۵.I.۱مقدمه مبحث
۵.۱کلیات
۵.۱.۱هدف و دامنۀ کاربرد
۵.۱.۲دسته بندی مصالح
۵.۱.۳استانداردها
۵.۱.۴ویژگیها و مشخصات فنی
۵.۱.۵تأیید کیفیت
۵.۱.۶مطابقت با استاندارد
۵.۱.۷استفاده مجدد
۵.۱.۸مصالح و فرآوردههای نوین
۵.۱.۹انبار کردن
۵.۱.۱۰ساخت و تولید در کارگاه
۵.۱.۱۱الزامات واکنش در برابر آتش برای مصالح ساختمانی
۵.۲سیمان هیدرولیکی
۵.۲.۱تعریف
۵.۲.۲دسته بندی
۵.۲.۳استانداردها
۵.۲.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۲.۵سازگاری
۵.۲.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۳آهک و فرآورده های آن
۵.۳.۱آهک ساختمانی
۵.۳.۲فرآوردههای آهکی
۵.۳.۳استانداردها
۵.۳.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۳.۵سازگاری
۵.۳.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۴گچ و فرآورده های آن
۵.۴.۱تعریف
۵.۴.۲دسته بندی
۵.۴.۳استانداردها
۵.۴.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۴.۵سازگاری
۵.۴.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۵ملات های ساختمانی
۵.۵.۱تعریف
۵.۵.۲دسته بندی
۵.۵.۳استانداردها
۵.۵.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۵.۵سازگاری
۵.۵.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۶سنگ های ساختمانی
۵.۶.۱تعریف
۵.۶.۲دسته بندی
۵.۶.۳استانداردها
۵.۶.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۶.۵سازگاری
۵.۶.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۷سنگدانه ها
۵.۷.۱تعریف
۵.۷.۲دسته بندی
۵.۷.۳استانداردها
۵.۷.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۷.۵سازگاری
۵.۷.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۸کاشی سرامیکی
۵.۸.۱تعریف
۵.۸.۲دسته بندی
۵.۸.۳استانداردها
۵.۸.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۸.۵سازگاری
۵.۸.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۹فرآورده های سفالی و آجرها
۵.۹.۱تعریف
۵.۹.۲دسته بندی
۵.۹.۳استانداردها
۵.۹.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۹.۵سازگاری
۵.۹.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۰ فرآورده های سیمانی
۵.۱۰.۱تعریف
۵.۱۰.۲دسته بندی
۵.۱۰.۳استانداردها
۵.۱۰.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۰.۵سازگاری
۵.۱۰.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۱قیر و قطران
۵.۱۱.۱تعریف
۵.۱۱.۲دسته بندی
۵.۱۱.۳استانداردها
۵.۱۱.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۱.۵سازگاری
۵.۱۱.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۲عایق های رطوبتی
۵.۱۲.۱تعریف
۵.۱۲.۲دسته بندی
۵.۱۲.۳استانداردها
۵.۱۲.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۲.۵بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۳عایق های حرارتی
۵.۱۳.۱تعریف
۵.۱۳.۲دسته بندی
۵.۱۳.۳استانداردها
۵.۱۳.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۳.۵سازگاری
۵.۱۳.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۴شیشه
۵.۱۴.۱تعریف
۵.۱۴.۲دسته بندی
۵.۱۴.۳استانداردها
۵.۱۴.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۴.۵سازگاری
۵.۱۴.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۵یراق آلات ساختمانی
۵.۱۵.۱تعریف
۵.۱۵.۲دسته بندی
۵.۱۵.۳استانداردها
۵.۱۵.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۵.۵بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۶رنگ ها و پوشش های ساختمانی
۵.۱۶.۱تعریف
۵.۱۶.۲دسته بندی
۵.۱۶.۳استانداردها
۵.۱۶.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۶.۵سازگاری
۵.۱۶.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۷پلیمرهای ساختمانی
۵.۱۷.۱تعریف
۵.۱۷.۲دسته بندی
۵.۱۷.۳استانداردها
۵.۱۷.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۷.۵سازگاری
۵.۱۷.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۱۸چوب و فرآورده های آن
۵.۱۸.۱تعریف
۵.۱۸.۲دسته بندی
۵.۱۸.۳استانداردها
۵.۱۸.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۸.۵سازگاری
۵.۱۸.۶بسته بندی، حمل و نقل و نگهداری
۵.۱۹آهن، فرآورده های آهنی و مصالح جوشکاری
۵.۱۹.۱تعریف
۵.۱۹.۲دسته بندی
۵.۱۹.۳استانداردها
۵.۱۹.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۱۹.۵سازگاری
۵.۱۹.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵.۲۰فلزات غیرآهنی
۵.۲۰.۱تعریف
۵.۲۰.۲دسته بندی
۵.۲۰.۳استانداردها
۵.۲۰.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۲۰.۵سازگاری
۵.۲۱نانو مواد
۵.۲۱.۱تعریف
۵.۲۱.۲دسته بندی
۵.۲۱.۳استانداردها
۵.۲۱.۴ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۵.۲۱.۵سازگاری
۵.۲۱.۶بسته بندی، حمل و نگهداری
۵-A۱پیوست ۱: مصالح نوین
۵-A۱.۱پ۱-۱ معرفی مختصر تعدادی از نانومواد
۵-A۱.۲پ۱-۲ رنگهای نانویی
۵-A۱.۳پ۱-۳ شیشههای نانویی
۵-A۱.۴پ۱-۴ کاشی سرامیکی نانویی
۵-A۱.۵پ۱-۵ قیر و آسفالت نانویی
۵-A۱.۶پ۱-۶ گچ اصلاح شده با نانومواد
۵-A۱.۷پ۱-۷ محصولات چوبی اصلاح شده با نانومواد
۵-A۱.۸پ۱-۸ سیمانهای نانویی
۵-A۱.۹پ۱-۹ فناوری نانو در صنایع فلزی در صنعت ساخت و ساز
۵-A۱.۱۰پ۱-۱۰ سامانه ساخت و ساز خشک با صفحات روکش دار گچی
۵-A۱.۱۱پ۱-۱۱ سامانههای مرکب عایق حرارتی بیرونی اتیکس
۵-A۱.۱۲پ۱-۱۲ پنلهای خودایستای دارای عایق حرارتی با دو رویه فلزی
۵-A۱.۱۳پ۱-۱۳ میراگرهای جاری شونده (تسلیمی)
۵-A۱.۱۴پ۱-۱۴ میراگرهای ویسکوالاستیک
۵-A۱.۱۵پ۱-۱۵ میراگر ویسکو پلاستیک
۵-A۱.۱۶پ۱-۱۶ جداگرهای لرزهای
۵-A۱.۱۷پ۱-۱۷ ژئوسینتتیک ها
۵-A۱.۱۸پ۱-۱۸ عایق رطوبتی مایع بکاررونده
۵-A۲پیوست ۲: استانداردهای مرجع
۵-A۲.۱پ۲-۱ استانداردهای مرجع
۵-A۲.۲پ۲-۲ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲: سیمان هیدرولیکی
۵-A۲.۳پ۲-۳ استانداردهای مرجع فصل ۵-۳: آهک و فرآوردههای آن
۵-A۲.۴پ۲-۴ استانداردهای مرجع فصل ۵-۴: گچ و فرآوردههای آن
۵-A۲.۵پ۲-۵ استانداردهای مرجع فصل ۵-۵: ملاتهای ساختمان
۵-A۲.۶پ۲-۶ استانداردهای مرجع فصل ۵-۶: سنگ ساختمانی
۵-A۲.۷پ۲-۷ استانداردهای مرجع فصل ۵-۷: سنگدانه ها
۵-A۲.۸پ۲-۸ استانداردهای مرجع فصل ۵-۸: کاشی سرامیکی
۵-A۲.۹پ۲-۹ استانداردهای مرجع فصل ۵-۹: فرآوردههای رسی سفالی و آجرها
۵-A۲.۱۰پ۲-۱۰ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۰: فرآوردههای سیمانی
۵-A۲.۱۱پ۲-۱۱ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۱: قیر و قطران
۵-A۲.۱۲پ۲-۱۲ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۲: عایقهای رطوبتی
۵-A۲.۱۳پ۲-۱۳ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۳: عایقهای حرارتی
۵-A۲.۱۴پ۲-۱۴ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۴: شیشه
۵-A۲.۱۵پ۲-۱۵ استانداردهای مرجع فصل ۵- ۱۵: یراق آلات ساختمانی
۵-A۲.۱۶پ۲-۱۶ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۶: رنگ و پوششهای ساختمانی
۵-A۲.۱۷پ۲-۱۷ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۷: پلیمرهای ساختمانی
۵-A۲.۱۸پ۲-۱۸ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۸: چوب و فرآوردههای آن
۵-A۲.۱۹پ۲-۱۹ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۹: آهن، فرآوردههای آهنی و مصالح جوشکاری
۵-A۲.۲۰پ۲-۲۰ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲۰: فلزات غیر آهنی
۵-A۲.۲۱پ۲-۲۱ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲۱: نانومواد
۵-A۳پیوست ۳: واژه نامه
مبحث پنجم: مصالح و فرآوردههای ساختمانی
مقدمه مبحث
مجموعه پیش رو ویرایش پنجم مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان با عنوان " مصالح و فرآوردههای ساختمانی" میباشد و هدف از تدوین آن ارائه مشخصات فنـی مـواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی به منظور حفظ ایمنی، بهداشت، محیط زیست، دوام مناسب و صرفه اقتصادی در ساختمان است.
با توجه به اهمیت مواد و مصالح و فرآوردههای ساختمانی در صنعت ساختمان و تولیدات جدید که با هدف مصرف انرژی کمتر، آلایندگی کمتر، دوام بیشتر و در راستای توسعه پایدار پایه گذاری شده اند، کمیته مبحث پنجم در پروژهای اکثر آئین نامهها و دستورالعمل های کشورهای پیشرفته و در حال توسعه جهان را مطالعه و بررسی نموده و در انتها شیوه بین المللی ISO برای فصل بندی مبحث پنجم جدید را انتخاب نموده است.
تولیدات و فرآوردههای جدید مصالح ساختمانی، ویژگی ها و مشخصات فنی مصالح و آخرین استانداردهای تدوین شده جهانی و سازمان ملی استاندارد ایران در این ویرایش مورد توجه ویژه قرار گرفته است.
تغییرات دیگری که در ویرایش فعلی صورت پذیرفته است در زیر خلاصه میگردد:
ترتیب ارائه فصول مبحث کاملاً تغییر یافته و بر اساس دستورالعمل ISO منظم گردیده است.
فصول جدیدی نظیر یراق الات ساختمانی، فلزات غیر آهنی مصالح نوین و واژه نامـه بـه مبحث اضافه گردید.
تولیدات جدید و استاندارد شده در هر یک از مصالح ساختمانی در فصول مربوطه گنجانیده شد.
جداول اخذ شده از استانداردهای ایران که در ویرایش چهارم مبحث در متن قرار گرفته بود حذف گردید. این جداول عمدتاً در فصول سیمان و فرآوردههای سیمانی، ملاتها، بتن ها، افزودنی های بتن، سنگدانهها، آجرها و بلوکهای سفالی، کاشی، سنگ های ساختمانی، آهک، گچ و فلزات قرار داشت. دلیل این امر تغییرات و بازنگری ها در استاندارد این مصالح بوده است. بهرحال عنوان آخرین استانداردهای تدوین شده سازمان ملی استاندارد ایران در پیوست ۲ آورده شده است.
مصالح ویژه تأسیسات الکتریکی، مکانیکی، بهداشتی و ویژه حریق با توافـق بـا رؤسـای کمیتههای تخصصی مباحث مربوطه به آن مباحث منتقل گردید.
در پیوست ۱ تحت عنوان مصالح نوین به مواد جدید نانویی نظیر رنگهای نانویی، شیشههای نانویی و شیشههای جدید با خواص گوناگون، کاربرد فناوری نانو در مصالح ساختمانی نظیر سیمان، گچ، سرامیک، چوب، قیر، کاشی و محصولات جدید نانویی مانند نانوسیلیس و نانو تیتانیم اشاره گردیده است. در این پیوست همچنین به مصالح در کاربرد صفحات روکش دار گچی، عایقهای حرارتی مرکب، میراگرها، ژئوسینتتیکها پرداخته شده است.
در اینجا لازم میدانیم از پیشنهادها و نظرات ارزشمند اعضاء شورای تدوین، ریاست شورا، کارشناسان دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان، روسای مباحث مربوطه، نظامهای مهندسی استانهای کشور و برخی متخصصین دانشگاهی و صنعت در جهت ارتقاء این مبحـث صمیمانه سپاسگزاری نماییم.
امید است ویرایش جدید مبحث قدم کوچکی در راستای توسعه پایدار در صنعت ساخت و ساز کشور برداشته و برای کاربران مفید واقع گردد. بدیهی است نظرات ارزشمند کاربران در آینده برای تهیه ویرایشهای بعدی راهگشای کمیته مبحث پنجم خواهد بود.
کمیته تخصصی مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان ۱۳۹۶
۱-۵ کلیات
۱-۱-۵ هدف و دامنۀ کاربرد
هدف از تدوین این مبحث، ارائه مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی به منظور تأمین ایمنی، بهداشت، دوام، حفاظت محیط زیست و صرفه اقتصادی در ساختمان است. دامنه کاربرد آن نیز محدود به انواع مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی متعارف و نوین است، که در بنای انواع ساختمانها و تأسیسات مربوط، مورد استفاده قرار میگیرد. این مصالح و فرآوردههای ساختمانی باید جوابگوی نیازهای طراحی باشد. از این رو، مهندسان طراح، ناظر و مجری باید با توجه به مشخصات ساختمان و تأسیسات، مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی مناسب را انتخاب و حداقل مشخصات فنی آنها را مطابق طرح ارائه کنند. مشخصات ارائه شده در طرحها باید با ضوابط مطرح در این مبحث تطبیق کند.
با توجه به زلزله خیز بودن ایران باید برای سبک سازی و کاهش جرم ساختمان، مصالح مقاوم و سبک با حداکثر نسبت مقاومت به وزن به کار برده شود، تا علاوه بر ایمنی بیشتر، تأثیر زلزله بر ساختمان نیز کاهش یابد. همچنین لازم است با توجه به ضرورت حفظ محیط زیست، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان در استفاده مجدد، بازیافت و بازیابی مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی با رعایت ضوابط با درنظر گیری صرفه اقتصادی اهتمام ورزند.
یاد آوری : در مورد هر دسته از مصالح، رعایت الزامات مقرر در دیگر مباحث مقررات ملی نیز ضروری است.
۲-۱-۵ دسته بندی مصالح
در این مبحث، مواد و مصالح و فرآوردههای ساختمانی به صورت زیر طبقه بندی شدهاند:
سیمان هیدرولیکی
آهک و فرآوردههای آن
گچ و فرآوردههای آن
ملاتهای ساختمانی
سنگهای ساختمانی
سنگدانه ها
کاشی سرامیکی
فرآوردههای سفالی و آجرها
فرآوردههای سیمانی
قیر و قطران
عایقهای رطوبتی
عایقهای حرارتی
شیشه
یراق آلات ساختمانی
رنگ و پوششهای ساختمانی
پلیمرهای ساختمانی
چوب و فرآوردههای آن
آهن، فرآوردههای آهنی و مصالح جوشکاری
فلزات غیرآهنی
نانو مواد
مصالح نوین
۳-۱-۵ استانداردها
۱-۳-۱-۵
مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی باید از نظر ویژگی، مشخصات فنی و روشهای آزمایش منطبق با استانداردهای ملی ایران و معیارهای پذیرفته در هر بخش از این مبحث باشند. به این منظور، برای هر دسته از مصالح و فرآوردههای ساختمانی، استانداردهای ملی مربوط معرفی میشود.
۲-۳-۱-۵
در مدت اعتبار این مبحث، چنانچه استانداردها یا ویرایشهای جدیدی از استاندارد به تصویب برسد، به استانداردهای موجود اضافه و یا جایگزین آنها خواهد شد.
۳-۳-۱-۵
اگر در پارهای از موارد، استاندارد ملی وجود نداشته باشد، تا زمان تدوین استانداردهای ملی باید استانداردهای معتبر بین المللی نظیر EN, ISO و ASTM ملاک عمل قرار گیرد.
۴-۳-۱-۵
با توجه به اینکه برخی استانداردهای تدوین شده توسط سازمان ملی استاندارد جنبه اجباری و برخی جنبه اختیاری دارد که ممکن است در آینده اجباری گردند، لازم است اطلاعات به هنگام اجباری یا اختیاری بودن استانداردهای ذکر شده در این مبحث از پایگاه سازمان ملی استاندارد ایران اخذ گردد.
۴-۱-۵ ویژگیها و مشخصات فنی
تولیدکنندگان و واردکنندگان مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی باید ویژگیها و مشخصات فنی آنها را برابر استانداردهای مربوط و معیارهای پذیرفته شده در این مبحث، معتبر بشمارند و در صورت درخواست مصرف کننده، تولید کننده، توزیع کننده و یا وارد کننده ملزم به ارائه مشخصات هستند
۵-۱-۵ تأیید کیفیت
۱-۵-۱-۵
کنترل ویژگیهای مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی، تطابق آن با استانداردهای مربوط، اعلام مشخصات و اظهار نظر مقایسهای، با سازمان ملی استاندارد یا آزمایشگاههای تأیید صلاحیت شده از سوی آن سازمان از طریق پروانه کاربرد نشان استاندارد است.
۲-۵-۱-۵
تعیین مشخصات فنی و تطابق ویژگیهای کارکردی مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی بر اساس مقررات ملی ساختمان با مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی وابسته به وزارت راه و شهرسازی و مراجع تأیید صلاحیت شده از سوی آن مرکز و از طریق صدور گواهینامه فنی است.
۶-۱-۵ مطابقت با استاندارد
۱-۶-۱-۵
طراحان و مجریان با توجه به محدوده کاربرد مصالح مورد نظر باید در نقشهها و مدارک فنی مربوط ویژگیها و مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی را تعیین کنند.
۲-۶-۱-۵
استفاده از مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی که با مشخصات و معیارهای پذیرفته شده در این مبحث تطابق ندارند، مجاز نیست.
۷-۱-۵ استفاده مجدد
استفاده از مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی مستعمل، در صورت مطابقت مشخصات فنی آنها با معیارهای پذیرفته شده در این مبحث و توجه به نوع مصرف آنها بلامانع است.
۸-۱-۵ مصالح و فرآوردههای نوین
مصالح و فرآوردههای ساختمانی نوین، از جمله مصالح نوین مندرج در پیوست ۱ این مبحث، در صورتی قابل استفاده هستند که مشخصات و دامنه کاربرد آنها به تأیید سازمان ملی استاندارد و یا مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی رسیده باشد و برای آنها گواهینامه فنی معتبر اخذ شده باشد.
۹-۱-۵ انبار کردن
مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی باید به گونهای انبار شود که دسترسی به آنها آسان باشد. مصالحی که زودتر وارد شده است زودتر خارج و مصرف شود و با مصالح دیگر مخلوط نشود. محیط نگهداری آنها نیز نباید سبب از میان رفتن ویژگیها و مشخصات فنی محصول یا بسته بندی آن مانند شرایط قرارگیری در معرض تابش آفتاب و رطوبت شود. با توجه به نوع مصالح باید تمهیدات لازم جهت اطفاء حریق در احتمال بروز آتش سوزی پیش بینی و فراهم گردد.
۱۰-۱-۵ ساخت و تولید در کارگاه
۱-۱۰-۱-۵
مواد، مصالح و فرآوردههای تولیدی در کارگاههای ساختمانی، نظیر بتن، باید با مشخصات فنی پذیرفته شده در این مبحث مطابقت داشته باشد.
۲-۱۰-۱-۵
در تولید مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی در کارگاه و محل مصرف، نظیر بتن، رعایت نکات ایمنی، مطابق مبحث دوازدهم ، الزامی است.
۱۱-۱-۵ الزامات واکنش در برابر آتش برای مصالح ساختمانی
علاوه بر ضوابط ذکر شده در این مبحث، رعایت ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان در خصوص واکنش مصالح در برابر آتش نیز الزامی است.
۲-۵ سیمان هیدرولیکی
۱-۲-۵ تعریف
سیمان هیدرولیکی ماده چسبانندهای است که در هوا و مجاورت آب و جایی که هوا نیست، گیرش حاصل میکند و سخت میشود. این ماده را در ساختن بتن و ملاتهای سیمانی به کار میبرند. سیمان در واکنش با آب سخت میشود و جسمی یکپارچه تشکیل میدهد.
۲-۲-۵ دسته بندی
سیمانهای هیدرولیکی به شرح زیر دسته بندی میشود :
۱-۲-۲-۵ سیمانهای پرتلند
که از آسیاب کردن کلینکر و سنگ گچ یا سولفات کلسیم متبلور خام در کارخانههای سیمان مطابق با خصوصیات مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۹ تولید میشوند و در پنج نوع ۱ تا ۵ طبقه بندی میگردد.
۱-۱-۲-۲-۵
سیمان پرتلند نوع یک (I)، یا سیمان پرتلند معمولی، که با نماد «پ-۱» نشان داده میشود. سیمان پرتلند نوع یک، خود بر اساس مشخصات مکانیکی ملات استاندارد به سه نوع «۳۲۵-۱»، «۴۲۵-۱» و «۵۲۵-۱» تقسیم میشود که به ترتیب حداقل مقاومت ملات استاندارد ۲۸ روزه این سه نوع سیمان برابر ۳۲۵، ۴۲۵ و ۵۲۵ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع (۳۲/۵، ۴۲/۵ و ۵۲/۵ مگاپاسکال) میباشند.
۲-۱-۲-۲-۵
سیمان پرتلند نوع دو (II)، یا سیمان پرتلند اصلاح شده، که با نماد «پ-۲» نشان داده میشود.
۳-۱-۲-۲-۵
سیمان پرتلند نوع سه (III)، یا سیمان زود سخت شونده، که با نماد «پ-۳» نشان داده میشود.
۴-۱-۲-۲-۵
سیمان پرتلند نوع چهار (IV)، یا سیمان با حرارت زایی کم، که با نماد «پ-۴» نشان داده میشود.
۵-۱-۲-۲-۵
سیمان پرتلند نوع پنج (V)، یا سیمان مقاوم در برابر سولفات، که با نماد «پ-۵» نشان داده میشود.
۲-۲-۲-۵ سیمانهای آمیخته
که جزء اصلی آنها کلینکر سیمان پرتلند است و دارای مقادیری از مواد مناسب، مانند پوزولانهای طبیعی، مصنوعی، یا مواد افزودنی ویژه جایگزین سیمان پرتلند است.
انواع سیمانهای پرتلند آمیخته معمول در ایران عبارت است از:
پوزولانی،
سرباره ای،
بنایی و آهکی (PKZ)،
سیمان پرتلند مرکب الف - ۳۲/۵.
۱-۲-۲-۲-۵ سیمان پرتلند پوزولانی
چسباننده هیدرولیکی است، متشکل از مخلوط کامل و یکنواخت سیمان پرتلند و پوزولان، که یا به روش پودر کردن همزمان کلینکر سیمان پرتلند، پوزولان و سنگ گچ در آسیاب، و یا با سایش جداگانه پوزولان و آمیختن آن با سیمان پرتلند و یا ترکیبی از دو روش به دست میآید. شایان ذکر است که پوزولانها مواد سیلیسی یا سیلیسی - آلومینی هستند که به خودی خود خواص سیمانی نداشته یا خواص سیمانی اندک دارند، لیکن در حضور رطوبت با هیدروکسید کلسیم واکنش داده و تولید ترکیباتی همچون سیلیکات کلسیم آبدار مینماید، لذا میتوانند خواص چسبانندگی نشان دهند. مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۳۴۳۲ سیمان پرتلند پوزولانی بر دو گروه است:
پرتلند پوزولانی (پ.پ) با میزان پوزولان حداقل ۵ و حداکثر ۱۵ درصد وزنی سیمان
پرتلند پوزولانی ویژه (پ.پ.و) با میزان پوزولان بیش از ۱۵ تا ۴۰ درصد وزنی سیمان. این نوع سیمان معمولاً در مواردی که بتن تحت تهاجم شیمیایی قرار میگیرد و نیز برای ساخت بتنهای حجیم به کار میرود. این سیمان حرارت هیدراسیون کمی دارد، در برابر املاح شیمیایی مقاوم میباشد و مقاومت فشاری آن در روزهای اولیه (تا سه روز) کم است.
۲-۲-۲-۲-۵ سیمان پرتلند سربارهای
سیمانی است که از آسیاب کردن مخلوط کلینکر سیمان پرتلند، سرباره دانه شده فعال و آمورف و سنگ گچ و یا از مخلوط سیمان پرتلند و پودر سرباره، به نسبتهای معین به دست میآید. مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۳۵۱۷ سیمان سربارهای بر سه گروه است:
سیمان پرتلند سربارهای (پ-س) با میزان سرباره حداکثر ۲۵ درصد وزنی سیمان
سیمان پرتلند سربارهای ضدسولفات (پ-س-۵) با میزان سرباره ۲۵ تا ۷۰ درصد وزنی سیمان
سیمان سربارهای (س) با میزان سرباره بیش از ۷۰ درصد وزنی سیمان.
۳-۲-۲-۲-۵ سیمان پرتلند آهکی
ماده چسباننده هیدرولیکی، از خانواده سیمان پرتلند، که از آسیاب کردن مخلوط ۶ الی ۲۰ درصد سنگ آهک ویژه همراه با درصد مناسبی سنگ گچ و حداقل ۸۰ درصد کلینکر سیمان پرتلند تولید میگردد. در تولید این نوع سیمان میزان مواد افزودنی حداکثر یک درصد است. مواد افزودنی نباید شدت خوردگی میلگرد را افزایش دهد و یا باعث افت کیفیت سیمان یا ملات و بتن ساخته شده از آن شود. ویژگیهای سیمان پرتلند آهکی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۴۲۲۰ باشد.
۴-۲-۲-۲-۵ سیمان بنایی
چسبانندهای هیدرولیکی است که در تهیه ملاتهای مختلف مورد استفاده در بنایی به کار برده میشود. این سیمان از آسیاب کردن مخلوط کلینکر سیمان پرتلند و سنگ آهک طبیعی، یا مخلوط کردن سیمان پرتلند و پودر نرم شده سنگ آهک، یا پوزولانهای طبیعی و مصنوعی، و یا سرباره کوره آهن گدازی، به نسبتهای معین به دست میآید. استفاده از سیمانهای بنایی در بتن و بتن آرمه مجاز نیست و آن را فقط باید در ملات آجرکاری و مانند آن به کار برد. برای شناسایی سیمان بنایی و پرهیز از مصرف آن در ساخت بتن، این نوع سیمانها را رنگی تولید میکنند.
مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۳۵۱۶ ، سیمان بنایی بر چهار گروه است:
سیمان بنایی نوع (س-ب-ح-۵) با حداقل ۲۵ درصد وزنی کلینکر. در این سیمان از ماده حباب زا استفاده میشود.
سیمان بنایی نوع (س-ب-ح-۱۲/۵) با حداقل ۴۰ درصد وزنی کلینکر. در این سیمان از ماده حباب زا استفاده میشود.
سیمان بنایی نوع (س-ب-۱۲/۵) با حداقل ۴۰ درصد وزنی کلینکر.
سیمان بنایی نوع (س-ب-۲۲/۵) با حداقل ۴۰ درصد وزنی کلینکر.
۵-۲-۲-۲-۵ سیمان پرتلند مرکب الف-۳۲/۵
ماده چسباننده هیدرولیکی از خانواده سیمان پرتلند است که از آسیاب و مخلوط کردن کلینکر سیمان پرتلند با حداقل ۲ نوع از انواع مواد افزودنی معدنی (سنگ آهک ویژه، پوزولان طبیعی مرغوب، سرباره کوره آهنگدازی، خاکستر بادی، پوزولان کلسینه شده، رس یا شیل پخته شده، دوده سیلیسی) همراه با درصد مناسبی از سنگ گچ حاصل میشود. سیمان پرتلند مرکب الف-۳۲/۵ در تهیه ملات و بتن استفاده میشود و در اکثر مواردی که سیمان پرتلند نوع یک (۳۲۵-۱) به کار میرود، قابلیت کاربرد دارد.
۳-۲-۲-۵ سیمان سفید
سیمان پرتلند سفید، سیمانی است که در تولید آن از مواد اولیهای که ترکیبات رنگزای آن (عمدتاً آهن و منگنز) در حد مجاز باشد، استفاده میشود. این نوع سیمان عمدتاً در نماسازی، بندکشی، اجزاء بنایی و کارهای تزئینی کاربرد دارد. طبق استاندارد ملی ایران شماره ۲۹۳۱ سیمان سفید در دو گروه سیمان پرتلند سفید و سیمان بنایی سفید قرار میگیرد. سیمان پرتلند سفید بر اساس رده مقاومتی به سه نوع CEM W-۴۲/۵ ، CEM W-۳۲/۵ و CEM W-۵۲/۵ و بر اساس درجه سفیدی در دو رده ۸۶ (معمولی) و ۹۲ (ویژه) قرار میگیرد. درجه سفیدی در این سیمان بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۳۴ تعیین میگردد. استفاده از سیمان بنایی سفید در تولید اجزاء باربر و اهداف سازهای مجاز نیست.
۴-۲-۲-۵ سیمان پرتلند رنگی
از افزودن رنگدانههای معدنی (بدون داشتن واکنش شیمیایی) به سیمان پرتلند معمولی یا سفید به دست میآید. از سیمان پرتلند معمولی برای ساخت سیمانهای پرتلند رنگی قرمز، قهوهای و سیاه و از سیمان سفید در تولید سیمانهایی با رنگهای روشن استفاده میشود. در ساخت سیمانهای رنگی باید از رنگدانه هایی استفاده شود که در برابر عوامل جوی و تابش نور پایدار باشند، همچنین نباید رنگها در کارگاههای تولید بتن به بتن افزوده شود. از این نوع سیمانها بیشتر در نماسازی، کفسازی، بندکشی و کارهای تزیینی استفاده میشود.
۵-۲-۲-۵
سیمانهایی که طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۵۱۸ تولید میشوند در ۵ گروه زیر قرار میگیرند:
۱-۵-۲-۲-۵
گروه ۱ شامل سیمانهای پرتلند معمولی، پرتلند ضدسولفات فراویژه، پرتلند ضدسولفات ویژه، پرتلند ضدسولفات و پرتلند ضدسولفات متوسط.
۲-۵-۲-۲-۵
گروه ۲ شامل سیمانهای پرتلند سربارهای، پرتلند دوده سیلیسی، پرتلند پوزولانی، پرتلند خاکستربادی، پرتلند شیل پخته و پرتلند آهکی.
۳-۵-۲-۲-۵
گروه ۳ شامل سیمانهای سربارهای.
۴-۵-۲-۲-۵
گروه ۴ شامل سیمانهای پوزولانی.
۵-۵-۲-۲-۵
گروه ۵ شامل سیمانهای مرکب.
۳-۲-۵ استانداردها
۱-۳-۲-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۲-۵
ویژگیهای انواع سیمان پرتلند باید با استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۹ مطابقت کند. ویژگیهای سیمان پرتلند پوزولانی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۳۴۳۲ ، سیمان سربارهای مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۳۵۱۷ ، سیمان بنایی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۳۵۱۶ ، سیمان پرتلند آهکی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۴۲۲۰ ، سیمان پرتلند سفید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۲۹۳۱ و سیمان پرتلند مرکب الف ۳۲/۵ مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱- ۱۱۵۷۱ باشد. مشخصات سیمان پرتلند زئولیتی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۸۱ ارائه شده است. بر اساس استانداردهای مذکور لازم است مواردی همچون الزامات ترکیب شیمیایی، حداقل سطح ویژه بلین، حداکثر انبساط اتوکلاو، حداقل مقاومتهای فشاری ملات استاندارد و محدودیتهای زمان گیرش اولیه و نهایی برای انواع سیمان کنترل شود. همچنین برای سیمان سربارهای باید علاوه بر موارد گفته شده، حداکثر حرارت هیدراسیون سیمان بررسی شود. ویژگی رنگدانههای مورد مصرف در سیمان بنایی و سیمانهای رنگی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۱۴۹ باشد. همچنین میتوان انواع متنوعی از سیمانها را تحت استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۵۱۸ در صنعت ساختمان مصرف نمود.
۲-۱-۳-۲-۵
مشخصات پوزولانهای طبیعی شامل ترکیب شیمیایی، افت وزن در اثر سرخ شدن، درصد باقیمانده روی الک ۴۵ میکرون، حداکثر انبساط اتوکلاو، الزامات یکنواختی و شاخص فعالیت پوزولانی در استاندارد ملی ایران شماره ۳۴۳۳ و ویژگیهای دوده سیلیسی شامل ترکیب شیمیایی، مقدار رطوبت، افت وزن در اثر سرخ شدن، درصد باقیمانده روی الک ۴۵ میکرون، حداقل سطح ویژه، واکنش پذیری با قلیاییهای سیمان، کنترل انبساط در محیط سولفات و شاخص واکنش پوزولانی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۲۷۸ ارائه شده است.
۲-۳-۲-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۲-۵
سیمانهایی که مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۵۱۸ تولید میشوند لازم است الزامات ذکر شده در این استاندارد را برآورده سازند.
۲-۲-۳-۲-۵
روشهای آزمایش شیمیایی سیمان براساس استاندارد ملی ایران شمارههای ۱۶۹۲ ، ۱۶۹۵ و یا روشهای معرفی شده در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۵۱۸ میباشد. این آزمونها عبارتاند از:
اندازه گیری اکسیدهای سیلیسیم،
آلومینیم،
آهن،
کلسیم،
منیزیم،
سدیم،
پتاسیم،
تری اکسید گوگرد،
افت سرخ شدن در ۱۰۰۰ درجه سلسیوس،
باقی مانده نامحلول،
آهک آزاد.
۳-۲-۳-۲-۵
آزمایش شیمیایی سیمان، برای اندازه گیری عناصر فرعی، آهک آزاد، گوگرد به صورت سولفید و کلرید، مواد آلی قابل حل در کلروفرم، کربن دی اکسید، باید براساس استاندارد ملی ایران شمارههای ۱-۱۶۹۳ ، ۲-۱۶۹۳ ، ۱۶۹۴ و ۶۴۴۳ انجام گیرد.
۴-۲-۳-۲-۵
روشهای آزمایش فیزیکی سیمان باید براساس استاندارد ملی ایران شمارههای ۳۹۰ ، ۳۹۱ ، ۳۹۲ ، ۳۹۳، ۳۹۴ و ۷۱۴۸ باشد. این آزمایشها عبارتاند از:
اندازه گیری زمان گیرش اولیه و نهایی،
تعیین غلظت نرمال،
تعیین سلامت،
اندازه گیری مقاومت فشاری ۳، ۷ و ۲۸ روز،
اندازه گیری مقاومت خمشی ۳، ۷ و ۲۸ روز،
تعیین نرمی،
چگالی و حرارت هیدراسیون.
۳-۳-۲-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۲-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۲-۵
از آنجا که سیمانهای هیدرولیکی حاوی مقادیر نسبتاً کمی از آهک زنده (CaO) و اکسیدهای قلیایی دیگر مانند و و حتی MgO میباشند، در اثر برخورد به پوست یا چشم میتواند آسیب رسان باشد. همچنین تنفس گرد و غبار این سیمانها میتواند مشکل زا شود. بنابراین لازم است از پراکنده شدن سیمان در هوا با تدابیر مختلف جلوگیری نمود و شیوه عملیات بارگیری، تخلیه و بکارگیری سیمان به نحو مقتضی اصلاح گردد.
۲-۴-۲-۵
لازم است کارگران و افرادی که با سیمان سروکار دارند از دستکش، ماسک و عینک مناسب استفاده کنند و با پوشیدن لباس مناسب با آستین بلند، امکان تماس سیمان با پوست سایر قسمتهای دست، بدن و صورت را کاهش دهند.
۳-۴-۲-۵
در صورت تماس سیمان با پوست خیس و عرق دار یا چشم، در کوتاهترین زمان ممکن محل تماس با آب تمیز و زیاد شسته شود. چنانچه گرد سیمان مدتی با پوست مرطوب در تماس بوده است، توصیه میشود پس از شستشوی با آب، از محلول رقیق سرکه برای شستن پوست نیز استفاده گردد.
۴-۴-۲-۵
در صورت شستشوی چشم با آب زیاد و تمیز پس از تماس با گرد سیمان، چنانچه مدت تماس طولانی بوده و احساس ناراحتی برطرف نشده باشد، در کوتاهترین زمان ممکن به چشم پزشک مراجعه گردد.
۵-۲-۵ سازگاری
۱-۵-۲-۵
سیمان با بسیاری از مواد همچون گچ سازگاری ندارد و اختلاط با آنها سبب اثراتی همچون تغییر زمانهای گیرش، کاهش خواص مکانیکی و یا افت شدید مشخصات به لحاظ مسائل دوام میشود، لذا لازم است از اختلاط سیمان با چنین موادی خودداری گردد یا تمهیدات لازم اندیشیده شود.
۲-۵-۲-۵
استفاده همزمان از افزودنیهای شیمیایی در مصالح پایه سیمانی میتواند اثرات متفاوتی را نسبت به استفاده مجزای این مواد ایجاد کند، بنابراین، لازم است آزمایشهای لازم قبل از تولید و مصرف انجام گیرد.
۶-۲-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۲-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری سیمانهای کیسهای
۱-۱-۶-۲-۵
سیمان پرتلند باید در کیسههای مناسب، مقاوم و قابل انعطاف بسته بندی شود، به گونهای که رطوبت و مواد خارجی نتوانند به داخل آن نفوذ کنند و کیسه سیمان در هنگام حمل و نقل پاره نشود.
۲-۱-۶-۲-۵
مشخصات پاکت کاغذی سیمانهای کیسهای مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ۴۵۴۳ میباشد. استفاده از پاکتها یا کیسههای نفوذپذیر در برابر رطوبت مجاز نیست.
۳-۱-۶-۲-۵
بر روی کیسههای سیمان باید نوع سیمان و تاریخ تولید سیمان درج شود. در سیمانهای پرتلند نوع یک، باید مقاومت سیمان نیز قید گردد.
۴-۱-۶-۲-۵
وزن اسمی هر کیسه سیمان پرتلند ۵۰ کیلوگرم میباشد.
۵-۱-۶-۲-۵
برای هر محموله وارد شده به کارگاه، مشخصات کارخانه و نوع سیمان و تاریخ تولید باید در برگ تحویل ثبت شده باشد.
۶-۱-۶-۲-۵
سیمانهای کیسهای باید بر اساس نوع به طور جداگانه در انبار نگهداری شوند، به گونهای که امکان اشتباه آنها با هم وجود نداشته باشد.
۷-۱-۶-۲-۵
سیمانهای کیسهای باید بر روی کف خشک، که دست کم به اندازه ۱۰۰ میلیمتر از سطح اطراف خود بالاتر باشد، قرار گیرند.
۸-۱-۶-۲-۵
شرایط انبار و ترتیب قرار دادن کیسههای سیمان در انبار باید به گونهای باشد که کیسهها، به ترتیب ورود به انبار مصرف شوند.
۹-۱-۶-۲-۵
در مناطق خشک، حداکثر تعداد کیسه سیمان که میتوان بر روی هم انبار کرد ۱۲ پاکت است، مشروط بر این که ارتفاع کل آنها از ۱/۸ متر تجاوز نکند. اعداد فوق در مناطق شرجی و با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد، به ترتیب ۸ پاکت و ۱/۲ متر میباشد.
۱۰-۱-۶-۲-۵
در مناطق خشک، کیسههای سیمان باید نزدیک به یکدیگر، با فاصله ۵۰ تا ۸۰ میلیمتر از یکدیگر قرار داده شوند تا عبور جریان هوا از بین کیسهها موجب خشک شدن سیمان شود. در مناطق شرجی و با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد، کیسههای سیمان باید به یکدیگر چسبانده شوند.
۱۱-۱-۶-۲-۵
کیسههای سیمان، در همه مناطق، باید حداقل ۳۰۰ میلیمتر از دیوارها و ۶۰۰ میلیمتر از سقف فاصله داشته باشند.
۱۲-۱-۶-۲-۵
در مناطق و در فصلهایی که احتمال بارندگی وجود داشته باشد، کیسههای سیمان یا باید در انبارهای سرپوشیده نگهداری شود و یا این که روی آنها با ورقههای پلاستیکی پوشانده شده و این ورقهها به نحو کاملاً مطمئنی در اطراف پایدار و محکم شوند. در این مناطق و در این فصلها، درها، پنجرهها و سیستمهای تهویه باید بسته نگهداشته شوند تا از جریان هوای مرطوب در انبار جلوگیری شود.
۱۳-۱-۶-۲-۵
سیمانهای کیسهای باید در مناطق با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد، تا حداکثر ۴۵ روز پس از تولید، و در سایر مناطق تا حداکثر ۹۰ روز پس از تولید مصرف شوند و اگر بنا به دلایل غیرقابل اجتناب این امر میسر نشد، این سیمانها باید قبل از مصرف مورد آزمایش قرار گیرند.
۱۴-۱-۶-۲-۵
سیمانی که به مدت زیاد انبار شود ممکن است به صورت کلوخههای فشرده در آید. این گونه سیمانها را باید با غلتانیدن پاکتها بر روی کف اصلاح کرد تا به صورت پودر درآیند. در صورتی که با یک بار غلتانیدن، کلوخه به پودر تبدیل شود آن را میتوان مصرف کرد در غیر اینصورت قبل از مصرف باید تحت آزمایشهای استاندارد مربوط قرار گیرد و الزامات مرتبط کنترل شود.
۱۵-۱-۶-۲-۵
سایر ضوابط نگهداری و مصرف سیمان، مطابق با استاندارد ملی ایران، به شماره ۲۷۶۱ میباشد.
۱۶-۱-۶-۲-۵
انواع سیمانهای سفید باید در پاکتهای به رنگ سفید بسته بندی شوند.
۱۷-۱-۶-۲-۵
ویژگیهای کیسههای پلی پروپلینی روکش دار سیمان در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۷۴۰ ارائه شده است.
۲-۶-۲-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری سیمانهای فلهای
۱-۲-۶-۲-۵
سیمانهای فله، باید در سیلوهای استاندارد مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۲۷۶۱ نگهداری شوند.
۲-۲-۶-۲-۵
سیلوهای سیمان و شالودههای آنها باید از دیدگاه سازه ای محاسبه و طراحی شده باشند.
۳-۲-۶-۲-۵
سیلوهای سیمان باید مجهز به ترازنما، برای تعیین موقعیت تراز سیمان در داخل سیلو و نیز دریچهای در پایین برای میل زدن، در صورت طاق زدن سیمان باشند.
۴-۲-۶-۲-۵
برای هر محموله وارد شده به کارگاه، مشخصات کارخانه و نوع سیمان و تاریخ تولید سیمان باید در برگ تحویل ثبت شده باشد.
۵-۲-۶-۲-۵
از آنجا که انتقال سیمان از مخزن کامیون به داخل سیلو به کمک هوای فشرده صورت میگیرد و در نتیجه سیمان به تدریج متورم میشود، نباید بیش از ۸۰ درصد ظرفیت اسمی سیلوها را پر کرد.
۶-۲-۶-۲-۵
سیمانهای فله را باید براساس نوع آنها به طور جداگانه نگهداری کرد، به گونهای که امکان اشتباه آنها با هم وجود نداشته باشد. نوع سیمان موجود در هر سیلو باید به نحو مناسبی مشخص شود.
۷-۲-۶-۲-۵
سیمان نگهداری شده در سیلو، باید حداکثر ۹۰ روز پس از تولید مصرف شود و اگر بنا به دلایل غیر قابل اجتناب این امر امکان پذیر نشد، باید قبل از مصرف تحت آزمایشهای استاندارد سیمان قرار گیرد و نتایج به دست آمده با ویژگیهای استاندارد شماره ۳۸۹ ایران مطابقت داشته باشد.
۸-۲-۶-۲-۵
سایر مشخصات سیلوها و ضوابط نگهداری سیمان در آنها، مطابق با استاندارد ملی ایران، به شماره ۲۷۶۱ میباشد.
۳-۵ آهک و فرآورده های آن
۱-۳-۵ آهک ساختمانی
۱-۱-۳-۵ تعریف
۱-۱-۱-۳-۵
آهک ساختمانی، آهکی است که بنا بر مشخصات شیمیایی (خلوص سنگ آهک)، فیزیکی و روش فرآوری (دما و نحوه پخت) برای مصارف ساختمانی ویژه یا معمولی، به صورت آهک زنده یا شکفته کاربرد دارد. به طور کلی آهک واژهای است عمومی که برای شکلهای مختلف فیزیکی و شیمیایی آهک زنده، آهک هیدراته و آهک هیدرولیک، که ممکن است پرکلسیم، منیزیمی یا دولومیتی باشد به کار میرود. آهک پرکلسیم، منیزیمی و دولومیتی به ترتیب از سنگ آهک با مقدار اندک کربنات منیزیم (کربنات منیزیم ۰-۵ درصد)، سنگ آهک منیزیمی با ۵-۳۵ درصد کربنات منیزیم و سنگ آهک دولومیتی حاوی ۳۵-۴۶ درصد کربنات منیزیم به دست میآیند.
