوردگی فولاد.

کندگیر کننده

زمان گیرش اولیه، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

تند گیرکننده

زمان گیرش اولیه، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

زود سخت کننده

مقاومت فشاری، مقداری هوای بتن تازه

حباب ساز

مقدار هوای بتن تازه، مشخصات حباب‌های هوا در بتن سخت حباب ساز شده، مقاومت فشاری.

نگه دارنده ی آب

آب انداختگی، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

کاهنده ی جذب آب

جذب مویینه، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

کاهنده ی آب/ روان کننده (با هدف کاهندگی آب)

میزان کاهش آب، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن.

فوق کاهنده آب / فوق روان کننده (با هدف کاهندگی آب)

میزان کاهش آب، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن

فوق کاهنده ی آب / فوق روان کننده (با هدف افزایش روانی)

افزایش روانی، حفظ و تداوم روانی، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

کندگیر کننده، کاهنده ی آب / روان کننده

مقاومت فشاری، زمان گیرش، میزان کاهش آب، مقدار هوای بتن تازه.

تندگیر کننده، کاهنده ی آب / روان کننده

مقاومت فشاری، زمان گیرش اولیه، میزان کاهش آب، مقدار هوای بتن تازه.

کندگیر کننده ، فوق کاهنده ی آب / فوق روان کننده (با هدف کاهش آب و هوای بتن تازه. کندگیری)

مقاومت فشاری، زمان گیرش اولیه، میزان کاهش آب، مقدار هوای بتن تازه.

کندگیر کننده، فوق کاهنده ی آب/ فوق روان کننده ی (با هدف افزایش روانی و کندگیری)

حفظ و تداوم روانی، مقاومت فشاری، مقدار هوای بتن تازه.

جدول c-9-22-4جدول ۹-۲۲-۴ مشخصات و آزمونهای لازم در افزودنی ها

۵-۴-۲۲-۹ الیاف فولادی

۱-۵-۴-۲۲-۹

الیاف فولادی در بتن برای تامین مقاومت کششی آن، در جهت مقابله با ترک خوردگی‌های ناشی از بارها و عوامل محیطی به کار برده می‌شوند. این الیاف باید آجدار باشند و الزامات بندهای الف و ب زیر را بر آورده نمایند:

  1. نسبت طول به قطر آن‌ها بین ۵۰ تا ۱۰۰ باشد. لازم به ذکر است که الیاف تولیدی اکثرا دارای مقطع دایره‌ای به قطر 0/4 تا 1/3 میلی متر و طول ۲۵ تا ۶۳ میلی متر هستند.

۶-۴-۲۲-۹ مخلوط بتن

۱-۶-۴-۲۲-۹ اطلاعات طراحی

  1. برای هر مخلوط بتن الزامات بندهای ۱ تا ۸ زیر، با توجه به شرایط محیطی و ضوابط طراحی، باید منظور شوند.

    1- حداقل مقاومت فشاری مشخصه ی بتن، f' c .

    ۲- سن آزمایش مقاومت بتن، f' c ، چنان چه متفاوت از ۲۸ روز باشد.

    ۳- حداکثر نسبت آب به سیمان لازم برای دوام در بدترین شرایط محیطی بر اساس پیوست ۹-پ1 .

    ۴- اندازه ی اسمی بزرگترین سنگ دانه نباید از حداقل موارد زیر بزرگتر باشد:

    • یک پنجم کوچکترین بعد داخلی قالب،

    • یک سوم ضخامت دال،

    • سه چهارم حداقل فاصله ی آزاد میان آرماتورهای تکی یا گروهی،

    • سه چهارم حداقل ضخامت پوشش بتنی روی آرماتورها.

    ۵- الزامات مربوط به دوام بتن که باید در طرح رعایت شوند، با توجه به رده بندی شرایط محیطی در جدول ۹ -پ ۱-۱ و محدودیت‌های مربوط به هر یک از آن‌ها در پیوست 9-پ1 .

    ۶- چگالی متعادل در بتن سبک دانه (تخمینی از چگالی بتن پس از خشک شدن).

    ۷- ارائه ی نسبت‌های حجمی سبک دانه‌ها در مخلوط‌های بتن سبک به منظور تعیین مقدار λ، اگر در طراحی استفاده شده اند.

    ۸- الزامات مربوط به بتن با الیاف فولادی، چنان چه مطابق بند ۹-۲۲-۴-۵ برای مقاومت کششی مصرف شده باشند.

  2. الزامات مربوط به مقاومت آتشپادی سازه.

  3. مقاومت فشاری مورد نیاز بتن در مراحل تعیین شده در فرآیند ساخت، برای هر بخش از سازه مطابق آن چه مهندس طراح منظور نموده است.

۲-۶-۴-۲۲-۹ الزامات اجرایی

  1. مقاومت فشاری مورد نیاز در مراحل مختلف ساخت برای هر بخش از سازه که توسط مهندس طراح سازه مشخص نشده باشد، باید برای تایید و بازنگری ارائه شود.