۲-۱-۱-۳-۵ آهک زنده یا آهک هوایی
آهک پرمایهای که ۹۰ تا ۱۰۰ درصد اکسید کلسیم دارد و بخش عمده آن اکسید کلسیم یا اکسید کلسیم همراه با اکسید منیزیم است. این آهک بسیار زود شکفته میشود و در موقع شکفته شدن مقدار زیادی حرارت آزاد میکند و ازدیاد حجم آن در این موقع زیاد است. آهک زنده در مجاورت هوا خود را میگیرد و سفت میشود.
۳-۱-۱-۳-۵ آهک شکفته یا آهک هیدراته
پودر خشکی است که از ترکیب اکسید کلسیم با آب به دست میآید. از لحاظ شیمیایی آهک شکفته به طور عمده از هیدروکسید کلسیم، یا مخلوطی از هیدروکسید کلسیم و اکسید منیزیم یا هیدروکسید منیزیم و یا هر دو ساخته میشود. آهک شکفته دی اکسیدکربن موجود در هوا را جذب میکند و به سنگ آهک تبدیل میشود.
۴-۱-۱-۳-۵ آهک هیدرولیک هیدراته (آهک آبی)
این نوع آهک از کلسینه شدن سنگ آهک حاوی سیلیس و آلومین ساخته میشود. به بیان دیگر، آهک کم مایهای است که ۶۵ تا ۷۵ درصد اکسید کلسیم و ۲۵ تا ۳۰ درصد خاک رس دارد؛ به کندی شکفته میشود و افزایش حجم آن اندک است. از نظر ترکیب شیمیایی و گیرش، بسیار شبیه به سیمان پرتلند است، ولی مقداری آهک زنده به حالت آزاد دارد و مقاومت آن از سیمان پرتلند کمتر و از آن دیرگیرتر است. نفوذ آب در ملات آن بیش از ملات سیمان است.
۵-۱-۱-۳-۵ آهک نیمه آبی
آهکی است که دارای ۷۵ تا ۸۵ درصد اکسید کلسیم و ۱۵ تا ۲۵ درصد خاک رس است. به تدریج شکفته میشود و حجم آن افزایش کمی دارد. مانند آهک آبی در زیر آب گرفته و سفت میشود، ولی مقاومت آن کمتر از آهک آبی است.
۲-۱-۳-۵ دسته بندی
آهک ساختمانی در انواع زیر دسته بندی میشود:
۱-۲-۱-۳-۵ آهک هیدراته هیدرولیکی
برای مصارف ساختمانی، کاربرد آهک هیدراته هیدرولیکی عمدتاً در اندودکاری (لایه آستر و اندود زبره)، ملات و افزودنی اصلاح کننده بتن است و به دو دسته آهک هیدراته هیدرولیکی با کلسیم زیاد و آهک هیدراته هیدرولیکی با منیزیم زیاد تقسیم میشود:
آهک هیدراته هیدرولیکی با کلسیم زیاد: آهکی که حاوی کمتر از ۵ درصد اکسید منیزیم است.
آهک هیدراته هیدرولیکی با منیزیم زیاد: آهکی که حاوی بیش از ۵ درصد اکسید منیزیم است.
۲-۲-۱-۳-۵ آهک هیدراته پرداخت
آهک هیدراته پرداخت در لایه آستر، زیرکاری، روکش پرداخت، ساخت ملات و ماده افزودنی در بتن کاربرد دارد. این آهک بر حسب مقدار اکسیدهای غیر هیدراته و زمان شکل پذیری در دو گروه معمولی پرداخت و ویژه پرداخت قرار میگیرد.
۳-۲-۱-۳-۵ آهک هیدراته برای مصارف بنایی
این آهک بر چهار نوع هیدراته معمولی برای مصارف بنایی، هیدراته ویژه برای مصارف بنایی ، هیدراته معمولی هوادار برای مصارف بنایی و هیدراته ویژه هوادار برای مصارف بنایی است.
۴-۲-۱-۳-۵ آهک زنده
آهک اگر زنده به سه گروه فعال، نیمه فعال و کم فعال تقسیم میشود. براساس استاندارد ۱۴۶۹۶ شکفتن آهک در کمتر از ۵ دقیقه اتفاق افتد آهک فعال و اگر در محدوده ۵ تا ۳۰ دقیقه باشد آهک نیمه فعال و در صورتی که در زمانهای بیشتر از ۳۰ دقیقه باشد آهک کم فعال خواهد بود.
۲-۳-۵ فرآوردههای آهکی
به طور کلی، انواع فرآوردههای آهکی عبارت است از:
۱-۲-۳-۵ آجر ماسه آهکی
(رجوع به بخشهای ۵-۹-۲-۳ و ۵-۹-۳ )
۲-۲-۳-۵ بتن آهکی سبک
این بتن از جنس سیلیکات کلسیم است. از خواص آن سبک بودن و داشتن خاصیت عایق حرارتی است. قطعات پیش ساخته آن در ساخت سقف و دیوارهای غیرباربر به کار میرود.
۳-۳-۵ استانداردها
۱-۳-۳-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک هیدراته هیدرولیکی برای مصارف ساختمانی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۸ باشد.
۲-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک هیدراته پرداخت باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۷ باشد.
۳-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک هیدراته برای مصارف بنایی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۵ باشد.
۴-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک زنده و هیدراته برای تثبیت خاک باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۵۷۱۵ باشد.
۵-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک زنده برای مصارف ساختمانی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۵۷۱۷ باشد. آهک زنده قبل از شکفته شدن هرگز نباید برای مصارف ساختمانی مصرف گردد.
۶-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای آهک قابل استفاده با پوزولانها در استاندارد ملی ایران شماره ۵۷۱۴ ارائه شده است.
۷-۱-۳-۳-۵
۸-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای بتانه آهکی برای اهداف ساختمانی باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۵۴۱ باشد.
۹-۱-۳-۳-۵
آهک را باید در جایی استفاده کرد که هوا نمناک باشد؛ یا دست کم آن را به مدت ۲۸ روز پس از مصرف نمناک نگه داشت.
۱۰-۱-۳-۳-۵
آهک باید به صورت دوغاب مصرف شود.
۱۱-۱-۳-۳-۵
ویژگیهای سنگ آهک برای ساخت شیشههای بی رنگ در استاندارد ملی ایران شماره ۵۸۹۸ ارائه گردیده است.
۱۲-۱-۳-۳-۵
مشخصات آهک هیدارته برای استفاده به عنوان چسباننده در آسفالت و سنگ فرشهای قیری در استاندارد ملی ایران شماره ۵۷۱۹ ارائه شده است.
۲-۳-۳-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۳-۵
آزمایشهای شیمیایی آهک زنده، آهک هیدراته و سنگ آهک براساس استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۶ انجام میگیرد. این آزمایشها عبارت است از:
اندازه گیری اکسید سیلیسیم و مواد نامحلول،
اندازه گیری مجموع اکسیدهای آلومینیم، آهن، فسفر، تیتانیوم و منگنز،
اندازه گیری اکسیدهای کلسیم، منیزیم، استرانسیم، تری اکسید گوگرد،
افت سرخ شدن در ۱۰۰۰ درجه سلسیوس،
تعیین رطوبت آزاد در سنگ آهک و آهک هیدراته،
تعیین فسفر، منگنز و آهن دو ظرفیتی،
تعیین آهک مؤثر،
تعیین سیلیس آزاد،
تعیین دی اکسید کربن
و تعیین اکسیدهای غیرهیدراته،
براساس نتایج به دست آمده از تجزیه شیمیایی، میزان کلی کربن آلی موجود در سنگ آهک به روش استاندارد ملی ایران شماره ۴۲۱۷ تعیین میشود.
۲-۲-۳-۳-۵
آزمایشهای فیزیکی آهک زنده، آهک هیدراته و سنگ آهک باید طبق روشهای استاندارد ملی ایران شماره ۵۲۵۴ انجام شود. این آزمایشها عبارت است از:
تعیین باقی مانده آهک زنده،
سرعت شکفتن آهک زنده،
دانه بندی آهک زنده،
آهک هیدراته و سنگ آهک،
تعیین چگالی ظاهری آزاد آهک هیدراته، پودر آهک زنده و سنگ آهک،
چگالی ظاهری متراکم آهک هیدراته، پودر آهک زنده و سنگ آهک،
اندازه گیری pH پودر سنگ آهک،
دانه بندی پودر سنگ آهک، روشنی یا سفیدی خشک پودر سنگ آهک،
غلظت استاندارد خمیر آهک هیدراته،
شکل پذیری خمیر آهک هیدراته،
انبساط اتوکلاو آهک هیدراته،
قابلیت آب نگهداری آهک هیدراته،
میزان ته نشینی آهک هیدراته و هوادار بودن آهک هیدراته.
مقاومت فشاری محصورنشده برای مخلوط خاک آهک فشرده بر اساس روش استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۵۴۵ تعیین میشود.
۳-۳-۳-۵
استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۳-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۳-۵
کاربرد و جابه جا کردن آهک مستلزم رعایت نکات ایمنی است. آهک به چشم و پوست آسیب میرساند و تنفس بخار آهک زنده، هنگام شکفتن، زیان آور است. بهتر است در کارگاه ساختمانی از آهک هیدراته استفاده شود. اگر ضروری است آهک زنده در محل مصرف شکفته شود، حتماً باید به ایمنی کار توجه شود.
۲-۴-۳-۵
استفاده کارگران از کلاه ایمنی، عینک و نقابهای حفاظتی، کفش و پوتین حفاظتی، دستکش، ماسک حفاظتی و لباسهای ایمنی الزامی است.
۳-۴-۳-۵
از آنجا که شکفته کردن آهک با گرمازایی زیادی همراه است، در این کار باید نکات ایمنی و بهداشتی رعایت شود.
۵-۳-۵ سازگاری
۱-۵-۳-۵
سطح زیرین اندود آهک یا آهک و گچ حتماً باید خشک باشد.
۲-۵-۳-۵
اندود ماسه سیمان با آهک برای بیشتر سطوح مناسب است. با قفل و بست میتوان از میزان انقباض خشک شدن کاست. این اندود برای محیطهای مرطوب نیز مناسب است.
۳-۵-۳-۵
آب آهک سیب خوردگی فلزات، به ویژه سرب، روی و آلومینیم میشود، بنابراین، باید قطعات فلزی را، پیش از قرار دادن در ملاتهای آهکی یا سیمانی، با مواد مناسب اندود کرد.
۶-۳-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۳-۵
آهک زنده را باید از تأثیر آب و دی اکسید کربن هوا حفظ کرد و همانند سیمان در ظروف مخصوص یا کیسههای آب بندی شده، نگهداری کرد.
۲-۶-۳-۵
آهک هیدراته باید در محل مناسبی نگهداری شود و از نفوذ دی اکسیدکربن هوا و تابش آفتاب مصون باشد تا از خشک شدن آن جلوگیری شود.
۳-۶-۳-۵
مشخصات آهک باید روی ظروف حمل و کیسهها نوشته شود.
۴-۶-۳-۵
چنانچه آهک مدتی در انبار بماند و کیفیت آن مشکوک باشد، باید قبل از مصرف آن را آزمایش کرد.
۵-۶-۳-۵
آهک شکفته را میتوان انبار کرد و حمل و نقل آن از آهک زنده آسانتر است و در انبار در صورت محفوظ ماندن از هوا فعالیت آن کم نمیشود. آهک زنده به سرعت از هوا رطوبت میگیرد و شکفته میشود، لذا باید آن را در جای خشک نگهداری و از نفوذ هوا، رطوبت و آب در آن جلوگیری کرد.
۶-۶-۳-۵
در بسته بندی آهک ویژگیهای استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۴ اعمال گردد.
۴-۵ گچ و فرآورده های آن
۱-۴-۵ تعریف
گچ ساختمانی با فرمول شیمیایی از مواد چسباننده ساختمانی (چسباننده هوایی) است که در صورت خالص بودن سفید رنگ است. گچ ساختمانی از پختن سنگ گچ، در دمای کم (حدود ۱۸۰ درجه سلسیوس در شرایط آزمایشگاهی)، به دست میآید.
۲-۴-۵ دسته بندی
۱-۲-۴-۵
انواع گچ ساختمانی، اندودهای گچی آماده و اندودهای گچی ساختمانی ویژه و مشخصات آنها بر اساس کاربرد در جدول ۵-۴-۱ ارائه شده است.
جدول ۵-۴-۱ : انواع گچ ساختمانی، اندودهای گچی آماده و اندودهای گچی ساختمانی ویژه و مشخصات آنها بر اساس کاربرد
۲-۲-۴-۵
گچ گیپتون یا اندود گچ ساختمانی برای اندود کاری با سختی سطحی اصلاح شده، اندود گچ ساختمانی است که به ویژه برای برآورده شدن الزامات اندودکاری با سختی سطحی اصلاح شده طراحی میشود. کاربرد این نوع گچ در پوششهای سطوح بتنی است. مقدار گچ مورد استفاده در این نوع اندود حداقل ۵۰ درصد است. گچ گیپتون در دسته گ-۷ اندودهای گچی آماده مطابق استاندارد ۱-۱۲۰۱۵ قرار میگیرد.
۳-۲-۴-۵
مهمترین فرآوردههای گچی به شرح زیر میباشند:
۱-۳-۲-۴-۵ بلوک گچی
بلوک گچی فرآورده ای ساختمانی است که از گچ ساختمانی فرآوری شده و آب تولید میشود. در این بلوک ممکن است از الیاف، پرکنندهها، ماسه یا سایر افزودنیهای غیر زیان آور نیز استفاده گردد. بلوک گچی به شکل مکعب مستطیل، با سطوح کاملاً صاف و دارای کام و زبانه بر روی حداقل دو لبه مخالف آن است، تا اتصال این قطعات بر روی یکدیگر به آسانی صورت پذیرد. کاربرد عمده بلوک گچی در ساخت تیغههای غیرباربر، یا پوشش مستقل دیوار و محافظت ستونها، چاه آسانسور و غیره در برابر آتش میباشد. بلوکهای گچی بر حسب چگالی خشک در سه رده چگالی کم، متوسط و زیاد و بر حسب جذب آب در سه رده H۲ ،H۱ و H۳ و بر حسب مقاومت در دو رده A و R قرار میگیرند. رده بندی بر اساس مقاومت در استاندارد ملی ایران شماره ۲۷۸۶ ارائه شده است.
بلوک سبک گچی از گچ ساختمانی صنعتی، سبکدانهها و مواد پلیمری محلول در آب، و آب ساخته شده و در اعضای غیرباربر ساختمانی مورداستفاده قرار میگیرد. در بلوک سبک گچی ممکن است از الیاف، پرکنندهها، سنگدانههای ریز یا سایر مواد افزودنی غیر زیان آور استفاده شود. کاربرد عمده این بلوکها در ساخت تیغههای غیرباربر یا پوشش مستقل دیوار و سقف تیرچه میباشد. طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۲ بلوکهای سبک گچی در دو رده چگالی کم ( ۶۰۰-۸۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب) و چگالی متوسط (۸۰۰-۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب) قرار میگیرند.
۲-۳-۲-۴-۵ صفحات روکش دار گچی
فرآورده ای مستطیل شکل و مسطح و متشکل از یک هسته گچی است که با ورقههای کاغذ صنعتی (کرافت) پوشش داده شده است. با توجه به نوع استفاده از صفحه، نوع سطوح کاغذی تغییر میکند. هسته گچی ممکن است دارای مواد افزودنی برای ایجاد خصوصیات عملکردی ویژه باشد. از صفحات روکش دار گچی، بسته به نوع، اندازه، ضخامت و شکل لبه، برای تیغه چینی خشک، ساخت سقفهای کاذب، دیوار جداکننده آزاد و یا پوشش قطعات سازه مانند ستونها و تیرها استفاده میشود. صفحات روکش دار گچی از نظر ابعاد، نوع لبه و وزن مختلف است و در انواع مقاوم در برابر آتش، با جذب آب کم، با تراکم کنترل شده، با سختی سطحی زیاد و با مقاومت خمشی زیاد تولید میشوند.
صفحات روکش دار گچی الیافی صفحاتی از گچ ساختمانی مسلح شده با الیاف پخش شده هستند که جنس الیاف میتواند از نوع معدنی یا غیر معدنی باشد. معمولاً این صفحات به صورت پیوسته در مقیاس صنعتی تولید میشوند.
صفحات روکش دار گچی مسلح شده با الیاف از یک هسته گچی تشکیل میشوند که کاملاً به شبکه الیافی بافته یا نبافته از جنس معدنی یا غیر معدنی چسبیده است. این صفحات میتوانند متشکل از یک یا چند لایه باشند.
پنل مرکب صفحات روکش دار گچی عایق حرارتی/ صوتی: پنل ساخته شده از فرآورده عایق کاری، که درون صفحات روکش دار گچی لایه گذاری شده است. این پنلها ممکن است دارای مواد کاهش دهنده نفوذ بخار آب یا بدون آن باشند. پنل مرکب صفحات روکش دار گچی عایق حرارتی/ صوتی در دو رده ۱ و ۲ تولید میشود. رده ۱ با چسباندن یکی از فرآوردههای عایق کاری حرارتی مانند فوم پلی استایرن منبسط (EPS)، فوم پلی استایرن اکسترود شده (XPS)، فوم پلی یورتان صلب، فوم پلی ایزوسیانورات (PUR و PIR ) و فوم فنولیک (PF) به صفحات روکش دار گچی ساخته میشود و رده دو با چسباندن پشم معدنی (MW) به صفحات روکش دار گچی تولید میشود.
۳-۳-۲-۴-۵ سقف پوشهای گچی
قطعاتی پیش ساخته از گچ با لبه داخلی ماهیچه دار که قبل از نصب باید خشک شده باشند. این قطعات از مخلوط گچ، آب و مقدار کمی الیاف شیشه و افزودنیهای دیگر تولید میشوند. کاربرد آنها در پوشش نمای سقف است. سقف پوشهای گچی، با توجه به شکل و کاربرد، در انواع مشبک برای تهویه، مشبک آکوستیکی و غیر مشبک ساخته میشوند.
۳-۴-۵ استانداردها
۱-۳-۴-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۴-۵
ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی گچ ساختمانی و اندودهای گچی آماده باید طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۲۰۱۵ باشد.
۲-۱-۳-۴-۵
در هر پروژه، گچ مصرفی با توجه به محل و نوع مصرف، شرایط محیط و سایر عوامل مؤثر انتخاب شود.
۳-۱-۳-۴-۵
در صورتی که رطوبت نسبی هوا بیش از ۶۰ درصد باشد، باید از گچهای اصلاح شده (پایدار در برابر رطوبت) استفاده شود.
۴-۱-۳-۴-۵
استفاده از ملات گچ، برای چسباندن قطعات بنایی در دیوارهای غیرباربر مجاز است.
۵-۱-۳-۴-۵
ویژگیهای انواع بلوکهای گچی باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۲۷۸۶ باشد. همچنین ویژگیهای بلوکهای گچی سبک در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۲ ذکر شده است.
۶-۱-۳-۴-۵
ویژگیهای انواع صفحات روکش دار گچی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۸۱۸ ارائه شده است.
۷-۱-۳-۴-۵
مشخصات صفحات روکش دار گچی مسلح شده با شبکه الیاف و صفحات روکش دار گچی الیافی به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۱۴۴۷۸ و ۲-۱۴۴۷۸ بیان شدهاند.
۸-۱-۳-۴-۵
ویژگیهای انواع سقف پوشهای گچی بر اساس ویژگیهای ارائه شده در استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۶۱ تعیین میگردد.
۹-۱-۳-۴-۵
ویژگیهای پنلهای مرکب صفحات روکش دار گچی عایق حرارتی/ صوتی باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۸۰۵ باشد. چنانچه در لایه عایق پنلهای مرکب صفحات روکش دار گچی عایق حرارتی/صوتی از فوم پلی استایرن منبسط (EPS)، فوم پلی استایرن اکسترود شده (XPS)، فوم پلی یورتان صلب و پلی ایزوسیانورات (PUR و PIR)، فوم فنولیک (PF) یا پشم معدنی (MW) استفاده گردد، مشخصات این مواد به ترتیب در استانداردهای ملی ایران با شمارههای ۱۰۹۵۰ ، ۱۰۹۵۲ ، ۸۲۹۸ ، ۱۰۹۵۳ و ۸۱۱۶ ارائه شده است.
۱۰-۱-۳-۴-۵
مشخصات چسبانندههای پایه گچی مورد استفاده در پنلهای مرکب عایق حرارتی /صوتی و صفحات روکش دار گچی بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۸۱۹ تعیین میشود.
۱۱-۱-۳-۴-۵
عملکرد چسبانندههای پایه گچی که در نصب بلوکهای گچی مورد استفاده قرار میگیرند باید با الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۸۰۶ مطابقت داشته باشد.
۱۲-۱-۳-۴-۵
مشخصات ماسه مورد استفاده در ملات گچ ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۵۰۳۳ ارائه شده است.
۱۳-۱-۳-۴-۵
مشخصات بتنهای گچی در استاندارد ملی ایران شماره ۵۰۳۲ ارائه شده است.
۲-۳-۴-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۴-۵ گچ ساختمانی
روشهای آزمایش شیمیایی و فیزیکی گچ بر اساس استانداردهای ملی ایران شماره ۲- ۱۲۰۱۵ و ۵۰۲۹ و ۵۴۸۲ میباشد. این آزمایشها عبارتاند از:
آزمایشهای شیمیایی (اندازه گیری آب آزاد در دمای ۴۵ درجه سلسیوس، اندازه گیری آب ترکیبی در دمای ۲۱۵-۲۳۰ درجه سلسیوس، اندازه گیری افت حرارتی در دمای ۲۸۰-۳۰۰ درجه سلسیوس، اندازه گیری دی اکسید کربن، اندازه گیری سیلیس و مواد نامحلول، اندازه گیری اکسیدهای آهن و آلومینیوم، اندازه گیری اکسید کلسیم، اندازه گیری اکسید منیزیم، اندازه گیریتری اکسید گوگرد، اندازه گیری نمکهای محلول سدیم و پتاسیم).
آزمایشهای فیزیکی (اندازه گیری آب آزاد در دمای ۴۵ درجه سلسیوس، تعیین نرمی، (اندازه گیری غلظت نرمال با استفاده از دستگاه ویکات اصلاح شده، اندازه گیری زمان گیرش، اندازه گیری مقاومت فشاری، اندازه گیری مقاومت خمشی، اندازه گیری چگالی).
۲-۲-۳-۴-۵ بلوک گچی
آزمایش این بلوک ها براساس استاندارد ملی ایران شماره ۲۷۸۶ انجام میشود. این آزمایشها عبارتاند از:
اندازه گیری ابعاد و رواداری،
تخت بودن بلوک های گچی،
چگالی خشک و رواداری،
جرم سطحی بلوک های گچی و رواداری،
مقاومت خمشی،
مقدار رطوبت،
pH،
قابلیت جذب آب برای بلوک های گچی دافع آب
و سختی سطحی بلوک های گچی.
۳-۲-۳-۴-۵ سقف پوش گچی
این بلوکها بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۶۱ آزمایش میشوند. این آزمایشها عبارتاند از:
اندازه گیری ابعاد و رواداری،
چگالی،
جرم سطحی،
مقاومت خمشی،
ضریب جذب صوت سقف پوشهای آکوستیکی.
۴-۲-۳-۴-۵ صفحات روکش دار کچی
این صفحات بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۸۱۸ آزمایش میشوند. این آزمایشها عبارتاند از:
اندازه گیری ابعاد و رواداری،
تعیین شکست در برابر نیروی خمش،
تعیین خیز تحت بار،
تعیین نیروی برشی،
بررسی رفتار در برابر آتش (واکنش در برابر آتش، مقاومت در برابر آتش) مقاومت حرارتی،
مقاومت در برابر ضربه،
نفوذپذیری بخار آب،
بررسی خواص آکوستیکی (اندازه گیری صدابندی در برابر صدای هوابرد، ضریب جذب صوت)،
تعیین جذب آب (جذب آب سطحی و جذب آب کامل) برای صفحات روکش دار با میزان جذب آب کم،
تعیین چسبندگی هسته در دمای بالا،
تعیین سختی سطحی برای صفحات گچی با سختی سطحی بالا،
اندازه گیری چگالی برای صفحات گچی با تراکم کنترل شده،
تعیین جرم پایه کاغذ.
۵-۲-۳-۴-۵ صفحات روکش دار گچی مسلح شده با الیاف
این صفحات بر اساس استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۱۴۴۷۸ و ۲-۱۴۴۷۸ آزمایش میشوند.
۳-۳-۴-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۴-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
استفاده از کلاه ایمنی، عینک و نقابهای حفاظتی، کفش و پوتین حفاظتی، دستکش، ماسک حفاظتی و لباسهای ایمنی برای کارگران الزامی است. برای بارگیری باید از وسایل مناسب استفاده شود تا کمترین گردوغبار را به وجود آورد. هم چنین به کارگران باید آموزش لازم داده شود تا هنگام بارگیری، از پاره شدن پاکتها جلوگیری به عمل آید.
۵-۴-۵ سازگاری
۱-۵-۳-۵
چنانچه گچ یا فرآوردههای گچی، به خصوص در مناطق مرطوب، در مجاورت قطعات فولادی قرار گیرند، باید پیش از گچ کاری، قطعات فولادی با رنگهای ضدزنگ پوشانده شود.
۲-۵-۳-۵
در نقاط مرطوب، گچ و فرآوردههای گچی را نباید مستقیماً در مجاورت بتن و سایر فرآوردههای سیمانی به کار برد.
۶-۴-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۴-۵
گچ ساختمانی باید خشک و عاری از کلوخه باشد و در پاکت حمل شود.
۲-۶-۴-۵
مشخصات انواع گچ باید روی کیسههای آنها نوشته شود.
۳-۶-۴-۵
کیسههای پلی پروپیلنی روکش دار برای گچ باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۷۴۰ باشند.
۴-۶-۴-۵
کاغذ پاکت بسته بندی گچ دارای مشخصات استاندارد ملی ایران شماره ۴۵۴۳ باشد.
۵-۶-۴-۵
مشخصات بسته بندی بتن گچی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۵۰۳۲ باشد.
۶-۶-۴-۵
شرایط نگهداری پاکتهای گچ ساختمانی باید در فضای سرپوشیده، تمیز و عاری از رطوبت باشد. انبار نگهداری گچ های پاکتی باید سر پوشیده، تمیز و عاری از رطوبت باشد.
۷-۶-۴-۵
نگهداری گچ پاکتی در فضای سرپوشیده و به صورت دراز مدت نگهداری پاکتهای گچ ساختمانی باید در محلهای تمیز و سرپوشیده باشد. در صورت امکان از قرار دادن پاکتهای گچ بر روی کف انبار خودداری شود. برای این کار لازم است از سکوهای چوبی یا پلاستیکی استفاده گردد. در صورت در اختیار نبودن سکوها میتوان پاکتهای گچ را روی یک ورقه نایلونی یا پلاستیکی قرار داد. پاکتهای گچ باید با فاصله از دیوار انبار شوند. حداقل فاصله ۱۰ سانتی متر توصیه میشود. در صورتی که امکان این فاصله گذاری وجود ندارد، توصیه میشود یک ورقه نایلونی بین پاکتها و دیوار استفاده شود. پاکتها باید در ردیفهایی به گونهای چیده شوند که امکان دسترسی به آنها وجود داشته باشد. حداکثر تعداد پاکتهایی که میتوان بر روی هم چید تابع شرایط محیطی، نوع گچ و مدت انبار کردن میباشد.
۸-۶-۴-۵
نگهداری گچ پاکتی در فضای روباز و به صورت کوتاه مدت و مصارف روزانه: گچهای پاکتی باید روی یک سکوی چوبی یا پلاستیکی به ارتفاع حداقل ۱۰ سانتی متر از زمین چیده شود و یا از یک ورق پلاستیکی بین پاکتها و زمین استفاده کرد مشروط بر آن که در هنگام چیدن پاکتها روی ورق پلاستیکی، سنگ و کلوخ یا گیاهان باعث پارگی ورق پلاستیک نشود. در صورتی که از ورق پلاستیکی استفاده شود، باید لبههای کناری آن را بالا آورد، به نحوی که آب جاری نتواند به پاکتها برسد. پاکتها باید چسبیده به هم روی سکوی مورد نظر انبار شود و با استفاده از برزنتها یا روکشهای ضدآب روی آنها پوشانده شود. روکش یا پوشش مورد نظر باید تا زیر سکو ادامه یافته به نحوی که باد نتواند باران و آب را به پاکتهای گچ برساند. حداکثر تعداد پاکتها در این حالت برای مصارف روزانه میتواند به ۱۴ پاکت برسد. حداکثر مدت انبار کردن در چنین شرایطی یک هفته میباشد.
۹-۶-۴-۵
وسیله حمل کننده برای حمل گچهای پاکتی باید سرپوشیده و تمیز باشد. همچنین وسیله حمل کننده باید به گونهای باشد که پس از بارگیری بتوان روی گچهای پاکتی را با پوشش مناسب آب بند پوشاند. به گونهای که باران و برف یا سایر آبها نتواند از درزها و محل هم پوشانیها، پاکتهای گچ را مرطوب نماید. حمل و نقل توسط وسیله حمل کننده باید به گونهای انجام شود که از جابه جا شدن پاکتهای گچ و پاره شدن آنها جلوگیری به عمل آید. استفاده از حفاظهای مهار کننده توصیه میشود. تخلیه بار با استفاده از وسایل مکانیکی مناسب برای حمل و انتقال گچهای پاکتی به محل توزیع انجام میشود. تخلیه با کامیون کمپرسی و یا پرتاب کردن پاکتهای گچ مجاز نیست.
۵-۵ ملات های ساختمانی
۱-۵-۵ تعریف
ملات تازه، جسمی است خمیری که از اختلاط جسم چسباننده، مانند خمیر سیمان، و جسم پرکننده، مانند سنگدانه ریز، ساخته و در صورت نیاز به مشخصات ویژه کاربری، از مواد افزودنی در آن استفاده میشود. از ملات برای چسباندن قطعات مصالح بنایی به یکدیگر، تأمین بستری برای توزیع بار، اندود کاری، نماسازی و بندکشی استفاده میکنند. روان ملاتها نوعی ملات هستند که بدون حالت جداشدگی سنگدانه قابلیت پر کردن فضاها را با روانی بالا دارند.
۲-۵-۵ دسته بندی
۱-۲-۵-۵
ملاتها، از نظر گیرش و سخت شدن، به دو دسته هوایی و آبی به شرح زیر تقسیم میشوند:
۱-۱-۲-۵-۵ ملات هوایی
این نوع ملاتها یا به طور فیزیکی در هوا خشک میشوند و آب آزاد آنها تبخیر میشود (مانند ملات گل و کاهگل) یا به طور شیمیایی در معرض هوا میگیرند و خشک و سفت میشوند، مانند ملات گچ و ملات آهک هوایی. این ملاتها برای گرفتن و سخت شدن و سخت ماندن به هوا نیاز دارند.
۲-۱-۲-۵-۵ ملات آبی
این ملاتها در آب یا هوا به طور شیمیایی میگیرند و سفت و سخت میشوند؛ مانند ملاتهای سیمانی و گل آهک.
۲-۲-۵-۵
ملاتهای ساختمانی از نظر مواد چسباننده، به انواع زیر دسته بندی میشوند:
۱-۲-۲-۵-۵ ملات گل و کاهگل
ملات گل از مخلوط کردن خاک و آب به دست میآید. برای پیشگیری از ترک خوردن با گسترش ترکها، به آن کاه میافزایند. این ملات برای اندود ساختمانهای گلی، زیرسازی اندود گچی و آب بندی بام ساختمانها به کار میرود.
۲-۲-۲-۵-۵ ملات آهک، خاک رس و سنگدانه (شفته آهک)
از مخلوط کردن آهک، خاک رس، ماسه و آب به دست میآید. از ملات گل آهک و شفته آهک برای جلوگیری از نشت کردن آب و همچنین پایدار کردن زمین برای بارگذاری بیشتر استفاده میشود.
۳-۲-۲-۵-۵ ملات ساروج
از مخلوط کردن آهک شکفته، خاکستر چوب، ماسه بادی، خاک رس و گل جگن (لویی) تولید میشود. در گذشته از ساروج به عنوان ملات پایدار در برابر آب و رطوبت برای آب بندی کردن آب انبارها و حوضها استفاده میشده است.
۴-۲-۲-۵-۵ ملاتها و خمیرهای گچی
از پاشیدن تدریجی گرد گچ ساختمانی در آب و به هم زدن آن خمیر گچ ساخته میشود. خمیر گچ و ملاتهای گچ و خاک، گچ و ماسه و گچ و پرلیت در این گروه قرار دارند. ماده چسباننده این خمیر و ملات ها دوغاب گچ است. ملاتهای گچی زودگیر هستند و باید به سرعت مصرف شوند. برای سفید کاری داخل ساختمان، اتصالات قطعات گچی و در بعضی موارد برای اندودهای زودگیر مانند اندود آستر سقف های کاذب از ملات گچ استفاده میشود.
۵-۲-۲-۵-۵ ملات گچ و خاک
برای کندگیر کردن ملات گچ به آن خاک رس اضافه میکنند. نسبت خاک رس به گچ از ۲ به ۱ تا ۱ به ۱ متغیر است. ملات گچ و خاک بیشتر در طاق ضربی، تیغه چینی و آستر اندودکاریهای داخل ساختمان کاربرد دارد.
۶-۲-۲-۵-۵ ملات گچ و ماسه
محصول اختلاط گچ و ماسه ریزدانه است و از آن میتوان به جای ملات گچ و خاک، برای زیر سازی اندودها در نقاطی که ماسه بادی یا ساحلی یا رودخانهای ریزدانه فراوان است، استفاده کرد. ماسه مورد استفاده در ملات گچ و ماسه باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۳۰۱ باشد.
۷-۲-۲-۵-۵ ملات گچ و آهک
افزودن دو قسمت آهک شکفته به یک قسمت وزنی گچ، آن را کندگیر و برای قشر رویه مناسب میسازد. در مناطق مرطوب، از ملات گچ و آهک برای اندود کردن استفاده میشود.
۸-۲-۲-۵-۵ ملات گچ و پرلیت
جاذب صوتی مناسب و عایق حرارتی خوبی است. این اندود خطر گسترش آتش را کاهش میدهد و در هنگام آتش سوزی، به سبب عایق بودن، در کاهش نفوذ حرارت به اسکلت فولادی و بتنی ساختمان مؤثر است.
۹-۲-۲-۵-۵ ملات ماسه و آهک
ملاتی هوایی است و برای گرفتن و سخت شدن به دی اکسید کربن موجود در هوا نیاز دارد. این ملات برای مصرف بین درز مناسب نیست، زیرا دی اکسید کربن هوا به داخل آن نفوذ نمیکند و فقط سطح رویی آن کربناته میشود.
۱۰-۲-۲-۵-۵ ملاتهای پوزولانی
این ملاتها بر دو نوع است:
ملات ماسه، سیمان، پوزولان
ملات ماسه، آهک، پوزولان.
۱۱-۲-۲-۵-۵ ملات پوزولان - آهک
کاربرد آن در مناطقی است که مقاومت مصالح در برابر تأثیرات مخرب مواد شیمیایی، به ویژه سولفاتها مورد نظر است. اگر در تهیه این ملات از گرد آجر به جای پوزولان استفاده شود، به آن ملات سرخی گفته میشود. برای عمل آوری ملاتهای آهکی باید آنها را به مدت ۲۸ روز مرطوب نگه داشت.
۱۲-۲-۲-۵-۵ ملات ماسه و سیمان
مخلوطی از ماسه و سیمان به نسبتهای مختلف است. از این ملات برای دیوار چینی، آب بندی کف و دیوارهای آب انبارها، آب گیرها، پیها، دیوارهها (پنل ها)، بلوک های بزرگ بتن و آجر، ساختمانهای بتنی و بتن مسلح در زیر آب و زیر زمین و روی زمین استفاده میشود. ملات ماسه-سیمان دارای مقاومت نسبی مناسب به ویژه در سنین اولیه است.
۱۳-۲-۲-۵-۵ ملات ماسه سیمان آهک (باتارد)
این ملات با نسبتهای مختلف از سیمان پرتلند، آهک و ماسه تهیه میشود و در برابر سرما و یخ زدگی عملکرد بهتری دارد.
۱۴-۲-۲-۵-۵ ملاتهای قیری (ماسه آسفالت)
این ملات از مخلوط قیر مناسب و ماسه، به نسبت های معین تولید میشود و از آنها در ساختن رویۀ پیاده روها، پوشش محافظ لایه نم بندی بامها، پر کردن درز قطعات بتنی کف پارکینگ ها و پیاده روها استفاده میشود.
۱۵-۲-۲-۵-۵ ملاتهای بنایی
این ملات مخلوطی است از چسبانندههای غیرآلی، سنگدانه ها، آب و برخی افزودنی ها. ملات های بنایی از نظر کاربرد دارای انواع زیر است:
ملات برای کاربردهای عمومی: در بندکشیهایی با ضخامتی بیشتر از ۳ میلیمتر که در آن فقط ماسه با وزن معمولی به کار میرود.
ملات با بستر نازک: در بندکشیهایی با ضخامت بین ۱ تا ۳ میلی متر استفاده میشود.
۱۶-۲-۲-۵-۵ ملاتهای آماده
این ملاتها در کارخانه پیمانه و به صورت ملات خشک تولید میشوند. در ملات خشک آماده مواد جامد از پیش مخلوط شدهاند و فقط به افزایش آب نیاز دارند.
۱۷-۲-۲-۵-۵ ملات بنایی سبک
ملاتی که چگالی سخت شده خشک آن حداقل ۱۳۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است.
۱۸-۲-۲-۵-۵ ملاتهای ضداسید (مقاوم در برابر اسید)
ملات هایی هستند که از دوام مناسب در محیطهای اسیدی برخوردار میباشند.
۱۹-۲-۲-۵-۵
ملاتهای بنایی براساس مقاومت فشاری مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۲-۷۰۶ ، به شرح جدول ۵-۵-۱ رده بندی میشوند که در آن مقاومت فشاری با علامت "M" و حداقل رده مربوط به دنبال آن بر حسب نیوتن بر میلی متر مربع مشخص شده است.
جدول ۵-۵-۱: رده بندی مقاومت فشاری ملات
۳-۵-۵ استانداردها
۱-۳-۵-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۵-۵
مواد تشکیل دهنده ملاتها شامل سیمان پرتلند، سیمان پرتلند پوزولانی، سیمان بنایی، سیمانهای سربارهای، سیمان پرتلند آهکی، خاکستر بادی و دیگر پوزولانهای مورد استفاده با آهک، آهک زنده برای مصارف ساختمانی، آهک هیدراته برای مصارف بنایی، ماسه برای ملات سیمانی و ماسه برای ملات گچ بوده و لازم است با ویژگیهای داده شده در استاندارد ملی مربوطه مطابقت داشته باشند.
۲-۱-۳-۵-۵
ملاتهای بنایی و تهیه و به کار بردن آنها (ملاتهای ماسه سیمان، باتارد) در استاندارد ملی شماره ۷۰۶ ایران ارائه شده است.
۳-۱-۳-۵-۵
برای تهیه ملاتها تا حد ممکن باید از ابزار اندازه گیری دقیق و دستگاههای مخلوط کن استفاده شود. در اندازه گیری مواد ملات مورد استفاده در ساختمان، باید نسبتهای تعیین شده این مواد، کنترل و به دقت رعایت شود. برای رعایت این نسبتها، استفاده از بیل و کمچه و نظایر آن مجاز نیست و باید حتماً از پیمانهای با حجم معین استفاده شود.
۴-۱-۳-۵-۵
همه مواد چسباننده و سنگدانه باید بین ۳ تا ۵ دقیقه، در یک مخلوط کن پیمانهای مکانیکی، با حداکثر مقدار آبی که غلظت با کارایی لازم را به دست دهد، مخلوط شوند. مخلوط کردن دستی ملات فقط با اجازه نامه کتبی ناظر ساختمان، که روش مخلوط کردن دستی در آن مشخص شده باشد، مجاز است. باید از افزودن خاک به ملات برای لوز دادن آن خودداری شود.
۵-۱-۳-۵-۵
ملات هایی که سفت شدهاند را نباید با افزودن آب برای رسیدن به غلظت مورد نیاز دوباره درهم آمیخت.
۶-۱-۳-۵-۵
در جایی که خطر تأثیر سولفاتها وجود دارد، در ساخت ملاتهای سیمانی، باید از سیمانهای نوع ۲، ۵ یا پوزولانی استفاده کرد.
۷-۱-۳-۵-۵
مواد افزودنی ملاتهای بنایی شامل: بهبود دهنده چسبندگی، افزاینده کارایی، زودگیر کنندهها، کندگیر کنندهها و مواد دافع آب و مانند اینها هستند. ملات رنگی را میتوان از اختلاط گرد رنگ، حداکثر تا ۱۰ درصد وزنی مواد چسباننده در ملاتها و اندودهای سیمانی و آهکی به دست آورد. رنگهای مصرفی باید از نظر شیمیایی بی اثر و در برابر نور و قلیاها مقاوم باشند.
۸-۱-۳-۵-۵
در کارهای مختلف بنایی میتوان بر اساس نیازهای طراحی از انواع مختلف سیمانها مانند پوزولانی یا بنایی استفاده کرد.
۹-۱-۳-۵-۵
ویژگیهای ملات آماده برای اندودکاری بیرونی و داخلی دیوارها، سقفها، ستونها و جداگرها در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۷۰۶ بیان شده است.
۱۰-۱-۳-۵-۵
مشخصات ملاتهای بنایی آماده (ملات بستر، درزبندی و ماله کشی) برای استفاده در دیوارهای بنایی، ستونها و جداگرها در استاندارد ملی ایران شماره ۲-۷۰۶ ارائه شده است.
۱۱-۱-۳-۵-۵
خصوصیات ملاتهای ضداسید (مقاوم در برابر اسید) در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۹۷ ارائه شده است.
۱۲-۱-۳-۵-۵
مشخصات روان ملاتهای برای مصارف بنایی در استاندارد ملی ایران شماره ۸۸۷۱ ارائه گردیده است.
۱۳-۱-۳-۵-۵
ویژگیهای ملات سیمان هیدرولیکی خشک بسته بندی شده بدون جمع شدگی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۶۴۴ ارائه شده است.
۱۴-۱-۳-۵-۵
الزامات ملاتهای سیلیسی و سیلیکاتی مقاوم در برابر مواد شیمیایی برای چسباندن واحدهای بنایی مقاوم در برابر مواد شیمیایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۳۳ بیان شده است.
۱۵-۱-۳-۵-۵
ویژگیها و روشهای مورد استفاده در تزریق روان ملات برای بتنهای پیش کشیده در استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۱۷۷۶۸ و ۲-۱۷۷۶۸ ارائه شده است.
۱۶-۱-۳-۵-۵
مشخصات روان ساز برای استفاده در روان ملات بتن پیش آکنده طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۷۶۷ است.
۱۷-۱-۳-۵-۵
ویژگیهای سنگدانههای ملات بنایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۵۱۴ ذکر شده است.
۱۸-۱-۳-۵-۵
ویژگیهای افزودنیهای ملات و روان ملات در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۲۹۳۰ آمده است. همچنین ویژگیهای افزودنیهای مورد استفاده در ملات بنایی و افزودنیهای دوغاب برای تاندون پیش تنیدگی به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۳-۲۹۳۰ و ۴-۲۹۳۰ ارائه شده است.
۲-۳-۵-۵ آزمایشهای استاندارد
آزمایشهایی که باید روی ملاتها انجام شود، به این شرح است:
آزمایشهای روانی ملات،
قابلیت نگهداری آب
و مقاومت فشاری.
۳-۳-۵-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۵-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۵-۵
آهک به چشم و پوست آسیب میرساند و تنفس بخار آهک زنده، هنگام شکفتن، زیان آور است. بهتر است در کارگاه ساختمانی از آهک هیدراته استفاده شود. اگر ضروری است آهک زنده در محل مصرف شکفته شود، حتماً باید به ایمنی کار توجه شود.
۲-۴-۵-۵
هنگام مصرف ملاتهای آهکی، استفاده از دستکش و ماسک لازم است. در کارگاه ساختمانی، باید ترتیبی اتخاذ گردد تا از تماس سیمان یا ملات های سیمانی با پوست کاربر جلوگیری شود.
۳-۴-۵-۵
از آنجا که فرآیند تولید سیمان، به سبب تولید مقدار زیادی دی اکسید کربن، موجب آسیب شدید محیط زیست میشود، بهتر است، به جای سیمان پرتلند، از ملات سیمان بنایی، ملات سیمان پوزولاتی یا حداقل ملات باتارد استفاده شود.
۴-۴-۵-۵
ضوابط ایمنی مربوط به خطرهای قابل توجه تجهیزات پاشش فشاری، روان ملات ریزی و تزریق در استاندارد ملی ایران شماره ۶-۱۸۸۹۲ ارائه شده است.
۵-۵-۵ سازگاری
آب آهک سیب خوردگی فلزات، به ویژه سرب، روی و آلومینیم میشود، بنابراین، باید قطعات فلزی را، پیش از قرار دادن در ملاتهای آهکی یا سیمانی، با مواد مناسب اندود کرد.
۶-۵-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
مواد چسباننده و سنگدانه را باید به گونهای انبار کرد که از آلودگی یا داخل شدن مواد خارجی در آنها جلوگیری شود. انبار کردن و نگهداری سیمان باید مطابق استاندارد مربوط صورت گیرد. هنگام تهیه و حمل ملات، باید آن را از آسیب در اثر یخ زدگی، باران، آفتاب و دیگر عوامل جوی محافظت کرد.
۶-۵ سنگ های ساختمانی
۱-۶-۵ تعریف
سنگ طبیعی جسمی است که از یک یا چند کانی تشکیل شده است. سنگ دارای کاربردهای زیادی در ساخت و ساز است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
به شکل بلوک در ساختمان سازی، سدسازی، باراندازها، دیوارهای جان پناه و مانند آنها.
به شکل بریده، برای مصارف تزیینی، نما و کف ساختمان.
استفاده به عنوان سنگفرش.
سنگ مصنوعی فرآوردهای صنعتی است که از مخلوط سنگدانهها (اساساً دارای منشأ سنگ طبیعی)، افزودنیها و چسب ساخته شده است. چسب میتواند رزین، سیمان هیدرولیکی یا مخلوطی از هر دو باشد.
۲-۶-۵ دسته بندی
سنگها از نظر منشأ و طرز تشکیل به سنگهای آذرین، رسوبی و دگرگونی دسته بندی میشوند. از لحاظ کاربرد، مهمترین دسته سنگهای طبیعی سنگهای بریده شده است که در نما و پوشش کف استفاده میشود. دسته بندی این سنگها به قرار زیر است:
۱-۲-۶-۵ سنگ آهک ساختمانی
سنگی رسوبی که اساساً متشکل از کربنات کلسیم یا کربنات دوگانه کلسیم و منیزیم (دولومیت) و یا ترکیبی از هر دو است. این سنگها، بر اساس چگالی، به ۳ گروه دارای چگالی کم (در محدوده بین ۱۷۶۰ تا ۲۱۶۰ کیلوگرم بر متر مکعب)، داری چگالی متوسط (در محدوده بین ۲۱۶۰ تا ۲۵۶۰ کیلوگرم بر متر مکعب) و دارای چگالی زیاد (بیشتر از ۲۵۶۰ کیلوگرم بر مترمکعب) تقسیم میشوند.
۲-۲-۶-۵ گرانیت
سنگ آذرین نفوذی بلوری، با دانههای تقریباً مساوی، حاوی کوارتز و فلدسپات های قلیایی که معمولاً مقداری میکا و هورنبلند و نیز مقادیر متفاوتی از دیگر فلدسپات ها و کانیهای فرعی در آن وجود دارد، که تنها تعداد اندکی از آنها، جز پیریت و گارنت، با چشم غیر مسلح قابل دیدن هستند.
۳-۲-۶-۵ سنگ کوارتز ساختمانی
این سنگها، بر اساس مقدار سیلیس آزاد آن، به سه گروه ماسه سنگ (با حداقل ۶۰ درصد سیلیس آزاد)، ماسه سنگ کوارتزی (با حداقل ۹۰ درصد سیلیس آزاد) و کوارتزیت (با حداقل ۹۵ درصد سیلیس آزاد) دسته بندی میشوند.
۴-۲-۶-۵ مرمر و مرمریت
سنگی کربناتی دگرگونی که به علت تبلور مجدد تحت حرارت و فشار در دوره دگرگونی، دارای بافت بلوری مشخصی است و عمدتاً از کانیهای کلسیت و دولومیت، یا ترکیبی از آنها تشکیل شده است. مرمر باید حتماً صیقل دادنی و جلاپذیر باشد. در ایران سنگهای این گروه بسته به درشتی بلورهایشان، چینی (ریزبلور)، کریستال (دارای بلورهای درشت) و مرمریت (بدون قابلیت تشخیص بلورها) مینامند.
۵-۲-۶-۵ تراورتن
نوعی سنگ آهک رسوبی، با ساختار متخلخل و گاه لایهای که از ته نشین شدن کربنات کلسیم در چشمهها، یا آبهای گرم کربناتی تشکیل میشود. این سنگ بیشتر به رنگهای کرم، زرد، قهوهای، خاکستری و سفید است. وجود تخلخل در این سنگ به دلیل تشکیل گازها به هنگام ته نشین شدن کربنات کلسیم و در پارهای از موارد بر اثر تجزیه گیاهان است. چون این حفره ها حاصل فرایند طبیعی تشکیل تراورتن است، عیب آن محسوب نمیشود.
۶-۲-۶-۵ سنگ لوح (اسلیت)
یک سنگ دگرگون شده ریز بلورین، که اغلب حاصل دگرگونی شیل و دارای کانیهای میکا، کلریت و کوارتز است. مهمترین کاربرد سنگ لوح، پوشش دادن سقفهای شیب دار است. سنگ لوح باید سالم، بادوام، عاری از خردههای سنگ، ترک، رگههای باز، حفرهها، یا دیگر نواقصی باشد که ممکن است به انسجام ساختاری در زمینه استفاده موردنظر آسیب رساند.
۳-۶-۵ استانداردها
۱-۳-۶-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۶-۵
ویژگیهای سنگهای ساختمانی گرانیت، سنگ آهک، مرمریت، تراورتن، کوارتر و سنگ لوح به ترتیب در استانداردهای ۵۶۹۴ ، ۵۶۹۵ ، ۵۶۹۶ ، ۱۳۲۴۷ ، ۱۴۲۱۳ و ۱۴۲۱۶ آمده است. خصوصیات سنگ لوح مناسب برای استفاده در توفالهای سقف در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۲۱۸ ارائه شده است. ویژگیهای سنگ سرپانتین (سرپانتین مرمری) جهت استفادههای ساختمانی منطبق بر استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۲۱۴ میباشد.
۲-۱-۳-۶-۵
ویژگیهای ورق نمای ساخته شده از فرآوردههای سنگ طبیعی و سنگ مصنوعی به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۷۱۹۶ و ۱۷۰۱۹ ذکر شده است. مشخصات ورقهای سنگ طبیعی مورد استفاده در پلهها و کف در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۱۱ ارائه شده است.
۳-۱-۳-۶-۵
ویژگیهای بلوکها و ورقهای زبر تهیه شده از سنگهای طبیعی به ترتیب طبق استانداردهای ملی ایران شماره ۱۷۱۹۳ و ۱۶۹۳۴ تعیین میشود.
۴-۱-۳-۶-۵
مشخصات فرآوردههای سنگ لوح مورد استفاده در سقف سازی منفصل و پوشش بیرونی بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۹۱ تعیین میشود.
۵-۱-۳-۶-۵
ورقها و فرآوردههای سنگ مصنوعی تهیه شده به عنوان رویه ی میز و کابینت آشپزخانه در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۲۶ ارائه شده است.
۶-۱-۳-۶-۵
ویژگیهای کاشیهای مدولار مسطح سنگ طبیعی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۱۹۲ ارائه شده است.
۷-۱-۳-۶-۵
مشخصات کاشیهای مدولار ساخته شده از سنگ مصنوعی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۸۱۰ بیان گردیده است.
۲-۳-۶-۵ آزمایشهای استاندارد
برای تعیین کیفیت سنگ به آزمایشهای استاندارد جذب آب و چگالی، مقاومت فشاری، مدول گسیختگی، مقاومت خمشی و مقاومت سایشی به ترتیب مطابق با استانداردهای ملی ایران شماره ۵۶۹۹ ، ۵۶۹۸ ، ۵۶۹۷ ، ۸۲۲۹ و ۸۲۳۰ مورد نیاز است. روشهای استاندارد آزمایش سنگ مصنوعی برای کاربرد ساختمانی در مجموعه استانداردهای ۱۶۶۱۸ مشخص شده است.
۳-۳-۶-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۶-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۶-۵
استفاده از سنگ در ساختمان یا نوع مصالح یا روش اجرا، نباید خطری برای بهداشت و سلامتی افراد و محیط زیست ایجاد کند. در صورت احتمال هرگونه تابش مضر از سنگ، آن را باید مورد بررسی و آزمایش قرار داد. عملیات ساخت و ساز و دفع ضایعات نباید موجب آلوده شدن محیط زیست، آب، خاک و فضای سبز در محیط پیرامون ساختمان گردد.
۲-۴-۶-۵
برش سنگ باید در یک محیط سرپوشیده با استفاده از آب انجام پذیرد.
۳-۴-۶-۵
در هنگام برش سنگ باید از ماسک استفاده شود.
۴-۴-۶-۵
رادون گازی پرتوزا و سرطان زا است و همیشه باید با احتیاط کامل با آن کار کرد. از آنجا که این عنصر ذرات آلفا از خود میتاباند، تنفس آن خطرناک است. وجود اورانیوم و توریم در بعضی سنگهای گرانیتی موجب تولید گاز رادون و انتشار آن از این نوع سنگ میشود. تابش طبیعی از سنگهای گرانیتی، به گاز رادیواکتیو رادون تبدیل میشوند و اگر در یک فضای کاملاً بسته ایجاد شوند، با تجمع در محیط قادر به ورود به ریه انسان بوده و با ماندگاری خود میتوانند اثرات سوء در سلامتی ساکنین بر جای بگذارند. بررسیها در مورد تعدادی از سنگهای گرانیتی ایران نشان میدهد که نمونههای مطالعه شده از لحاظ ریسک پرتوگیری خارجی که نتیجه تابش مستقیم تشعشعات اشعه گاما بوده، در حد قابل قبول هستند. ولی در ارتباط با ریسک پرتوگیری داخلی که در اثر استنشاق گاز رادون حاصل میشوند، با توجه به بالا بودن میزان پرتوزایی تعداد محدودی از نمونهها و نبودن استانداردهای زیست محیطی در کشور در ارتباط با ریسک پرتوزایی، بهتر است از گرانیتها در بیمارستانها و فضاهای بسته مانند اتاق خوابها استفاده نشود. در صورت استفاده از سنگهای گرانیتی در فضاهای بسته، با تهویه هوای این محیطها میتوان از تجمع گازهای پرتوزا مانند گاز رادون به آسانی جلوگیری کرد. استفاده از سنگهای گرانیتی در محیط باز و نماهای ساختمانی مشکلی ندارد. در راه پلهها و فضاهای بستهای که از تهویه مناسب برخوردارند، خطر خیلی کمی وجود دارد.
۵-۶-۵ سازگاری
سنگهای ساختمانی با انواع مصالح ساختمانی سازگاری دارد.
۶-۶-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۶-۵
سنگ ساختمانی باید به طور مناسبی بسته بندی شود، چنانچه سنگ در حمل و نقل و انبار کردن آسیب نبیند. بسته بندی باید مانع از تکان خوردن و حرکت کردن آنها در داخل بستهها شود. بستهها باید دارای وزن و ابعاد مناسب برای حمل باشند و جابه جایی آنها با لیفتراک، بالابرها و دیگر وسایل رایج به نحو مناسب ممکن باشد.
۲-۶-۶-۵
در تمام مراحل کار لازم است سنگها به خوبی محافظت شوند. همچنین باید به سطوح خارجی، به خصوص در گوشهها یا بخشهای برجسته تزئینی توجه ویژه شود. برای این کار میتوان از قطعات باریک چوب، پارچه کنفی یا روکش پلی اتیلن استفاده کرد. از این روکش برای محافظت سنگ در برابر باران و برف نیز میتوان بهره گرفت.
۳-۶-۶-۵
در هنگام انتقال سنگ ساختمانی بریده شده از محل تولید به محل فروش و کارگاه ساختمانی باید اصول ایمنی در بارگیری، حمل و تخلیه از قبیل بسته بندی و استفاده از وسائل بارگیری مناسب کاملاً رعایت شود، تا کارگران یا دیگر افراد آسیبی نبینند. برای حمل سنگها، باید از دستکش مناسب استفاده شود.
۴-۶-۶-۵
پس از پایان عملیات ساختمان سازی، سنگ باید از گرد و غبار، ملات و دیگر ذرات پاک شود. هنگام برداشتن و جمع کردن داربستها نیز باید مراقب بود که لکههای زنگ لولهها سنگ نما را آلوده نکند و به آن ضربه وارد نشود.
۵-۶-۶-۵
توصیه میشود از سنگهای تیره در نمای ساختمان استفاده نشود، زیرا ممکن است بر اثر تابش آفتاب رنگ آنها محو شود.
۶-۶-۶-۵
برای شستن سنگ، بهتر است تنها از آب استفاده شود. برای تمیز کردن گرانیتها میتوان برس مویی غیرفلزی و محلولهای شوینده رقیق و مناسب به کار برد. مرمرها را نیز میتوان با آب و محلولهای شوینده رقیق تمیز کرد. در صورت استفاده از محلولهای شوینده باید انواع سازگار با سنگ و بدون تأثیر بر خواص فیزیکی و شیمیایی، مکانیکی و مطابق شیوه نامه تولیدکننده به کار برده شود. برای این کار، پیش از استفاده از این محلولها، اثر آنها بر روی نمونه کوچک و مشابهی از سنگ آزمایش شود. از مصرف شویندههای اسیدی و قلیایی اسید کلریدریک، محلول آمونیوم و سود سوزآور خودداری شود.
۷-۶-۶-۵
در بسته بندی سنگ آهک ضوابط استاندارد ملی ایران شماره ۴۷۳۴ اعمال میگردد.
۷-۵ سنگدانه ها
۱-۷-۵ تعریف
سنگدانه مصالحی طبیعی، مصنوعی یا بازیافت شده، مانند ماسه، شن، سنگ شکسته، یا سرباره کوره بلند ذوب آهن و خاک رس منبسط شده دانهای است که در تولید فرآوردههای ساختمانی، مانند بتن و ملات به کار میرود.
۲-۷-۵ دسته بندی
۱-۲-۷-۵
سنگدانهها از نظر اندازه به دو دسته سنگدانه ریز و درشت تقسیم میشوند:
۱-۱-۲-۷-۵ سنگدانه ریز (ماسه)
بخشی از سنگدانه است که از الک ۴/۷۵ میلی متر (نمره ۴) رد شود و روی الک نمره ۲۰۰ (۷۵ میکرومتر) باقی بماند.
۲-۱-۲-۷-۵ سنگدانه درشت (شن)
بخشی از سنگدانه است که روی الک ۴/۷۵ میلیمتر (نمره ۴) باقی بماند.
۲-۲-۷-۵
سنگدانه از نظر چگالی به انواع سنگین دانه، سبک دانه و وزن معمولی تقسیم میشود:
۱-۲-۲-۷-۵ سنگین دانه
سنگدانهای با چگالی زیاد مانند سرپانتین، باریت، مگنتیت، لیمونیت، ایلمنیت، ژئوتیت، هماتیت، آهن یا فولاد که در ساخت بتن سنگین به کار میرود. چگالی انبوهی فلهای این سنگدانه از سرپانتین تا آهن یا فولاد از ۲۴۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب تا ۷۵۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب تغییر میکند.
۲-۲-۲-۷-۵ سبکدانه
سنگدانهای با چگالی کم است که در ساخت بتن سبک کاربرد دارد و شامل سنگدانههای سبک طبیعی، مانند پومیس، خاکسترهای آتشفشانی، توف، دیاتومیت و سنگدانههای سبک مصنوعی، مانند رس، شیل و اسلیت منبسط شده، شیلهای دیاتومه ای، پرلیت ورمیکولیت و سرباره منبسط یا سینتر شده و محصول نهایی احتراق کک یا زغال سنگ است.
۳-۲-۲-۷-۵ سنگدانه با وزن معمولی
سنگدانهای است غیر از سنگدانه سبک یا سنگین، که برای ساخت بتن با چگالی معمولی به کار میرود.
۳-۷-۵ استانداردها
۱-۳-۷-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۷-۵
سنگدانههای مورد استفاده در بتن باید با الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۳۰۲ مطابقت داشته باشند. با لحاظ کردن شرایط مندرج در استاندارد این الزامات برای ماسه شامل مشخصات دانه بندی، مواد زیان آور، ناخالصیهای آلی، سلامت، واکنش زایی با قلیاییها و برای شن شامل ضوابط دانه بندی، مواد زیان آور، سلامت، سایش لس آنجلس، دانههای پولکی و سوزنی، واکنش زایی با قلیاییها و درصد شکستگی میباشد.
۲-۱-۳-۷-۵
دانه بندی و سایر ویژگیهای سبکدانههای مورد نظر برای استفاده در بتن سازهای در استاندارد ملی ایران شماره ۴۹۸۵ ارائه شده است.
۳-۱-۳-۷-۵
ویژگیهای سنگدانههای مورد استفاده در ملاتهای بنایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۵۱۴ درج شده است.
۴-۱-۳-۷-۵
الزامات سنگدانههای بازیافتی با چگالی مشخص که برای ساخت بتن غیرسازهای و ملات مورد استفاده قرار میگیرند در استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۱۷۰ ذکر شده است.
۵-۱-۳-۷-۵
استاندارد ملی ایران شماره ۱- ۱۴۸۷۵ برای تعیین مشخصات سبکدانههای مورد استفاده در بتن، ملات و گروت مورد استفاده قرار میگیرد.
۶-۱-۳-۷-۵
مشخصات سبکدانههای مورد استفاده در بلوکهای بنایی بتنی مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۷۶۵۷ میباشد.
۷-۱-۳-۷-۵
ویژگی سنگدانههای سبک مورد استفاده در بتنهای عایق حرارتی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۲۲ ذکر شده است.
۸-۱-۳-۷-۵
ضوابط سنگدانه مورد استفاده در روان ملات بنایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۸۸۳ ارائه شده است.
۹-۱-۳-۷-۵
مشخصات سنگدانههای معدنی مورد استفاده در گچ ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۵۰۳۳ ارائه شده است.
۱۰-۱-۳-۷-۵
در مواردی که احتمال واکنش قلیایی سنگدانه وجود دارد، برای تعیین واکنش زایی سنگدانه باید از روشهای آزمون مطابق استانداردهای ملی ایران شماره ۸۱۴۹ ، ۸۷۵۳ ، ۱۳۵۵۲ و یا دیگر استانداردهای ملی تدوین شده در این زمینه استفاده گردد.
۲-۳-۷-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۷-۵
آزمایشهایی که لازم است برای تعیین کیفیت بر روی سنگدانهها انجام شود شامل این موارد است:
تعیین دانه بندی،
ناخالصیهای آلی (ماسه)،
کلوخههای رسی و ذرات سست،
مواد ریزتر از ۷۵ میکرون،
زغال سنگ و لیگنیت،
سولفات محلول در آب،
کلرید محلول در آب،
سلامت،
دانههای پولکی (شن)،
دانههای سوزنی (شن)،
سایش لس آنجلس (شن)،
لکه شدگی،
افت وزن در برابر سرخ شدن و چگالی انبوهی.
در صورت وجود خطر واکنش قلیایی-سنگدانه لازم است آزمایشهای واکنش زایی بالقوه قلیایی سنگدانهها انجام شود.
۲-۲-۳-۷-۵
آزمایشهایی که روی سبکدانههای مورد استفاده در بتنهای سازهای و بلوکهای بنایی انجام میشود شامل:
تعیین دانه بندی،
ناخالصیهای آلی،
لکه شدگی،
افت وزن در اثر سرخ شدن،
مقدار کلوخههای رسی و ذرات خرد شده،
یکنواختی دانه بندی،
چگالی انبوهی فلهای،
یکنواختی چگالی انبوهی فلهای،
ضریب چگالی،
ویژگیهای فیزیکی و چگالی آزمونههای بتن حاوی سبکدانههای مورد آزمون،
جمع شدگی در اثر خشک شدن،
بیرون پریدگیها،
مقاومت کششی دو نیم شدن،
مقاومت فشاری و مقاومت در برابر یخ زدن و آب شدن میباشند.
۳-۲-۳-۷-۵
در سبکدانههای مورد مصرف در بتن، ملات و گروت، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی همچون مقاومت در برابر خردشدگی، درصد دانههای شکسته، جذب آب، مقاومت در برابر فروسایی، مقاومت در برابر یخ زدن و آب شدن، یون کلراید محلول در آب، گوگرد موجود در ترکیبات، آلایندههای آلی و در صورت لزوم واکنش زایی قلیایی- سیلیسی مورد ارزیابی قرار میگیرد.
۳-۳-۷-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۷-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۷-۵
سنگدانهها را نباید از سواحل دریاها و رودخانهها تأمین کرد. برای حفظ محیط زیست لازم است از ذخایر مخلوط رودخانههای قدیم و منابع کوهی استفاده شود. در فرایند تولید باید از انتشار گرد و خاک زیاد در کارگاه تولید سنگدانه جلوگیری شود. یکی از این روشها آب پاشی بر روی سرند اول این کارگاهها است.
۲-۴-۷-۵
در صورت مطابقت مشخصات سنگدانه شکسته بازیافتی از آوارهای ساختمانی با ویژگیهای استاندارد سنگدانه بتن، میتوان برای کمک به حفظ محیط زیست در ساخت بتن از آنها به جای بخشی از سنگدانه طبیعی (با طرح اختلاط مناسب ) استفاده کرد.
۵-۷-۵ سازگاری
کاربرد سنگدانههای واکنش زا با سیمانهای دارای قلیایی زیاد، به ویژه در پروژههای مهم و آبی مجاز نیست. در صورتی که استفاده از سنگدانههای واکنش زا ناگزیر باشد، لازم است برای کنترل انبساط ناشی از واکنش قلیایی سنگدانه از مواد پوزولانی به مقدار لازم استفاده شود. تعیین نوع و مقدار پوزولان با استفاده از آزمونهای مربوط انجام میشود.
۶-۷-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۷-۵
سنگدانه باید قبل از مصرف در بتن و ملات در جای مناسبی انبار شود. سنگدانه نباید برای بتن ریزی در هوای سرد در معرض یخبندان و رطوبت و در بتن ریزی در هوای گرم در معرض تابش مستقیم خورشید قرار گیرد.
۲-۶-۷-۵
سنگدانه نباید در جایی یا به گونهای انبار شود که به مواد خارجی و زیان آور آلوده گردد.
۳-۶-۷-۵
حمل و نگهداری سنگدانهها نباید سبب جداشدگی آنها شود. هنگام حمل، لازم است سنگدانه در پوشش یا درون مخزن قرار گیرد، تا میزان آلودگی کاهش یابد. سطح انبار و تجهیزات حمل نیز باید تمیز باشد.
۴-۶-۷-۵
شرایط حمل و جابه جایی باید به گونهای باشد که سنگدانهها شکسته نشوند.
۵-۶-۷-۵
شنهای با حداکثر اندازه بیش از ۳۸ میلی متر، باید در دو گروه کمتر و بیشتر از ۲۵ میلی متر نگه داری شوند. شنهای با حداکثر اندازه ۳۸ میلی متر یا کمتر باید در دو گروه کمتر و بیشتر از ۱۹ میلی متر نگهداری شوند. این کار امکان جدا شدن دانهها از یکدیگر را کاهش میدهد.
۶-۶-۷-۵
دیوارههای تقسیم دپوی سنگدانه باید به گونهای مقاوم و پایدار باشد که در صورت خالی بودن یک قسمت و پر بودن قسمت مجاور، دیواره بر اثر رانش سنگدانهها تخریب یا جابجا نشود.
۷-۶-۷-۵
در هنگام بارش و یا یخبندان، باید سنگدانههای واقع در فضای آزاد با برزنت یا ورقههای پلاستیکی پوشانده شود.
۸-۶-۷-۵
شیب مخروطهای دپوی شن و ماسه نباید زیاد باشد، زیرا شیب زیاد دپوها موجب جدا شدن دانههای ریز و درشت از هم میشود.
۹-۶-۷-۵
سنگدانهها تا حد امکان باید به صورت لایههایی با ضخامت یکسان بر روی یکدیگر ریخته و انبار شوند. سنگدانهها باید با لودر یا وسایل مناسب دیگر به گونهای برداشته شوند که هر بار قسمتهایی از همه لایههای افقی برداشته شوند.
۱۰-۶-۷-۵
در صورت تخلیه سنگدانهها هنگام باد، باید تدابیری اتخاذ گردد که از جدا شدن دانههای ریز جلوگیری شود.
۱۱-۶-۷-۵
محل دپوی شن و ماسه باید به گونهای باشد که همواره امکان تخلیه آب مازاد آنها وجود داشته باشد.
۱۲-۶-۷-۵
سنگدانههای انبار شده در دپو باید حداقل ۱۲ ساعت در محل باقی مانده و سپس مصرف شود. این امر موجب میشود که رطوبت سنگدانهها به حد یکنواخت و پایدار برسد.
۱۳-۶-۷-۵
سیلوی ذخیره سنگدانهها تا حد امکان باید با مقطع مربع یا دایره و شیب مخروط یا هرم آن کمتر از ۵۰ درجه باشد. سنگدانهها باید به صورت قائم در داخل سیلو ریخته شوند تا از برخورد سنگدانه با جدارههای سیلو جلوگیری شده و دانهها از هم جدا نشوند.
۱۴-۶-۷-۵
در صورتی که سیلوی ذخیره سنگدانهها پر باشد امکان شکسته شدن سنگدانهها و تغییر دانه بندی آن کاهش مییابد. برای خالی کردن سنگدانهها به داخل سیلو، باید از نردبان ویژه سنگدانه استفاده شود.
۱۵-۶-۷-۵
اگر شرایط به گونهای باشد که امکان شکسته شدن سنگدانهها در حین جابجا کردن یا انبار کردن وجود داشته باشد، باید قبل از ساخت بتن با این سنگدانه ها، بار دیگر آنها را دانه بندی کرد.
۱۶-۶-۷-۵
توصیه میشود روی سنگدانههای واقع در فضای آزاد، سایبان درست شود.
۱۷-۶-۷-۵
هنگام تحویل هر محموله از سنگدانههای وارده به کارگاه، باید مشخصات آن در اسناد تحویل سنگدانهها با مشخصات سفارش داده شده و نیز سنگدانههای وارده بررسی، مقایسه و انطباق آن کنترل شود.
۸-۵ کاشی سرامیکی
۱-۸-۵ تعریف
کاشی سرامیکی فرآوردهای است که با خواص و سامانههای مختلف تولید میگردد و به طور معمول برای پوشش دیوار، کف و تزیین سطوح داخل و خارج برخی اجزای ساختمانی و همچنین حوضها و استخرها به کار برده میشود. مواد اولیه تولید کاشی عبارت است از:
کائولن،
خاک رس،
بال کلی،
فلدسپات،
دولومیت،
شاموت
و برخی کانیهای دیگر که به صورت دانههای کوچکتر از ۰/۱ میلیمتر در میآیند. در برخی از کاشیها از مواد رنگی نیز استفاده میشود.
۲-۸-۵ دسته بندی
کاشی را میتوان از جنبههای مختلف به چند دسته تقسیم کرد:
۱-۲-۸-۵ روش تولید
روش اکسترودی؛
روش پرس خشک؛
دیگر روشهای تولید.
۲-۲-۸-۵ مقدار جذب آب
کاشیهای با جذب آب کم (کمتر از ۳ درصد)؛
کاشیهای با جذب آب متوسط ( ۳-۱۰ درصد) در دو زیر گروه (۳-۶ درصد) و (۶-۱۰ درصد)؛
کاشیهای با جذب آب بالا (بیش از ۱۰ درصد)
۳-۲-۸-۵ نوع نصب
تکی،
گروهی.
۴-۲-۸-۵ محل مصرف
کاشیهای دیواری، شامل کاشی ارتن وری، گرانیتی، پرسلانی، منوپروزا (تک پخت)؛
کاشیهای کف، شامل کاشیهای با جذب آب کم، گرانیتی و پرسلانی
۵-۲-۸-۵ پوشش رویه
لعاب دار؛
بدون لعاب
۶-۲-۸-۵
کاشیهایی که طبق استاندارد ملی ایران شماره ۲-۹۱۶۹ آزمایش میشوند، بر اساس کیفیت سطح در چهار رده طبقه بندی میشوند.
۷-۲-۸-۵ مصارف کف بر اساس مقاومت سایشی
در پنج رده مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۲۵
۸-۲-۸-۵
یکی از انواع کاشیها، کاشیهای سرامیکی ضدباکتری با خاصیت خود تمیزشوندگی هستند که در سطح آنها از پوششهای فوتوکاتالیستی همچون پوششهای حاوی نانواکسید تیتانیوم استفاده میگردد.
۹-۲-۸-۵
کاشیهای ضداسید (مقاوم در برابر اسید) محصولاتی بدون لعاب با جذب آب متوسط کمتر یا مساوی ۰/۵ درصد میباشند که دارای استحکام بالا و مقاومت در برابر اسیدها (به جز اسید فلوئوریدریک) هستند.
۳-۸-۵ استانداردها
۱-۳-۸-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۸-۵
مشخصات فنی شامل الزامات ابعاد، کیفیت سطح و خواص فیزیکی و مشخصات شیمیایی برای کاشیهای سرامیکی جهت استفاده در کف و دیوار باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۲۵ و برای کاشیهای موزاییکی گروهی باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۴۲۸۹ باشند.
۲-۱-۳-۸-۵
ویژگی کاشیهای معرق لعابدار و بدون لعاب مورد استفاده در کف و دیوار در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۱ ارائه شده است.
۳-۱-۳-۸-۵
کاشیهای سرامیکی آنتی باکتریال و خودتمیزشونده علاوه بر دارا بودن خواص فیزیکی و شیمیایی و ظاهری مطابق با استاندارد ملی شماره ۲۵ و استاندارد ملی شماره ۴۲۸۹ ، باید خاصیت ویژه آنتی باکتریال و خودتمیزشوندگی داشته و ضوابط استاندارد ملی شماره ۱۴۴۹۹ را برآورده سازند.
۴-۱-۳-۸-۵
ویژگیهای کاشیهای شیشهای در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۹۶ ارائه شده است.
۵-۱-۳-۸-۵
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی کاشیهای ضداسید (مقاوم در برابر اسید) باید منطبق با استاندارد ملی ایران شماره ۳۰۵۱ باشد.
۶-۱-۳-۸-۵
مشخصات کاشیهای بتنی بام در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۰۸ ذکر شده است.
۷-۱-۳-۸-۵
ویژگی های چسبهای کاشی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۴۹۲ و روان ملاتهای بندکشی کاشی در استاندارد ملی ایران شماره ۳-۱۰۷۶۰ بیان شده است.
۸-۱-۳-۸-۵
مشخصات کاشیهای سرامیکی تزیینی برای استفاده در کف و دیوار در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۱۰ ارائه گردیده است.
۲-۳-۸-۵ آزمایشهای استاندارد
آزمایشهای استاندارد کاشی عبارت است از:
اندازه گیری طول و عرض، ضخامت،
مستقیم بودن اضلاع،
گونیا بودن اضلاع،
تخت بودن سطح،
کیفیت سطح،
جذب آب،
نیروی شکست،
مدول گسیختگی،
مقاومت در برابر سایش عمقی (کاشیهای بدون لعاب)،
مقاومت در برابر سایش سطحی (کاشیهای لعابدار)،
ضریب انبساط حرارتی خطی،
مقاومت در برابر شوک حرارتی،
مقاومت در برابر ترک سطحی در برابر حرارت و رطوبت (کاشیهای لعاب دار)،
مقاومت در برابر یخ زدگی،
ضریب اصطکاک (لغزندگی)،
انبساط رطوبتی،
تفاوت رنگ جزئی کاشی ها،
مقاومت در برابر ضربه،
مقاومت در برابر لکه گذاری،
مقاومت در برابر مواد شیمیایی،
میزان سرب و کادمیم آزاد شده از سطح کاشی.
۳-۳-۸-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شده اند.
۴-۸-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۸-۵
استفاده از کاشیهای لعابدار که در لعاب آنها ترکیباتی مانند اکسیدهای سرب و کادمیم وجود دارد، برای محیط زیست زیان بخش است.
۲-۴-۸-۵
کارکنان محل انباشت بستههای کاشی، باید به تجهیزات حفاظت شخصی مجهز باشند. استفاده از کلاه ایمنی، کفش و پوتین کار، دستکش و لباسهای ایمنی برای کارگران الزامی است.
۵-۸-۵ سازگاری
کاشی با سایر مصالح ناسازگاری ندارد.
۶-۸-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۸-۵
کاشیها عمدتاً در جعبههای مقوایی یا پوشش پلاستیکی پرس شده بسته بندی میشوند. برخی مشخصات فنی و درجه آن مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۶۲۷۲ باید با رنگ ثابت و قابل رؤیت بر روی جعبهها ثبت شود.
۲-۶-۸-۵
حمل کاشی باید به گونهای انجام شود که جابجایی و امکان آسیب دیدگی به حداقل برسد. حمل کارتنها و یا پالتهای حاوی کاشی با استفاده از وسایل نقلیه مانند لیفتراک و در بعضی از موارد با استفاده از چرخ دستی صورت میگیرد. در هوای بارانی استفاده از برزنت و چادر برای حفاظت کارتنها الزامی است.
۳-۶-۸-۵
زمانی که چند نوع کاشی مختلف اعم از کوچک و بزرگ، سنگین یا سبک روی وسیله نقلیه قرار میگیرد، باید بستههای مربوط به کاشی ضعیف و آسیب پذیر را در عقب وسیله نقلیه و یا روی بستههای کاشی بزرگتر و مقاومتر قرار داد تا از آسیب دیدگی کاشیهای کوچک و ضعیف جلوگیری به عمل آید. در مرحله حمل برای مهار کارتنهای کاشی بر روی پالت باید آنها را با بند مهار کرد. اگر کارتنها و پالتها از بسته بندی مناسب و استاندارد برخوردار باشند سرپوشیده بودن بارگیر و وسیله حمل ضرورت ندارد، ولی چنانچه بسته بندی و شرینگ کارتنها مناسب نباشد باید از وسیله نقلیه سر پوشیده و چادر استفاده نمود.
۴-۶-۸-۵
توصیه میشود محصولات در انباری تمیز، خشک، به دور از انجماد و قابل قفل شدن (در صورت ضرورت) نگهداری شوند تا از جابجا شدن اضافی، سرقت و آسیب جلوگیری شود. روش مناسب حمل و انبار کاشی استفاده از پالت میباشد. انبار نگهداری جعبههای کاشی باید تاحد امکان سر پوشیده باشد. کاشیهای با جذب آب زیاد بهتر است در محلهای سرپوشیده انبار شوند و حتماً در بسته بندی پلاستیکی تا زمان استفاده قرار گیرند. کاشیهای پرسلانی به دلیل جذب آب خیلی کم به توجه ویژه آب و هوایی و دما و رطوبت خاصی نیاز ندارند و حتی در فضای باز نیز میتوانند نگهداری شوند. این کاشیها یخ نخواهند زد مگر این که ترک داشته باشند.
۵-۶-۸-۵
نگهداری کاشیها در انبار باید با فاصله از کف انبار باشد. چنانچه بستههای کاشی با پالت از کارخانه ارسال شده است به همان صورت انبار شود. در صورتی که بستههای کاشی بدون پالت ارسال شوند لازم است در انبار روی قفسههای مناسب قرار گیرند یا با فراهم آوردن تمهیداتی بستهها بالاتر از سطح انبار قرار گیرد. ارتفاع انباشت بستههای کاشی به حالت افقی بر روی هم نباید بیش از ۴ ردیف باشد. کاشیهای ضخیمتر باید در زیر و کاشیهای نازکتر در رو قرار گیرند. چنانچه تعداد بستههای کاشی زیاد باشد باید انباشت آنها به صورت عمودی و آجرچین صورت گیرد.
۶-۶-۸-۵
کاشیها باید به گونهای انبار شوند که برچسب آنها قابل مشاهده باشند و از پلاستیک بسته بندی کارخانه نباید خارج شوند. در انبار سرپوشیده بستههای پالت بدون شرینگ مشکلی ایجاد نمیکند اما در انبارهای روباز باید همه پالتها شرینگ شده باشند.
۹-۵ فرآورده های سفالی و آجرها
۱-۹-۵ تعریف
آجر فرآوردهای ساختمانی است که در گونههای رسی، شیلی و شیستی، مارنی، ماسه آهکی، بتنی و شکلهای گوناگون تولید میشود، و عمدتاً در دیوار چینی، نماسازی و کرسی چینی، کفسازی و کفپوشی به کار میرود.
بلوک سفالی توخالی با خاک رس، لای و ماسه، بدون افزودنی یا با افزودنی (مانند مواد حباب ساز) شکل دهی و پخته میشود. آجر رسی سبک با سوراخهای قائم عمدتاً در بنایی برای ساختن دیوارهای داخلی و خارجی باربر و غیرباربر استفاده میشود. آجر سبک غیرباربر با سوراخهای افقی (آجر تیغهای) و پنل آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخهای افقی برای دیوار چینی غیرباربر و دیوار داخلی کاربرد دارند.
۲-۹-۵ دسته بندی
آجر برحسب مواد خام استفاده شده در ساخت آن، به انواع زیر تقسیم میشود:
۱-۲-۹-۵ آجر رسی، شیلی، شیستی و مارتی
آجری که از پخت خشت خام رسی و یا از پخت خشت تهیه شده از مخلوط مرطوب فشرده شده شیل و شیست ومارن (روش پرسی) و در هر دو حالت، در دمای حدود ۱۰۰۰ درجه سلسیوس به دست میآید.
براساس استاندارد ملی ایران شماره ۷ ایران ، آجرهای رسی ساختمانی برحسب نوع مصرف به گروههای آجر توکار، آجر نما و آجر با مقاومت بالا تقسیم میشوند:
آجر توکار: آجری که برای کارهای عمومی ساختمان مناسب است. این آجرها، برحسب محل مصرف، به دو نوع باربر و غیرباربر تقسیم و هر کدام نیز به دو دسته توپر و سوراخ دار رده بندی میشود.
آجر نما: آجری که بدون نیاز به اندود کاری یا پوششهای دیگر، مستقیماً برای نماسازی به مصرف میرسد. این آجر دو نوع متعارف و پلاکی دارد. آجرهای نمای متعارف و پلاکی به دو دسته توپر و سوراخ دار و هرکدام، برحسب مقاومت فشاری، به دو درجه ۱ و ۲ تقسیم میشوند.
آجر با مقاومت بالا: آجری با جسم متراکم و پرمقاومت که عمدتاً برای ساخت اعضای باربر مناسب است. این نوع آجر به دو دسته توپر و سوراخ دار و هرکدام، بر حسب مقاومت فشاری، به دو درجه ۱ و ۲ تقسیم میشود.
۲-۲-۹-۵ آجر سبک
آجری که از رس، لوم یا مواد رسی، با افزودنیها (مواد هوازا) یا بدون آنها قالب گیری و پخته میشود. چگالی ظاهری این آجرها نباید بیشتر از ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب باشد. مواد افزودنی نیز نباید در درازمدت، اثر مخرب بر خواص آجرها داشته باشند. چنانچه افزودنیهای تخلخل زا مانند خاک اره، فوم پلی استایرن، باطله زغالشویی و سنگ آهک به مواد اولیه آجرپزی اضافه شود، با افزایش حجم فضاهای خالی، وزن آجر کم و در نتیجه جرم ساختمان کاسته میشود. با کاهش جرم ساختمان مقاومت آن در برابر زلزله زیاد میگردد. علاوه بر این سبک سازی آجر خواص مشخصی از جمله کاهش ضریب هدایت حرارتی و در نهایت صرفه جویی در مصرف انرژی پدید میآورد. مزیت دیگر آجرهای سبک کاهش وزن جابجایی و بنابراین هزینههای کمتر حمل و نقل است.
۳-۲-۹-۵ آجر ماسه آهکی
آجری که از مخلوط ماسه سیلیسی یا سیلیکاتی (یا سنگ خردشده یا مخلوطی از این دو) و آهک، در بخار آب و گرما تولید میشود. خاکستر بادی، سرباره کوره آهن گدازی و به طور کلی ضایعات صنعتی مناسب برای تهیه این نوع آجرها به کار میروند. آجرهای ماسه آهکی معمولاً به صورت توپر و سوراخ دار به ابعاد آجر رسی، یا مضاربی از آن ساخته میشوند و برحسب مقاومت فشاری دسته بندی میشوند. آجر ماسه آهکی به رنگ خاکستری است و با افزودن مواد رنگی میتوان انواع رنگی آن را نیز تولید و در نمای ساختمان از آن استفاده کرد.
۴-۲-۹-۵ آجر بتنی
نوعی بلوک سیمانی توپر که از سیمان پرتلند، سنگدانههای معدنی مناسب و آب تهیه میشود. برای بهره گیری از کاربرد ویژه آن از افزودنیهای مناسب استفاده میشود. این نوع آجرها، برحسب مقاومت فشاری و جذب آب، در دیوارهای خارجی و مصارف عمومی کاربرد دارند. از این نوع آجرها در داخل و خارج ساختمان و همچنین به عنوان کفپوش نیز استفاده میشود. طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۴۸۱ مقاومت در برابر سایش آجر باید در سه رده A۲ ،A۱ و A۳ به ترتیب با حداکثر مقدار ساییده شده ۲۱۰۰، ۱۱۰۰ و ۴۵۰ میلیمتر مکعب باشد.
۵-۲-۹-۵
بلوکهای سفالی توخالی به دو دسته اصلی تقسیم میشود:
۱-۵-۲-۹-۵ بلوک سفالی سقفی
برای پر کردن بین تیرچهها
۲-۵-۲-۹-۵ بلوک سفالی دیواری یا آجر رسی سبک
این آجرها بر سه نوع است:
آجر رسی سبک باربر و غیرباربر، با سوراخهای قائم: آجری با سوراخهای عمود بر سطح بستر. باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۷۱۲۱ تعیین رده چگالی و مقاومت فشاری بلوکهای سفالی دیواری با سوراخهای قائم انجام گیرد.
آجر رسی سبک غیرباربر با سوراخهای افقی: آجری با سوراخهای به موازات سطح بستر، با ارتفاع اسمی کمتر از عرض اسمی.
پنل آجری رسی سبک غیرباربر با سوراخهای افقی: آجری با سوراخهای به موازات سطح بستر، با ارتفاع اسمی بیشتر از ضخامت اسمی، بدون الگوی مشخص سوراخ.
۳-۹-۵ استانداردها
۱-۳-۹-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۹-۵
آجرهای رسی، مارنی و شیلی و شیستی باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
کاملاً پخته، یکنواخت و سخت باشند. رواداریهای ابعادی، ویژگیهای ظاهری، مقاومت فشاری، میزان جذب آب، میزان یونهای محلول و دیگر مشخصات آنها، برحسب نوع، باید با استاندارد ملی ایران شماره ۷ تطبیق کند.
۲-۱-۳-۹-۵
مصرف آجرهای کهنه کاملاً تمیز در صورت داشتن ویژگیهای استاندارد مانعی ندارد، ولی بهتر است همراه با آجرهای نو و در پشت کار از آنها استفاده شود.
۳-۱-۳-۹-۵
استفاده از تکه آجر، شامل سه قد (سه چهارم آجر)، نیمه (یک دوم آجر)، چارک (یک چهارم آجر) و کلوک (پاره آجر)، در بخشهای درونی و پشت کار و در جاهایی که مصرف آجر درست (کامل) مقدور نیست، مجاز است.
۴-۱-۳-۹-۵
استفاده از آجرهای ترکدار، کج و معوج، گود و برجسته، که انحنای گودی و برجستگی آنها از ۵ میلی متر تجاوز نکند، بدون اشکال است، مشروط بر این که تعداد آنها از ۲۰ درصد کل آجرها تجاوز نکند.
۵-۱-۳-۹-۵
مصرف آجرهای نما که دارای آلوئک یا ترک جزیی است، تنها در پشت کار مجاز است.
۶-۱-۳-۹-۵
آجرهای ماسه آهکی باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
ظاهر آنها تمیز، یکنواخت و از ترک و مواد خارجی عاری باشد.
استفاده از آجرهای ماسه آهکی در جاهایی که خطر یخ زدگی وجود دارد، به شرطی مجاز است که پس از آزمایش یخبندان (قراردادن در معرض ۵۰ دوره یخ زدن و آب شدن)، کاهش مقاومت فشاری آنها کمتر از ۲۰ درصد باشد.