  2. محدودیت‌های مربوط به دوام بتن برای شرایطی که در بند ۹-۲۲-۴-۶-۱-الف(۵) تعیین شده اند، باید تامین شوند.

  3. برای بتن هایی که در معرض سولفات قرار می‌گیرند، گزینه‌های دیگری از ترکیب مواد، به جز آن چه در بند ۹-۲۲-۴-۶-۱ الف (۵) آورده شده نیز مجاز خواهند بود؛ مشروط بر آن که آزمایشهای مقاومت در برابر سولفات، ضوابط بند ۹-پ۱-۴ را برآورده نمایند.

  4. مقدار الیاف فولادی مصرف شده در بتن، موضوع بند ۹-۲۲-۴-۵ نباید از ۶۰ کیلو گرم در متر مکعب کمتر باشد.

  5. الزامات بندهای (۱) و (۲) زیر باید در طرح مخلوط بتن هایی که در زمان بهره برداری در معرض رطوبت قرار می‌گیرند، رعایت شوند.

    ۱- سنگ دانه‌ها فاقد واکنش قلیایی- سیلیسی بوده، و یا تمهیدات لازم برای مقابله با این واکنش پیش بینی شده باشند.

    ۲- سنگ دانه‌ها فاقد واکنش قلیایی-کربناتی بوده یا تمهیدات لازم برای مقابله با این واکنش پیش بینی شده باشند.

۷-۴-۲۲-۹ طرح مخلوط بتن

۱-۷-۴-۲۲-۹ الزامات اجرایی

  1. طرح مخلوط بتن باید چنان تعیین شود که بتن شرایط (۱) تا (۳) زیر را برآورده نماید.

    1- جای دهی بدون جدا شدگی در داخل قالب و زوایای آن و اطراف میلگردها،

    ۲- شرایط محیطی مشخص شده در زبر بندهای (الف) و (ب) در بند ۹-۲۲-۴-۶-۱ ،

    ۳- انطباق بر رده ی مورد نظر، به کمک آزمایش مقاومت نمونه‌های عمل آوری شده استاندارد

  2. طرح مخلوط بتن باید مطابق روش طرح مخلوط ملی یا روش دیگری که توسط آزمایشگاه دارای صلاحیت ارائه شده باشد، انجام گردد. استفاده از هر روش در صورت برآورده نمودن خواسته‌های مندرج در مشخصات فنی پروژه، و رعایت رابطه ی حجم مطلق قابل قبول می‌باشد. از نتایج آزمایش مقاومت که برای مستند سازی طرح مخلوط به کار می‌روند، نباید بیش از دو سال گذشته باشد.

  3. مصالح بتن که برای طرح مخلوط به کار برده می‌شوند، باید از همان موادی باشند که در پروژه ی مورد نظر به کار برده خواهند شد.

  4. در مواردی که در بخشهای مختلف سازه، از انواع و رده‌های مختلف بتن استفاده می‌شود، برای هر یک از آن‌ها باید طرح مخلوط جداگانه مطابق الزامات اجرایی این بند باشد.

۸-۴-۲۲-۹ مستند سازی مشخصات مخلوط بتن

۱-۸-۴-۲۲-۹ الزامات اجرایی

  1. مستند سازی مشخصات مخلوط بتن قبل از استفاده از بتن و یا قبل از هر گونه تغییر در آن باید به تایید مهندس ناظر برسد. این مستندات باید در بر دارنده ی شواهد کافی در مورد انطباق آن‌ها با الزامات طرح و نیز مبتنی بر نتایج آزمایش‌های کارگاهی یا آزمایشگاهی باشند. شرایط آزمایشهای کارگاهی باید نظیر شرایط مورد انتظار در پروژه باشند.

  2. در مواردی که داده‌های آزمایشی کارگاهی یا آزمایشگاهی موجود نبوده و f' c کوچکتر از ۲۵ مگاپاسکال باشد، طرح مخلوط بتن می‌تواند بر اساس اطلاعات یا تجارب دیگری که مورد تایید مهندس ناظر باشند، انجام شود. در مواردی که f' c مساوی یا بزرگتر از ۲۵ مگاپاسکال است، داده‌های آزمایشی برای مستند سازی طرح مخلوط الزامی هستند.

  3. در مواردی که حین عملیات ساخت، نتایجی به دست آورده شوند که به صورت مستمر بیش از معیار پذیرش آزمایش نمونه‌های استاندارد باشند، تغییر مخلوط بتن برای کاهش مقاومت متوسط آن به تشخیص و تایید مهندس ناظر مجاز خواهد بود؛ مشروط بر آن که محدودیت نسبت آب به سیمان رعایت شود. بدین منظور لازم است شواهد قابل قبول مبتنی بر انطباق مخلوط تغییر یافته با الزامات مدارک ساخت به مهندس ناظر ارائه شوند.


نظرات (0)

برای ثبت نظر، لطفا وارد شوید یا ثبت‌نام کنید.

در حال بارگذاری نظرات...