جذب آب آجرهای ماسه آهکی مورد استفاده در بخشهای بیرونی ساختمان نباید از آن مقدار که تولید کننده اعلام کرده است، بیشتر باشد.
۷-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای آجرهای بتنی که در یک یا چند وجه در معرض شرایط محیطی هستند در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۲۱۱ ارائه گردیده است.
۸-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای آجر مارنی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۷ ذکر شده است.
۹-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای آجرهای ضداسید (مقاوم در برابر اسید) باید منطبق بر استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۹۸ باشد.
۱۰-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای آجر رسی مورد مصرف در کف در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۴۸۱ ارائه شده است. مشخصات کف فرش آجری از خاک رس، شیل یا ترکیب این دو ماده برای معابر صنعتی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۲۲۱ بیان شده است.
۱۱-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای آجر مجمر برای شومینه در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۸۸۶ ارائه شده است.
۱۲-۱-۳-۹-۵
آجر رسی سبک دارای چگالی ظاهری خشک کمتر از ۱۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب و شکل مکعب مستطیل است.
۱۳-۱-۳-۹-۵
بلوک سفالی دیواری باربر و غیرباربر، با سوراخهای قائم، باید الزامات رواداری و ابعاد، پیکربندی، چگالی، مقاومت فشاری و سایر ضوابط عملکردی و دوام مندرج در استانداردهای ملی ایران شماره ۷۱۲۱ را برآورده سازد. همچنین آجر رسی سبک غیرباربر، با سوراخهای افقی، و پنل آجری رسی سبک غیرباربر، با سوراخهای افقی، باید با الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۷۱۲۲ شامل رواداری ها، شکل، مقاومت فشاری، مقاومت خمشی، مقدار ترکیبات منبسط شونده، میزان نمک ها مضر همچون سولفات منیزیم و سایر ضوابط مندرج در استاندارد مذکور مطابقت داشته باشند.
۱۴-۱-۳-۹-۵
ویژگیهای بلوکهای سفالی سقفی مورد استفاده در سقفهای تیرچه بلوک شامل، رواداریهای ابعادی، حداقل بار شکست، حداکثر درصد جذب آب، حداکثر میزان یونهای محلول باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۲-۲۹۰۹ باشد.
۲-۳-۹-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۹-۵ آجر رسی
آزمایشهای شیمیایی و فیزیکی این آجر باید بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۷ انجام شود. این آزمایشها عبارت است از:
اندازه گیری ابعاد،
تحدب و تقعر،
اندازه گیری مقاومت فشاری،
اندازه گیری جذب آب،
تعیین املاح محلول،
اندازه گیری مقاومت در برابر یخبندان.
۲-۲-۳-۹-۵ آجر ماسه آهکی
آزمایشهای شیمیایی و فیزیکی این آجر باید بر اساس استانداردهای معتبر صورت پذیرد. این آزمایشها عبارت است از:
تعیین ابعاد،
رواداری و شکل،
تحدب و تقعر،
اندازه گیری وزن مخصوص،
اندازه گیری مقاومت فشاری،
اندازه گیری مقاومت خمشی،
اندازه گیری جذب آب،
اندازه گیری مقاومت در برابر یخبندان،
جمع شدگی ناشی از خشک شدن.
۳-۲-۳-۹-۵ آجر بتنی
آزمایشهای شیمیایی و فیزیکی این آجر باید براساس استانداردهای معتبر انجام شود. این آزمایشها عبارت است از:
تعیین ابعاد و رواداری،
اندازه گیری مقاومت فشاری،
اندازه گیری جذب آب،
اندازه گیری جمع شدگی خشک خطی.
۴-۲-۳-۹-۵ آجر ضداسید (مقاوم در برابر اسید)
آزمایشهای شیمیایی و فیزیکی این آجر براساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۹۸ انجام میشود. آزمونها شامل ویژگیهای هندسی، مقاومت فشاری، جذب آب، یخ زدگی و مقاومت در برابر اسید میباشند.
۵-۲-۳-۹-۵
آزمایشهای لازم بر روی بلوکهای سفالی شامل تعیین طول و عرض و ارتفاع و اندازه سوراخها، دیوارهها و جدارها، چگالی ظاهری بلوک، چگالی ظاهری بدنه بلوک، مقاومت فشاری، میزان مواد منبسط شونده و نمکهای قابل حل در آب هستند.
۳-۳-۹-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۹-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۹-۵
در فرآیند آجرکاری در ساختمان، برای حفظ محیط زیست در عملیات کارگاهی مانند اندازه کردن، برش، ساب حداقل دور ریز انجام شود. توصیه میشود، برای کاهش دورریز، از آجرهای نیمه و سه چهارم تولید شده در کارخانه استفاده شود.
۲-۴-۹-۵
بریدن آجر در کارگاه ساختمانی باعث آلودگی هوا میشود. لازم است در این مورد تمهیدات لازم در نظر گرفته شود.
۳-۴-۹-۵
استفاده از بلوکهای دارای خواص مناسب عایق کاری حرارتی نقش مهمی در صرفه جویی در مصرف سوختهای فسیلی دارد و در کاهش آلودگی محیط زیست نیز مؤثر است. استفاده از مواد سوختنی در خاک موجب صرفه جویی قابل ملاحظهای در مصرف انرژی هنگام پخت میشود.
۴-۴-۹-۵
نظر به محدودیت ذخایر خاک رس مناسب، برای تولید آجر و سفال، باید تا حد امکان از مصرف بی رویه این ذخایر جلوگیری کرد، لذا باید با به کارگیری روشهای صحیح تولید، حمل و استفاده، مانع از اتلاف و دور ریز مصالح گردید.
۵-۹-۵ سازگاری
۱-۵-۹-۵
از مصرف آب شور برای شستن اجزای آجرهای چیده شده با ملات سیماتی باید خودداری شود.
۲-۵-۹-۵
از پاشیدن گچ بر روی اجزای آجری که با ملات سیمانی چیده شده است، به خصوص در مناطق مرطوب، باید خودداری شود.
۳-۵-۹-۵
هنگام اجرای ساختمان، از قرار دادن مستقیم مصالحی که در برابر رطوبت فسادپذیرند (مانند چوب) بر روی آجر باید خودداری شود.
۴-۵-۹-۵
ترکیبات شیمیایی سایر مصالح معمولاً تأثیر نامطلوب بر مشخصات بلوکهای سفالی ندارد. همچنین بلوکهای سفالی نیز اثر نامطلوبی بر خواص سایر مصالح نمیگذارند.
۶-۹-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۹-۵
آجرهای با مقاومت بالا و نما باید روی پالت چوبی و با پوشش نایلونی بسته بندی شوند.
۲-۶-۹-۵
بارگیری، حمل و باراندازی انواع آجر باید با دقت انجام شود، تا ضایعات آنها به حداقل ممکن برسد، به ویژه در هنگام حمل و نقل لازم است تمهیدات کافی برای بسته بندی و نحوه چیدن آجرها انجام گیرد.
۳-۶-۹-۵
انواع آجرها را باید در محل تمیز و سر پوشیده به طور جدا از هم دسته بندی کرد و آنها را از خاک، مواد مضر، رطوبت و یخ و برف دور نگه داشت.
۴-۶-۹-۵
برای جلوگیری از شکستن و اتلاف بلوکها در حمل و نقل، باید از پالت استفاده شود. هنگام حمل بلوکها، باید تمهیداتی به کار برد تا احتمال شکستن و ضایع شدن آنها به کمترین حد ممکن برسد.
۵-۶-۹-۵
برای کنترل کیفیت بلوکهای سفالی لازم است بر روی یکی از سطوح راسته آنها، یا بر روی بسته بندی، یا برچسب مطابق استاندارد ویژگی فرآورده نشانه گذاری شود.
۱۰-۵ فرآورده های سیمانی
۱-۱۰-۵ تعریف
۱-۱-۱۰-۵
فرآوردههای سیمانی محصولاتی هستند که ماده چسباننده آنها یکی از انواع سیمانهای گفته شده در فصل ۴ این مبحث است.
۲-۱-۱۰-۵
مواد افزودنی بتن موادی هستند که علاوه بر سیمان، آب و سنگدانه در زمان اختلاط به بتن یا سایر مواد پایه سیمانی اضافه شده و موجب اصلاح برخی از خواص بتن تازه یا سخت شده میگردند.
۲-۱۰-۵ دسته بندی
مهمترین فرآوردههای سیمانی عبارت است از:
۱-۲-۱۰-۵ بتن
بتن پرکاربردترین مصالح مهندسی عمران به شمار میرود و طرح مخلوط آن باید با توجه به کاربرد، نوع مصالح و شرایط محیطی باشد. برای بتنهای با مقاومت بیشتر از ۲۰ مگاپاسکال، تعیین نسبتهای بهینه مخلوط باید از طریق مطالعات آزمایشگاهی و با در نظر گرفتن ضوابط طراحی بر اساس دوام صورت پذیرد. توصیه میشود از روش ملی طرح مخلوط بتن برای تعیین اولیه نسبت مصالح استفاده گردد.
بتنهای ویژه مورد استفاده در کارهای ساختمانی را میتوان به صورت زیر طبقه بندی نمود:
بتن پرمقاومت بتنهایی که مقاومت فشاری مشخصه آنها بیشتر از ۵۰ مگاپاسکال است، بتن پر مقاومت محسوب میشوند.
بتن سبک: بتن سبک عبارت است از بتنی که وزن مخصوص آن به طور محسوسی کمتر از وزن مخصوص بتنی است که با سنگدانههای طبیعی یا شکسته ساخته میشود. بتن سبک در سه نوع طبقه بندی میشود که عبارتند از:
ب-۱- بتن سبک غیرسازهای که معمولاً به عنوان تیغههای جداساز و عایقهای صوتی در کف مورد استفاده قرار میگیرد و دارای وزن مخصوص کمتر از ۸۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب میباشد. با وجود وزن مخصوص کم، مقاومت فشاری آن حدود ۰.۳۵ تا ۷ مگاپاسکال است.
ب-۲- بتن سبک سازهای که دارای مقاومت کافی میباشد به گونهای که کاربرد آن در اعضای سازهای مجاز شمرده میشود. این بتن دارای وزن مخصوصی بین ۱۴۰۰ تا ۱۹۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب بوده و حداقل مقاومت فشاری مورد نیاز آن ۱۷ مگاپاسکال است.
ب-۳- بتن سبک متوسط که از لحاظ وزن مخصوص و مقاومت فشاری در محدودهای بین بتنهای سبک غیرسازهای و سازهای قرار دارد. مقاومت فشاری این بتنها بین ۷ تا ۱۷ مگاپاسکال و وزن مخصوص آنها ۸۰۰ تا ۱۴۰۰کیلوگرم بر متر مکعب میباشد.
بتنهای پاششی (شاتکریت): بتن پاششی بتن یا ملاتی است که به صورت پنوماتیکی (ضربهای) به سطح پاشیده میشود. بتنهای پاششی را میتوان در دو گروه بتن پاششی مخلوط خشک و بتن پاششی مخلوطتر گروه بندی نمود. در بتنهای پاششی مخلوط خشک اکثر آب مخلوط شده از محل سرلوله اضافه میشود، در حالی که در بتن پاششی مخلوطتر آب و سایر مصالح عمدتاً قبل از ورود به بخش پاشنده مخلوط میشوند. طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۸۸۵ بتن پاششی خشک آماده به دو نوع FA و CA و بر اساس خواص فیزیکی به ۴ دسته LP, SR, GU و FR رده بندی میشود.
بتن اصلاح شده با پلیمر: بتنهایی هستند که برای بهبود برخی خواص آنها از ترکیبات پلیمری استفاده میشود.
بتن خودمتراکم شونده: در مواردی که به مخلوط بتن با قابلیت زیاد جاری شدن، خود پخش شدگی در تمام نقاط قالب، پوشش دادن آرماتور با تراکم زیاد، بدون جداشدگی ذرات و بدون لرزاندن مکانیکی نیاز باشد، بتن خودمتراکم شونده مورد استفاده قرار میگیرد.
بتن الیافی: بتن ساخته شده از سیمان، آب، شن، ماسه و الیاف بتن الیافی نامیده میشود.
الیاف در شکلها و اندازههای متفاوت و از جنس فولاد، پلیمر، شیشه و مواد طبیعی مورد استفاده قرار میگیرند. الیاف از طریق افزایش مقاومت کششی و کنترل عرض ترک و ممانعت از توسعه آن سبب ارتقاء خواص مکانیکی بتن میگردند.
بتن رنگی: در تولید بتنهای رنگی معمولاً از رنگدانهها استفاده میشود. رنگدانههای مورداستفاده بایستی از پایداری مناسب در برابر اشعه UV آفتاب و سایر عوامل محیطی برخوردار باشند. ممکن است از جلوه اینگونه بتنها به دلیل فرآیندهایی همچون تراوش آهک به سطح بتن کاسته شود. بنابراین لازم است تمهیدات لازم برای ممانعت از تراوش آهک همچون اعمال پوششها و جلوگیری از سیکلهای تر و خشک شدن انجام گیرد.
۲-۲-۱۰-۵ بلوکهای سیمانی
این بلوک ها در دو دسته باربر و غیرباربر تولید و بسته به شرایط در ساخت دیوارهای باربر و غیرباربر استفاده میشوند. بلوک سیمانی سقفی قطعهای پیش ساخته و توخالی است که بین دو تیرچه قرار میگیرد و با توجه به ضخامت و مقاومت سقف، ابعاد آن متغیر است. از بلوک های سیمانی سقفی در ساخت سقفهای مجوف استفاده میشود.
۳-۲-۱۰-۵ بلوکهای (قطعات) سیمانی سبکدانه
بلوک های سیمانی سبکدانه (توپر و توخالی) از اختلاط سیمانهای هیدرولیکی، آب و دانههای سبک معدنی طبیعی و یا مصنوعی ساخته میشود. براساس چگالی ظاهری، بر دو دسته است:
بلوک سیمانی سبک: بلوکهایی که چگالی خشک ظاهری آنها، کمتر از ۱۷۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب است.
بلوک سیمانی نیمه سبک: بلوکهایی که چگالی خشک ظاهری آنها، بین ۱۷۰۰تا۲۰۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب است.
بلوکهای سیمانی سبک دانه غیرباربر در ساخت اعضای غیرباربر ساختمانی استفاده شده و بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۷۷۸۲ در چهار رده وزن مخصوص ظاهری ۵۰۰-۷۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب، ۷۰۰-۱۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب، ۱۰۰۰-۱۷۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب، و ۱۷۰۰ - ۲۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب قرار میگیرند.
۴-۲-۱۰-۵ بلوک های (قطعات) بتن هوادار اتوکلاو شده
بلوکهای بتن هوادار اتوکلاو شده یا بتن گازی بلوک هایی هستند که با ایجاد تخلخل ناشی از واکنش شیمیایی یک عامل حباب ساز مانند پودر آلومینیم، بعد از گیرش اولیه و برش و عمل آوری در محیطهای تحت فشار بخار ساخته میشوند. این نوع بلوک ها قابلیت استفاده در دیوارهای غیرباربر داخلی و خارجی را دارند. محدودیت کاربری این بتنها با توجه به رده مقاومتی آنها تعیین میشود. بتنهای گازی از نظر رده مقاومتی به سه دسته با مقاومت های ۲/۵، ۵ و ۷/۵ مگاپاسکال تقسیم میشوند. همچنین از نظر جرم حجمی خشک، این بتن میتواند دارای جرم حجمی اسمی ۴۰۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب باشد.
۵-۲-۱۰-۵ بلوک های (قطعات) بتنی سبک اسفنجی (سلولی)
بلوک های بتن سبک اسفنجی (CLC) نوعی بتن سبک متخلخل است که تخلخل آن با استفاده از یک نوع ماده افزودنی کف ساز و یا در اثر یک فرآیند شیمیایی که منجر به تشکیل گاز در بتن، بدون فرآیند اتوکلاو ایجاد میشود. بلوک های بتنی سبک اسفنجی، از نظر رده مقاومتی به چهار دسته با مقاومت های ۲، ۲/۵، ۳/۵ و ۶/۵ مگاپاسکال تقسیم میشوند. همچنین از نظر جرم حجمی خشک، این بتن میتواند دارای جرم حجمی اسمی ۴۰۰ تا ۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب باشد.
۶-۲-۱۰-۵ موزاییک
کف پوش متراکم شدهای است که از مصالح سنگی، سیمان و آب با شکل و ضخامت یکنواخت ساخته میشود و دارای خصوصیات هندسی مشخصی است. موزاییکها به روش پرس، ویبره و یا پرس و ویبره به شکل منفرد تولید میشود و یا به شکل بلوکهای بزرگ، با پرس، ویبره و یا خلأ قالب گیری و سپس در ابعاد مورد نظر بریده میشوند. موزاییک تک لایه و دو لایه است و براساس نمای ظاهری سطح رویه و دانه بندی، به انواع زیر تقسیم میشوند:
۱-۶-۲-۱۰-۵ موزاییک سیمانی ساده
موزاییکی که در سطح رویه فاقد سنگدانه تزیینی است و انواع شیاردار و ساده دارد.
۲-۶-۲-۱۰-۵ موزاییک سنگ دار
موزاییکی که در سطح روی آن سنگدانه سخت صیقل پذیر تزیینی به کار رفته است و به صورت شیاردار یا شسته یا صاف ساخته میشود و بر حسب اندازه بزرگترین قطر دانههای سنگی قابل مشاهده، به ۵ گروه نرم دانه، ریزدانه، میان دانه، درشت دانه و تکهای (پلاکی) و لاشهای تقسیم میشود.
۷-۲-۱۰-۵ ملاتهای آماده
این ملاتها در کارخانه پیمانه و مخلوط میشوند. در ملات خشک آماده مصالح از پیش مخلوط شده و فقط به افزایش آب نیاز دارد. سایر انواع ملاتهای سیمانی در فصل ملات های سیمانی ارائه شدهاند.
۸-۲-۱۰-۵ ورقهای سیمانی الیاف دار (تختههای سیمانی)
ورقهایی متشکل از یک چسباننده هیدرولیکی معدنی با یک چسباننده سیلیکات کلسیمی که با واکنشهای شیمیایی یک ماده سیلیسی و یک ماده آهکی تقویت و با الیاف آلی یا الیاف سنتزی معدنی ساخته میشود. در تولید ورقهای صاف سیمانی الیاف دار، استفاده از آزبست مجاز نیست. برخی از الیاف جانشین آزبست عبارت است از:
الیاف شیشه،
الیاف پلی پروپیلن،
الیاف فولادی،
الیاف آرامید،
الیاف سلولزی،
الیاف کربن،
الیاف سرامیکی،
کولار،
پلی وینیل الکل،
اکسید آلومینیوم،
ولاستونیت
و پلی استر.
ورقهای صاف سیمانی الیاف دار برای کاربری بیرونی ساختمان، نظیر پوشش نماهای خارجی ساختمان، تیغهها، زیرنماها، پوشش جاهای آسیب دیده و مانند آنها و با کاربری داخلی مانند جداگرها، کفها، سقفها و مانند آنها با خواص گسترده متناسب با نوع کاربرد مورد استفاده قرار میگیرند. این ورقها ممکن است دارای سطح صاف یا نقش دار باشد. این ورقها به دو نوع الف و ب تقسیم میشود:
۱-۸-۲-۱۰-۵
ورقهای نوع الف روکش دار یا بدون روکش برای کاربریهای بیرونی ساختمان، در جاهایی مناسب است که مستقیماً در معرض تابش خورشید، بارش برف و باران قرار دارند.
۲-۸-۲-۱۰-۵
ورقهای نوع ب معمولاً برای مصارف داخلی مناسب است و نیز برای مواردی از مصارف بیرونی ساختمان که در معرض تابش خورشید و بارش باران و برف قرار ندارند.
۹-۲-۱۰-۵
افزودنیهای بتن عمدتاً شامل مواد کندگیر کننده، حباب هواساز، زودگیر کننده، زود سخت کننده، نگهدارنده آب، روان کننده، فوق روان کننده و کاهنده میزان جذب آب هستند. مواد افزودنی میتوانند تک منظوره یا چند منظوره باشند که انواع چند منظوره به گونهای طراحی شدهاند که علاوه بر یک عملکرد اصلی، حداقل یک عملکرد دیگر نیز داشته باشند.
۳-۱۰-۵ استانداردها
۱-۳-۱۰-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۰-۵
آب مصرفی در بتن باید دارای شرایط زیر باشد:
آبی را که قابل آشامیدن است مزه یا بوی مشخصی ندارد و تمیز و صاف است، میتوان بدون انجام آزمایش، در بتن به کار برد. تنها استثنا آن است که سوابق قبلی، نشان دهنده نامناسب بودن این آب برای بتن باشد، که در این صورت، این آب را نباید در بتن به کار برد.
حداکثر مقدار مجاز مواد زیان آور در آب مصرفی در بتن باید مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۴۸ باشد.
آبهای غیر آشامیدنی را هنگامی میتوان قابل قبول تلقی کرد که نتایج حاصل از یک آزمونه و یا میانگین نتایج حاصل از دو آزمونه متوالی ضوابط مربوط را برآورده سازند.
آب غیر آشامیدنی را تنها میتوان در صورتی مورد استفاده قرار داد که موارد زیر را تأمین کند:
pH آب مصرفی در بتن نباید کمتر از ۵ یا بیشتر از ۸/۵ باشد. مقاومت ۷ و ۲۸ روزه آزمونههای ملات ساخته شده با آب غیر آشامیدنی حداقل معادل ۹۰ درصد مقاومت نظیر آزمونههای مشابه ساخته شده با آب مقطر باشد. زمان گیرش اولیه خمیر سیمان ساخته شده با آب غیرآشامیدنی بیش از یک ساعت با زمان گیرش نظیر خمیر سیمان ساخته شده با آب مقطر تفاوت نداشته باشد.
نتیجه انبساط حجم به دست آمده از آزمایش سلامت سیمان، در آزمونه ساخته شده با آب غیر آشامیدنی از نتیجه به دست آمده از آزمونه نظیر ساخته شده با آب آشامیدنی بیشتر نباشد. میزان چربی معدنی آب مصرفی در یک حجم معین از بتن از ۲/۵ درصد وزن سیمان مصرفی در همان حجم از بتن بیشتر نباشد. سایر آبها را چنانچه با مشخصات ارائه شده در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۴۸ با عنوان آب اختلاط بتن مطابقت داشته باشد میتوان استفاده کرد.
۲-۱-۳-۱۰-۵ افزودنیهای بتن
مشخصات مواد افزودنی برای استفاده در بتن باید با الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۲۹۳۰-۲ مطابقت داشته باشد.
لازم است بر اساس آزمونهای انجام شده محدوده مصرف ماده افزودنی بر حسب درصد وزنی سیمان توسط تولید کننده ارائه گردد. در آزمایش افزودنیها آزمایشهایی نظیر تأثیر بر زمان گیرش، کارآیی و مشخصات مکانیکی مطابق با مجموعه استانداردهای ملی ایران تحت شماره ۲۹۳۰ انجام میگیرد.
استفاده از کلرید کلسیم فقط در بتن بدون فولاد مجاز است و حداکثر مصرف آن دو درصد وزنی سیمان مقدار تعیین شده توسط تولیدکننده است.
لازم است از پخش یکنواخت مواد افزودنی در مواد پایه سیمانی اطمینان حاصل شود، بدین منظور توصیه میگردد برخی از انواع این مواد ابتدا در آب مخلوط و سپس به مخلوط اضافه شوند.
۳-۱-۳-۱۰-۵ بتن پرمقاومت
در مورد بتن پرمقاومت رعایت موارد زیر لازم است:
انتخاب مصالح مصرفی برای ساخت بتن پرمقاومت باید با دقت بیشتری نسبت به بتن با مقاومت کمتر انجام شود.
تغییرات در خصوصیات سیمان، اثر نامطلوب بر خواص بتن پرمقاومت دارد، بنابراین تغییرات در خصوصیات سیمان باید محدود شود. تغییر در مقدار CSS و افت ناشی از سرخ شدن سیمان نباید به ترتیب بیش از ۴ درصد و ۰/۵ درصد باشد. همچنین تغییر در مقدار سولفات ( ) باید به ۰/۲ ± درصد محدود گردد.
هرچند افزایش نرمی سیمان سبب افزایش سرعت واکنش هیدراسیون میشود، اما نرمی بسیار زیاد قابل قبول نیست، زیرا تقاضای آب مخلوط را افزایش میدهد. بنابراین سیمان پرتلند نوع ۳ فقط در مواردی باید استفاده شود که مقاومت زیاد زودرس نیاز باشد.
برای کسب مقاومت فشاری و دوام مورد نظر در بتنهای پرمقاومت میتوان از مواد افزودنی معدنی از جمله پوزولانها مانند بتن معمولی استفاده کرد.
از مواد افزودنی شیمیایی در ساخت بتن پرمقاومت مانند بتن معمولی میتوان استفاده کرد، اما از سازگاری سیمان و مواد افزودنی به خصوص فوق روان کننده باید اطمینان حاصل کرد. از آزمایش اسلامپ به عنوان یکی از روشهای بررسی میتوان استفاده کرد.
مقاومت فشاری سنگدانهها باید حداقل برابر با مقاومت فشاری خمیر سیمان مصرفی در بتن پر مقاومت باشد و سنگدانه درشت نباید دارای صفحات ضعیف باشند. برای بهبود کارایی و کاهش مقدار خمیر سیمان، سنگدانه ریز باید گرد و برای بهبود مقاومت پیوستگی بین سنگدانه و خمیر سیمان، سنگدانه درشت زاویه دار (شکسته) باشند.
مقدار مناسب سیمان بین ۳۹۰ تا ۵۶۰ کیلوگرم بر متر مکعب است. در صورت عدم کسب مقاومت فشاری مورد نظر با استفاده از مقادیر سیمان ذکر شده، باید با کاهش نسبت آب به سیمان مخلوط و استفاده از مواد افزودنی معدنی مناسب، به مقاومت فشاری متوسط لازم دست یافت.
برای ساخت بتن با مقاومت فشاری تا ۶۰ مگاپاسکال، اندازه حداکثر شن باید ۱۹ یا ۲۵ میلی متر و برای مقاومت فشاری بیشتر تا ۱۰۰ مگاپاسکال، اندازه حداکثر شن باید ۹/۵ یا ۱۲/۵ میلی متر باشد.
مقدار آب مخلوط و نسبت آب به سیمان باید بر اساس مقاومت فشاری مورد نظر تعیین شود. بازه وسیع مقاومت فشاری با نسبت آب به سیمان بین ۰/۳ تا ۰/۵ قابل کسب است، اما نسبت آب به سیمان نباید کمتر از ۰/۲۶ انتخاب شود.
پس از تعیین نسبت مخلوط، باید مخلوطهای آزمون در آزمایشگاه ساخته شود. مخلوطهای آزمون باید الزامات کارایی و مقاومت را تأمین کنند، در غیر این صورت باید مقدار یا نوع اجزای مخلوط اصلاح شوند.
مقاومت فشاری بتنهای پرمقاومت باید در سن ۵۶ روز اندازه گیری شود، مگر آن که بتن پر مقاومت زودرس در نظر باشد که باید مقاومت در سن ۲۸ روز معیار و مورد اندازه گیری قرار گیرد.
۴-۱-۳-۱۰-۵ بتن الیافی
در مورد بتن الیافی رعایت موارد زیر لازم است:
الیاف در بتن نقش کنترل ترکها را دارد که بر مبنای آن، مقاومت در برابر ضربه، خستگی، مقاومت برشی، مقاومت خمشی باقی مانده (پس از ترک خوردگی عضو) و ظرفیت جذب انرژی بتن بهبود مییابد. اما تأثیرگذاری الیاف در بتن به نوع و مقدار الیاف، شکل، طول، نسبت ظاهری (نسبت طول به قطر الیاف)، مقاومت کششی و سازوکار مهاری الیاف بستگی دارد.
برای ساخت بتن الیافی میتوان از مصالح معمول در ساخت بتن استفاده کرد و از انواع الیاف مانند فولادی، مصنوعی و طبیعی بهره گرفت. برخی استانداردهای ملی موجود در مورد الیاف مصرفی در بتن عبارتند از استاندارد ملی شماره ۱۹۳۰۱ : الیاف سلولزی مورد استفاده برای بتن تقویت شده با الیاف، استاندارد ملی شماره ۱۷۵۴۰ : الیاف شیشهای مقاوم در برابر قلیا برای بتن تقویت شده با الیاف شیشهای و بتن تقویت شده با الیاف و سیمان، استاندارد ملی شماره ۱۷۶۹۷ : الیاف فولادی برای بتن. بعضی از الیاف مصنوعی مانند شیشه و اکثر الیاف طبیعی بامبو در محیط قلیایی بتن آسیب پذیرند. قبل از مصرف این نوع الیاف باید با پوششهای مناسب، سطح الیاف حفاظت شوند.
برای بتنهای با مقاومت فشاری بیشتر از ۶۰ مگاپاسکال، مقاومت کششی الیاف فولادی مصرفی باید بیش از ۱۵۰۰ مگاپاسکال باشد تا از رفتار ترد عضو بتنی جلوگیری شود.
برای جلوگیری از قلوه کن شدگی بتن در هنگام آتش سوزی، میتوان از الیاف پلی پروپیلن به مقدار ۰/۳۵ درصد حجم بتن یا الیاف مشابه و یا روشهای کارآمد دیگر استفاده شود. تشخیص ضرورت مقاومت در مقابل آتش سوزی به عهده کارفرما است. رعایت ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان در این زمینه الزامی است.
بهبود خواص بتن با استفاده از الیاف گسترده است و شامل افزایش مقاومت طاقت، مقاومت ضربه، مقاومت خستگی و کاهش ترک خوردگی ناشی از جمع شدگی پلاستیک است. انتخاب نوع و مقدار الیاف، طول و نسبت ظاهری و مقاومت کششی الیاف باید بر مبنای بهبود خاصیت مورد نظر بتن صورت پذیرد.
مقاومت پیوستگی بین الیاف و خمیر سیمان در بتن نباید در حد کم باشد که در بارهای کم، الیاف به آسانی از خمیر سیمان بیرون کشیده شود و در حد زیاد نباشد که الیاف بدون جذب انرژی شکسته شوند.
برای انتخاب نوع و مقدار الیاف و حصول اطمینان از عملکرد الیاف، تولیدکننده موظف است بر مبنای مستندات آزمایشگاهی، اطلاعات مورد نیاز را ارائه دهد، در غیر اینصورت، باید آزمایشهای مربوط انجام شوند.
در طرح اختلاط بتن الیافی باید موارد زیر را در نظر گرفت:
تعیین نسبت مخلوط بتن الیافی مشابه بتن معمولی است. اما الیاف بر کارایی مخلوط بتن اثر دارد و باعث کاهش آن میشود و هرچه مقدار الیاف و طول آن بیشتر باشد از کارایی بیشتر کاسته میشود. بنابراین در تعیین نسبت مخلوط بتن یک باید یا چند مورد از موارد زیر در اصلاح مخلوط اعمال شوند:
کاهش مقدار شن، افزایش مقدار سیمان، افزایش مقدار ماسه، استفاده از فوق روان کننده و کاهش حداکثر اندازه شن.
کاهش مقدار شن در مخلوط بتن یکی از مؤثرترین روشهای جلوگیری از افت کارایی ناشی از الیاف در مخلوط است. بین درصد وزنی کاهش شن و V(L/d) رابطه خطی وجود دارد که در آن V درصد حجم الیاف و L/d نسبت ظاهری الیاف است. برای مقدار V(L/d) از ۲۰ تا ۷۰، باید مقدار شن بین ۵ تا ۲۰ درصد کاهش یابد تا کارایی بتن مشابه بتن بدون الیاف تأمین گردد.
برای اندازه گیری کارایی بتن الیافی نباید از اسلامپ استفاده شود، بلکه باید از مخروط اسلامپ معکوس و یا آزمایش زمان وی بی استفاده گردد.
۵-۱-۳-۱۰-۵ بتن خودمتراکم شونده
بتنهای خودمتراکم شونده، بتنهایی با روانی زیاد و خاصیت جاری شدن بوده و بدون نیاز به لرزاندن در قالبها ریخته میشوند. این بتنها دارای سه مشخصه اصلی میباشند :
قابلیت جاری شدن: داشتن روانی کافی بتن برای جاری شدن تحت وزن خود و بدون نیاز به ویبره برای پر کردن فضاهای خالی تحت شرایط پیچیده قالب.
قابلیت عبور (از شبکه آرماتور): قابلیت عبور از فضاهای تنگ بتن مانند فضاهای خالی بین آرماتورها، بدون جداشدگی سنگدانه و گرفتار شدن سنگدانهها در میان آرماتورها.
قوام (پایداری): قابلیت بتن برای حفظ قوام و عدم جداشدگی سنگدانه در طول مدت حمل، بتن ریزی و پس از آن .
آزمایشهایی که برای سنجش قابلیت بتنهای خودمتراکم شونده تدوین شدهاند معمولاً برای سنجش خواص مذکور یا ترکیبی از این خواص میباشند. برخی از این آزمایش هاشامل اندازه گیری جریان اسلامپ مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۲۷۰ ، اندازه گیری میزان جداشدگی ایستایی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۲۵۵، آزمون جعبه L شکل مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۰-۳۲۰۳ ، آزمون قیف V مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۹-۳۲۰۳ ، آزمون سنجش قابلیت عبور به وسیله دستگاه حلقه J مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۲۷۱ ، تعیین مقاومت در برابر جداشدگی با الک مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۱- ۳۲۰۳ ، تعیین مقاومت در برابر جداشدگی با استفاده از آزمون نفوذ مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۳۸۷ و آزمون جعبه U هستند.
خواص بتنهای خودمتراکم شونده را میتوان از طریق کنترل حداکثر اندازه سنگدانه، استفاده از مقدار مناسب ریزدانهها، استفاده از پودر سنگ، استفاده از مواد دارای سطح ویژه بالا مانند نانومواد و پوزولان ها، استفاده از اصلاح کنندههای لزجت و مقدار و نوع مناسب روان ساز کنترل نمود. توصیه میشود که خواص بتنهای خودمتراکم شونده با راهنماهای تهیه شده در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان ملی استاندارد ایران مطابقت داشته باشد. همچنین میتوان از دستور کارهای معتبر که در سطح بین المللی تدوین شدهاند برای طرح بتنهای خودمتراکم شونده استفاده نمود.
استفاده از انواع سیمانهای پرتلند در ساخت بتن خودمتراکم شونده مجاز است، مگر آن که شرایط محیطی و دوام، محدودیت در انتخاب نوع سیمان را ایجاب کند.
پودر سنگهای خنثی مانند آهکی، بازالت و کوارتز حاصل از آسیاب کردن سنگها و سیمان پرتلند آهکی برای تأمین گرانروی مخلوط بتن مجاز میباشند. اما هیچ نوع ترکیب زیان آور در ترکیبات پودرها نباید وجود داشته باشد. دانه بندی پودر سنگ میتواند ریزدانهتر یا درشت دانهتر و یا مشابه دانه بندی سیمان پرتلند باشد.
مواد افزودنی معدنی مانند دوده سیلیس، کائولین و سرباره به عنوان جایگزین بخشی از سیمان و یا به عنوان پر کننده در مخلوط بتن مجاز است.
برای تأمین قوام مخلوط بتن استفاده از ماده افزودنی شیمیایی اصلاح کننده گرانروی مجاز است. همچنین برای ساخت مخلوط بتن با گرانروی مناسب ترکیب پودر سنگ و پودرهای فعال و ماده اصلاح کننده گرانروی امکان پذیر است.
تأمین روانی مخلوط بتن باید توسط مواد افزودنی فوق روان کنندههای ممتاز مانند پلی کربوکسیلات فراهم گردد.
استفاده از هر اندازه حداکثر سنگدانه در ساخت بتن خود متراکم شونده مجاز است، اما توصیه میشود برای حفظ پایداری مخلوط، اندازه حداکثر به ۲۰ میلی متر محدود شود.
در طرح مخلوط بتنهای خودمتراکم شونده لازم است موارد زیر مراعات گردد:
تعیین نسبتهای مخلوط بتن خودمتراکم شونده باید به نحوی انجام شود که خصوصیات مورد نظر شامل قابلیت پرکنندگی، قابلیت عبور و پایداری مورد نظر را تأمین کند. درجه مورد نیاز این خصوصیات تابع تراکم میلگردها، شکل و اندازه قالب و روش بتن ریزی است. بنابراین در هنگام طرح مخلوط باید خصوصیات مورد نظر مورد بررسی قرار گیرند.
در تعیین نسبت مخلوط باید ابقاپذیری که ظرفیت مخلوط بتن در حفظ الزامات عملکرد در حالت تازه و سخت شده است بررسی شود و با تغییرات ناچیز در کمیت و کیفیت مصالح و مواد مصرفی و روش اجرا در خصوصیات بتن تازه و خواص بتن سخت شده، تغییرات عمده ایجاد نشود. برای بررسی ابقاپذیری باید روش زیر اتخاذ گردد :
مخلوط بتن طبق نسبتهای تعیین شده همراه با دو مخلوط دیگر که در یکی مقدار آب ۸ لیتر در متر مکعب بیشتر از طرح مخلوط مورد نظر و در مخلوط دیگر مقدار آب ۸ لیتر در متر مکعب کمتر از طرح مورد نظر است، ساخته شوند. مقادیر آزمایش جریان اسلامپ و آزمایش ۵۰-T هر یک از دو مخلوط (با افزایش و کاهش آب مخلوط) نباید بیشتر از ۱۵ درصد با مخلوط اصلی تفاوت داشته باشند. انحراف استاندارد مقاومت فشاری ۲۸ روزه این دو مخلوط نباید بیشتر از ۴ مگاپاسکال از بتن اصلی در نمونههای آزمایشگاهی و بیشتر از ۵ مگاپاسکال در نمونههای کارگاهی تفاوت داشته باشند.
۶-۱-۳-۱۰-۵ بتنهای اصلاح شده با پلیمر
در مورد بتنهای اصلاح شده با پلیمر رعایت موارد زیر لازم است:
در هنگام مخلوط کردن اجزای بتن، پلیمرهای آلی به مخلوط اضافه میشوند. پلیمرهای آلی از مولکولهایی تشکیل شدهاند که مونومر نامیده میشوند و واکنشی که مونومرها را ترکیب میکند به پلیمریزاسیون موسوم است. معمولاً پلیمرها به صورت محلول در آب تولید میشوند که به آنها لاتکس گفته میشود. هرچند تنوع در لاتکسها زیاد است، اما فقط آن موادی که به صورت خاص برای سیمان پرتلند فرموله شدهاند، برای ملات و بتن مناسب میباشند. هر یک از انواع لاتکسها میتواند خواص معینی از ملات و یا بتن را تغییر دهد. با استفاده از مونومرهای مختلف مانند استایرن، بوتادین و آکریلیک میتوان لاتکس از یک نوع، اما با خواص متفاوت تولید کرد. بنابراین، هر نوع لاتکس دارای کوپلیمرهای مختلف است. لاتکسها میتوانند بعضی از خواص ملات یا بتن را بهبود بخشند، اما تغییر در خواص به نوع لاتکس مصرفی بستگی دارد. به طور کلی لاتکس ها، مقاومت سایش، مقاومتهای کششی و خمشی، مقاومت در مقابل یخ زدگی و آب شدن بتن را افزایش میدهند و نفوذپذیری، مدول الاستیسیته و جمع شدگی بتن را کاهش میدهند.
کاهش مدول الاستیسیته ناشی از مصرف لاتکسها در ملات یا بتن منجر به کاهش تنشها به دلیل اختلاف کرنشهای حرارتی و جمع شدگی میشود و تمایل بتن به ترک خوردگی کاهش مییابد.
مصالح مصرفی برای ساخت ملات یا بتن اصلاح شده با لاتکس مشابه بتن معمولی است و فقط ترکیب لاتکس که به بتن و ملات معمولی افزوده میشود، آن را متمایز میکند. لاتکسها را بر حسب نوع بار الکتریکی روی منومرها، میتوان به سه گروه تقسیم کرد. نوع ماده فعال کننده سطحی که برای پراکنده کردن منومرها استفاده میشود، مبنای این تقسیم بندی است. گروهها به کاتیونی (بار مثبت)، آنیونی (بار منفی) و غیریونی (بدون بار) تقسیم میشوند. لاتکسهای کاتیونی یا آنیونی برای استفاده با سیمان مناسب نیستند، زیرا پایداری لازم را ندارند. بنابراین فقط لاتکسهای غیریونی باید استفاده شوند.
معمولاً لاتکسهایی که در ملات یا بتن استفاده میشوند، شامل لاتکس تک پلیمر استات وینیل و یا همراه با مونومرهای اتیلن، اکریلات اتیل و ایستروینیل لاتکس کوپلیمر اکریلات اتیل و لاتکس کوپلیمر استایرن بوتادین است.
تمام لاتکسها باید حاوی مواد ضد کف باشند، زیرا لاتکسها در مخلوط بتن تولید حبابهای هوا میکنند که بر خواص بتن اثر منفی دارد.
پلیمرهایی که حاوی کلریدها هستند نباید در بتن آرمه استفاده شوند، زیرا در محیط قلیایی بتن، کلریدها آزاد و سبب خوردگی میلگردها میشوند. مونومرهایی که در این گروه جای دارند، کلراید وینی لیدین است.
در انتخاب نوع و مقدار لاتکس، باید تولیدکنندهها با مدارک مستند، اثر لاتکس در خواص ملات یا بتن را در شرایط محیطی مورد نظر ارائه دهند. در غیر این صورت باید مورد بررسی آزمایشگاهی قرار بگیرد.
در طرح مخلوط بتنهای پلیمری موارد زیر لازم است رعایت شوند:
حدود ۵۰ درصد وزن لاتکس ها، از آب تشکیل میشوند و بنابراین برای بهره بهینه از لاتکس ها، باید از مقدار آب مخلوط ملات یا بتن کاسته شود. مقدار بهینه لاتکسها بین ۸ تا ۲۰ درصد جامدات خشک پلیمر و وزن سیمان است. مقدار کمتر و یا بیشتر لاتکس باعث اثرات نامطلوب بتن میشود. مقدار بهینه لاتکس در ملات یا بتن باید توسط تولیدکننده با مستندات مربوط توصیه شود.
برای تعیین نسبت مخلوط ملات یا بتن اصلاح شده با لاتکس، باید در آزمایشگاه مخلوطهای آزمون ساخته و برای خواص مورد نظر بررسی شوند.
۷-۱-۳-۱۰-۵ بتنهای سبک
در مورد بتنهای سبک موارد زیر باید رعایت شود:
کارایی بتن تازه سبک، نیاز به توجه خاصی دارد، زیرا سنگدانههای سبک در مخلوطهای دارای روانی زیاد، تمایل به جدا شدن دارند. بنابراین لازم است که حداکثر اسلامپ محدود شده و از ماده افزودنی حباب هواساز به میزان ۵ تا ۷ درصد (صرفنظر از افزایش دوام بتن در برابر یخ زدن و آب شدن) استفاده شود تا بدون جداشدگی سنگدانهها و آب انداختگی بتن، کارایی مورد نظر حاصل گردد.
بتن سبک در مقایسه با بتن معمولی، رطوبت بیشتری از خود عبور داده، بنابراین دارای جمع شدگی ناشی از خشک شدن و خزش بیشتری میباشد که باید در طراحی مورد توجه قرار گیرد.
۸-۱-۳-۱۰-۵ بتنهای پاششی (شاتکریت)
در مورد بتنهای پاششی (شاتکریت) رعایت موارد زیر لازم است:
باید بین ترکیب مخلوط اولیه یعنی مخلوط در حال خروج از نول (سرشلنگی) و مخلوط پاشیده شده بر روی سطح تفاوت قائل شد. به دلیل همین تفاوتها، کنترل دقیق و انجام آزمایش در مراحل مختلف بتن پاشی ضروری است.
نسبت آب به سیمان برای این نوع بتن در حدود ۰/۵- ۰/۳۵ است.
نسبتهای اختلاط، در حدود یک قسمت حجمی سیمان و ۴/۵-۴ قسمت سنگدانه خشک در حالت غیر متراکم است.
ماسه مصرفی میتواند گردگوشه یا تیزگوشه باشد.
مشخصات افزودنیهای بتن پاششی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۶۰۱ ارائه شده است.
مواد هوادار نباید در تولید بتنهای پاششی الیافی مخلوط خشک استفاده شوند. بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۵۹۹ ، الیافی که در تولید بتنهای پاششی الیافی مورد استفاده قرار میگیرند در سه رده
الف) الیاف فولادی کربنی یا فولاد آلیاژی یا فولاد ضدزنگ،
ب) الیاف شیشهای مقاوم در برابر قلیا و
پ) الیاف مصنوعی دیگر که دارای مقاومت بالا در برابر رطوبت، قلیا و مواد موجود در افزودنیهای شیمیایی بتن باشند، دسته بندی میشوند.سنگدانههای مورد استفاده در بتن پاششی در دو رده با حداکثر بعد ۱۲/۵ و ۹/۵ میلی متر قرار میگیرند. محدودههای دانه بندی و ویژگی مصالح مورد مصرف در تولید بتن پاششی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۸۲۰ ارائه گردیده است.
در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۸۸۵ مشخصات مواد ترکیبی خشک آماده جهت مصرف در بتن پاششی خشک یا تر ارائه گردیده است.
۹-۱-۳-۱۰-۵ بتنهای رنگی
ویژگیها و روشهای آزمون رنگدانهها برای استفاده در رنگی کردن مصالح ساختمانی پایه سیمانی، پایه آهکی و ترکیبات سیمانی-آهکی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۱۴۹ ارائه شده است. در بتنهای تمام رنگی ضوابط رنگدانههای مصرفی در استاندارد ملی ایران شماره ۸۲۸۷ داده شده است. آزمایشها روی رنگدانههای مورد استفاده در موادپایه سیمانی شامل کنترل تأثیر روی خواص بتن شامل:
زمان گیرش و مقاومت فشاری،
ترکیب شامل: ترکیب شیمیایی رنگدانه، مواد محلول در آب، کلرید محلول در آب، مقدار کلرید کل،
کسر وزن بعد از سرخ شدن،
انتشار رادیواکتیو،
آزادشدن مواد خطرناک،
قدرت نسبی فام بخشی رنگ،
مانده روی الک،
مقدار pH،
پایداری در برابر قلیایی،
پایداری در برابر عوامل جوی، پایداری حرارتی، مقایسه رنگ با رنگدانه استاندارد و مقاومت در برابر نور میباشد.
۱۰-۱-۳-۱۰-۵ بلوکهای سیمانی
مطابقت ویژگیهای بلوکهای سیمانی (که در سقف استفاده نمیشوند) با استاندارد ملی ایران شماره ۱-۷۰ الزامی است. بلوکهای سیمانی توخالی باید کاملاً سالم باشند و شکستگی ابعاد و نواقص دیگری نداشته باشند تا باعث ضعف بلوک نشود. در هنگام استفاده، بلوکها باید بازرسی و بلوکهای معیوب کنار نهاده شود.
بلوکهای (قطعات) سیمانی سبک: مطابقت ویژگیهای بلوکهای سیمانی سبک غیرباربر با استاندارد ملی ایران شماره ۷۷۸۲ الزامی است.
بلوکهای (قطعات) بتن هوادار اتوکلاو شده: ویژگیهای بلوکهای بتنی هوادار اتوکلاو شده در استاندارد ملی ایران شماره ۸۵۹۳ ارائه شده است.
بلوکهای (قطعات) بتنی سبک اسفنجی (سلولی): خصوصیات بلوکهای بتن سبک سلولی باید منطبق بر استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۴ باشد.
۱۱-۱-۳-۱۰-۵ موزاییک
ویژگیهای انواع موزاییک برای کاربرد داخلی و خارجی باید مطابق استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۷۵۵ و ۲-۷۵۵ باشد.
۱۲-۱-۳-۱۰-۵ ورقهای سیمانی الیاف دار
ویژگیهای ورقهای صاف سیمانی الیاف دار در استاندارد ملی ایران شماره ۷۵۱۵ ارائه شده است.
رعایت ضوابط استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۲۷۶ در مورد ورقهای موج دار سیمان الیافی مورد استفاده در بام پوش الزامی میباشد.
۱۳-۱-۳-۱۰-۵ ملاتهای بنایی آماده
مشخصات ملاتهای بنایی آماده (ملات بستر، درزبندی و ماله کشی) برای استفاده در دیوارهای بنایی، ستونها و جداگرها در استاندارد ملی ایران شماره ۲-۷۰۶ آمده است. سایر انواع ملات در فصل مربوطه توضیح داده شدهاند.
۱۴-۱-۳-۱۰-۵ سایر فرآوردههای سیمانی
سقف پوشهای بتنی: ویژگیهای سقف پوشهای بتنی ماشینی، که از سیمان هیدرولیکی، آب و سنگدانههای معدنی و در صورت لزوم سایر افزودنی ها ساخته شده باشند، در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۶۰۳ ارائه شده است.
قطعات پیش ساخته بتنی نقش دار با طرح چوب: مشخصات و ویژگیهای فنی قطعات پیش ساخته بتنی نقشدار با طرح چوب مورد استفاده در پارک ها به عنوان المان شهری طبق الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۰۹ میباشد.
نردههای بتنی: ویژگیهای نردههای پیش ساخته بتنی برای کاربردهای معماری در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۰۸ آمده است.
سنگهای بتنی: سنگ بتن قطعات بتنی عمدتاً پیش ساخته هستند که دارای مشخصات مشابه سنگهای تراش خورده یا قواره بوده و معمولاً برای بازسازی و تزئین در نما یا قسمتهای داخلی ساختمان و یا محوطه سازی مورداستفاده قرار میگیرند. مشخصات و ویژگیهای فنی سنگ بتنی برای کاربردهای معماری (بتن سنگ) در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۰۳۸ ارائه شده است.
۲-۳-۱۰-۵ آزمایشهای استاندارد
بلوک سیمانی توخالی: روشهای آزمایش بلوک سیمانی توخالی باید بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۲-۷۰ باشد. این آزمایشها عبارتاند از: اندازه گیری ابعاد و رواداری، اندازه گیری مقاومت فشاری، اندازه گیری جذب آب، اندازه گیری وزن مخصوص تودهای.
بلوک سیمانی سبک غیرباربر: این بلوکها نیز باید با روشهای آزمون استاندارد ملی ایران شماره ۲-۷۰ آزمایش شوند. این آزمایشها عبارت است از: اندازه گیری ابعاد و رواداری، اندازه گیری مقاومت فشاری، اندازه گیری جذب آب، اندازه گیری وزن مخصوص ظاهری، تعیین میزان رطوبت. آزمایش اندازه گیری میزان جمع شدگی خشک خطی باید براساس استانداردهای معتبر انجام شود.
موزاییک: روشهای آزمایش موزاییک باید براساس استاندارد ملی ایران شماره ۷۵۵ باشد. این آزمایشها عبارتاند از: اندازه گیری ابعاد و رواداری، تعیین گونیا بودن و تابیدگی، تعیین مقاومت خمشی، تعیین میزان سایش، تعیین مقاومت در برابر سرخوردن، اندازه گیری جذب آب، تعیین مقاومت در برابر یخ زدگی.
ورقهای صاف الیاف سیمانی: روشهای آزمایش ورقهای صاف الیاف سیمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۷۵۱۵ ارائه شده است. این آزمایشها عبارتاند از: تعیین ابعاد، رواداری و شکل، اندازه گیری مقاومت خمشی، اندازه گیری چگالی ظاهری، نفوذپذیری آب، مقاومت در برابر یخ زدگی، آب گرم، بارش- گرمایش و خیساندن - خشکاندن.
روشهای آزمایش بلوکهای بتنی سبک سلولی بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۴ شامل رواداریهای ابعادی، دانسیته، مقاومت فشاری، جذب آب، جمع شدگی ناشی از خشک شدن، هدایت حرارتی و ویژگیهای ظاهری میباشند.
۳-۳-۱۰-۵
استانداردهای استفاده شده در این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۰-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۰-۵
هنگام تولید فرآوردههای سیمانی لازم است ضوابط ذکر شده در فصل سیمان رعایت گردد.
۲-۴-۱۰-۵
در تماس مستقیم با مواد افزودنی باید از دستکش مناسب استفاده نمود و از تماس مستقیم آنها با بدن جلوگیری کرد.
۳-۴-۱۰-۵
در دفع مواد افزودنی باید تدابیر کافی اندیشیده شود تا از آلوده شدن محیط زیست با این مواد جلوگیری نمود.
۵-۱۰-۵ سازگاری
۱-۵-۱۰-۵
در نقاط مرطوب، فرآوردههای سیمانی نباید مستقیماً در مجاورت گچ و فرآوردههای گچی قرار گیرند.
۲-۵-۱۰-۵
از به کار بردن مواد اسیدی بر روی فرآوردههای سیمان پرتلند پرهیز شود.
۳-۵-۱۰-۵
از مواد پاک کننده اسیدی نباید در فرآوردههای سیمانی استفاده شود.
۴-۵-۱۰-۵
نماهای بتنی با استفاده از پوشش مناسب، باید در مقابل بارانهای اسیدی، حفاظت شوند.
۵-۵-۱۰-۵
ملات یا بتن اصلاح شده با لاتکس وقتی در معرض دایمی آب قرار میگیرد کاهش خواص از جمله مشخصات مکانیکی پیدا میکند. بنابراین ملات یا بتن اصلاح شده با پلیمر نباید در ساختمانهایی استفاده شوند که به طور مستمر در معرض آب قرار دارند.
۶-۵-۱۰-۵
در مواردی که مواد افزودنی مختلف به صورت همزمان استفاده میشوند باید نسبت به تاثیرگذاری آنها بر عملکرد یکدیگر و نیز سازگاری آن با سیمان دقت گردد.
۷-۵-۱۰-۵
در طراحی مخلوط بتن یا سایر مواد پایه سیمانی که در معرض شرایط آسیب رسان محیطی قرار میگیرند لازم است تمهیدات کافی به لحاظ مسائل دوام اندیشیده شود. مراجعه به مبحث نهم مقررات ملی ساختمان در این زمینه ضروری است.
۶-۱۰-۵بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۱۰-۵
در عمل آوری بتن لازم است ضوابط مندرج در مبحث نهم مقررات ملی ساختمان رعایت گردد.
۲-۶-۱۰-۵
در بسته بندی، حمل و نگهداری فرآوردههای سیمانی باید تمهیدات لازم برای جلوگیری از آسیب مصالح لحاظ گردد.
۳-۶-۱۰-۵
تولید کننده موظف است مشخصات مواد افزودنی شامل نام محصول، نوع افزودنی، محدوده وزن پیشنهادی مصرف، زمان تولید و تاریخ مصرف را بر روی بسته بندی درج نماید.
۴-۶-۱۰-۵
افزودنیها باید به نحوی بسته بندی شوند که نسبت به رطوبت و یخ زدگی محفوظ باشند.
۵-۶-۱۰-۵
افزودنیها باید در انبارهای سرپوشیده و دور از معرض تابش مستقیم آفتاب نگهداری شوند.
۱۱-۵ قیر و قطران
۱-۱۱-۵ تعریف
۱-۱-۱۱-۵
قیر جسمی هیدروکربنی است به رنگ سیاه تا قهوهای تیره که از هیدروکربنهای آلی با ترکیبات پیچیده شیمیایی ساخته میشود. قیر در دمای محیط، جامد - نیمه جامد است، اما با افزایش دما روان میشود. کاربرد مهم قیر به علت وجود دو خاصیت مهم این ماده است: غیرقابل نفوذ بودن در برابر آب و چسبنده بودن.
۲-۱-۱۱-۵
قطران از تقطیر گازهای حاصل از حرارت دادن زغال سنگ، چوب و سنگهای شیستی به دست میآید و رنگی سیاه و متمایل به قهوهای دارد. این ماده قطران خام نام دارد و از تصفیه آن در حرارت ۳۰۰ تا ۳۵۰ درجه سلسیوس قطران راه سازی به دست میآید.
۲-۱۱-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۱-۵
قیر عمدتاً بر دو نوع است: اگر از معدن به دست آید، قیر طبیعی و هر گاه از پالایش نفت خام حاصل شود، قیر نفتی نام دارد.
۱-۱-۲-۱۱-۵ قیر طبیعی
برخی از انواع قیر در طبیعت و در اثر تبدیل تدریجی نفت خام و تبخیر مواد فرار آن در اثر گذشت سالهای بسیار زیاد به دست میآید. چنین قیری، قیر طبیعی نامیده میشود.
۲-۱-۲-۱۱-۵ قیر نفتی
قیر نفتی را از پالایش نفت خام به دست میآورند و با توجه به نوع قیر، چگونگی کاربرد آن در صنایع مختلف به شرح زیر است:
قیرهای جامد: قیر جامد آخرین فرآوردهای است که از تقطیر نفت خام فراهم و بر حسب درجههای نفوذ مختلف تولید میشود. حدود درجههای نفوذ قیرهایی که در ایران تولید میشوند ۱۰ تا ۳۰۰ دهم میلی متر در دمای ۲۵ درجه سلسیوس است. قیرهای تولید شده در ایران، عبارتاند از: ۴۰/۵۰، ۶۰/۷۰، ۸۵/۱۰۰، ۱۲۰/۱۵۰ و ۲۰۰/۳۰۰.
قیرهای دمیده: حساسیت این قیرها نسبت به دما کمتر است و از آنها بیشتر برای پر کردن ترکهای روسازی بتنی و درزها استفاده میشود. قیرهای خالص نیمه جامد، یا قیرهای با درجه نفوذ ۲۰۰/۳۰۰، ۸۵/۱۰۰ و ۶۰/۷۰، را با دمیدن هوای تحت فشار و دمای ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه سلسیوس در شرایط واکنشهای تراکمی قرار میدهند و قیرهای جامدی، با درجه نفوذ کمتر نسبت به قیر اولیه، به نام قیرهای دمیده، تولید میکنند. انواع این قیرها عبارتاند از: R۹۰/۱۵ , R۸۵/۲۵، که اعداد ۲۵، ۱۵ درجه نفوذ و ۸۵، ۹۰ نقطه نرمی این قیرها را نشان میدهد. موادی که از دمیدن مازوت یا نفت کوره به روشهای غیر پالایشگاهی به دست میآیند در هیچ یک از این دستهها قرار نمیگیرند زیرا دارای ساختار مشابه قیر نیستند.
قیرهای محلول: قیرهای خالص جامد یا نیمه جامد هستند و مصرف آنها جز به روش حرارت دادن که موجب کاهش کندروانی قیر میشود، امکان پذیر نیست. راه دیگر استفاده از قیر، تهیه قیرهای محلول به روش مخلوط کردن قیرهای خالص با حلال های نفتی است که حالت قیر را از جامد یا نیمه جامد به مایع تغییر میدهد. قیرهای محلول، یا پس برگشته، با مخلوط کردن قیرهای خالص در حلالها یا حل کردن قیر در آنها و یا روغنهای نفتی سبک و فرار مانند بنزین و نفت سفید، به دست میآید. نوع و کیفیت این قیرها بستگی به نوع قیرهای خالص اصلی و کیفیت حلالها و مقدار آنها دارد. هرقدر حلال مصرفی زیادتر باشد، قیر محلول، شلتر و روانتر است. کندروانی قیرهای محلول باید حتی الامکان به اندازهای باشد که برای گرم کردن آنها نیاز به حرارت زیاد نباشد، البته این حرارت باید از درجه اشتعال حلالها کمتر باشد. قیرهای محلول، در راهسازی برای اندودهای نفوذی، اندودهای سطحی، آسفالت سطحی، آسفالت سرد کارخانهای یا مخلوط در محل، درزگیری ترکهای آسفالتی و دیگر عملیات ترمیمی به مصرف میرسد. این قیر، برحسب سرعت گیرش، تصعید مواد فرار و نوع حلالها، به سه گروه زیر تقسیم میشود:
قیرهای زودگیر یا RC: اگر برای حل کردن قیرهای خالص و تهیه قیر محلول از حلالهای سبک نظیر بنزین استفاده شود، قیر حاصل زودگیر است، زیرا حلال موجود در این قیرها در مدت نسبتاً کمی، پس از مصرف قیر، تصعید میشود و قیر اصلی برجای میماند. این قیرها بر حسب گرانروی سینماتیک با واحدسانتی استوکس در چهار نوع RC-۸۰۰ , RC-۲۵۰ , RC-۷۰ و ۳۰۰-RC درجه بندی میشوند. اعداد پسوند قیرها معرف حداقل کندروانی قیر در ۶۰ درجه سلسیوس است.
قیرهای کندگیر یا MC: این قیرها از حل کردن قیر خالص در موادی مانند نفت سفید و یا حلالهای مشابه تهیه میشود که سرعت تبخیر این حلالها نسبت به حلال بنزین در قیرهای زودگیر، کندتر و طولانیتر است. قیرهای کندگیر در پنج نوع درجه بندی شده است که حداقل کندروانی آنها در ۶۰ درجه سلسیوس، برای رقیقترین نوع آن یا ۳۰-MC معادل ۳۰ سانتی استوکس، و برای غلیظترین یا ۳۰۰۰-MC مساوی ۳۰۰۰ سانتی استوکس است.
قیرهای دیرگیر یا SC: قیرهای دیرگیر را با حل کردن قیرهای خالص در روغنها، حلالهای دیرگیر نفتی، مانند گازوییل یا نفت سیاه، میتوان، مانند قیرهای خالص، مستقیماً از تقطیر نفت خام تهیه کرد. برای گیرش کامل قیرهای دیرگیر بعد از مصرف، مدت زمان زیادی لازم است. در واقع این قیرها در شرایط آب و هوای عادی نمیگیرند، بلکه تغییر شکل مولکولی آنها نسبتاً تدریجی و طولانی است. قیرهای دیرگیر در چهار نوع درجه بندی شدهاند که حداقل کندروانی آنها در ۶۰ درجه سلسیوس و برای رقیقترین نوع آن یا ۷۰-SC معادل ۷۰ سانتی استوکس و برای غلیظترین آن یا ۳۰۰۰-SC معادل ۳۰۰۰ سانتی استوکس است.
قیر امولسیون: از مخلوط کردن قیر و آب با یک ماده امولسیون ساز قیرهای امولسیونی بدست میآیند. امولسیون قیر در دو نوع آنیونی و کاتیونی وجود دارد که هریک به زیر گروه های سریع شکن، تند شکن، کندشکن و دیر شکن و هریک از این زیر گروه ها نیز به گروههای فرعی دیگری تقسیم میشوند که تعداد آنها به بیست نوع قیر امولسیون میرسد. مقدار قیر امولسیونهای قیر از ۵۰ تا ۷۵ درصد، مقدار آب از ۲۵ تا ۴۰ درصد و امولسیون سازها حداکثر ۰.۵ درصد وزنی این قیرها را تشکیل میدهد.
قیرهای اصلاح شده: افزودنیهای قیر، که طیف وسیعی از مواد معدنی، آلی و طبیعی را در برمی گیرد، برای اصلاح برخی از خواص قیر و در نتیجه مخلوط های آسفالتی است که در موارد زیر کاربرد دارد:
- جلوگیری از عریان شدن سنگدانه مخلوطهای آسفالتی
- جلوگیری از ترکهای حرارتی و انقباضی در رویههای آسفالتی
- کاهش پدیدههای تغییر شکل و قیرزدگی رویههای آسفالتی
- جلوگیری از روآمدن ترکهای آسفالتی
- کاهش میزان سخت شدن و کهنه شدن قیر
- افزایش تاب خستگی آسفالت
قیرهای اصلاح شده بر حسب نوع افزودنیهای آن به سه گروه اصلی تقسیم میشوند که برای هر یک مشخصات فنی معینی در نظر گرفته شده است. این مشخصات شامل قیرهای اصلاح شدهای است که حاصل اختلاط فقط قیرهای خالص با پلیمر، کوپلیمر، مواد شیمیایی تثبیت کننده و پودر لاستیکهای بازیافتی است. به طور کلی، افزودنیهای مصرفی باید با قیرهای خالص انتخاب شده در هر پروژه سازگاری داشته باشد و قیر اصلاح شده نیز باید قبلاً به صورت مخلوطی همگن و یکنواخت تهیه شود.
مشخصات ۳ گروه اصلی قیرهای اصلاح شده که هریک با افزودنیهای معینی تهیه میشوند، به شرح زیر است:
ح-۱ قیرهای اصلاح شده پلیمری
ح-۱-۱ قیرهای اصلاح شده با پلیمر نوع I: این قیرها از افزودن کوپلیمرهای استایرن بوتادین (SB)، یا استایرن بوتادین استایرن (SBS) به قیرهای خالص تهیه میشوند و دارای مشخصات تأیید شده در استانداردهای معتبر باشد. قیرهای اصلاح شده با این پلیمر و پلیمرهای دیگر دارای ویژگیهای مطابق با مشخصات استانداردهای معتبر به چهار گروه I-C، I-B، I-A و I-D تقسیم میشوند.
ح-۱-۲ قیرهای اصلاح شده با پلیمر نوع II: از افزودن پلیمر استایرن بوتادین رابر (SBR) یا نوع پلیمر پلی کلروپرن به قیرهای خالص به دست میآید و باید با مشخصات تأیید شده در استانداردهای معتبر مطابق باشد. قیرهای اصلاح شده با این پلیمر و پلیمرهای دیگر دارای ویژگیهای مطابق با مشخصات استانداردهای معتبر ، به چهار گروه II-C، II-B، II-A و II-D تقسیم میشود.
ح-۱-۳ قیرهای اصلاح شده با پلیمر نوع III: از افزودن پلیمر اتیلن وینیل استات (EVA) به قیر خالص تهیه میشوند و باید با مشخصات تأیید شده در استانداردهای معتبر انطباق داشته باشند. قیرهای اصلاح شده با این پلیمر و یا پلیمرهای دیگر دارای ویژگیهای مطابق با استانداردهای معتبر ، در پنج گروه III-A تا III-E رده بندی میشود.
ح-۱-۴ قیرهای اصلاح شده با پلیمر نوع IV: از افزودن کوپلیمر غیرشبکهای استایرن بوتادین استایرن (SBS) به قیرهای خالص تهیه میشود و باید با مشخصات تأیید شده در استانداردهای معتبر باشد. قیرهای اصلاح شده با این کوپلیمر و یا پلیمرهای دیگر دارای ویژگی های مطابق با استانداردهای معتبر ، به شش گروه IV-۷ تا IV-F تقسیم میشوند.
ح-۲ قیرهای اصلاح شده با پودر لاستیک: از اختلاط پودر لاستیکهای بازیافتی و در صورت لزوم افزودنیهای معدنی و یا مواد الیافی دیگر، با قیر خالص تهیه میشوند و باید با مشخصات استانداردهای معتبر مطابقت داشته باشند. قیرهایی که از این راه اصلاح میشوند، از نظر کندروانی، به سه گروه I تا III به ترتیب با غلظت زیاد تا کم تقسیم میشوند. پودر باید با قیر داغ تا آنجا مخلوط شود و واکنش نشان دهد که ذرات لاستیک، پیش از مصرف قیر، به اندازه کافی متورم و منبسط شود. پودر لاستیک به کار رفته برای تهیه این قیر باید دارای خواص مندرج در استانداردهای معتبر باشد.
قیر اصلاح شده با پودر لاستیک برای آسفالت گرم، مصرف میشود. درصد الیاف موجود در آسفالت، نباید از ۰.۵ و در صورت استفاده برای قیرپاشی، نباید از ۰.۱ درصد وزنی پودر لاستیک بیشتر باشد.
ح-۳- قیرهای اصلاح شده با مواد شیمیایی تثبیت کننده: این قیرها از افزودن مواد شیمیایی تثبیت کننده به قیرهای خالص تولید میشوند و باید با مشخصات استانداردهای معتبر مطابقت داشته باشند. قیرهای اصلاح شده با این مواد و یا اصلاح کنندههای دیگر دارای ویژگی های مندرج در استانداردهای معتبر به چهار گروه قیر با درجه نفوذ ۱۸۵-۱۴۰ تا درجه نفوذ ۶۵-۳۵ تقسیم میشود.
۳-۱۱-۵ استانداردها
۱-۳-۱۱-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۱-۵
الزامات قیرهای مورداستفاده در عایق کاری رطوبتی ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۲۱۱ ارائه گردیده است.
۲-۱-۳-۱۱-۵
ویژگیها و روشهای آزمون قیرهای طبیعی (معدنی) بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۱۴ سنجیده میشود.
۳-۱-۳-۱۱-۵
مشخصات عایقهای رطوبتی پیش ساخته قیری برای پی مطابق استاندارد ۳۸۶۴ و عایقهای رطوبتی پیش ساخته بوسیله قیر اصلاح شده با پلیمرها مطابق با استاندارد ملی ۳۸۸۴ است. همچنین مشخصات عایقهای قیرگونی در ساختمان مطابق استاندارد ملی ۲۹۵۲ و قیر اصلاح شده در ساخت عایقهای رطوبتی پیش ساخته قیری مطابق استاندارد ملی ۳۸۶۹ ارائه شده است.
۲-۳-۱۱-۵ آزمایشهای استاندارد
۳-۳-۱۱-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۱-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
انتخاب دمای صحیح و مناسب برای گرم کردن انواع متفاوت قیرهای جامد، محلول و امولسیون در شرایط آب و هوایی مختلف و برای مصارف گوناگون، با کیفیت و مرغوبیت قیر و ملاحظات ایمنی و زیست محیطی با تاکید بر جلوگیری در اشتعال و آتش سوزی و کاهش آلودگی زمین ارتباط مستقیم دارد. راهنمای کلی انتخاب دمای مناسب برای گرم کردن و مصرف قیرها به این شرح است:
۱-۴-۱۱-۵ قیرهای خالص
حداکثر دما برای گرم کردن قیرهای خالص نباید از ۱۷۶ درجه سلسیوس تجاوز کند. در موقع گرم کردن این قیرها و هر نوع قیر دیگری در دمای مناسب، نباید دود آبی رنگ متصاعد شود که انتشار آن در هوا، موجب افزایش آلدهیدها در محیط کار میشود. هر قدر دمای این قیرها برای گرم کردن و مدت زمان آن نیز کمتر باشد، آلودگی زیست محیطی کمتر است.
۲-۴-۱۱-۵ قیرهای محلول
دما مناسب برای این قیرها بر حسب این که قیر محلول در چه رده ای از قیرهای زودگیر، کندگیر یا دیرگیر قرار گرفته باشد، باید همواره کمتر از درجه اشتعال قیر باشد. در غیر این صورت، کلیه نکات ایمنی برای پیشگیری از حریق و اشتعال باید در موقع حرارت دادن این قیرها رعایت شود. دمای مناسب برای قیرهای محلول به ویژه برای انواع رقیق آنها مانند MC, RC, SC۷۰, MC-۳۰ نباید به ترتیب بیشتر از ۳۰ درجه سلسیوس و ۵۰ درجه سلسیوس باشد. برای گروه های غلیظتر این قیرها مانند ۳۰۰۰ MC ، SC و RC، حداکثر دما باید بین ۸۰ تا ۱۱۵ سلسیوس باشد. افزایش دمای قیرهای محلول به سهولت موجب فراریت و انتشار حلالهای موجود در این قیرها (هیدروکلریدها) در هوای محیط میشود و نتیجه آن افزایش شدید آلدهیدها در محیط کار است که باید مورد توجه قرار گیرد.
۳-۴-۱۱-۵ قیرهای امولسیون
برای مصرف این قیرها به طور معمول نیازی به حرارت دادن آنها نیست. لذا از نظر اقتصادی و ایمنی بر انواع دیگر قیرها، برتری دارند، زیرا:
انرژی مصرفی برای گرم کردن آنها به مراتب کمتر از قیرهای محلول و قیرهای خالص است.
به جای تبخیر و تصعید حلال های نفتی موجود در قیرهای محلول و انتشار آنها در محیط زیست که موجب تشدید آلودگی میشود، در قیرهای امولسیون فقط آب تبخیر میشود. ضمن آن که استفاده از این قیرها برای اختلاط با سنگدانه مرطوب و یا پخش قیر روی سطوح مرطوب هیچ گونه اثر منفی بر عملکرد آن ندارد.
۵-۱۱-۵ سازگاری
انتخاب قیر مناسب و مطلوب برای شرایط متنوع و گوناگون اجرایی و محیطی و مصارف ناهمگون، به عوامل مؤثر و متعددی از جمله مصالح مصرفی با قیر، شرایط جوی - اقلیمی و حداقل - حداکثر و متوسط دمای محیط بیرون، وسایل اجرای کار، نوع و میزان ترافیک عبوری در دوره سرویس دهی پروژه بستگی دارد که برای انواع قیرهای جامد، محلول و امولسیون متفاوت است.
۶-۱۱-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
شرایط بسته بندی، حمل و نگهداری قیرها بر حسب نوع قیر به شرح زیر است:
۱-۶-۱۱-۵ قیرهای جامد و محلول
این قیرها برای مصارف ساختمانی، در بشکه عرضه میشود. در بشکههای قیر، موقعی که قیر داخل بشکه سرد شده باشد، بسته میشود.
۲-۶-۱۱-۵ امولسیونهای قیر
این امولسیونها با بشکه حمل نمیشوند زیرا جابه جایی و نقل و انتقال بشکهها به ویژه اگر روی زمین غلتیده شود موجب شکست امولسیون قیر میشود و در نهایت آن را غیر قابل مصرف میسازد. از این رو، از تانکر برای حمل قیرهای امولسیون استفاده میشود. امولسیونهای قیر نباید یخ بزند، زیرا این عمل باعث شکست آن شده و قیر را از آب جدا میسازد. افزایش دما موجب شکست زودهنگام امولسیون قیر میشود.
۱۲-۵ عایق های رطوبتی
۱-۱۲-۵ تعریف
عایقهای رطوبتی مواد و مصالحی هستند که برای جلوگیری از نفوذ آب و رطوبت، در ساختمان استفاده میشوند.
عایق رطوبتی قیری، غشای نیمه انعطاف پذیر پیوستهای است شامل لایههای متناوب نمد اشباع شده یا روکش شده، یا منسوج، با لایههای قیر و ممکن است با رویه سنگدانه معدنی، مواد قیری یا سایر ورق ها روکش شود.
۲-۱۲-۵ دسته بندی
عایقهای رطوبتی به ۳ نوع اصلی دسته بندی میشود:
۱-۲-۱۲-۵
عایق رطوبتی قیر و گونی.
۲-۲-۱۲-۵
عایق رطوبتی پلیمری تک لایه پیش ساخته یا اجراپذیر در محل (مایع مصرف شونده).
۳-۲-۱۲-۵
عایق رطوبتی پیش ساخته با قیر اصلاح شده به وسیله پلیمرها، که خود به انواع زیر تقسیم میشود:
۱-۳-۲-۱۲-۵ عایق رطوبتی پی
برای عایق کردن پی و سطوح داخلی ساختمان ها
۲-۳-۲-۱۲-۵ عایق رطوبتی بام و سطوح خارجی ساختمان
این عایقها به صورت تک لایه با بستری از یک لایه پلی استر ترمی و یا به صورت دو لایه با بستری از یک لایه الیاف شیشه و یک لایه پلی استر ساخته و با مذاب قبر اصلاح شده با مواد پلیمری مخلوط میشوند و برای عایق کردن سطوح خارجی ساختمانها، استخرها و تونلها به کار میروند. عایق رطوبتی بام، بر حسب نوع پلیمر اصلاح کننده قیر و نوع قیر، به ۳ دسته اصلی تقسیم میشود:
عایق رطوبتی نوع A: از قیر اصلاح شده با مواد پلیمری، به سرگروهی APP (پلی پروپیلن اتکتیک)، استفاده میشود.
عایق رطوبتی نوع S: از قیر اصلاح شده با مواد پلیمری، به سرگروهی SBS (استایرن بوتادین استایرن کوپلیمر) استفاده میشود.
عایق رطوبتی بر پایه قیر اکسیده: فرآوردهای متشکل از الیاف آلی یا الیاف معدنی و آلی به صورت بافته یا نبافته که با قیر اکسیده اشباع شده است.
۳-۱۲-۵ استانداردها
۱-۳-۱۲-۵
ویژگیها ویژگیهای انواع عایقهای رطوبتی باید مطابق ا ستانداردهای ملی ایران شمارههای ۳۸۶۴ ، ۳۸۸۴ ، ۱-۳۸۸۵ و ۳-۳۸۸۵ باشد. مشخصات گونی مصرفی در ساخت عایق قیر-گونی در استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۷۱ ، قیر و گونی مورد استفاده در عایق کاری رطوبتی ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۲۹۵۲ ، پلی استر نبافته در استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۸۹ ، فلت الیاف شیشه در استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۹۱ و قیر اصلاح شده در ساخت عایقهای پیش ساخته قیری در استاندارد ملی ایران شماره ۳۸۶۹ ارائه شده است. برای افزایش دوام عایقهای رطوبتی بام توصیه میشود که آن را با یک لایه سنگدانه معدنی، موزاییک یا سایر مصالح بپوشاند.
۲-۳-۱۲-۵ آزمایشهای استاندارد
آزمایشهای لازم برای تعیین کیفیت عایقهای رطوبتی عبارت است از:
تعیین حلالیت مواد قیری درتری کلرو اتیلن،
مقاومت عایق رطوبتی پیش ساخته در برابر پارگی،
تاب کششی اتصالات عایق رطوبتی پیش ساخته،
میزان انعطاف پذیری (دمای تاب خمشی) عایق رطوبتی پیش ساخته در سرما،
اندازه گیری ابعاد و جرم واحد سطح،
مقاومت کششی عایقهای رطوبتی،
مقاومت عایق رطوبتی پیش ساخته در مقابل ازون،
مقاومت عایق رطوبتی پیش ساخته در مقابل نفوذ بخار آب (ضریب مقاومت)،
پایداری ابعادی عایقهای رطوبتی در برابر حرارت.
۳-۳-۱۲-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۲-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۲-۵
حرارت دادن قیر، برای اجرای قیرگونی در محل ساختمان، سبب انتشار گازهای مضر و افزایش آلودگی میشود. همچنین خطر سوختگی شدید برای افراد در معرض آن دارد، لذا ضروری است تمهیدات لازم در این زمینه اندیشیده شود. کارخانه تولیدکننده عایقهای رطوبتی قیر اصلاح شده پیش ساخته باید دور از شهر باشد، تا از آلودگی مناطق شهری جلوگیری شود. نخالههای حاصل از تعمیر و بازسازی عایقهای رطوبتی بر پایه قیر از لحاظ اقتصادی قابل بازیافت نیست.
۲-۴-۱۲-۵
هنگام کار با عایقهای رطوبتی، از دستکش، لباس کار مناسب و کلاه ایمنی استفاده شود. تمهیدات لازم برای جلوگیری از خطر آتش سوزی به عمل آید.
۵-۱۲-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۵-۱۲-۵
محصول نهایی عایقهای پیش ساخته قیری باید به صورت رول بسته بندی شود. هنگام بسته بندی، برای جلوگیری از چسبندگی، یک طرف عایق باید با پودر معدنی، مانند تالک یا روکش آلومینیوم، و طرف دیگر با فیلم پلی اتیلن قابل ذوب با حرارت مشعل پوشانده شود.
۲-۵-۱۲-۵
رول عایق باید در هوای خشک و در انبار سرپوشیده دارای کف تخت، با دمای ۵+ تا ۳۵+ درجه سلسیوس، به طور عمودی نگهداری شود. زمان نگه داری عایق رطوبتی از تاریخ تولید تا نصب نباید بیشتر از شش ماه باشد. در صورت نگهداری آن در فضای باز، باید روی پالت نهاده و روکش پلی اتیلن رنگی بر روی آن کشیده شود. رول نباید بیش از یک هفته، در فضای باز بماند. رولها باید به شکلی کنار هم قرار داده شوند که جریان هوا بتواند از بین آنها عبور کند. هیچگاه نباید دو رول را روی هم قرار داد.
۳-۵-۱۲-۵
رولها همیشه باید به طور عمودی حمل شوند. هنگام حمل باید مراقبت کرد که لبه عایق پاره نشود. هنگام تخلیه باید از پرتاب کردن رولها خودداری کرد تا از آسیب رسیدن به رولها جلوگیری شود. وسایل حمل کننده باید سر پوشیده با کف تخت باشند. هنگام حمل دمای اتاقک کامیون و مانند آن باید بین ۵+ و ۳۵+ درجه سلسیوس باشد.
۴-۵-۱۲-۵
عایقهای رطوبتی را میتوان بر روی پالت در کف انبار و همچنین در قفسهها نگهداری کرد. چنانچه عایق دارای لایه محافظ کدر در زیر لایه پلی اتیلن نباشد و قرار است عایق به مدت طولانی در معرض تابش نور خورشید در انبار قرار گیرد، باید محصول در برابر تابش محافظت شود.
۵-۵-۱۲-۵
به منظور جلوگیری از احتمال خراب شدن عایقهای رطوبتی در حمل و نقل، جابجایی و انبارش، اقدامات زیر توصیه میشود:
جابجایی پالت ها با استفاده از بالابر چنگکی انجام شود.
از برخورد ناگهانی پالت با زمین به ویژه در هوای سرد جلوگیری شود.
پالت باید بر روی سطح صاف قرار داده شود، از هم پوشانی آنها اجتناب شود.
عایقهای رطوبتی باید به درستی در انبار تحت پوشش و در محل خشک قرار گیرد.
در طول زمستان، عایق رطوبتی حداقل ۲۴ ساعت قبل از استفاده باید در دمای بیش از ۵ºC+ قرار گیرد.
۱۳-۵ عایق های حرارتی
۱-۱۳-۵ تعریف
عایقهای حرارتی مواد و مصالحی هستند که برای کاهش انتقال حرارت به کار میروند. میزان عایق بودن این مواد بستگی به ترکیب شیمیایی و/یا ساختار فیزیکی آنها دارد. فرآوردههایی عایق حرارتی محسوب میشوند که مقاومت حرارتی آنها بیش از ۰/۵ مترمربع کلوین بر وات و ضریب هدایت حرارتی آنها کمتر از ۰/۰۶۵ وات بر متر کلوین باشد.
۲-۱۳-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۳-۵
پشم معدنی: فرآوردهای است دارای ماهیت و ظاهر پشم گونه که از سنگ، سرباره یا شیشه مذاب ساخته میشود. انواع آن عبارتند از:
۱-۱-۲-۱۳-۵ پشم شیشه
پشم معدنی ساخته شده از شیشه مذاب
۲-۱-۲-۱۳-۵ پشم سنگ
پشم معدنی ساخته شده عمدتاً از سنگ های طبیعی آذرین مذاب
۳-۱-۲-۱۳-۵ پشم سرباره
پشم معدنی ساخته شده از سرباره مذاب کوره بلند ذوب آهن
۲-۲-۱۳-۵ پلاستیک های سلولی
پلاستیکهایی که در آنها چگالی فرآورده، در اثر وجود حفرههای کوچک متعدد (سلولها) کاهش یافته است. این حفرهها که ممکن است به هم ارتباط داشته باشند در سرتاسر ماده توزیع میشوند. انواع آن به شرح زیر است:
۱-۲-۲-۱۳-۵ پلی استایرن منبسط
مادهای که با قالب گیری دانتهای پلی استایرن قابل انبساط یا یکی از کوپلیمرهای آن ساخته شده و اساساً دارای ساختار سلول بسته و پر از هواست.
۲-۲-۲-۱۳-۵ فوم پلی استایرن اکسترود شده
ماده عایق کاری پلاستیک سلولی منبسط و اکسترود شده با ساختار سلول بسته است.
۳-۲-۲-۱۳-۵ فوم پلی یورتان
ماده پلاستیک سلولی نیمه صلب یا صلبی که بر پایه پلی یورتان است.
۴-۲-۲-۱۳-۵ فوم الاستومری قابل انعطاف
فوم قابل انعطاف سلول بستهای است که از لاستیک طبیعی یا مصنوعی، یا مخلوطی از آن دو ساخته میشود و حاوی سایر پلیمرها و سایر مواد شیمیایی است که ممکن است با افزودنیهای آلی یا معدنی اصلاح شده باشد.
۳-۲-۱۳-۵ رس منبسط
ماده دانهای که از کانیهای رسی منبسط شده بر اثر حرارت ساخته میشود.
۴-۲-۱۳-۵ پرلیت منبسط
ماده (عایق) دانهای سبک ساخته شده از سنگ طبیعی آتشفشانی است که در اثر حرارت منبسط میشود تا تشکیل ساختاری سلولی دهد.
۵-۲-۱۳-۵ تخته پرلیت منبسط
تخته عایق حرارتی صلبی است که از پرلیت منبسط، الیاف مسلح کننده و مواد چسباننده ساخته میشود.
۶-۲-۱۳-۵ ورمیکولیت ورقهای (متورق)
ماده عایقی که از انبساط و ورقهای کردن کانی طبیعی میکا در اثر حرارت به دست میآید.
۷-۲-۱۳-۵ عایق سلولزی
عایق الیافی ساخته شده از چوب، کاغذ یا مواد خام کاغذبا چسبانندهها و کندسوزکنندهها است.
۸-۲-۱۳-۵ فوم فنلی
فوم سلولی صلبی است با ساختار پلیمری که در ابتدا از پلیمریزاسیون تراکمی فنل، همولوگها و/ یا مشتقات آن با آلدهیدها یا کتن ها ساخته میشود.
۹-۲-۱۳-۵ شیشه سلولی
مصالح عایق کاری صلبی است که از شیشه منبسط با یک ساختار سلول بسته ساخته میشود.
۱۰-۲-۱۳-۵ تخته چوب پنبه منبسط
فرآورده پیش ساختهای که از چوب پنبه دانهای ساییده منبسط ساخته و منحصراً با چسب طبیعی که از دیواره سلول آن تحت فشار و حرارت خارج شده چسبانده میشود.
۱۱-۲-۱۳-۵ فرآوردههای الیاف چوب
فرآوردههای عایق کاری که از الیاف چوب با افزودن مواد چسباننده یا بدون آن و/یا افزودنیها ساخته میشود. این تعریف فرآوردههایی را که به روش مکانیکی چسبانده میشوند، نیز در بر میگیرد.
۱۲-۲-۱۳-۵ دال و تخته پشم چوب
فرآورده عایق کاری صلبی است که از پشم چوب فلهای با یک چسباننده معدنی و تحت فشار تا ضخامت نهایی آن، چسبانده میشود.
۱۳-۲-۱۳-۵ سیلیکات کلسیم
فرآورده (عایق) شامل سیلیکات کلسیم هیدراته است که معمولاً با الیاف تقویت میشود.
۳-۱۳-۵ استانداردها
۱-۳-۱۳-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۳-۵
استانداردهای ویژگی فرآوردههای عایق حرارتی مورد استفاده در ساختمان به شرح زیر است:
پشم معدنی فرآوردههای پشم معدنی باید مطابق ویژگیهای استاندارد ملی ایران شماره ۸۱۱۶ باشد.
پلی استایرن منبسط: ویژگیهای فرآوردههای پلی استایرن منبسط در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۵۰ ارائه شده است.
فوم پلی استایرن اکسترود شده: ویژگیهای فرآوردههای فوم پلی استایرن اکسترود شده در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۵۲ ارائه شده است.
فوم پلی یورتان: ویژگیهای فرآوردههای فوم پلی یورتان در استاندارد ملی ایران شماره ۸۲۹۸ ارائه شده است.
سبک دانه رس منبسط: ویژگیهای سبکدانه رس منبسط قبل و پس از اجرا به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۱۰۵۹ قسمتهای ۱ و ۲ ذکر شده است.
پرلیت منبسط: ویژگیهای فرآوردههای پرلیت منبسط قبل و پس از نصب به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۱۰۶۲ قسمتهای ۱ و ۲ ارائه شده است.
تخته پرلیت منبسط: تخته پرلیت منبسط دارای ویژگیهای مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۸۳۲۰ میباشد.
ورمیکولیت ورقهای (متورق): مشخصات ورمیکولیت متورق قبل و پس از نصب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۱۴۲۷ قسمتهای ۱ و ۲ ارائه شده است.
فوم فنلی: ویژگیهای فرآوردههای فوم فنلی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۵۳ ذکر شده است.
شیشه سلولی : فرآوردههای شیشه سلولی دارای مشخصات مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۵۱ هستند.
تخته چوب پنبه منبسط : در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۴۸ ویژگیهای تخته چوب پنبه منبسط ارائه شده است.
الیاف چوب: مشخصات فرآوردههای الیاف چوب در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۴۹ بیان شده است.
پشم چوب: مشخصات فرآوردههای پشم چوب در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۴۷ ارائه شده است.
۲-۱-۳-۱۳-۵
استانداردهای ویژگی های فرآوردههای مورد استفاده در تاسیسات ساختمانی به شرح زیر است:
ویژگیهای فوم پلی اتیلن- فرآوردههای فوم پلی اتیلن در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۹۲۲ ارائه شده است.
ویژگیهای شیشه سلولی- فرآوردههای شیشه سلولی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۳۸ ارائه شده است.
مشخصات سیلیکات کلسیم- فرآوردههای سیلیکات کلسیم در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۳۹ ذکر شده است.
در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۴۰ مشخصات فوم پلی استایرن اکسترود شده -فرآوردههای فوم پلی استایرن اکسترود شده ارائه گردیده است.
مشخصات فوم پلی استایرن منبسط- فرآوردههای فوم پلی استایرن منبسط در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۴۱ ذکر شده است.
فرآوردههای اجرا شده در جا از ورمیکولیت متورق- فرآوردههای فلهای و چسبیده قبل و بعد از نصب دارای ویژگیهای استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۹۲۴ قسمتهای ۱ و ۲ باشند.
ویژگیهای فوم پلی استایرن اکسترود شده عایق حرارتی و پرکننده سبک برای مصارف مهندسی ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۹۲۳ ارائه شده است.
ویژگیهای فوم الاستومری قابل انعطاف- فوم الاستومری قابل انعطاف در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۳۷ ارائه شده است.
مشخصات فرآوردههای عایق کاری حرارتی اجرا شده در جا از پرلیت منبسط - فرآوردههای فلهای و چسبیده قبل و بعد از نصب در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۳۶ قسمتهای ۱ و ۲ ارائه شده است.
ویژگی های فوم فنلی- فرآوردههای فوم فنلی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۱۹۸ ارائه شده است.
مشخصات فوم صلب پلی یورتان و پلی ایزوسیانو رات پاششی شکل گرفته در جا- سامانه پاششی فوم صلب قبل و بعد از نصب در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۱۹۷ قسمتهای ۱ و ۲ ارائه شده است.
ویژگیهای پشم معدنی- فرآوردههای پشم معدنی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۱۶۲ ارائه شده است.
ویژگی های فرآوردههای عایق کاری حرارتی- پشم معدنی فلهای شکل یافته در محل قبل و بعد از نصب به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۴۱۵۷ قسمتهای ۱ و ۲ ارائه شده است.
مشخصات فوم های صلب پلی یورتان و فوم ایزوسیانورات - فرآوردههای فوم های صلب پلی یورتان و فوم در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۱۶۱ ارائه شده است.
فرآوردههای عایق حرارتی مورد استفاده در ساختمان (به استثنای پشمهای معدنی) باید دارای حداقل مقاومت حرارتی ۰/۵ متر مربع کلوین بر وات و ضریب هدایت حرارتی کمتر از ۰/۰۶۵ وات برمتر کلوین در ۱۰ºC داشته باشند. پشمهای معدنی باید دارای حداقل مقاومت حرارتی ۱/۰ متر مربع کلوین بر وات باشند.
اگر عایق حرارتی در معرض رطوبتهای نسبی زیاد تا نزدیک ۱۰۰ درصد و اختلاف فشار بخار آب در دو طرف (مانند بامهای وارونه و عایقکاری زمینی محافظت نشده) قرار گیرند، لازم است میزان جذب آب درازمدت آن از راه نفوذ در حد مجاز استاندارد ویژگی فرآورده مربوط باشد. مقدار جذب آب کوتاه مدت (۲۴ ساعته) به روش غوطه ورسازی جزیی نباید از حد مجاز استاندارد ویژگی فرآورده مربوط بیشتر باشد. با این آزمایش یک دوره بارندگی ۲۴ ساعته در طی اجرای ساختمان شبیه سازی میشود. مقدار جذب آب درازمدت (۲۸ روزه) به روش غوطه ورسازی کامل نباید از حد مجاز استاندارد ویژگی فرآورده مربوط بیشتر باشد. با این آزمایش، جذب آب از طریق ماندن عایق برای مدت طولانی درون آب ، شبیه سازی میشود. در برخی کاربردها، بعضی از فرآوردهها، در شرایط یاد شده قرار میگیرد.
در هنگام بهره برداری، چنانچه عایق حرارتی، به طور مکرر در شرایط دمایی کم و تماس با آب قرار گیرد، مانند بامهای وارونه و عایق کاری زمینی محافظت نشده، لازم است مقاومت کافی در برابر یخ زدگی و آب شدن مطابق با استاندارد ویژگی فرآورده مربوط داشته باشد.
- در صورت استفاده از عایق در کف یا بام ساختمان، بارهای وارده بر آن باید محاسبه و با توجه به این بارها، رده مقاومت فشاری، یا تنش فشاری، در ۱۰ درصد تغییر شکل مربوط، مطابق با استاندارد ویژگی فرآورده مربوط انتخاب شود.
مقاومت کششی موازی با سطوح عایقهای حرارتی الیاف معدنی باید به اندازهای باشد که فرآورده، مقاومت کافی برای تحمل تنشهای وارده (حداقل دو برابر وزن کل فرآورده) در حین حمل و بهره برداری داشته باشد.
طراح باید با استناد به روش ارائه شده در راهنمای مبحث ۱۹ و با توجه به سیستم طراحی، نفوذپذیری بخار آب جدار را ارزیابی کند و در صورت وجود خطر میعان، با پیش بینی لایه بخاربند در محل مناسب آنرا برطرف کند.
عایق حرارتی باید از نظر طول، عرض، ضخامت (برای همه فرآوردهها)، تخت و گونیا بودن (برای تختهها)، پایداری ابعادی، واکنش در برابر آتش و سایر خواص مورد نیاز برای کاربرد مورد نظر، با حدود مجاز استاندارد ویژگی فرآورده مربوط و تراز، با مقادیر اعلام شده از سوی تولید کننده، مطابقت داشته باشد.
نفوذ باران و میعان در عایق حرارتی ممکن است سبب کاهش شدید مقاومت حرارتی آن شود. بنابراین باید احتیاط لازم را برای جلوگیری از خیس شدن عایق حرارتی به کار برد. جذب آب عایقهای حرارتی باید با ویژگیهای مربوط در استاندارد آن فرآورده مطابقت داشته باشند.
- سامانه نمای مرکب عایق حرارتی بیرونی بر پایه پلی استایرن منبسط (ETICS) برای سطوح بیرونی دیوارها به منظور بهبود عایق حرارتی به کار میرود و شامل اجزایی بدین قرار است: چسب ویژه سامانه و اتصالات مکانیکی ویژه، مصالح عایق کاری حرارتی ویژه سامانه، تقویت کنندههای داخلی سامانه شامل شبکههای فلزی یا الیاف شیشه، مصالح آلی یا معدنی ویژه سامانه تشکیل دهنده نمای سامانه. این سامانه دارای ویژگیهای مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۰۵۶ هستند و همچنین مشخصات پلی استایرن منبسط مورد استفاده در این سیستم در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۵۰ ارائه شده است. توضیحات تکمیلی در پیوست ۱ ارائه شده است.
فرآوردههای فوم پلیمری مورد استفاده در صنعت ساختمان باید از نظر واکنش در برابر آتش از نوع کندسوز باشند. علاوه بر این توسط یک لایه از مصالح بنایی مانند تخته گچی (صفحه روکش دار گچی) استاندارد به ضخامت حداقل ۱۲/۵ میلیمتر پوشانده شوند. رعایت ضوابط مبحث سوم مقررات ملی ساختمان در این مورد الزام آور است.
- ویژگیهای پنلهای مرکب صفحات روکش دار گچی عایق حرارتی/ صوتی در الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۸۰۵ ارائه شده است.
عایق حرارتی پتوئی بر پایه الیاف شیشه مورد مصرف در عایق کاری خارجی کانالهای هوای تهویه مطبوع باید دارای مشخصات مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۸۶۵ باشد.
۲-۳-۱۳-۵ روشهای آزمون
۱-۲-۳-۱۳-۵
روشهای آزمون فرآوردههای عایق کاری حرارتی مورد استفاده در ساختمان روشهای آزمون استاندارد برای تعیین کیفیت فرآوردههای عایق کاری حرارتی مورد استفاده در ساختمان به این شرح است:
تعیین طول و عرض،
تعیین ضخامت،
تعیین گونیا بودن،
تعیین تخت بودن،
تعیین رفتار فشاری،
تعیین چگالی ظاهری،
تعیین مقاومت کششی عمود بر سطوح،
تعیین جذب آب کوتاه مدت از طریق غوطه وری جزیی،
تعیین پایداری ابعادی در شرایط آزمایشگاهی نرمال ثابت،
تعیین پایداری ابعادی در شرایط رطوبت و دمای معین،
تعیین تغییر شکل تحت شرایط دما و بار فشاری مشخص،
تعیین خزش فشاری،
تعیین مقاومت کششی موازی با سطوح،
تعیین ابعاد خطی آزمونهها،
تعیین خواص انتقال بخار آب،
تعیین جذب آب دراز مدت از طریق غوطه ورسازی،
تعیین جذب آب دراز مدت از طریق نفوذ،
تعیین رفتار خمشی،
تعیین رفتار برشی،
تعیین مقاومت در برابر یخ زدن و آب شدن،
تعیین رفتار تحت بار متمرکز،
تعیین ضخامت فرآوردههای عایق کاری کف شناور،
تعیین مواد آلی،
تعیین سفتی دینامیکی مصالح مورد استفاده در زیر کفهای شناور در ساختمانهای مسکونی،
تعیین مقاومت در برابر جریان هوا،
تعیین مواد غیر الیافی عایقهای الیاف معدنی مصنوعی سنگ و سرباره،
اندازه گیری جذب صدا در یک اتاق واخنش
استاندارد های آزمونهای آتش فرآوردههای عایق حرارتی شامل موارد زیر است:
واکنش در برابر آتش برای مصالح و فرآوردههای ساختمانی، روش آزمون قسمت اول- اندازه گیری شدت رهایش گرمای ناشی از سوختن مصالح و فرآوردههای ساختمانی به وسیله دستگاه گرماسنج مخروطی
واکنش در برابر آتش برای فرآوردههای ساختمانی، روش آزمون-قسمت دوم-قابلیت نسوختن مواد
واکنش در برابر آتش برای مصالح و اجزای ساختمانی، روش آزمون قسمت چهارم- قابلیت افروزش فرآوردههای ساختمانی در برخورد مستقیم شعله (آزمون منبع تک شعله)،
واکنش در برابر آتش فرآوردههای ساختمانی، قسمت پنجم-تعیین گرمای ناشی از سوختن مواد
واکنش در برابر آتش فرآوردههای ساختمانی، فرآوردههای ساختمانی بجز کفپوشها در معرض تهاجم گرمایی عامل مشتعل منفرد SBI
آزمایشهای واکنش در برابر آتش برای نماها-بخش اول: آزمون در مقیاس متوسط
آزمایشهای واکنش در برابر آتش برای دیوارهای خارجی همراه با عایق حرارتی-بخش دوم: آزمون در مقیاس بزرگ
استانداردهای آزمونهای عایقهای حرارتی شامل موارد زیر است:
تعیین مقاومت حرارتی و ضریب هدایت حرارتی به وسیله لوح گرم محافظت شده و روش جریان حرارت سنج فرآوردههای با مقاومت حرارتی زیاد و متوسط
تعیین درصد حجمی سلولهای باز و سلولهای بسته پلاستیک های سلولی صلب
تنظیم شرایط تا تعادل رطوبتی تحت شرایط رطوبت و دمای مشخص
تعیین رفتار تحت بارگذاری دورهای
تعیین مقاومت حرارتی با استفاده از صفحه گرم محافظت شده و روشهای جریان حرارت سنج- فرآوردههای ضخیم دارای مقاومت حرارتی متوسط و زیاد
استانداردهای سامانههای مرکب عایق حرارتی شامل موارد زیر است:
تعیین مقاومت بیرون کشیدن سامانههای مرکب عایق حرارتی خارجی،
آزمون بلوک اسفنجی (ETICS)،
تعیین مقاومت در برابر ضربه سامانههای مرکب عایق حرارتی خارجی،
تعیین مقاومت در برابر فرورفتگی سامانههای مرکب عایق حرارتی خارجی
۲-۲-۳-۱۳-۵
روشهای آزمون استاندارد برای تعیین کیفیت فرآوردههای عایق کاری حرارتی مورد استفاده در تأسیسات ساختمانی به این شرح است:
تعیین ابعاد، گونیا بودن و خطی بودن عایق حرارتی پیش ساخته لوله
تعیین مقادیر بسیار کم یونهای محلول در آب کلراید، فلوراید، سیلیکات سدیم و pH
تعیین خواص انتقال بخار آب عایق پیش ساخته لوله
تعیین ضریب انبساط حرارتی
تعیین خواص انتقال حرارت حالت پایدار عایق حرارتی برای لولههای دایرهای
تعیین حداکثر دمای کاربرد
تعیین حداکثر دمای کاربرد برای عایق پیش ساخته لوله
تعیین جذب آب کوتاه مدت با غوطه ورسازی جزئی عایق حرارتی پیش ساخته لوله
اندازه گیری جذب صدا در یک اتاق واخنش
واکنش در برابر آتش برای مصالح و فرآوردههای ساختمانی، روش آزمون قسمت اول - اندازه گیری شدت رهایش گرمای ناشی از سوختن مصالح و فرآوردههای ساختمانی به وسیله دستگاه گرماسنج مخروطی
واکنش در برابر آتش برای فرآوردههای ساختمانی، روش آزمون- قسمت دوم- قابلیت نسوختن مواد
واکنش در برابر آتش برای مصالح و اجزای ساختمانی، روش آزمون قسمت چهارم- قابلیت افروزش فرآوردههای ساختمانی در برخورد مستقیم شعله (آزمون منبع تک شعله)،
واکنش در برابر آتش فرآوردههای ساختمانی، قسمت پنجم - تعیین گرمای ناشی از سوختن مواد
واکنش در برابر آتش فرآوردههای ساختمانی، فرآوردههای ساختمانی بجز کفپوشها در معرض تهاجم گرمایی عامل مشتعل منفرد SBI
تعیین مقاومت حرارتی و ضریب هدایت حرارتی به وسیله لوح گرم محافظت شده و روش جریان حرارت سنج فرآوردههای با مقاومت حرارتی زیاد و متوسط
۳-۳-۱۳-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۳-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۳-۵ ملاحظات زیست محیطی
۱-۱-۴-۱۳-۵
عایقهای پشم معدنی ممکن است سبب ایجاد حساسیت پوستی و خارش شود. توصیه میشود کاربران این مواد از دستکش استفاده کنند.
۲-۱-۴-۱۳-۵
پشمهای معدنی غیرقابل اشتعالاند، اما اگر روکش آنها کاغذی باشد، طبعاً میسوزد.
۳-۱-۴-۱۳-۵
الیاف آزبستی که از سیلیکاتهای طبیعی با ساختار بلوری به شکل رشتههای باریک تشکیل میشود، به سبب خطر آن برای سلامتی انسان، نباید در ساخت فرآوردههای عایق کاری حرارتی استفاده شود.
۴-۱-۴-۱۳-۵
مشکلات عایقهای پلیمری فومی شامل قابلیت اشتعال، زباله سازی و تجزیه نشدن باطلههای آنها در طبیعت است. فوم بعضی از پلی یورتانها به علت استفاده از کلروفلوئوروکربن (CFC) سبب تخریب لایه ازون میشود.
۲-۴-۱۳-۵ ملاحظات ایمنی و بهداشت
۱-۲-۴-۱۳-۵ پلاستیکهای سلولی
برای محافظت کارگران از دستکش، لباس کار مناسب و کلاه ایمنی استفاده شود. تمهیدات لازم برای جلوگیری از خطر آتش سوزی به عمل آید. استفاده از هر نوع محصول پلیمری محدود به دماهای خاص کاربرد میباشد. برخی از پلیمرها از جمله پلی یورتان و پلی ایزوسیانورات در هنگام آتش سوزی و یا در معرض حرارت بالا تجزیه شده و گازهای سمی از خود متصاعد نموده و منجر به مسمومیت میگردند. بنابراین باید از کاربرد این مواد در معرض حرارت بالا جلوگیری نموده و درصورت سوختن این مواد و تولید دود از استنشاق دود آن خودداری نمود. پیش از انتخاب و کاربرد مصالح پلیمری در ساختمان، رفتار آنها در برابر آتش بررسی و استفاده از آنها با رعایت کامل ضوابط ایمنی در برابر آتش صورت گیرد. از جمله ممکن است استفاده از این مصالح در برخی فضاهای ساختمان (مانند راههای خروج یا فضاهای تجمعی) غیرمجاز بوده، یا به پوششهای محافظت کننده نیاز باشد. در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ضوابط مربوط به مقاومت در برابر آتش این مواد ارائه شده است.
۲-۲-۴-۱۳-۵ پشمهای معدنی
عایقهای حرارتی پشم معدنی شامل پشم شیشه، پشم سنگ و پشم سرباره برای سلامتی خطری ندارند. اما میتوانند در تماس فیزیکی با پوست، ایجاد خارش نماید. لذا در حمل و نقل و برش محصولات عایق پشم معدنی، توصیه میشود که از دستکش و لباس مناسب استفاده شود.
برش این فراوردهها میتواند با تیزبر معمولی و یا اره دستی یا دیسکی انجام شود. در هنگام برش از ماسک، عینک و دستکش استفاده شود.
آژانس بین المللی مطالعات سرطان، پشم شیشه، پشم سنگ و پشم سرباره را به عنوان مصالح غیر سرطان زا برای بشر طبقه بندی کرده است.
استفاده از الیاف آزبستی که از سیلیکاتهای طبیعی با ساختار بلوری به شکل رشتههای باریک تشکیل میشوند، به دلیل به خطر انداختن سلامتی انسان در ساخت فرآوردههای عایق کاری حرارتی ممنوع است.
به دلیل طبیعی بودن پشم معدنی، دفع ضایعات آن برای محیط زیست خطری ایجاد نمیکند. اما به دلیل پایداری زیاد آن، رها کردن ضایعات در طبیعت نه تنها توصیه نمیشود، بلکه غیراقتصادی است. میتوان به راحتی ضایعات پشم معدنی را خرد کرده و دوباره به عنوان پشم معدنی فلهای استفاده کرد.
۵-۱۳-۵ سازگاری
پلی استایرن منبسط و سایر فومهای پلیمری نباید با هیچ نوع مصالح ساختمانی که با آن واکنش نشان میدهد و سبب انحلال یا متورم شدن آن میشود تماس داشته باشد. از جمله این مواد بعضی چسبانندههای بر پایه حلال و محافظ چوب است.
۶-۱۳-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۱۳-۵
عایقهای رولی را به صورت منفرد و عایقهای تختهای را به صورت چندتایی بسته بندی میکنند. مقدار مناسبی از عایق فلهای را در هر بسته قرار میدهند. بسته بندی باید در شرایط محیطی خشک انجام شود.
۲-۶-۱۳-۵
فرآوردههای فوم پلی استایرن مطابق با استانداردهای ملی ایران شماره ۱۶۸۴۱ ، ۱۶۹۲۳ و ۱۶۸۴۰ ، فوم پلی یورتان مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۱۶۱ ، فوم الاستومری مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۸۳۷ و فرآوردههای پشم معدنی مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۸۱۱۶ باید به طور واضح نشانه گذاری شده و اطلاعات لازم ارائه شده در این استانداردها بر روی محصول یا برچسب یا بسته بندی درج شده باشد.
۳-۶-۱۳-۵
رطوبت جذب شده توسط عایق اثر قابل ملاحظهای بر میزان ضریب هدایت حرارتی آن دارد. بنابراین هنگام حمل عایقهای حرارتی باید تمهیدات لازم برای جلوگیری از جذب رطوبت آن در نظر گرفته شود. عایقهای حرارتی به ویژه آنهایی که جذب آب زیاد دارند باید در بسته بندیهای مناسب پلاستیکی حمل شوند. هنگام حمل و انبار کردن، نباید بار وارده بر لایههای زیرین باعث تخریب آنها شود.
۴-۶-۱۳-۵
در صورتی که یک عایق حرارتی حساس به نور، رطوبت و یا حرارت باشد در هنگام بسته بندی و حمل باید از ورقهای پلاستیکی مات و یا ظروف مات و یا بسته بندی کامل استفاده شود.
۵-۶-۱۳-۵
هنگام بارگیری عایقهای حرارتی باید از آسیب رسیدن به رولها و تختهها جلوگیری شود. هنگام تخلیه بار باید از پرتاب کردن رولها خودداری شود. وسایل حمل کننده باید سرپوشیده با کف تخت باشد. هنگام حمل نباید بار وارده بر لایههای زیرین باعث تخریب آنها شود.
۶-۶-۱۳-۵
عایقهای حرارتی باید در مکانهای تمیز و سر پوشیده نگهداری شده و از آلودگی آنها با خاک، مواد مضر و به ویژه یخ و برف و رطوبت جلوگیری شود.
۷-۶-۱۳-۵
بلوک های فوم پلیمری باید در محل کارگاه ساختمانی به دور از هر گونه مواد قابل اشتعال (نظیر رنگها، حلالها یا زبالههای قابل اشتعال) نگهداری شوند. محل نگهداری باید به گونهای باشد که از احتمال ریزش یا تماس برادههای داغ یا جرقههای ناشی از جوشکاری یا هر گونه شیء داغ دیگر با بلوک ها در کارگاه ساختمانی پیشگیری شود. محل انبار بلوک ها حتی الامکان به دور از محل عملیات ساختمانی باشد تا از سرایت هر گونه شعله یا حریق احتمالی به محل انبار جلوگیری شود. توصیه میگردد که از انبار کردن بلوک ها به حجم بیش از ۶۰ متر مکعب خودداری شود. در صورت نیاز به انبار کردن مقادیر بیش از ۶۰ متر مکعب، بلوکها به قسمتهای با حجم حداکثر ۶۰ متر مکعب تقسیم شده و بین هر دو قسمت حداقل ۲۰ متر فاصله وجود داشته باشد. کلیه کارگران و کارکنان باید نسبت به عدم استفاده از هر گونه شعله و نیز عدم استعمال سیگار در مجاورت محل نگهداری بلوک ها توجیه شوند و استفاده از تابلوی "استعمال دخانیات ممنوع" در مجاورت محل نگهداری بلوک ها الزامی است. تعدادی کپسول آتش نشانی نیز در نزدیکی محل نگهداری بلوک ها پیش بینی گردد.
۸-۶-۱۳-۵
در بعضی موارد بنابر خواص محصول و به دلیل عدم دسترسی به فضای سرپوشیده، میتوان آن را به طور موقت در فضای باز نگهداری نمود. هنگامی که پشم معدنی در فضای باز انبار میشود، باید پوشش عایق رطوبت بر روی پالت قرار داده شود. باید اطمینان حاصل شود که عایق به طور مستقیم در تماس با سطح زمین، باران یا برف و در معرض تابش خورشید نیست.
۱۴-۵ شیشه
۱-۱۴-۵ تعریف
۱-۱-۱۴-۵
شیشه از مواد مصنوعی غیرفلزی و غیرآلی است. این فرآورده از نظر فیزیکی و شیمیایی، ماده مذابی است که به صورت بی شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است. شیشه جسمی سخت، ترد، شفاف، نورگذر، دارای سختی ۶-۷ موس و وزن مخصوص ۲/۲۰-۴ گرم بر سانتی متر مکعب است.
۲-۱-۱۴-۵
شیشه تنش زدایی شده، شیشهای است که برای کاهش تنشهای باقی مانده در آن، به صورت کنترل شده سرد گردیده و با این کار برش دادن آن آسان میشود. همه انواع شیشه مثل شیشه فلوت، شیشه تخت، شیشه مشجر و شیشه سیمی را میتوان تنش زدایی کرد و این کار مستقل از ترکیب آن است.
۳-۱-۱۴-۵
شیشه نیمه شفاف شیشهای است که نور را با درجههای متفاوتی از نفوذ عبور میدهد، به طوری که دید واضح از آن سوی شیشه پدید نمیآید.
۴-۱-۱۴-۵
شیشه شفاف شیشهای که نور را به نحوی عبور میدهد که دید واضح از آن سوی شیشه پدید میآید.
۵-۱-۱۴-۵
شیشه عایق کاری (شیشه دو یا چند جداره) شامل دو یا چند جام شیشهای است که به صورت موازی با یکدیگر قرار گرفتهاند و پیرامون آنها به نحو مناسب درزبندی شده است. فضای بین شیشهها معمولاً هوای بدون رطوبت قرار دارد، هرچند که سایر گازها همچون آرگون و سولفو هگزا فلورید نیز برای بهبود مشخصات عایق کاری حرارتی و صوتی استفاده میگردند. هر شیشه توسط فاصله گذار از شیشه دیگر جدا میشود و مجموعه با مواد درزگیر مناسب، به طور کامل درزبندی میگردد. در داخل فاصله گذارها باید از مواد جاذب رطوبت استفاده نمود. برای ساخت شیشههای عایق کاری میتوان از شیشههایی نظیر تخت تنش زایی شده، نشکن حرارتی، تقویت شده، پوشش داده شده یا لایه دار استفاده کرد. خاصیت عایق کاری این مجموعه با به کارگیری شیشه کم گسیل یا استفاده از گاز پر کننده مناسب بهبود مییابد.
۶-۱-۱۴-۵
شیشه مشجر شیشه نیم شفافی است که با فرایند نوردکاری ساخته میشود. به طور معمول طرح عمیقتر، سیب مات شدن و پخش نور بیشتری میشود. در نوع رنگی کل شیشه در طی فرآیند تولید رنگی میگردد و عمدتاً برای اهداف تزئینی یا کنترل ویژگیهای نوری استفاده میشود.
۷-۱-۱۴-۵
در شیشههای سیمی، یک شبکه سیمی فلزی را به طور کامل در وسط شیشه قرار میدهند، به گونهای که فاصله شبکه سیمی از دو سطح شیشه به یک اندازه باشد. به طور معمول فقط از یک نوع شبکه سیمی استفاده میشود و این شبکه در محلهای برخورد سیمها باهم، جوش خورده است. شیشه سیمی وقتی که تحت بار سنگین، ضربه یا شوک حرارتی قرار گیرد، مستعد ترک خوردن است. لیکن سیم فلزی قرار داده شده در شیشه، شیشه ترک خورده یا شکسته شده را در کنار هم نگه میدارد و فقط تحت تنشهای شدید میشکند. شیشه سیمی بر حسب اندازهای که دارد میتواند تا چند ساعت به طور مناسب در برابر آتش مقاومت کند.
۸-۱-۱۴-۵
شیشه پوشش دار، شیشهای است که بر روی آن یک یا چند لایه نازک از مواد غیرآلی جامد پوشش داده میشود. این پوشش بر روی شیشه، برای اصلاح ویژگیهای زیر اعمال میشود:
ضریب بازتابندگی نور عبوری
ضریب بازتابندگی یا عبوری گرمای خورشید
قابلیت انتشار سطح
لایه شیشهای پوشش دار شده، میتواند هر نوعی از شیشه همچون شیشه فلوت، تخت، مشجر، نشکن، تقویت شده یا لایه دار ایمنی با هر نوع ترکیبی مثل سیلیکاتی سودالایم یا بوروسیلیکاتی باشد.
۹-۱-۱۴-۵
شیشه فلوت شفاف است و سطوح آن به گونهای صاف و موازی هستند که دید واضح و بدون واپیچشی تولید میکنند. شیشه فلوت با ریزش مذاب شیشه از خروجی کوره مخزنی، به حمام فلز مذاب تولید میشود.
۱۰-۱-۱۴-۵
در فرآیند تولید شیشه نشکن حرارتی، شیشه تنش زدایی شده در یک فرایند گرمایش و سپس سرمایش سریع قرار میگیرد که باعث پدید آمدن تنش فشاری زیاد در دو سطح شیشه و به دنبال آن تنش کششی در مرکز میشود. به دلیل وجود تنشهای فشاری سطحی، شیشه نشکن حرارتی مقاومت بیشتری نسبت به شیشه تنش زدایی شده در برابر ضربه، بار مکانیکی یا تنش حرارتی نشان میدهد. اگر شیشه نشکن حرارتی بشکند، به قطعات ریز نسبتاً بی خطر خرد خواهد شد. شیشه نشکن حرارتی میتواند به عنوان شیشه ایمنی طبقه بندی گردد. اندازههای این نوع شیشه باید به صورت از پیش تعیین شده باشد، زیرا یک بار که شیشه با فرایند حرارتی نشکن شد، دیگر نمیتوان آن را برش داد.
شیشه نشکن حرارتی پایدار شده با گرما، نوعی شیشه نشکن حرارتی است که در بخشی از مرحله ساخت و قبل از مرحله اصلی حرارتی برای مدت زمان معینی در معرض دمای ثابتی قرار گرفته است، تا اینکه مقدار زیادی از سولفید نیکل موجود در شیشه به فرم پایدار تبدیل شود. مشخصات ابعادی و جرمی این نوع شیشه مشابه با شیشه نشکن حرارتی میباشد.
۱۱-۱-۱۴-۵
شیشه لایه دار، شامل دو یا چند قطعه شیشه با لایههای داخلی تقویت کننده بین هر دو قطعه میباشد که لایههای داخلی، تحت فرآیندی کنترل شده و دقیق، به صورت بسیار محکم و قوی به قطعات شیشه میچسبند. لایههای داخلی عمدتاً در برابر عبور اجسام مقاوم هستند و تکههای شیشه را در محل خود نگاه داشته و مانع از پراکنده شدن آنها به اطراف میشوند. رتبه بندی ایمنی در شیشههای لایه دار بستگی به ترکیب و ضخامت کلی مجموعه دارد. شیشه لایه دار میتواند به اندازه لازم بریده شده و پس از تولید روی آن کار انجام داد. فناوری برش شیشههای لایه دار بستگی به نوع و روش چیدمان (ترکیب) شیشهها دارد. متداولترین لایه داخلی پلی وینیل بوتیرال (pvb) میباشد. اطلاعات کامل در مورد انواع شیشههای لایه دار در استاندارد ملی ایران شماره ۹۱۰۶ ارائه شده است.
۱۲-۱-۱۴-۵
شیشه نقره کاری شده، با رسوب دادن نقره روی شیشه تولید میگردد. رسوب نقره به وسیله پوشش دادن یا روکش کردن با توجه به نوع استفاده از شیشه و درجه محافظت لازم، نظیر تولید آینه محافظت میشود. بعضاً واژه نقره کاری برای توضیح رسوب فلزات دیگر نظیر طلا و مس نیز به کار میرود.
۱۳-۱-۱۴-۵
شیشه بوروسیلیکاتی، شیشهای است که به لحاظ ترکیب در برابر شوک حرارتی مقاومت بالایی دارد. به استانداردهای پیوست دو مراجعه گردد.
۱۴-۱-۱۴-۵
شیشه سیلیکاتی سودالایم طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۰۶۷۳ دارای درصدهای اکسید عناصر سیلیسیم، کلسیم، سدیم، منیزیم و آلومینیم به ترتیب برابر ۷۴-۶۹% ، ۱۴-۵% ، ۱۶-۱۰%، ۶- ۰% و ۳-۰% میباشد.
۱۵-۱-۱۴-۵
شیشه تخت کششی شیشه شفافی است که با فرایند کشش عمودی و پیوسته مذاب شیشه با یک ضخامت معین ساخته میشود. ممکن است سطوح شیشه تخت، همواره به طور کامل موازی نباشند؛ بنابراین در بازتابش و دید مقداری واپیچیدگی پدید آید.
۱۶-۱-۱۴-۵
ماسه پاشی (سندبلاست) فرآیندی است که سطح شیشه با استفاده از فشار هوا به همراه ماسه یا دیگر سایندهها مضرس میگردد. ردههای سطح شیشه پس از ماسه پاشی نرم، متوسط یا زبر خواهد بود.
۲-۱۴-۵ دسته بندی
شیشه و فرآوردههای آن از لحاظ کاربرد، به انواع مختلفی طبقه بندی میشود:
۱-۲-۱۴-۵
شیشههای جام به شیشههای دارای سطح ساده، سطح برجسته، رنگی، بیرنگ یک لایه، دو لایه، شفاف، مات، پوشش دار و بدون پوشش تقسیم میشود:
شیشههای جام مسطح
شیشههای جام مسطح، ساده، شفاف، نورگذر، بی رنگ، رنگی
شیشههای جام مسطح، دو طرف ساده بی رنگ
شیشههای جام مسطح، دو طرف ساده رنگی
شیشههای جام مسطح، یک طرف ساده و یک طرف آینهای یا پوشش دار
شیشههای جام مسطح، ساده، یک لایه، دولایه
شیشههای جام مسطح و برجسته
شیشههای جام یک طرف ساده و یک طرف برجسته با نقش و نگار (شیشههای مشجر)
شیشههای جام دو طرف برجسته
۱-۲-۱۴-۵
شیشه سیلیکاتی سودالایم تخت تنش زدایی شده معمولاً در گروههای شیشه فلوت، تخت کششی، مشجر و سیمی و در انواع ساده و رنگی قرار میگیرند و انواع شیشه سیلیکاتی سودالایم تخت فرآوری شده طبق استاندارد ملی ایران شماره ۹۱۰۶ عمدتاً شامل شیشه نشکن حرارتی، شیشه تقویت شده با گرما، شیشه لایه دار، شیشه عایق کاری و شیشه نقره کاری شده هستند.
۲-۲-۱۴-۵
انواع متداول شیشه لایه دار pvb شامل شیشه لایه دار ایمنی، شیشه لایه دار محافظتی، شیشه لایه دار کنترل کننده نور خورشید، شیشه لایه دار کنترل کننده پرتو فرابنفش، شیشه لایه دار کنترل کننده صوت، شیشه لایه دار نیمه شفاف و شیشه لایه دار سیمی هستند.
۳-۲-۱۴-۵
شیشههای لایه دار حفاظتی در گروههای مقاوم در برابر ضربه ابزار دستی، ضدگلوله و ضد انفجار قرار میگیرند که توضیحات در استاندارد ملی ایران شماره ۹۱۰۶ ارائه شده است.
۴-۲-۱۴-۵
شیشههای لایه دار سیمی در سه دسته دارای مقاومت در برابر آتش، آشکارساز شیشه و هشدار دهنده قرار دارند. در نوع آشکارساز شیشه سیمهای ظریف به نحوی داخل شیشه قرار دارند که به بیننده امکان تشخیص مکان شیشه را میدهند و در شیشه هشدار دهنده سیمهای نازک پیوسته به نحوی داخل شیشه تعبیه میشوند که در هنگام شکستن شیشه جریان الکتریکی سامانه هشدار دهنده را فعال کنند.
۵-۲-۱۴-۵ بلوک شیشهای توپر
نوعی شیشه توپر و ضخیم که نور را از بام ساختمان، یا فضای آزاد، به طبقه پایین، یا کف پاسیو، یا زیر زمین، میرساند. این بلوکها به شکل ساده، طرحدار، مات و با شفافیت کم (کدر) وجود دارد
۶-۲-۱۴-۵ بلوک شیشهای توخالی
این شیشهها از دو صفحه شیشه به هم جوش خورده ساخته شده است که میان دو صفحه فضای خالی از هوا وجود دارد. این بلوک شیشهای توخالی برای عایق صدا و عایق گرما و عبور نور به کار میرود.
۷-۲-۱۴-۵
فرآوردههای اصلی شیشه به صورت زیر میباشند:
پشم شیشه: الیاف شیشهای بسیار نازک درهمی که از آن به عنوان عایق صدا و گرما استفاده میشود. پشم شیشه در داخل کاغذهای آلومینیمی و قیراندود و تور و نمد و پلات فیبری قرار داده میشود.
الیاف شیشه: فیبر شیشهای که جهت ناصافیها و درزها بکار میرود. این نوع فیبرهای شیشهای بعنوان نمدکاری و حتی کاغذ دیواری بکار میروند.
۸-۲-۱۴-۵
رده بندی شیشههای مقاوم در برابر انفجار در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۲۲ ارائه شده است.
۹-۲-۱۴-۵
طبقه بندی شیشههای ایمن بر اساس مقاومت در برابر نیرو در استاندارد ملی ایران شماره ۱- ۱۳۷۵۵ مشخص شده است.
۳-۱۴-۵ استانداردها
۱-۳-۱۴-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۴-۵
شیشه جام باید مسطح یا برجسته و بدون موج، حباب، لب پریدگی، لب برآمدگی، ترک، لکه، دودزدگی و خم و انحنا باشد. ضخامت شیشه جام در تمام سطح آن باید یکنواخت باشد و صافی و یکنواختی ضخامت آن به حدی باشد که اگر از زاویه ۶۰ درجه پشت شیشه به جسمی که در فاصله یک متری آن قرار دارد، نگریسته شود، آن جسم کج و معوج دیده نشود. شیشه جام باید خاصیت ارتجاعی و انعطاف پذیری خود را حفظ کند. شیشه جام باید در برابر عوامل جوی و هوازدگی مقاوم باشد و با گذشت زمان کدر نشود.
۲-۱-۳-۱۴-۵
هیچ گونه خراش و ترک در شیشه ایمنی مجاز نیست. البته لب پریدگی شیشههای ایمنی را، که ممکن است بر اثر عملیات حرارتی یا در مراحل دیگر تولید پدید آمده باشد، اگر از ۱۳ میلی متر تجاوز نکند، میتوان نادیده گرفت.
۳-۱-۳-۱۴-۵
تعیین مقادیر عایق صوتی برای تمامی فرآوردههای شیشهای شفاف، نیمه شفاف و مات که برای مجموعههای لعاب کاری شده مورد استفاده در ساختمانها مورد استفاده قرار میگیرند بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۷۵۷ صورت میپذیرد.
۴-۱-۳-۱۴-۵
درجه مقاومت به آتش و رده مجموعههای پوشش نسوز شامل شیشه شفاف و نیمه شفاف برای استفاده در ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۷۵۶ ارائه شده است.
۵-۱-۳-۱۴-۵
شیشههای نقره اندود شده برای استفاده در سطوح خارجی ساختمانها دارای ضوابط استاندارد ملی ایران شماره ۱۳۶۸۸ هستند.
۶-۱-۳-۱۴-۵
نماهای شیشهای باید در برابر باد مطابق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان طراحی شوند، علاوه بر این نماهای شیشهای باید قادر به تحمل نیروهای لرزهای باشند.
۷-۱-۳-۱۴-۵
مشخصات الزامی محصولات شیشه سیلیکاتی سودا- لایم شامل شیشه فلوت، شیشه تخت کششی و شیشه مشجر به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۲-۱۰۶۷۳ ، ۴-۱۰۶۷۳ و ۵-۱۰۶۷۳ و ویژگیهای شیشه مشجر سیمی و شیشه ناودانی سیمی یا غیرسیمی در استانداردهای ملی شماره ۶-۱۰۶۷۳ و ۷-۱۰۶۷۳ ، معیار اندازههای تولیدی و برش نهایی این شیشهها در استاندارد ملی ایران شماره ۸-۱۰۶۷۳ و ارزیابی انطباق محصول در استاندارد ملی ایران شماره ۹-۱۰۶۷۳ ارائه شده است. تعاریف، خواص عمومی، فیزیکی و مکانیکی محصولات شیشه سیلیکاتی سودا-لایم در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۰۶۷۳ داده شده است. شیشه سیلیکاتی سودا-لایم مقاوم حرارتی طبق ویژگی مذکور در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۰۵۱ تولید میگردد و ارزیابی انطباق محصول مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۷۰۵۱ صورت میگیرد. همچنین مشخصات شیشه سیلیکاتی سودا-لایم ناودانی شکل مقاوم حرارتی در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۹۲۶۴ ارائه گردیده است. الزامات شیشههای سیلیکاتی سودا-لایم سیمی صیقل شده در استاندارد ملی ایران شماره ۳-۵۷۲ ارائه شده است. در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۹۲۶۲ مشخصات شیشه سیلیکاتی سودا-لایم مقاوم شیمیایی ذکر شده است.
۸-۱-۳-۱۴-۵
مشخصات شیشههای لایه دار و شیشههای ایمنی لایه دار در استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۱۶۳۷۳ الی ۶-۱۶۳۷۳ ارائه شده است.
۹-۱-۳-۱۴-۵
ویژگیها و طبقه بندی شیشه سرامیک برای استفاده در ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۲-۱۶۹۶۴ و ارزیابی انطباق و کنترل این محصولات در استاندارد ملی ایران شماره ۲-۲-۱۶۹۶۴ بیان شده است.
۱۰-۱-۳-۱۴-۵
ویژگیهای شیشه ایمنی بوروسیلیکاتی مقاوم حرارتی در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۷۰۵۳ و ارزیابی انطباق این محصولات در استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۷۰۵۳ ارائه شده است.
۱۱-۱-۳-۱۴-۵
ویژگیها و ارزیابی انطباق آینههای حاصل از شیشه فلوت نقره اندود برای مصارف داخلی ساختمان به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۱۷۰۹۳ و ۲-۱۷۰۹۳ ذکر شده است.
۱۲-۱-۳-۱۴-۵
ویژگیهای نوری و الزامات کیفی زیبایی برای پوشش دهی پیرولیتی و رسوب دهی خلاء به کار رفته در شیشه جهت مصارف ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۱۶۹ ارائه شده است.
۱۳-۱-۳-۱۴-۵
ارزیابی انطباق بلوک شیشهای و کیفیت شیشهای با استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۸۹۰۸ انجام میگیرد.
۱۴-۱-۳-۱۴-۵
مشخصات فیلمهای پلیمری دوطرفه چسب دار برای استفاده روی شیشه در استاندارد ملی ایران شماره ۱ -۱۸۹۶۸ ارائه شده است.
۱۵-۱-۳-۱۴-۵
شیشه ایمنی سیلیکاتی قلیایی خاکی پایدار شده حرارتی دارای ویژگیهای مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۹۲۶۳ میباشد.
۲-۳-۱۴-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۱۴-۵ شیشه جام
اندازه گیری ابعاد،
لب پریدگی،
حبابها (حبابک و جوش)،
زائده،
تجزیه شیمیایی بر اثر رطوبت،
رگهها،
پوسته،
توخالی یا گودیها،
رشته،
لکه،
سنگدانه،
قطره،
موج دار، خم دار (اندازه گیری خم شیشه)،
لب برآمدگی،
ترک سطحی
۲-۲-۳-۱۴-۵ شیشه ایمنی
الزامات و روش آزمون برای شیشه کاری ایمن در برابر ضربات در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۳۷۵۵ ذکر شده است. برخی از ویژگیها شامل تعیین ستبرا، آزمون یکنواختی، آزمون خرد شدگی میشوند.
۳-۳-۱۴-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۴-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
هنگام کار با شیشه بایستی از دستکشهای ضخیم استفاده شود.
۵-۱۴-۵ سازگاری
شیشه با دیگر مصالح سازگار است.
۶-۱۴-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
جامهای شیشه باید با پوشال محکم بسته بندی و در جعبههای چوبی مقاوم نگهداری و حمل شود. بین هر دو جام باید برگهای کاغذی یا مانند آن نهاد تا از تماس دو سطح شیشه با یکدیگر جلوگیری شود.
۱۵-۵ یراق آلات ساختمانی
۱-۱۵-۵ تعریف
یراق آلات (متعلقات) درها، پنجرهها، کمد لباس و کابینت آشپزخانه به لوازم و ملزوماتی گفته میشود که به درها، پنجرهها، بازشوها و مانند اینها نصب میشوند و مشتمل بر لولاها، قفلها، دستگیرهها، کشوها، شب بندها، درزگیرها، چشمیهای درهای ورودی، زنجیرها، آرام بندها (استوپها) و دزدگیرها هستند.
۲-۱۵-۵ دسته بندی
از دیدگاه محل مصرف:
درها،
پنجرهها،
کمد لباس
و کابینت آشپزخانه
از لحاظ مصالح:
فلزی،
پلاستیکی
و ترکیبی از فلز و پلاستیک.
۳-۱۵-۵ استانداردها
۱-۳-۱۵-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۵-۵
مشخصات مصالح متعلقات پنجرههای پلاستیکی ساخته شده از پلی وینیل کلراید سخت شامل شیشه، تقویت کننده، نوار آببندی و درزگیر شیشه، یراق پنجره، جوشها و اتصالات مکانیکی در استاندارد ملی ایران شماره ۸۵۱۰ ارائه شده است. همچنین در استاندارد ملی ایران شماره ۶۸۴۰ ضوابط پروفیلهای پلی وینیل کلراید با مقاومت ضربهای بالا (PVC-H) بیان شده است.
۲-۱-۳-۱۵-۵
مشخصات متعلقات و مصالح مورد استفاده در پنجرههای آلومینیمی اعم از جنس آلومینیم و آلیاژهای آن، اتصالات، زهوار آببند، شیشه، مواد آب بندی اتصال شیشه، نگهداره تیغه کرکره قابل تنظیم، لولاها و مواد آب بندی اتصالات پنجره در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۲۹۱ ارائه شده است.
۳-۱-۳-۱۵-۵
دستگیرههای اهرمی و متعلقات دستگیره دارای ویژگیهای مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۸۹ باشند.
۴-۱-۳-۱۵-۵
ضوابط مربوط به مقاومت در برابر خوردگی یراق آلات ساختمانی درها، پنجرهها و سایر اجزای مشابه ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۹۰ آمده است.
۵-۱-۳-۱۵-۵
ضوابط مربوط به کشوهای (چفتهای) تک زبانهای و نگهدارندههای مرتبط با آنها که جهت محکم کردن و افزایش ایمنی درها و پنجرههای ساختمانی بکار میروند، در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۰۸۹ ارائه گردیده است.
۲-۳-۱۵-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۱۵-۵
روشهای بررسی خواص مصالح پنجرههای پلاستیکی ساخته شده از پلی وینیل کلراید سخت در استاندارد ملی ایران شماره ۸۵۱۰ ارائه شده است. همچنین در استاندارد ملی ایران شماره ۶۸۴۰ ضوابط آزمون پروفیلهای اکسترودشده تهیه شده از پلی وینیل کلراید با مقاومت ضربهای بالا (PVC-H) بیان شده است.
۲-۲-۳-۱۵-۵
روشهای آزمون مصالح مورد استفاده در پنجرههای آلومینیمی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۲۹۱ ذکر شده است.
۳-۲-۳-۱۵-۵
آزمایشهای استاندارد مصالح دستگیرههای اهرمی و متعلقات دستگیره در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۸۹ ارائه شده است.
۴-۲-۳-۱۵-۵
آزمونهای مربوط به مقاومت در برابر خوردگی یراق آلات ساختمانی درها، پنجرهها و سایر اجزای مشابه ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۹۰ ارائه شده است.
۵-۲-۳-۱۵-۵
آزمونهای کشوهای (چفتهای) تک زبانه ای و نگهدارندههای مرتبط با آنها در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۰۸۹ ارائه گردیده است.
۶-۲-۳-۱۵-۵
روشهای آزمون یراق آلات پنجرهها و درهای بالکن در مجموعه استانداردهای ملی ایران شماره ۱۹۰۹۱ ارائه شده است.
۷-۲-۳-۱۵-۵
در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۰۸۸ روشهای آزمون اتصالات پشت پنجرهای ذکر شده است.
۸-۲-۳-۱۵-۵
آزمونهای هوابندی و آب بندی درها و پنجرهها در مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان مطرح شده است.
۳-۳-۱۵-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۵-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
الزامات ایمنی، بهداشت و ملاحظات محیط زیست محیطی مصالح فلزی و پلاستیکی، حسب مورد، درباره یراق آلات ساختمانی نیز صادق است.
۵-۱۵-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
الزامات بسته بندی، حمل و نگهداری مصالح فلزی و پلاستیکی، حسب مورد، در خصوص یراق آلات ساختمانی نیز حکمفرما است.
۱۶-۵ رنگ ها و پوشش های ساختمانی
۱-۱۶-۵تعریف
رنگها و پوششها: ترکیباتی است از مواد آلی و معدنی، مانند رزینها، مواد افزودنی، رنگدانه ها، پرکنندهها، حلالها، که برای تزیین (زیبایی) و حفاظت اجزای ساختمانی به کار میرود.
۲-۱۶-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۶-۵
رنگها و پوششها به چهار دسته کلی تقسیم میشوند:
۱-۱-۲-۱۶-۵ رنگها و پوششهای حلالی
۲-۱-۲-۱۶-۵ رنگها و پوششهای پرجامد
۳-۱-۲-۱۶-۵ رنگها و پوششهای پایه آبی
۴-۱-۲-۱۶-۵ رنگها و پوششهای پودری
۲-۲-۱۶-۵
از نظر فرآیند تشکیل فیلم، تقسیم بندی رنگها و پوششها به صورت هوا خشک، کورهای، و پرتو سخت است. با توجه به نحوه تشکیل فیلم، رنگها و پوششهای هوا خشک در صنعت ساختمان کاربرد بیشتری دارند و از نظر نحوه خشک شدن، در سه حالت:
خشک شدن فیزیکی و یا تبخیر حلال،
خشک شدن اکسایشی و
سخت شدن شیمیایی (رنگهای دو جزئی) تقسیم میشوند.
۳-۲-۱۶-۵
مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۱۴۹ رنگدانهها بر حسب ترکیب شیمیایی در یکی از ردههای ترکیبات زیر قرار میگیرند:
اکسیدها و هیدروکسیدهای مصنوعی یا طبیعی آهن.
اکسیدهای کروم، تیتانیوم و منگنز.
رنگدانههای کمپلکس غیرآلی، برای مثال مخلوطی از اکسیدها و هیدروکسیدهای فلزی یادشده در بالا با اکسیدها و هیدروکسیدهای کبالت، آلومینیم، نیکل و آنتیموان.
رنگدانه از نوع لاجورد
فتالوسیانین آبی و سبز رنگ.
کربن به شکل دوده ( باید به عنوان رنگدانه غیرآلی در نظر گرفته شود).
مخلوطی از مواد یادشده در بالا (میتواند دارای رنگدانه یار نیز باشد).
۳-۱۶-۵ استانداردها
۱-۳-۱۶-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۶-۵
ویژگی رنگها و پوششها باید با استاندارد ملی مربوط مطابقت کند.
۲-۱-۳-۱۶-۵
رنگهای تزیینی مورد استفاده در ساختمان باید بر پایه آب باشند.
۳-۱-۳-۱۶-۵
دو لایه از این رنگها باید سطح را کاملاً بپوشاند.
۴-۱-۳-۱۶-۵
اگر این رنگها برای سطوح خارجی ساختمانها به کار برده میشود، باید در برابر شرایط محیطی، مانند UV، دما و رطوبت، یخبندان، مقاوم باشد و در کوتاه مدت (کمتر از ۵ سال) تخریب نشود.
۵-۱-۳-۱۶-۵
رنگها و پوششها باید بر روی زیر کار مناسب و سازگار که به طور صحیح و به اندازه نیاز آماده سازی شده، به کار برده شود.
۶-۱-۳-۱۶-۵
پیش از پوشش، همه عیوب سطحی، ترکها و درزها، که ممکن است موجب غیریکنواختی رنگ یا پوشش شود، باید درزگیری و بتانه کاری شوند.
۷-۱-۳-۱۶-۵
رنگها و پوششهای ساختمانی باید قابلیت کاربرد با قلم مو و غلتک (برای سطوح و بناهای کوچک) و پاشش (برای سطوح بزرگ) را داشته باشند.
۸-۱-۳-۱۶-۵
لوازم چوبی معمولاً در کارگاهها و پارکتها پس از نصب پوشش داده میشوند. لاکهای چوبی مصرفی در ساختمان باید بر پایه آب باشند.
۹-۱-۳-۱۶-۵
ویژگیها و روشهای آزمون رنگدانهها برای استفاده در رنگی کردن مصالح ساختمانی پایه سیمانی، پایه آهکی و ترکیبات سیمانی - آهکی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۱۴۹ ارائه شده است. همچنین رنگدانههای مطابق این استاندارد را میتوان در ملات آهک خالص نیز مورد استفاده قرار داد. در بتنهای تمام رنگی ضوابط رنگدانههای مصرفی در استاندارد ملی ایران شماره ۸۲۸۷ داده شده است.
۱۰-۱-۳-۱۶-۵
مشخصات رنگ برای استخرهای شنا و سایر سطوح بتنی و ساختمانی در استاندارد ملی ایران شماره ۳۰۷ ارائه گردیده است.
۱۱-۱-۳-۱۶-۵
ویژگی و شرایط استفاده از رنگها و جلاهای محافظ مورد مصرف برای حفاظت سازههای فولادی در برابر خوردگی باید مطابق با استانداردهای ملی ایران شمارههای ۶۵۹۴ باشد. همچنین در آماده سازی سطوح فولادی قبل از اعمال رنگ و سایر پوششها، مشخصات سایندههای فلزی و غیر فلزی در مجموعه استانداردهای ملی ایران شماره ۱۳۶۸۶ و ۱۴۹۴۶ لحاظ گردد.
۱۲-۱-۳-۱۶-۵
مشخصات دیوار پوشهای دوجداره پلی وینیل کلرید صلب در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۰۸۶ ارائه شده است. همچنین ویژگیهای لازم کفپوشهای انعطاف پذیر ناهمگن پلی وینیل کلرید با زیره اسفنجی و پلی وینیل کلرید همگن به ترتیب در استانداردهای ملی ایران شماره 18127 و ۱۸۱۲۴ ذکر شده است.
۱۳-۱-۳-۱۶-۵
کاغذ دیواری و چسب آن به ترتیب دارای ویژگیهای مندرج در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۶۲۶۶ و ۳۷۷۳ و دیوار پوشهای چوب پنبهای مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۱۳۳ هستند.
۲-۳-۱۶-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۱۶-۵
آزمایشهای استاندارد شامل:
اندازه گیری درصد مواد جامد،
اندازه گیری زمان خشک شدن،
تعیین گرانروی،
تعیین چگالی،
تعیین مقاومت در شرایط مه نمکی (برای پوششها)،
تعیین مقاومت در شرایط رطوبت صد در صد (برای پوششها)،
تعیین قدرت پوشانندگی (برای رنگهای تزیینی)،
تعیین مقاومت شستشو (برای رنگهای تزیینی)،
اندازه گیری خصوصیات فیزیکی و مکانیکی، شامل:
- مقاومت سایشی،
-ضربه و جاری شدن،
- تعیین مقدار ماده غیرفرار
- و مقاومت در برابر شرایط محیطی میباشند.
۲-۲-۳-۱۶-۵
ویژگیها و روش های آزمون رنگدانهها برای استفاده در رنگی کردن مصالح ساختمانی پایه سیمانی، پایه آهکی و ترکیبات سیمانی -آهکی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۱۴۹ ارائه شده است. در بتنهای تمام رنگی ضوابط رنگدانههای مصرفی در استاندارد ملی ایران شماره ۸۲۸۷ داده شده است. آزمایشها روی رنگدانههای مورد استفاده در مواد پایه سیمانی شامل کنترل تأثیر روی خواص بتن شامل:
زمان گیرش و مقاومت فشاری،
ترکیب شامل:
- ترکیب شیمیایی رنگدانه،
- مواد محلول در آب،
- کلرید محلول در آب،
- مقدار کلرید کل،کسر وزن بعد از سرخ شدن،
انتشار رادیواکتیو،
آزادشدن مواد خطرناک،
قدرت نسبی فام بخشی رنگ،
مانده روی الک،
مقدار pH،
پایداری در برابر قلیایی،
پایداری در برابر عوامل جوی، پایداری حرارتی، مقایسه رنگ با رنگدانه استاندارد و مقاومت در برابر نور میباشد.
۳-۳-۱۶-۵
استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۶-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۶-۵
رنگهای مورد استفاده در ساختمان باید عاری از حلال آلی باشد.
۲-۴-۱۶-۵
رنگها و پوششهای ساختمانی نباید مواد سمی مانند سرب و کروم داشته باشند. سطوح رنگ شده نباید دارای مواد آلایندهای باشد که تماس با آن برای انسان زیان آور باشد.
۳-۴-۱۶-۵
رنگهای معروف به رنگ روغنی، عمدتاً دارای ترکیبات سمی است و نباید از آنها استفاده شود.
۴-۴-۱۶-۵
استفاده از رنگهای امولسیونی بر پایه رزینهای آکریلیک، یا پلی وینیل استات، در ساختمان، به شرط حذف ترکیبات خطرناک مانند فرمالدهید در فرمولاسیون آنها بلامانع است.
۵-۴-۱۶-۵
رنگهای ساختمانی تزیینی نباید دارای ترکیبات فرمالدهید باشند.
۶-۴-۱۶-۵
هنگام به کار بردن یا رقیق کردن رنگ یا پوشش ضروری است که کاربر از ماسک و دستکش استفاده کند.
۵-۱۶-۵ سازگاری
از رنگهای تزیینی، بر حسب نوع رزین، میتوان برای تزیین انواع سطوح چوبی، گچی، سیمانی و فلزی استفاده کرد.
۶-۱۶-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۱۶-۵
رنگها و پوششها باید به نحوی بسته بندی شوند که به هنگام انتقال، حتی در مسافتهای طولانی، به آنها آسیب نرسد.
۲-۶-۱۶-۵
وزن ظروف باید به اندازهای باشد (حداکثر تا ۲۰ کیلوگرم) که فردی عادی بتواند آن را حمل کند.
۳-۶-۱۶-۵
بر روی برچسب ظرف رنگ، باید مشخصات کاربردی، تاریخ تولید، تاریخ انقضاو ویژگیهای عمومی رنگ نوشته شده باشند.
۴-۶-۱۶-۵
بر روی ظروف، باید شرایط نگهداری در دما، نور و رطوبت به طور مشخص نوشته شده باشد.
۵-۶-۱۶-۵
بر روی برچسب ظروف رنگ و پوشش، باید نوع کاربرد آنها از نظر داخلی یا خارج ساختمان مشخص شده باشد.
۶-۶-۱۶-۵
باید شرایط نگهداری رنگها و پوششها و زمان انبارداری در مشخصات فنی که تولید کننده ارائه میکند، ذکر شده باشد.
۱۷-۵ پلیمرهای ساختمانی
۱-۱۷-۵ تعریف
پلیمرها (بسپارها)، از نظر شیمیایی، به مولکولهای زنجیر بلند، با وزن مولکولی بسیار زیاد در حد صدها هزار گفته میشود. در این زنجیرها، یک واحد اصلی، که مونومر (تکپار) نامیده میشود، به تعداد زیاد تکرار میشود. این زنجیر ممکن است خطی یا شاخه باشد. این زنجیرها به دلیل طول زیاد به یکدیگر گرههای فیزیکی میخورند که باعث افزایش خواص مکانیکی آنها نسبت به کوچک مولکولها و مشابه خواص فلزات میشود. همچنین ممکن است زنجیرها با تعدادی اتصالات عرضی شیمیایی به یکدیگر پیوند برقرار کنند و خواص مشابه جامدات داشته باشند. از این رو، پلیمرها به صورت خالص و تقویت شده میتوانند به عنوان مصالح ساختمانی به کار برده شوند. پلیمرها به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم میشوند که انواع طبیعی ساختار و وزن مولکولی یکسان دارند، در حالی که در انواع پلیمرهای مصنوعی وزن مولکولی همه زنجیرها یکسان نبوده و توزیع نسبتاً وسیعی از وزنهای مولکولی و در نتیجه اندازه زنجیر متفاوت دارند.
برخی پلیمرها به تنهایی خواص مکانیکی مناسبی ندارند و نمیتوانند در ساخت مصالح ساختمانی استفاده شوند. پلیمرها را میتوان توسط مواد دیگر مانند مواد ذرهای لیفی تقویت کرد. مجموعه پلیمر و مواد تقویت کننده را کامپوزیت (مواد مرکب یا مواد چند سازهای) مینامند.
مهمترین کامپوزیتها، پلیمرهای تقویت شده با الیاف (FRP) هستند که فاز ناپیوسته آنها را الیاف تشکیل میدهند و این ناشی از آن است که توانایی دستیابی به استحکام بالا در آنها وجود دارد. پرمصرفترین الیاف تقویت کننده در صنعت کامپوزیت، الیاف شیشه میباشد که ناشی از خواص مکانیکی خوب همراه با قیمت نسبتاً پایین آن است. الیاف کربن، آرامید و بُر مدول قابل توجهی دارند و پس از الیاف شیشه مهمترین تقویت کنندههای لیفی صنعت کامپوزیت هستند. در این میان الیاف کربن از تنوع زیادی برخوردار میباشند و به جهت مدول بالا و چگالی کمتر میزان استفاده از آنها رو به رشد است. محصولات FRP عمدتاً به صورت میلگرد یا ورق عرضه میشوند و کاربردهای گستردهای برای مصارف بهسازی و تعمیر سازهها دارند. همچنین با توجه به مشخصات منحصر به فرد میلگردهای FRP از قبیل مقاومت به خوردگی آنها نسبت به محیطهای آسیب رسان کلریدی و کربناسیون و خواص مکانیکی مناسب در مقاصد سازهای نیز استفاده میگردند.
کامپوزیتها خواص مکانیکی برجستهای داشته و از انعطاف پذیری مناسبی در طراحی برخوردارند و روشهای ساخت آنها نسبتاً آسان است. کامپوزیتها موادی سبک، مقاوم در برابر خوردگی و ضربه، دارای مقاومت خستگی عالی، مستحکم و با دواماند و به روشهای مختلفی قابل تبدیل به یک محصول یا یک قطعه میباشند. لوله، نبشی، قوطی، میلگرد معمولی و آجدار، داکت، تیرهای I شکل، مخازن نگهداری مواد خورنده و صفحات نمای ساختمان نمونه کاربردهای کامپوزیتهای پلیمری در صنعت است.
علاوه بر کامپوزیتها شکل دیگری از پلیمرها به نام فومهای پلیمری در مصالح ساختمانی استفاده میشوند. مثالهای فومهای پلیمری فومهای پلی استایرن و پلی یورتان میباشند که در فصل ۵-۱۳ عایقهای حرارتی به آنها اشاره شده است.
۲-۱۷-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۷-۵
مواد پلیمری کاربردهای بسیار متنوع و متعدد در ساختمان دارند. بنابراین، تعیین تفکیکی این کاربردها ضرورتی ندارد. در جدول ۵-۱۷-۱ ، یک دسته بندی کلی از کاربردهای پلیمر در ساختمان ارائه شده است.
جدول ۵-۱۷-۱ : دسته بندی کاربردی پلیمرها
۲-۲-۱۷-۵
پلیمرها را میتوان بر مبنای مکانیک تغییر شکل به دستههای زیر تقسیم کرد:
۱-۲-۲-۱۷-۵ گرمانرمها (ترموپلاستیک ها)
پلیمرهای غیر بلوری یا نیمه بلوری که با افزایش دما از حالت جامد به حالت سیال درآمده و قابلیت جاری شدن پیدا میکنند. پلیمرهایی گرمانرم غیر بلوری با افزایش دما در دمای انتقال شیشهای از حالت جامد به حالت ویسکوالاستیک در آمده و پس از عبور از نقطه نرمی کاملاً سیال میشوند. بلورهای پلیمرهای گرمانرم نیمه بلوری در نقطه ذوب از جامد به حالت سیال در آمده و پس از سرد کردن آنها میتوان دوباره پلیمر گرمانرم را به دست آورد. در محدوده دمایی زیر نقطه نرمی پلیمرهای گرمانرم این مواد تغییرشکل کمی از خود نشان میدهند. مثالهای این نوع پلیمرها عبارتند از :
پلی اتیلن،
پلی پروپیلن،
پلی آمیدها،
پلی کربنات،
پلی استایرن.
۲-۲-۲-۱۷-۵ گرماسختها (ترموست ها)
زنجیرهای پلیمر عمدتاً غیربلوری هستند که دارای گروههای عاملی هستند که میتوانند به طور شیمیایی پخته شده و تشکیل یک شبکه سه بعدی را دهند که در این شبکه زنجیرهای پلیمری نسبت به به یکدیگر قابلیت حرکت نداشته و کاملاً سخت میشوند. این فرایند سخت شدن را پخت یا شبکهای شدن مینامند. پلیمر پخت نشده را رزین نیز مینامند. بنابراین، پلیمرهای گرماسخت پس از پخت شدن اجازه هیچ گونه تغییر شکل خمیری را ندارند و کمترین تغییر شکل آنها متضمن نیروی بزرگی میباشد و تغییر شکل ایجاد شده در آنها کاملاً برگشت ناپذیر است. مثالهای این رزینها، اپوکسیهای پلی یورتانها و رزینهای غیراشباع و رزینهای سیلیکونی میباشند.
۳-۲-۲-۱۷-۵ الاستومرها، رابرها یا مواد لاستیکی
مواد پلیمری غیربلوری اند که زنجیرهای آنها به صورت شیمیایی با یکدیگر واکنش داده و متصل شدهاند. الاستومرها موادی هستند که تغییر شکلهای ایجاد شده در اثر اعمال تنش خارجی کاملاً قابل بازگشت بوده و از خود کشسانی نشان میدهند. کشسانی الاستومرها نتیجه تغییرات برگشت پذیر صورت بندی (کنفورماسیون) بخشهای زنجیر پلیمر میباشد. الاستومرها قابلیت بازگرداندن تا ۳۰۰٪ تغییر شکل را دارند که این رفتار به هیچ وجه توسط مواد فلزی قابل ارائه نمیباشد.
۴-۲-۲-۱۷-۵ الاستومرهای گرمانرم
این پلیمرها دارای خواص کاربردی الاستومرها و خواص فرآیندی گرمانرمها هستند. الاستومرهای گرمانرم معمولاً به دو دسته فیزیکی و شیمیایی تقسیم میشوند. نوع فیزیکی آنها از اختلاط فیزیکی یک پلیمر گرمانرم و یک الاستومر حاصل میشود. مثالهای الاستومرهای فیزیکی عبارت است از:
آمیخته پلی اتیلن و اتیلن پروپیلن دین منومر (EPDM)
و پلی استایرن و استایرن بوتادین رابر (SBR).
نوع شیمیایی این مواد معمولاً کوپلیمرهای بلوکدار میباشند که دارای دو یا سه بخش پلیمری میباشند که یک بخش لاستیکی به یک یا دو بخش گرمانرم متصل شدهاند. این ساختار شیمیایی در دمای محیط همانند لاستیکهای پخت شده رفتار کرده و تغییر شکلهای مکانیکی را کاملاً بازیابی میکنند. با افزایش دما بخش لاستیکی نرم یا ذوب شده و حرکت زنجیرهای آن را تسهیل میکند. در دمای بالاتر از نقطه نرمی فاز گرمانرم میتوان این مواد را شکل دهی کرد. مثالهای این دسته از الاستومرهای گرمانرم خانوادههای استایرن بوتادین (SB)، استایرن بوتادین استایرن (SBS) و اتیلن ونیل استات (EVA) میباشند.
۳-۱۷-۵ استانداردها
۱-۳-۱۷-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۷-۵
نظر به تنوع فراوان پلیمرها و نیز کاربردهای آنها در ساختمانها ارائه فهرست کاملی از ویژگیهای آنها در اینجا ممکن نیست. تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، بسته به نوع محصول و کاربرد مورد نظر، باید ویژگیهای استاندارد و الزامات عملکردی آن را با توجه به استانداردهای ملی با استانداردهای معتبر برآورده نمایند. به عنوان مثال، معمولاً برای بیشتر محصولات پلیمری، مقاومتهای مکانیکی به سبب کنترل کیفی آنها، یا حداقل مقاومت و مدول کششی آنها از ویژگیهای مهم است. همچنین، اگر محصول تحت بار فشاری است، باید حداقل مقاومت فشاری آن تعیین شده باشد. گاهی، با توجه به نوع محصول (مثلاً اسفنجها و عایقهای حرارتی پلیمری) به جای مقاومت فشاری، باید حداقل تنش فشاری در ۱۰ درصد تغییر شکل، در نظر گرفته شود.
۲-۱-۳-۱۷-۵
خستگی در پلیمرها بسیار بیشتر از مصالح دیگر است، بنابراین چنانچه محصول پلیمری تحت بار باشد، باید پدیده خستگی آن نیز در نظر گرفته شود.
۳-۱-۳-۱۷-۵
در صورت لزوم قرار گرفتن پلیمر در معرض رطوبت، ویژگی جذب آب آن باید معلوم باشد، به خصوص در مورد اسفنجها و عایقهای حرارتی پلیمری که مستعد جذب آب است و خواص آنها با جذب آب تغییر میکند. دوام پلیمرها در شرایط کاربرد (مثلاً در شرایط جوی، یا در برابر مواد شوینده یا حتی در شرایط عادی) بسیار مهم است. واکنش پلیمرها در برابر آتش نیز بستگی به کاربرد آنها در ساختمان دارد، که با توجه به الزامات مبحث سوم مقررات ملی ساختمان تعیین میشود.
۴-۱-۳-۱۷-۵
ویژگیهای لاتکس برای چسباندن بتن تازه به بتن سخت شده در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۲۲۴ ارائه شده است.
۵-۱-۳-۱۷-۵
مشخصات نوارهای آب بند از جنس پلیمرهای گرمانرم برای استفاده در درزهای اجرایی و انقباضی بتن درجا طبق استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۳۲۷۷ میباشد.
۶-۱-۳-۱۷-۵
مشخصات عایقهای پلیمری در فصل ۵-۱۳ عایقهای حرارتی ارائه شده است.
۷-۱-۳-۱۷-۵
پروفیلهای پلی وینیل کلراید سخت (U-PVC) برای استفاده در در و پنجره باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۲۹۱ باشند. همچنین ضوابط مواد، شیشه، نحوه شیشه گذاری، امنیت، آب بندی، و کارآیی عملکردی و استحکامی پنجرههای از جنس پروفیل پلی وینیل کلراید سخت (U-PVC) در استاندارد ملی ایران شماره ۸۵۱۰ ارائه شده است.
۸-۱-۳-۱۷-۵
مشخصات سامانههای لوله گذاری پلی وینیل کلراید کلردار شده (PVC-C) جهت استفاده در تاسیسات آب گرم و سرد در مجموعه استانداردهای ملی ایران شماره ۱۳۲۵۱ ارائه شده است.
۹-۱-۳-۱۷-۵
ویژگیهای کف پوشهای انعطاف پذیر همگن بر پایه پلی وینیل کلراید (PVC) در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۱۲۴ ذکر شده است.
۱۰-۱-۳-۱۷-۵
ویژگیهای پروفیلهای اکسترود شده تهیه شده از پلی وینیل کلراید با مقاومت ضربهای بالا (PVC-H)، جهت تولید در و پنجرههای مورد استفاده در دیوارهای خارجی ساختمان در استاندارد ملی ایران شماره ۶۸۴۰ ارائه گردیده است.
۱۱-۱-۳-۱۷-۵
در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۱۸ ویژگیهای کاربردی چسب برای نصب انواع سنگها بر روی کف، دیوار و سقف در درون و بیرون ساختمانها بیان شده است.
۱۲-۱-۳-۱۷-۵
ویژگیهای انواع چسبهای کاشی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۴۹۲ ارائه شده است.
۱۳-۱-۳-۱۷-۵
مشخصات ورقهای FRP برای کاربرد در سازههای بتنی در استاندارد ملی ایران شماره ۲۰۲۰۱ ارائه شده است.
۲-۳-۱۷-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۱۷-۵
تنوع فراوان پلیمرها و کاربردهای آنها در ساختمان مستلزم آن است که تولیدکنندگان و مصرف کنندگان، بسته به نوع محصول و کاربرد مورد نظر، آزمایشهای استاندارد در مورد آنها را انجام دهند. از جمله آزمایشهای مهم استاندارد که معمولاً باید انجام شود، میتوان تعیین مقاومت و مدول کششی، مقاومت در برابر نفوذ، مقاومت فشاری یا تنش فشاری در ۱۰ درصد تغییر شکل، جذب آب، آزمایشهای آتش، ضریب هدایت حرارتی و مقاومت حرارتی و آزمایشهای دوام را نام برد
۲-۲-۳-۱۷-۵
روشهای آزمون قابل کاربرد برای میله و رشتههای پلیمری تقویت شده با الیاف به عنوان مسلح کنندهها یا کابلهای پیش تنیدگی (تاندونهای پیش تنیدگی) در بتن در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۴۷۶۱ ارائه شده است.
۳-۲-۳-۱۷-۵
طبقه بندی، الزامات و روشهای آزمون پروفیلهای پلی وینیل کلراید سخت (PVC-U) برای ساخت در و پنجره در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۲۹۱ ارائه شده است.
۴-۲-۳-۱۷-۵
ویژگیها و روشهای آزمون پروفیلهای پلی وینیل کلراید با مقاومت ضربهای بالا (PVC-H) مورد مصرف در ساخت در و پنجره در استاندارد ملی ایران شماره ۶۸۴۰ ارائه شده است.
۵-۲-۳-۱۷-۵
روشهای آزمون اصلاح کنندههای پلیمری پودری و لاتکسی برای کاربرد در ملات و بتن دارای سیمان هیدرولیکی طبق استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۶۰۲ میباشد.
۶-۲-۳-۱۷-۵
روشهای آزمون نوارهای آببند از جنس پلیمرهای ترموپلاستیک برای استفاده در درزهای اجرایی و انقباضی بتن درجا در استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۳۲۷۷ ارائه شده است.
۷-۲-۳-۱۷-۵
روشهای آزمون پروفیلهای پلی وینیل کلراید سخت (U-PVC) برای استفاده در در و پنجره در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۲۹۱ ارائه شده است.
۳-۳-۱۷-۵
استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۷-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
با توجه به تنوع انواع مواد پلیمری مصرفی در صنعت ساختمان و خصوصیات متفاوت این مواد با یکدیگر، الزامات ایمنی کار با این مواد به طور کلی به شرح زیر است:
۱-۴-۱۷-۵
هنگام کار با برخی از پلیمرهای مایع در ساختمان که مستلزم استفاده از حلالها برای تنظیم گرانروی است (مانند پوششها، افزودنیها، رزینها و چسبها)، باید از دستکش مقاوم در برابر مواد شیمیایی استفاده کرد تا از تماس حلالها با پوست جلوگیری کند و اگر کار در محوطه بسته انجام میگیرد، باید از ماسکهای مخصوص تنفسی استفاده شود، زیرا بسیاری از حلالها (خصوصاً حلالهای آروماتیک) به شدت سمی و سرطان زا هستند.
۲-۴-۱۷-۵
استفاده از هر نوع محصول پلیمری محدود به دماهای خاص کاربرد است. برخی از پلیمرها، در هنگام آتش سوزی و یا در معرض حرارت بالا، تجزیه میشود و گازهای سمی متصاعد و ایجاد مسمومیت میکنند. بنابراین، از کاربرد این مواد در معرض حرارت بالا جلوگیری شود. در صورت سوختن این مواد و تولید دود، از استنشاق آن باید خودداری کرد. پیش از انتخاب و کاربرد مصالح پلیمری در ساختمان، باید رفتار آنها در برابر آتش بررسی شود و استفاده از آنها با رعایت کامل ضوابط ایمنی صورت گیرد. مثلاً در برخی فضاهای ساختمان (مانند راههای خروج یا فضاهای تجمعی) استفاده از این مواد محدود گردد، یا نیاز به پوششهای محافظت کننده است.
۳-۴-۱۷-۵
برخی از پلاستیکها از پلیمرها و یا اجزای سمی تولید میشود، بنابراین، از کاربرد آنها برای نگهداری یا انتقال آب آشامیدنی (حتی سرد) و کشاورزی باید خودداری شود.
۴-۴-۱۷-۵
دما و رطوبت (یا آب داغ) همزمان اثر مخربتری روی پلیمرها دارند. در صورتی که پلیمر دارای مونومر آزاد (مونومرهایی که در فرایند پلیمریزاسیون وارد واکنش نشده و در محیط به صورت آزاد باقی ماندهاند) باشد، ممکن است مواد آن به آب داغ انتقال پیدا کنند، چون اغلب مونومرها به شدت سمی و سرطان زا هستند، از مصرف خوراکی آن آبها باید خودداری شود.
۵-۴-۱۷-۵
هر چند پلیمرها در حالت جامد کم خطرترند، نظر به کاربرد عوامل پخت بسیار سمی در برخی از این مواد (مثلاً ترکیبات کبالت و پراکسید در بتن پلیمرها) باید هنگام کار با آنها از ماسک و دستکش مخصوص استفاده شود.
۶-۴-۱۷-۵
در هنگام کار کردن با پلیمرهای سمی، یا دارای حلالهای سمی، علاوه بر به کار گرفتن تجهیزات ایمنی لازم، همه عملیات باید در محوطه دارای هواکش قوی صورت گیرد.
۵-۱۷-۵ سازگاری
تولیدکنندگان محصولات پلیمری موظفند، در مشخصات فنی محصولات خود هر نوع عدم سازگاری محصول با سایر مصالح ساختمانی را که امکان دارد با هم در ساختمان به کار برده شوند، اعلام کنند و راه حلهای لازم (مانند کاربرد پرایمرهای ویژه، انواع توری یا سایر تمهیدات) را به طور دقیق ارائه دهند. مصرف کننده نیز موظف است به این موارد به دقت توجه کند.
۶-۱۷-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۱۷-۵
در هنگام بسته بندی پلیمرها، باید به مایع یا جامد بودن آن توجه شود. معمولاً پلیمرهای مایع در ظرفهای فلزی با مقاومت زیاد در برابر خوردگی حمل میشوند. گاهی برخی از پلیمرها و حلالها در ظرفهای پلاستیکی حمل میشوند. این کار در صورتی مجاز است که از عدم انحلال مواد سازنده ظرف در مایع درون آنها اطمینان حاصل شده باشد.
۲-۶-۱۷-۵
معمولاً پلاستیک ها و پلیمرهای جامد به صورت تکی و یا در بستههای کارتونی یا پلاستیکی حاوی چند عدد از آنها حمل میشوند. در مورد پلاستیک ها باید اطمینان یافت که فشار زیاد به قطعات وارد و یا از شکل اولیه خارج نخواهد شد.
۳-۶-۱۷-۵
ظرفهای مخصوص بسته بندی و حمل پلیمرهای مایع باید کاملاً آب بند باشد و از نفوذ هر ماده خارجی و یا خروج محتوای آن جلوگیری کند. همچنین، این ظروف باید تحمل بارهای اضافی را داشته باشند، تا در صورت وارد آمدن صدمات ناخواسته و اتفاقی، دچار نشت و ریزش مواد درون آن نشود.
۴-۶-۱۷-۵
در صورتی که پلیمر یا ماده پلاستیک به نور و رطوبت یا حرارت حساس باشد، در هنگام بسته بندی و حمل، باید از ورقههای پلاستیکی مات یا ظرفهای مات و یا بسته بندی کامل استفاده شود.
۵-۶-۱۷-۵
مواد سمی باید در ظرفهای مناسب آن بسته بندی و علائم خطر و عبارت "سمی" و یا "بسیار سمی" روی آن ثبت گردد. آنها را باید کاملاً محکم و مطمئن بسته بندی کرد و هنگام حمل باید از وارد آمدن ضربه به بسته یا ظرف جلوگیری شود.
۶-۶-۱۷-۵
شرایط محیطی میتواند روی ترکیب، درصد، شیمی و خصوصیات پلاستیکها و حتی شکل پذیری آنها اثرگذار باشد، بنابراین در هنگام نگهداری این مواد، باید به عواملی مانند رطوبت محیط، دمای محیط و تابش نور و صدمات مکانیکی توجه کرد. اغلب پلیمرهای مایع یا حلالهای آنها نسبت به دما بسیار حساساند. حلالها باید در دمایی زیر نقطه اشتعال نگهداری و رزینها باید در دمایی که موجب ژل شدگی آنها نشود، حفظ شوند. بنابراین، نگهداری مواد پلیمری و پلاستیکی و حلالها در انبار کاری حساس است و لازم است دقت لازم در این زمینه به عمل آید.
۷-۶-۱۷-۵
با توجه به آتش گیری مواد پلیمری، انبار این مواد، یا مواد وابسته، باید حتماً مجهز به وسایل آتش نشانی و جعبه کمکهای اولیه باشد.
۸-۶-۱۷-۵
در انبار پلیمرها، ظرفها بر روی ظرفهای دیگر و یا کف کاذب ساخته شده برای این منظور، قرار داده میشوند. بنابراین، ظرفهای حاوی مواد پلیمری مایع و یا قطعات پلیمری، نباید مستقیماً روی زمین نهاده شوند.
۹-۶-۱۷-۵
تعداد ظرفهای حاوی مواد پلیمری مایع که بر روی هم قرار گرفته است نباید چندان زیاد باشد که باعث سقوط آنها و یا نشت کردن طرفهای زیرین شود.
۱۰-۶-۱۷-۵
روی برچسب ظرف پلیمرها باید شرایط نگهداری آنها، از جمله نور، دما و رطوبت، درج شده باشد.
۱۸-۵ چوب و فرآورده های آن
۱-۱۸-۵ تعریف
چوبی که در ساختمان به مصرف میرسد، به یکی از صورتهای طبیعی، اشباع شده، اصلاح شده، لایهای یا چندسازهای است. از جمله کاربردهای چوب ماسیو و لایهای ساختن اسکلت (تاب) ساختمانهای چوبی، ساخت در و پنجره، دیوارپوش، کفپوش، سقف پوش، نرده، شمع کوبی، قالب بندی، جان پناه، راه پله و داربست است.
۲-۱۸-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۸-۵
محصول ساختمانی چوب شامل چوب ماسیو، لایهای، تیرچههای با مقطع I و پنل و تختههای چند سازهای است.
۱-۱-۲-۱۸-۵
چوب ماسیو از نظر گونه، به دو دسته پهن برگان و سوزنی برگان تقسیم میشوند.
۲-۱-۲-۱۸-۵
فرآوردههای چندسازهای چوب در انواع تخته چندلا، تخته خرده چوب، تخته فیبر، تخته تراشه جهت دار (OSB)، تیرچههای با مقطع I و چوب چند سازهای تولید و مصرف میشوند.
۲-۲-۱۸-۵
مهمترین فرآوردههای چوب که در نازک کاری ساختمان مصرف میشوند، به شرح زیر میباشند:
۱-۲-۲-۱۸-۵ پارکت
اجزاء پارکت از گونههای دارای نقشهای طبیعی جذاب، پرداخت پذیر با چیدمان شطرنجی، جناغی یا حصیری است که در چگالی و اندازه مناسب سفارش، تولید و بسته بندی میشود.
۲-۲-۲-۱۸-۵ کف پوش
کف پوش پهن برگ: بر حسب کیفیت فیزیک چوب، قطعات آن ابعاد متغیر دارند و به طور عمده از گونههای دارای طرح طبیعی جذاب در برش شعاعی یا مماسی تهیه میشود.
کفپوش اصلاح شده: از تختههای تیمار شده حرارتی (گرماچوب) تولید میشود.
کفپوش لایهای (لمینیت): از تخته فیبر با چگالی بالا و روکش شده میباشد.
کف پوش بامبو: از قطعات بامبو تولید میشود.
کفپوش چندسازهای چوب پلاستیک: از تخته و پروفیلهای چندسازه ای چوب پلاستیک تولید میشود.
۳-۲-۲-۱۸-۵ قرنیز چوبی
به طور معمول از گونههای پهن برگ چوب تولید میشود.
۴-۲-۲-۱۸-۵ راه پله
تخته راه پله: از چوب ماسیو یا چندسازه چوب پلاستیک میباشد.
جان پناه (نرده - دستگیره): از چوب ماسیو یا چندسازه چوب پلاستیک میباشد.
۵-۲-۲-۱۸-۵ سکو
از چوب اصلاح شده یا چندسازه چوب پلاستیک میباشد.
۶-۲-۲-۱۸-۵ در و پنجره چوبی
درهای چوبی به شکل تک لنگه، چندلنگه قابلمهای یا ساده و شیشه دار یا بدون شیشه تولید میشوند.
۷-۲-۲-۱۸-۵ تزئینات داخلی
حسب نظر طراح دکوراسیون داخلی با مصالح چوب پایه اجرا میشود.
۸-۲-۲-۱۸-۵ مواد و مصالح اتصال دهنده و نصب
مواد و مصالح اتصال دهنده و نصب شامل میخ، پیچ، بستها است که در فصلهای مربوط به فلزات آورده شده است.
۳-۲-۱۸-۵
نحوه درجه بندی چوبهای غیر سازهای در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۳۰۲ ارائه شده است. طبقه بندی تخته چندلا در استاندارد ملی ایران شماره ۶۲۶ ارائه شده است.
۳-۱۸-۵ استانداردها
۱-۳-۱۸-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۸-۵
چوبی که در صنعت ساختمان به کار برود، میتواند معایب رشد را در حد مجاز درجه کیفیت تعیین شده مربوط داشته باشد. لیکن لازم است عاری از معایب خشک شدن (ترک، شان عسلی، کاس و سینه، تابیدگی و کمانی شده) رگه های معدنی و شیره گیاهی باشد. انواع معایب چوب و حدود قابل قبول آنها در استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۷۵ ذکر شده است. ویژگیهای محصول چندسازهای چوب در استانداردهای ملی ایران شماره ۱-۷۴۱۶ ، ۲-۷۴۱۶ ، ۳-۷۴۱۶ ، ۴-۷۴۱۶ ، ۵-۷۴۱۶ و ۶-۷۴۱۶ ، تخته خرده چوب (نئوپان) در استاندارد ملی ایران شماره ۹۰۴۴ و تخته لایه در استاندارد ملی ایران شماره ۳۴۹۲ ارائه شده است.
۲-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای تخته لایه مورد استفاده در قالب بندی (با حداکثر طول ۳۱۰۰ میلی متر و عرض حداکثر ۱۵۰۰ میلی متر) مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۷۸۶ میباشد.
۳-۱-۳-۱۸-۵
خصوصیات تخته خرده چوب و تخته فیبر با روکش ملامینه برای مصارف داخل در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۴۰۹۲ و ۱۴۰۹۳ بیان شده است.
۴-۱-۳-۱۸-۵
ارزیابی کار کرد تیرهای دوبل چوبی پیش ساخته شامل: برش، لنگر، سفتی، تحمل کشش و فشار بال تیر که به عنوان اعضاء ساختمانی تحت بار خمشی قرار میگیرند تحت الزامات و روشهای آزمون استاندارد ملی ایران شماره ۱-۲۲۳۸۹ انجام میپذیرد. این استاندارد برای تیرهای دوبل چوبی که اجزاء مقاوم به تاثیرات منفی رطوبت بر عملکرد ساختمانی دارند و در محیطهای سرپوشیده مورد مصرف قرار میگیرند و هیچ گاه به مدت طولانی در معرض هوا قرار نمیگیرند، کاربرد دارد. این استاندارد ضوابط مربوط به مقاومت در برابر آتش سوزی و الزامات مربوط به فرمالدئید و دوام بیولوژیک را در بر نمیگیرد و برای این موارد باید به استانداردهای مرجع مراجعه شود.
۵-۱-۳-۱۸-۵
ویژگی انواع درهای پیش ساخته چوبی داخلی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۷۴۸ و ویژگی انواع پنجرههای چوبی طبق استاندارد ملی ایران شماره ۳۲۴۵ میباشد. سطح رویه درها باید هموار و بدون فرورفتگی، برجستگی و پیچیدگی باشد. درهای ساخته شده، پس از برش نهایی، باید گونیا باشند. پنجرههای چوبی باید از الوارهایی به ضخامت معین ساخته شود، تا پس از رنده کردن آنها، ضخامتهای استاندارد به دست آید. برای این که بازشوی پنجره به راحتی باز و بسته شود، باید پس از رنده و آماده کردن کردن آن، ۲ میلیمتر فضای آزاد (فضای باز) میان قسمتهای مختلف پنجره ایجاد گردد. پیش از رنگ زدن، باید فضای باز میان پروفیل تحتانی بازشو و قاب، ۳ میلی متر باشد.
۶-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای الوار و مواد چوبی مورد استفاده در پنجره و درهای بیرونی و چهار چوب آنها در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۲۲۰ مطابقت ارائه شده است.
۷-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای الوار و مواد چوبی مورداستفاده در پنجره و درهای داخلی و چهارچوب آنها در استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۲۲۱ ذکر شده است.
۸-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای گرماچوب شامل مشخصات فیزیکی، مکانیکی و مقاومت بیولوژیکی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۰۹۲ ارائه شده است.
۹-۱-۳-۱۸-۵
اجزاء سازنده پارکتهای چند لایه برای استفاده در داخل ساختمان به عنوان کفپوش دارای ویژگیهای مندرج در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۶۱۸ هستند. در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۱۷ ویژگیهای عمومی پارکتهای چوبی موزائیکی ارائه شده است. همچنین ویژگیهای ساخت، بازرسی، شرایط تحویل و نشانه گذاری باریکههای پارکت چوبی با مقطع عرضی چهار گوش از گونههای چوبی منطبق بر استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۱۶ میباشد.
۱۰-۱-۳-۱۸-۵
مشخصات تخته لایهها با روکش تزئینی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۹۶۱۹ ارائه شده است. انواع تخته فیبر عایق ساخته شده از چوب و دیگر مواد لیگنوسلولزی مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۶-۷۴۱۶ هستند.
۱۱-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای عملکردی، الزامات تختههای باربر برای استفاده در سقف، کف و دیوار در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۱۷ ارائه شده است. استاندارد ملی ایران شماره ۲-۱۷۷۲۶ عملکرد اجزاء و الزامات ساخت تیرهای I شکل چوبی پیش ساخته را برای استفاده به عنوان عناصر سازهای با کاربرد خمشی بیان کرده است.
۱۲-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای لاک آماده سازی سطح چوب (سیلر) بر پایه نیترات سلولز در استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۶۰۹ ارائه شده است.
۱۳-۱-۳-۱۸-۵
ویژگیهای تخته تراشه جهت دار مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۶۵۲ میباشد.
۱۴-۱-۳-۱۸-۵
معیارهای دوام طبیعی چوب ماسیو (خام) در برابر حملات قارچهای مخرب چوب، حشرات مخرب چوب و موجودات دریایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۶۴۱۹ ارائه شده است.
۱۵-۱-۳-۱۸-۵
ضوابط ساخت، درجه بندی و پرداخت سطحی تخته لایه برای مصرف در شرایط دریایی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۶۴۱۸ ارائه گردیده است.
۲-۳-۱۸-۵ آزمایشهای استاندارد
آزمایشهای استاندارد چوب عبارت است از:
اندازه گیری معایب چوب های بریده شده،
تعیین مقاومت طبیعی چوب در برابر فساد،
جذب آب،
تورم پذیری،
مقاومت خمشی،
کششی،
فشاری،
مدول الاستیسیته،
استحکام سطح،
تعیین انبساط و انقباض.
۳-۳-۱۸-۵
استانداردهای مرجع این فصل در پیوست دوم ارائه شدهاند.
۴-۱۸-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۸-۵
چوب نباید در محیطی قرار گیرد که باعث پوسیدگی آن شود.
۵-۱۸-۵ سازگاری
۱-۵-۱۸-۵
چوب با دیگر مصالح سازگار است.
۲-۵-۱۸-۵
مصالح اتصال دهنده باید با شرایط آب و هوایی سازگار باشند.
۶-۱۸-۵ بسته بندی، حمل و نقل و نگهداری
۱-۶-۱۸-۵
چوب باید در انبار به صورتی نگهداری شود که ویژگیهای آن تغییر نکند و از عوامل آسیب رسان دور باشد.
۲-۶-۱۸-۵
انبار مواد چوبی باید از آتش محافظت شود و از مواد قابل اشتعال دور و مجهز به سیستمهای اعلام و اطفای حریق باشد.
۳-۶-۱۸-۵
چوب باید در برابر حشرات، آتش و رطوبت محافظت شود.
۱۹-۵ آهن، فرآورده های آهنی و مصالح جوشکاری
۱-۱۹-۵تعریف
آهن خالص کاربرد ساختمانی ندارد، اما آلیاژ آن به صورت انواع فولاد و چدن آمیزهای از چند فلز و غیرفلز است. این فرآوردهها از پرمصرفترین مصالح فلزی آهنی در ساختمان سازی و صنایع دیگر محسوب میشوند. جوشکاری فرآیند ایجاد پیوند بین دو قطعه فلز به کمک حرارت با یا بدون فشار از جمله حرارت حاصل از قوس الکتریکی است و روش صحیح آن مستلزم شناخت و انتخاب صحیح مصالح جوشکاری میباشد.
۲-۱۹-۵ دسته بندی
۱-۲-۱۹-۵ آهن و فرآوردههای آهنی
اگر مقدار درصد کربن از ۲.۰۶ درصد کمتر باشد، محصول را فولاد نامیده و چنانچه مقدار آن از ۲.۰۶ تا ۴.۵ درصد باشد، آن را چدن گویند. محصولات عمده آهنی را میتوان در گروههای زیر دسته بندی نمود:
۱-۱-۲-۱۹-۵ چدن
چدن از ذوب مجدد و تصفیه آهن خام به دست میآید. آهن خام محصول احیای سنگ آهن با استفاده از کک و اکسیژن، به روش احیای غیر مستقیم در کوره بلند یا احیای مستقیم به صورت آهن اسفنجی است. کربن چدن حدود ۳ تا ۴ درصد است. از چدن در ساخت لولههای آبرسانی و فاضلاب و قطعات مربوط، مانند زانویی، سه راهه، چهارراهه و شیرآلات صنعتی و همچنین دیگهای حرارت مرکزی، رادیاتورهای ویژه جاهای نمناک، مانند حمام ها، و همچنین در ساخت دریچههای بازدید، کنتور آب، قطعات در پوش و پله آدم رو شبکه فاضلابها استفاده میشود. به طور کلی، چدن در شرایطی که زنگ زدگی فولاد محتمل است، مصرف میشود.
۲-۱-۲-۱۹-۵ فولاد
مشخصات فولاد باید بر اساس ضوابط تعیین شده در این مبحث و مباحث نهم و دهم مقررات ملی ساختمان باشد. خواص فولاد به درصد کربن موجود در آن، عملیات حرارتی انجام شده بر روی آن و عناصر فلزی و غیرفلزی موجود در آن بستگی دارد. فولادهای کربنی به آن دسته از فولادها اطلاق میگردد که کربن اصلیترین عنصر آن میباشد و عناصری نظیر منگنز، سیلیسیم و آلومینیم به میزان کم در آن حضور داشته و فقط به منظور اکسیژن زدایی به آن اضافه میگردد. کربن نقش اساسی را در استحکام فولاد ایفا میکند و این استحکام تا حد زیادی به درصد کربن موجود در آن بستگی دارد. فولادهای کربنی به سه دسته تقسیم میشوند:
میزان کربن پایینتر از ۰.۲ درصد
میزان کربن بین ۰.۲- ۰.۵ درصد
میزان کربن بالاتر از ۰.۵ درصد
فولادهای کربنی کاربرد وسیعی در صنعت داشته و معمولاً در حالت آنیل و یا نرماله بکار میروند، ولی در شرایط خاص در حالت سخت کاری و تنیده نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
میلگرد
میلگردهای مصرفی از نظر شکل رویه به سه دسته طبقه بندی میشوند:
الف-۱ میلگردهای با رویه صاف، یا میلگردهای ساده. این نوع رویه فقط در میلگرد س۲۴۰ به کار برده میشود. این میلگردها فقط میتوانند به عنوان میلگرد دورپیچ در اعضای سازهای بتن مسلح یا در ساختمانهای بتن مسلح به کار روند و استفاده از آنها به عنوان میلگرد سازهای غیر از مورد فوق، در تمامی انواع ساختمانها ممنوع است.
الف-۲ میلگردهای با رویه آجدار، که سایر میلگردها را شامل میشود. آج عبارت است از برجستگیهایی به شکلهای متفاوت که به صورت طولی زاویه دار در هنگام نورد بر روی آن ایجاد میشود.
۳- میلگردهای با رویه آجدار پیچیده، که از پیچانیدن میلگردهای آجدار به دست میآید. در این میلگردها، علاوه بر آج اولیه میلگرد، یک خط مارپیچ بر روی میلگرد نیز به چشم میخورد که هرچه میزان تابانیدن میلگرد بیشتر باشد گام این خط کمتر خواهد بود.آجها از نظر شکل به صورت دوکی شکل (آج با مقطع متغیر) یا به صورت یکنواخت (آج با مقطع ثابت) و از نظر امتداد به صورت مارپیچ یا جناقی میباشند.
میلگردها از نظر روش ساخت در سه گروه فولاد گرم نورد شده، فولاد سرد اصلاح شده و فولاد گرم اصلاح شده تقسیم میشوند. فولاد سرد نورد شده بر اثر انجام عملیات مکانیکی نظیر پیچانیدن، کشیدن، نورد کردن یا گذرانیدن از حدیده، بر روی میلگردهای گرم نورد شده در حالت سرد به دست میآید و فولاد گرم اصلاح شده یا فولاد ویژه، بر اثر انجام عملیات مکانیکی نظیر گرمایش و آب دادن، بر روی میلگردهای گرم نورد شده در حالت گرم حاصل میشود.
تفکیک میلگردها از یکدیگر، به لحاظ هندسی، براساس قطر اسمی آنها صورت میگیرد. به عبارت دیگر، قطر اسمی، پارامتر هندسی مشخصه انواع میلگردها است. ضوابط و الزامات قطر اسمی انواع میلگردهای ساده و آجدار، قطر زمینه میلگردهای آجدار (d۱)، یعنی قطر میلگرد آجدار بدون در نظر گرفتن آج آن و نیز قطر خارجی میلگردهای آجدار (d۲)، یعنی قطر میلگرد با احتساب کامل آج آن مطابق ضوابط استاندارد ملی ایران شماره ۳۱۳۲ میباشد.
۲-۲-۱۹-۵ مصالح جوشکاری
۱-۲-۲-۱۹-۵ الکترود جوشکاری
الکترود به فلز پرکننده درز جوش گفته میشود که به شکل مفتول یا میلگرد نازک بدون روکش و یا روکش دار عرضه میشود. روکش الکترود ترکیب شیمیایی و خواص فیزیکی فلز جوش را کنترل و تنظیم میکند. روکشها ممکن است اکسیدکننده، اسیدی، سلولزی و یا قلیایی باشند. هنگام جوشکاری با الکترود، جریان قوس الکتریکی بین انبرک جوش کاری و قطعه کار برقرار میشود. نوع الکترود باید با مشخصات مکانیکی و شیمیایی فلز و نیز با خصوصیات جوش مورد نظر سازگار باشد، تا درز جوش به نحو مطلوب پر و مقاومت لازم اتصال به دست آید. قطر الکترود تابع عواملی مانند نوع و وضعیت جوش، نوع درز، ضخامت ورقهای اتصال و مهارت جوش کار است. الکترودها دارای انواع مختلفی است:
الکترودهای جوشکاری فولادهای ساختمانی
الکترودهای جوشکاری فولادهای کم آلیاژ
الکترودهای جوشکاری فولادهای مخصوص، نظیر فولادهای مقاوم در برابر حرارت و فولادهای پر مقاومت
۲-۲-۲-۱۹-۵ سیم جوش کاری
سیمهای جوشکاری در جوش کاری با گاز و در محیط مناسب استفاده میشود. سیم جوشکاری باید تمیز و به دور از هر گونه آلودگی و ناخالصی و سطح آن عاری از زنگ زدگی و روغن و مانند اینها باشد.
۳-۲-۲-۱۹-۵ پودر گداز آور جوشکاری
از این پودرها در جوش قوس الکتریکی، با الکترود فولادی بدون روکش، استفاده میشود و جوشکاری با سیم، برای برقراری قوس الکتریکی به کار میرود. پودر جوشکاری باید خاصیت قلیایی داشته و با شرایط مکانیکی و فشار وارد بر آن انطباق داشته باشد. رطوبت پودر پیش از مصرف نباید از ۰.۱ درصد تجاوز کند.
۳-۱۹-۵ استانداردها
۱-۳-۱۹-۵ ویژگیها
۱-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی انواع میلگرد باید مطابق با استاندارد ملی ایران شمارههای ۳۱۳۲ ، ۱۷۹۷ و ۱۱۵۵۸ باشد. مشخصات میلگردهای دارای پوشش اپوکسی در استاندارد ملی ایران شماره ۱۸۳۵۸ ارائه شده است.
۲-۱-۳-۱۹-۵
الزامات هندسی میلگردها در استاندارد ملی ایران شماره ۳۱۳۲ ارائه شده است.
۳-۱-۳-۱۹-۵
میلگردهای آج دار باید دارای آج عرضی و طولی باشند، بگونهای که به جز در محلهای نشانه گذاری، حداقل دو ردیف آج عرضی با توزیع یکنواخت در دو طرف آجهای طولی قرار داشته باشد. الزامات آج های میلگردهای آجدار و ترکیب شیمیایی مذاب ریخته گری و مشخصات مکانیکی میلگردهای آجدار و ساده در استاندارد ملی ایران شماره ۳۱۳۲ ارائه شده است.
۴-۱-۳-۱۹-۵
طول استاندارد میلگردهای شاخه ای به طور معمول ۱۲ متر است.
۵-۱-۳-۱۹-۵
ویژگیهای انواع لولههای چدنی، بستها و متعلقات خطوط لوله تحت فشار باید با استاندارد ملی ایران شماره ۴۲۶ مطابقت کند.
۶-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی انواع ورق و تسمه باید مطابق با استاندارد ملی ایران شمارههای ۴۴۰ ، ۳۶۹۳ و ۳۶۹۴ باشد.
۷-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی انواع نیمرخهای نوردیده باید با استاندارد ملی ایران شمارههای ۱۶۰۰ ، ۱۷۹۱ ، 1-13968 ، 2-13968 ، ۱۴۴۸۴ ، ۱۶۳۴۸ و ۳۲۷۷ و همچنین ویژگی انواع لولههای فولادی باید با استاندارد ملی ایران شمارههای ۳۹۶ ، ۴۲۱ ، ۴۲۲ مطابقت کند.
۸-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی انواع پیچ و مهره باید با استاندارد ملی ایران شماره ۲۸۷۴ مطابقت کند.
۹-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی الیاف فولادی برای بتن تقویت شده با الیاف منطبق با الزامات استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۴۹۱ میباشد.
۱۰-۱-۳-۱۹-۵
ویژگی فولادهای مورد استفاده برای پیش تنیده کردن بتن در استانداردهای ملی ایران شماره ۱۳۲۵۰ ارائه شده است.
۱۱-۱-۳-۱۹-۵
ورقهای فولادی سرد نورد شده مورد مصرف در سیستمهای قاب سبک فولادی باید شرایط و معیارهای مناسب مقاومتی جهت باربری و شکل پذیری کافی به منظور خم کاری های مورد نیاز را داشته باشند. این ورقها معمولاً دارای ضخامت ۰.۶ تا ۲.۵ میلیمتر هستند و حد جاری شدن آنها ۲۴۰ الی ۳۴۰ مگاپاسکال میباشد. نسبت تنش گسیختگی به تسلیم برای تأمین رفتار شکل پذیر در این ورقها ۱.۰۸ میباشد. پوششهای حفاظتی که میتوان برای ورقهای سرد نورد شده مورد استفاده قرار داد عبارتند از:
گالوانیزه،
گالفان
و گالوالوم.
در استاندارد ملی ایران شماره ۷۳۳۷ مشخصات پروفیلهای سرد شکل داده شده چارچوبی ارائه شده است.
۱۲-۱-۳-۱۹-۵
مشخصات پروفیلهای فولادی پروفیلهای توخالی مخصوص در و پنجره در استاندارد ملی ایران شماره ۷۳۳۶ ارائه شده است.
۱۳-۱-۳-۱۹-۵
میلههای فولادی تسلیح کننده دارای کلگی بتن مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱-۱۸۶۸۰ باشد.
۱۴-۱-۳-۱۹-۵
ویژگیهای الکترودهای روپوش دار جوشکاری با قوس الکتریکی باید با استاندارد ملی ایران شماره ۸۷۱ مطابق باشد.
۱۵-۱-۳-۱۹-۵
مشخصات مصالح مورداستفاده در خرپای تیرچه سقف تیرچه بلوک در استاندارد ملی ایران شماره ۱-۲۹۰۹ ذکر شده است.
۲-۳-۱۹-۵ آزمایشهای استاندارد
۱-۲-۳-۱۹-۵ میلگرد گرم نوردیده
ویژگی آجها،
تعیین ترکیب شیمیایی،
بازرسی ظاهری،
اندازه گیری ابعاد،
رواداری ها،
جرم و تعیین مشخصات مکانیکی و جوش پذیری.
۲-۲-۳-۱۹-۵ تیرآهن گرم نوردیده بال نیم پهن
تعیین درصد عناصر متشکله،
تعیین مقاومتهای کششی و خمشی
۳-۲-۳-۱۹-۵ ورق فولادی گرم نوردیده با کیفیت معمولی و کششی
تعیین درصد عناصر متشکله،
تعیین استحکام کششی و خمشی،
جوش پذیری،
ازدیاد طول پس از شکست،
رواداریهای ابعادی.
۴-۲-۳-۱۹-۵
الکترودهای روپوش دار باید مطابق با استاندارد ملی ایران شماره ۸۷۱ آزمایش شود. این آزمایشها عبارت است از:
مقاومت کشش جنس جوش
و مقاومت در برابر ضربه.
۵-۲-۳-۱۹-۵
در موارد ضرورت آزمایشهایی که استاندارد ملی برای آنها تدوین نشده است، باید به استانداردهای معتبر بین المللی رجوع کرد.
۳-۳-۱۹-۵
استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۱۹-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۱۹-۵
هنگام برش کاری، آهنگری و به طور کلی کارهایی که باعث ایجاد خطر برای صورت و چشم کارگران میشود، باید آنها به عینک و نقاب حفاظتی استاندارد متناسب با نوع کار و خطرهای آن مجهز باشند.
۲-۴-۱۹-۵
به دلیل احتمال وجود برخی مواد مضر در روپوش و یا وجود آزبست، کارگران از تماس مستقیم پوست دست و بدن خود با پوشش روی الکترودها خودداری کنند.
۵-۱۹-۵ سازگاری
۱-۵-۱۹-۵
همه قطعات فولادی باید دارای نوعی حفاظت در برابر خوردگی باشند.
۲-۵-۱۹-۵
سطوح فولادی که با ماشین کردن آماده میشود، باید در مقابل خوردگی محافظت شود. بدین منظور، از یک لایه مصالح ضدزنگ، که بتوان آن را پیش از نصب به آسانی زدود، یا مصالح مخصوصی که احتیاج به زدودن ندارند، میتوان استفاده کرد.
۳-۵-۱۹-۵
در مواردی که زنگ زدگی فولاد محتمل است، مانند لولههای آبرسانی، فاضلاب و قطعاتی مانند زانویی، سه راهه، و شیرآلات صنعتی، از چدن استفاده میشود.
۴-۵-۱۹-۵
در جاهای نمناک، برای جلوگیری از زنگ زدگی ورق، لوله، پیچ و مهره و میخ فولادی، از اندود روی استفاده میشود.
۶-۱۹-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۱۹-۵
مصالح فلزی، تا زمان حمل، ترجیحاً باید در انبار مسقف تهویه دار و کف سازی شده نگهداری شود. در مناطق یا در مواردی که احتمال بارندگی مداوم وجود دارد و مصالح باید مدت طولانی در انبار بماند، سطح بستهها را باید با برزنت یا پوشش مناسب دیگر پوشانید.
۲-۶-۱۹-۵
تیرآهنهای به طول مساوی، ترجیحاً تیرآهنهای ۱۲ ، به کمک تسمه یا مفتولهای ضخیم بسته بندی میشود.
۳-۶-۱۹-۵
لازم است هر مجموعه پیچ و مهره بسته بندی شود. اگر پیچ و مهره چرب و آغشته به روغن نباشد، آنها را باید در لفافهای پلاستیکی (نایلونی) قرار داد و تا حد ممکن هوای داخل بسته را خارج کرد.
۴-۶-۱۹-۵
میلگردهایی که هنوز بریده یا خم نشدهاند باید به گونهای انبار و نگهداری شوند که بر چسب و علامت کارخانه سازنده فولاد بر روی آنها قابل رویت باشد.
۵-۶-۱۹-۵
از صدمه مکانیکی یا تغییر شکل پلاستیک به میلگردها، نظیر بریدگی و ضربه و...، باید جلوگیری شود.
۶-۶-۱۹-۵
میلگردهای پوسته شده باید ماسه پاشی و پس از برآورده کردن ضوابط مبحث نهم مقررات ملی ساختمان مصرف شوند. رفع پوستهها با استفاده از برس سیمی و سایر روشهای مشابه مجاز نیست.
۷-۶-۱۹-۵
میلگردها باید به روشی حمل و انبار شوند که دچار خمیدگی بیش از حد نشوند.
۸-۶-۱۹-۵
میلگردها باید بسته به قطر و رده آنها، به صورت مجزا انبار شوند.
۹-۶-۱۹-۵
میلگردها باید به نحوی تخلیه شوند که هم به کارگران صدمه نزنند و هم خود صدمه نبینند.
۱۰-۶-۱۹-۵
میلگردهای س ۲۴۰، آج ۳۴۰ و آج ۴۰۰ با قطر کوچکتر یا برابر ۱۲ میلی متر به صورت کلاف و یا به صورت شاخه مستقیم با طولهای مساوی بسته بندی میشوند. قطر کلاف میلگردهای کلان باید حداقل ۲۰۰ برابر قطر میلگرد باشد. میلگردهای س ۲۴۰، آج ۳۴۰ و آج ۴۰۰ با قطر برابر و بزرگتر ۱۴ میلی متر و نیز تمامی میلگردهای آج ۵۰۰ فقط به صورت شاخه مستقیم با طولهای مساوی بسته بندی میشوند.
۱۱-۶-۱۹-۵
بر روی تمامی شاخههای میلگردهای آجدار تولیدی باید علامت مشخصه با فواصل حداکثر ۲ متر حک شود تا از روی آن نام کارخانه سازنده و نوع میلگرد معلوم شود.
۱۲-۶-۱۹-۵
هر یک از بستههای میلگرد باید دارای حداقل دو پلاک فلزی باشد که بر روی هریک از پلاکهای مزبور مشخصات (الف) تا (ح) زیر به صورتی خوانا حک و یا به صورتی که نتواند مخدوش شود، نوشته شده باشد:
شماره بسته
نوع میلگرد (س ۲۴۰، آج ۳۴۰، ...)
نمره میلگرد (قطر اسمی برحسب میلی متر)
وزن بسته (بر حسب کیلوگرم)
شماره ذوب
نشانه تأییدیه کنترل کیفیت از سوی کارخانه سازنده
نام یا نشانه تجارتی کارخانه سازنده
علامت و شماره استاندارد ملی ایران
۱۳-۶-۱۹-۵
الکترودهای روپوش دار باید در بسته بندی مناسب مانند لفافه نایلونی، عرضه گردد. نایلون یا پوشش ضدرطوبت باید در حدی باشد که به آسانی سوراخ یا پاره نشود.
۱۴-۶-۱۹-۵
پوشش باید کاملاً اطراف الکترودها را بگیرد و به آنها چسبیده باشد، تا هوای پوشش را به کمترین حد ممکن برساند و از حرکت الکترودها جلوگیری کند. البته اگر بتوان هوای داخل پوشش را تخلیه کرد، بهتر خواهد بود.
۱۵-۶-۱۹-۵
دستهها، بستهها، جعبهها، حلقهها و قرقرههای الکترود باید دارای اطلاعات طبقه بندی الکترود، نام سازنده یا علامت تجاری، طول و قطر استاندارد و مدت زمان تضمین باشد.
۱۶-۶-۱۹-۵
معمولاً چند بسته در یک کارتن یا هر بسته لفافه دار جداگانه درون یک کارتن قرار داده میشود.
۱۷-۶-۱۹-۵
الکترودها باید در انبارهای مسقف و خشک و به دور از رطوبت نگهداری شوند.
۱۸-۶-۱۹-۵
در هنگام بارگیری نباید به بستهها یا کارتنها ضربه شدید وارد شود و از پرتاب کردن آنها باید خودداری کرد. در هر حال، به پوشش روی الکترود نباید آسیبی برسد.
۲۰-۵ فلزات غیرآهنی
۱-۲۰-۵ تعریف
۱-۱-۲۰-۵ فلزهای غیرآهنی
عمدهترین فلزهای غیرآهنی مورد مصرف در ساختمان عبارت است از:
آلومینیم،
مس،
سرب،
روی و قلع.
از دیگر فلزها، مانند نیکل و منیزیم، در ساخت آلیاژها یا به عنوان پوشش استفاده میشود.
۲-۲۰-۵ دسته بندی
فلزهای غیرآهنی به دستههای زیر تقسیم میشوند:
۱-۲-۲۰-۵ آلومینیوم
فلزی است نقرهای رنگ، با جلای فلزی، نرم و سبک و دارای قابلیت شکل پذیری زیاد و، پس از فولاد پرمصرفترین فلز صنعتی است. از مزایای آلومینیم و آلیاژهای آن سبکی وزن و ضد زنگ بودن آنهاست. از معایب آنها مدول ارتجاعی کم (تغییر شکل زیاد آنها زیر بار) و حساسیت در برابر افزایش حرارت (تغییر محسوس در خواص مکانیکی آنها در حرارت بیش از ۱۰۰ درجه سیلسیوس) است که مصرف سازه ای این فلز را محدود میسازد.آلیاژهای آلومینیم مصرفی در کارهای ساختمانی به دو گروه تقسیم میشود:
آلیاژهای آلومینیم با مقاومت نسبتاً کم، که بیشتر برای ساخت ورق ساده یا موج دار، پوشش شیروانیها، درزبند و درزپوش، تزیین ساختمان، ساخت در و پنجره و، برخی منابع نگهداری مایعات و جز آنها استفاده میشود.
آلیاژهای آلومینیم با مقاومت زیاد، که در قطعات باربر اصلی در کارهای ساختمانی و ساخت اسکلت سبک سازهها به کار میرود.
از پودر آلومینیم در ساختن رنگ و بتن گازی استفاده میشود.
آلیاژهای آلومینیمی که در کارهای ساختمانی مصرف میشوند، به صورت نیمرخهای مختلف، مانند ورق، میلگرد و قوطی تولید میشود. در اتصالات ساختمانی آلومینیمی، از پرچ، جوش و پیچ استفاده میشود. برای آن دسته از آلیاژهای آلومینیمی که به خوبی قابلیت جوش پذیری ندارند، پرچ کردن مناسب است.
آلومینیم جهت کاربرد در مصارف زیر تولید و استفاده میشود:
کاربرد ورق آلومینیمی (ساده و موجدار) در نماسازی، پوشش بام، درزبند، درزپوش، کلاهک دودکشها، هواروها، کرکرهها و پوشش عایق حرارتی و رطوبتی و بازتاب گرماست. از ورقهای نازک آلومینیم نیز به منزله محافظ رطوبت در دیوارها و سقفها و عایق استفاده میشود.
نیمرخهای آلومینیمی را در ساخت چارچوب و قاب و در و پنجره ، قاب دیوارهای غیر باربر، چارچوب، کف پلهها، نرده، ریلها و میلهها میتوان به کار برد. آلومینیم و آلیاژهای آن با نیمرخهای مختلف مانند تیرهای I و H شکل، ناودانی، نبشی و سپری و مقاطع Z شکل، ساخته میشود.
از سیستمهای کامپوزیت آلومینیمی در نما رایج است. از لولهها و قوطیهای آلومینیمی برای برخی کارهای ساختمانی، مانند نرده، شبکههای تزیینی جان پناهها، حفاظها و دیوارکوبهای روشنایی، استفاده میشود.
۲-۲-۲۰-۵ مس
مس فلزی است سرخ رنگ، جلاپذیر و نرم که به خوبی قابلیت چکش خواری دارد و به آسانی شکل میگیرد. در حالت سرد، به آسانی تا میشود، اما نمیشکند. مس را میتوان جوش داد و به آسانی لحیم کرد. پس از آهن و آلومینیوم، مس پرمصرفترین فلز صنعتی است.
از مس و آلیاژهای آن، که گونههای برنج و مفرغ است، در آب بندی، درزبندی، کارهای تزئیناتی، ساختن قطعات شیرآلات و یراق آلات و لوله سازی استفاده میشود.
از ورق ها و تسمههای مسی برای پوشاندن بام و آب بندی و همچنین به منزل در زپوش استفاده میشود. لولههای مسی را برای انتقال آب و بخار آب به کار میبرند. جنس لوله مارپیچ آب گرم کن نیز از مس است.
مس برای گرمارسانی و برق رسانی از توانایی بسیار خوبی برخوردار است.
۳-۲-۲۰-۵ سرب
فلزی است به رنگ خاکستری مایل به آبی، به آسانی بریده میشود و خراش برمی دارد. سنگینترین و نرمترین فلز صنعتی است. میتوان آن را به آسانی شکل داد و اگر سرد باشد، قابلیت برش، تا خوردن، نورد و منگنه شدن دارد و میتوان آن را لحیم کرد و جوش داد.
از ورق سرب برای مغزی عایقهای پیش ساخته و آب بندی سر ناودانها، کنارها و کنجهای بام مصرف میشود. در کارخانههای شیشه سازی، اتاقهای عکس برداری پزشکی و همچنین در محلهای کار کردن با پرتوهای رادیو اکتیو، دیوارها، و کف و سقف را با ورقهای سربی میپوشانند.
از ورق سربی برای تراز کردن خرپاها و تیرهای فولادی به عنوان زیرسری استفاده میشود.
از سرب به همراه کنف برای درزبندی لولههای چدنی فاضلاب استفاده میکنند.
۴-۲-۲۰-۵ روی
فلزی است با رنگ متمایل به آبی و جلادار، در گرمای ۱۰۰ درجه سیلسیوس ترد است و در گرمای ۱۰۰ تا ۲۵۰ درجه سیلسیوس از تردی آن کاسته میشود و میتوان به آن شکل داد، نورد کرد و به شکل سیم در آورد. در گرمای تا ۳۰۰ درجه سلسیوس به اندازه ای ترد میشود که میتوان آن را کوبید و از آن گرد ساخت. گرد روی در ساخت رنگ های ویژه ضد زنگ به کار میرود. از روی برای پوشاندن ورق، لوله و سایر قطعات فولادی و نیز جلوگیری از زنگ زدن آنها استفاده میشود. این قبیل محصولات به آهن سفید شهرت دارند. در جاهای نمناک، از ورق، لوله، پیچ و مهره و میخ فولادی روی اندود استفاده میکنند تا زنگ نزند.
۵-۲-۲۰-۵ قلع
قلع فلزی به رنگ سفید نقرهای جلادار، نرم است و به آسانی شکل میپذیرد. آن را میتوان ریخت و لحیم کرد و بدون آن که، نیاز به گرم کردن داشته باشد، چکش کاری و نورد کرد. از قلع کمتر از روی، برای پوشش قطعات فولادی ساختمانی استفاده میشود و در تولید انواع آلیاژها، به خصوص برنز یا مفرغ، که آلیاژی از مس و قلع است، کاربرد دارد.
۳-۲۰-۵ استانداردها
۱-۳-۲۰-۵
استانداردهای ملی ایران با عنوان آلومینیم و آلیاژهای آلومینیم کارپذیر به شماره ۱۶۵۸۸ شامل ۶ قسمت است که مشخصات این فرآوردهها را ارائه میکنند. عناوین این فرآوردهها و سایر استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۲۰-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
هنگام تهیه قطعات از ورقها یا پروفیلهای آلومینیمی باید اقدامات احتیاطی لازم را در نظر داشت و از وسایل متداول کار با فلز نظیر دستکش و پایپوش و هنگام برشکاری یا پرچکاری از عینک حفاظتی استفاده شود.
پسماندهای فلزی و فلزات غیرآهنی و پسماندهای آلیاژ فلزات به عنوان پسماندهای ویژه محسوب شده و باید تدابیر خاص مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست در مورد آنها عملیاتی شود.
خاکسترها و ضایعات روی، مس، لجنهای آبکاری، پسماند مایع ناشی از پاکسازی فلزات، باقیمانده رسوبی /فرآوری فلزات غیرآهنی، پسماندها یا قراضههای انبارههای الکتریکی، قطعات الکتریکی نمونههایی از پسماندها میباشند.
۵-۲۰-۵ سازگاری
ورقهای نازک آلومینیم به منظور حفاظت رطوبت باید دارای ضخامت و انعطاف پذیری مناسب بوده و در صورت استفاده به عنوان روکش عایقهای رطوبتی باید حداقل ضخامت ذکر شده در استانداردهای مرتبط را داشته باشد.
استفاده از ورقهای آلومینیم به عنوان نمای ساختمان باید با ملحوظ داشتن موارد لازم در شرایط محیطی از نظر رطوبت و دمای محیط صورت گیرد.
۲۱-۵ نانو مواد
۱-۲۱-۵ تعریف
۱-۱-۲۱-۵ نانوماده
به مادهای که حداقل در یکی از ابعاد خارجی، یا ساختار داخلی و یا ساختار سطحی نانومقیاس باشد، عنوان نانوماده اطلاق میگردد. ریزشدن ابعاد ذرات ماده تا ابعاد نانومتری سبب میشود که برخی از مواد خواص جدیدی کسب کنند. همچنین افزایش قابل توجه سطح ویژه نانومواد سبب میشود که سطح در معرض واکنش آنها به شدت افزایش یافته و سرعت و میزان تاثیرگذاری آنها ارتقاء یابد.
۲-۱-۲۱-۵ فناوری نانو
استفاده از دانستههای علمی در دستکاری و کنترل ماده، در نانومقیاس برای بهره برداری از پدیدهها و خواص وابسته به ساختار و اندازه است. این خواص متمایز با خواص اتم ها و مولکولهای منفرد و غیر قابل برون یابی (استنتاج) از شکل توده همان ماده هستند.
۳-۱-۲۱-۵ محصول فن آوری نانو
هر نوع محصولی است که کارکرد یا ویژگی آن مبتنی بر فناوری نانو باشد یا با فناوری نانو بهبود یافته باشد.
۴-۱-۲۱-۵ نانو مقیاس
محدوده اندازه تقریبی ۱ تا ۱۰۰ نانومتر است.
۵-۱-۲۱-۵ فوتوکاتالیست
مادهای که تحت تابش نور فرابنفش باعث متلاشی شدن آلودگیها و یا ترکیبات ارگانیک همچون باکتریها به واسطه واکنشهای اکسایش و کاهش میشود. نانو اکسید تیتانیوم و نانو اکسید روی از جمله این نانومواد هستند.
۶-۱-۲۱-۵ سطوح خود تمیز شونده
سطوحی که در آنها با اعمال نانومواد و به ویژه فوتوکاتالیستها همچون نانواکسید تیتانیوم، از آلودگی سطح به میزان قابل توجه کاسته میشود. این عملکرد یا به واسطه از بین رفتن آلودگی سطحی به دلیل واکنشهای اکسایش-کاهش در مجاورت نور ماوراء بنفش اتفاق میافتد و یا به لحاظ ایجاد سطوح بسیار آبدوست یا بسیار آب گریز ایجاد میشود و یا عملکرد همزمان این دو فرایند سبب ایجاد سطح خود تمیز شونده میگردد.
۷-۱-۲۱-۵ خاصیت ضدمیکروبی
مشخصهای از نانومواد است که سبب متوقف شدن رشد باکتریها و قارچ ها در سطح میشود.
۸-۱-۲۱-۵ پوشش ضد مه
آب گریز یا آبدوست بر روی سطح شیشه با هدف کاهش تاری ناشی از قطرات بخار آب چگالش یافته روی سطح آن، هنگامی که شیشه نسبتاً سرد در محیط گرمتر و مرطوب قرار میگیرد.
۹-۱-۲۱-۵ پوششهای کم گسیل
پوششهای کم گسیل قادر به کاهش انتشار امواج گرمایی با طول موج بلند هستند. ضریب گسیل این پوششها بسیار کمتر از ضریب گسیل شیشههای متداول است. این پوششها دارای دو مشخصه کلی هستند که عبارتاند از:
شفاف بودن نسبت به نور مرئی و توانایی بالا در عبور نور مرئی،
و قابلیت انعکاس (بازتاب) بالای اشعه مادون قرمز.
۱۰-۱-۲۱-۵ نانو شیء
مادهای که یک، دو یا سه بعد خارجی آن نانو مقیاس باشد.
۱۱-۱-۲۱-۵ نانو ذره
نانوشیء که هر سه بعد خارجی آن نانو مقیاس باشد.
۱۲-۱-۲۱-۵ نانو صفحه
نانوشیء که یک بعد خارجی آن نانومقیاس و دو بعد دیگر خیلی بزرگتر باشد.
۱۳-۱-۲۱-۵ نانو لیف
نانوشیء که دو بعد خارجی آن نانومقیاس و مشابه یکدیگر بوده و سومین بعد خیلی بزرگتر باشد.
۱۴-۱-۲۱-۵ نانو لوله
نانو لیفی که توخالی باشد.
۱۵-۱-۲۱-۵ نانو میله
نانولیفی که توپر باشد.
۱۶-۱-۲۱-۵ نانو ساختار
ساختاری شامل بخشهای سازنده مرتبط با هم که یک یا چند بخش آن در ناحیه نانومقیاس باشد.
۱۷-۱-۲۱-۵ نانو تخلخل
حفرهای با دست کم یک بعد نانومقیاس است.
۱۸-۱-۲۱-۵ نانو پراکنش (نانو پخش)
مادهای که در آن نانو اشیاء یا یک نانو فاز در یک فاز (مایع) پیوسته با ترکیب متفاوت پراکنده شده است.
۱۹-۱-۲۱-۵ نانوچندسازه
ماده جامد شامل مخلوطی از دو یا چند ماده که از نظر فازی جدا شدهاند و دارای یک یا چند نانو فاز است.
۲۰-۱-۲۱-۵ پوشش ضد انعکاس
پوششی که روی سطح شیشه برای کاهش نور منعکس شده از سطوح آن اعمال میگردد.
۲-۲۱-۵ دسته بندی
نانومواد به دو دسته کلی نانواشیاء و نانوساختارها طبقه بندی میشوند.
۱-۲-۲۱-۵ نانو اشیاء
نانواشیاء در سه دسته تک بعدی، دو بعدی و سه بعدی به شرح زیر قرار میگیرند:
۱-۱-۲-۲۱-۵ نانومواد تک بعدی
در این گروه نانوصفحهها شامل نانوفیلمها و نانو لایهها قرار دارند.
۲-۱-۲-۲۱-۵ نانومواد دو بعدی
این گروه شامل الیاف، میلهها و نانولولهها میشود.
۳-۱-۲-۲۱-۵ نانومواد سه بعدی
نانوذرات در این گروه قرار دارند.
۲-۲-۲۱-۵ نانوساختارها
نانوساختارها در ۵ رده پودر نانوساختار، نانوچندسازه، نانوکف، ماده نانومتخلخل و نانو پراکنش قرار میگیرند.
۳-۲۱-۵ استانداردها
۱-۳-۲۱-۵ ویژگیها
لازم است ویژگیهای نانومواد با استانداردهای ملی در این زمینه و در صورت عدم وجود استانداردهای ملی ، با استانداردهای معتبر بین المللی مطابقت داشته باشد.
۲-۳-۲۱-۵ آزمایشهای استاندارد
آزمایشهای نانومواد باید مطابق با استانداردهای ملی تدوین شده در این زمینه و در صورت عدم وجود این استانداردها مطابق با استانداردهای بین المللی معتبر باشد.
۳-۳-۲۱-۵
استانداردهای مرجع این بخش در پیوست ۲ ارائه شدهاند.
۴-۲۱-۵ ایمنی، بهداشت و ملاحظات زیست محیطی
۱-۴-۲۱-۵
به دلیل ریزی بسیار بالای مواد نانویی باید احتیاط لازم برای کارکرد با این مواد رعایت شود.
۲-۴-۲۱-۵
در هنگام کار با نانومواد پودری از ماسک مناسب و دستکش استفاده شود.
۳-۴-۲۱-۵
در هنگام کار با نانومواد پخش در محیط مایع لازم است از دستکش استفاده گردد.
۴-۴-۲۱-۵
در صورت وجود خطرات زیست محیطی نانوماده، تولید کننده موظف است آن را به اطلاع خریدار برساند.
۵-۴-۲۱-۵
در مورد آئین کار سلامت و ایمنی در محیطهای کار با نانومواد به استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۳۲۵ مراجعه شود.
۶-۴-۲۱-۵
به طور کلی استفاده از مواد نانویی مانند گچهای حاوی نانوذرات یا ترکیبات نانویی باید با رعایت اصول ایمنی انجام شود. در مرحله تولید در حمل و نقل نانومواد و کاربرد آنها در محصول باید نکات ایمنی مانند استفاده از تجهیزات ایمنی و مانع از تنفس نانوذرات مانند ماسکهای استاندارد تنفسی و دستکشهای کار مناسب رعایت شود.
۷-۴-۲۱-۵
استفاده از محلولهای نانویی برای ایجاد خواص بر روی چوب باید در محیط دارای تهویه صورت بگیرد.
۵-۲۱-۵ سازگاری
لازم است پیش از مصرف نانومواد در مصالح ساختمانی، تولیدکننده نوع کاربرد، مقدار دقیق استفاده و آثار سوء استفاده از این مواد را مشخص نمایند.
۶-۲۱-۵ بسته بندی، حمل و نگهداری
۱-۶-۲۱-۵
نانومواد پودری لازم است در محیط های خشک و دور از رطوبت نگهداری شوند، مگر آن که تولیدکننده صراحتاً رطوبت هوا را در نگهداری این مواد مؤثر ندانسته باشد.
۲-۶-۲۱-۵
نانومواد نباید در شرایط دمایی بسیار بالا یا پایین نگهداری شوند، مگر آن که تولیدکننده صراحتاً دمای هوا را در نگهداری این مواد مؤثر ندانسته باشد.
۳-۶-۲۱-۵
تولید کننده موظف است تاریخ تولید و انقضای نانومواد را بر روی بسته بندی محصول درج نماید.
۴-۶-۲۱-۵
در مورد بسته بندی و حمل و نقل ایمن نانومواد به استاندارد ملی ایران به شماره ۱۳۷۳۶ مراجعه شود.
پیوست ۱: مصالح نوین
۵-پ۱-۱ معرفی مختصر تعدادی از نانومواد
۵-پ۱-۱-۱ نانو لوله کربنی
نانولولههای کربنی به دو دسته کلی نانولولههای کربنی تک دیواره و نانولولههای کربنی چند دیواره تقسیم میشوند. میزان هدایت حرارتی و الکتریکی نانولولههای کربنی فوق العاده بالا است و استحکام بسیار بالایی دارند. نانولولههای کربنی دارای کاربردهای زیادی هستند، به عنوان مثال به عنوان عامل استحکام دهنده و به عنوان تقویت کننده در کامپوزیتها، عامل ایجاد رسانایی در رنگها و پلاستیکها و لایههای رسانا بر روی شیشه و کاربردهای مختلف در صنعت الکترونیک به کار میروند.
۵-پ۱-۱-۲ نانورس
نانورسها برای اصلاح خواص مکانیکی مواد پلیمری و به عنوان عامل استحکام در پلیمرها بکار میروند. در نانورسها دو خاصیت مهم یعنی خالص بودن و ظرفیت تبادل کاتیونی سبب کاربرد موفقیت آمیز آنها شده است. نانورس هایی که از لحاظ تجاری مورد توجه هستند شامل میکافلورید، مونت موریلونیت، بنتونیت، کائولینیت، هیدرتالکیت و اکتاسیلیکیت میباشد که اکتاسیلیکیت و هیدروتالکیت از لحاظ فیزیکی و قیمت محدودیت دارند و میکافلورید یک رس سنتزی است و مونت موریلونیت تنها رس طبیعی است که به عنوان یک نانورس بیشتر مورد توجه است و از مونت موریلونیت به دلیل داشتن خصوصیات انتشار و پراکندگی خوب و قالب دار شدن معمولاً بیشتر از دیگر انواع رسها استفاده میشود.
۵-پ۱-۱-۳ نانو سیلیس
مزیت اصلی نانوسیلیس در مقایسه با میکروسیلیس، سطح ویژه بالای آن بوده که باعث میشود در بسترهای مورد استفاده برهم کنش بیشتری از خود نشان دهد. نانوسیلیس میتواند بلوری یا آمورف، متخلخل یا کاملاً فشرده باشد. کاربردهای مختلف آن بر اساس نوع نانوسیلیس بسیار زیاد است مثلاً میتواند شامل استحکام دهی به محصولات مختلف مانند سیمان، بتن و هم چنین ایجاد سطوح آبگریز بر روی برخی انواع مواد و محصولات، عایق حرارتی و صوتی به شکل آئروژل و افزودنی و پر کننده شود. نانوسیلیس به شکلهای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرد:
نانوسیلیس رسوبی،
سل نانوسیلیس،
ژل نانوسیلیس،
نانوسیلیس پایروژنیک،
نانوسیلیسهای آب گریز،
نانوسیلیس مزومتخلخل،
نانوسیلیسهای بلوری
و نانوسیلیسهای متخلخل.
۵-پ۱-۱-۴ نانو اکسید روی
از این پودر به عنوان افزودنی در محصولاتی مانند سرامیک، سیمان و رنگ استفاده میشود. اکسید روی به دلیل خواص آنتی باکتریال دارای کاربردهای فراوانی میباشد. برای مثال عملکرد آنتی باکتریال نانوساختار اکسید روی دارای خواص آنتی باکتریال و فوتوکاتالیستی قوی است.
۵-پ۱-۱-۵ نانو دی اکسید تیتانیوم
سه نوع اکسید تیتانیوم بلوری به طور طبیعی وجود دارد: روتیل، آناتاز و بروکیت. آناتاز و روتیل به صورت فوتوکاتالیستی فعال هستند. آناتاز خالص بسیار فعالتر از روتیل است. عمدتاً روشهای رسوب دهی بخار فیزیکی PVD و شیمیایی CVD برای پوشش دهی لایههای نانو اکسید تیتانیوم بر روی هر گونه زیر لایه با قابلیت کنترل ضخامت لایه، ترکیب نسبت آناتاز /روتیل و اندازه دانه مورد استفاده قرار میگیرد. به عنوان مثال این لایهها بیشتر در کاربردهای آسان تمیز شونده و خود تمیز شونده بر روی شیشهها به صورت تجاری اعمال میشوند. ضخامت لایه این پوشش ها در دامنه ۱۵ تا ۲۵ نانومتر است. در کاربردهای فوتوکاتالیستی معمولاً نسبتی از ترکیب آناتاز - روتیل بهترین عملکرد را نشان داده است. در حضور اشعه فرابنفش، اکسید تیتانیوم آناتاز میتواند از هوا یا آب رادیکالهایی بسازد که آلایندههای آلی را به صورت اکسیداسیون از بین ببرد. رنگ خانه یا کاشیهای حاوی ذرات اکسید تیتانیوم میتوانند خود تمیز شونده و تجزیه کننده آلودگی باشند. علاوه بر این، در پوشش ضد مه از خواص آب دوستی دی اکسید تیتانیوم در مقیاس نانو استفاده میشود.
۵-پ۱-۱-۶ نانو نقره
نانوذرات نقره به عنوان یک ماده ضد عفونی کننده دارای خواص ضد باکتری با عملکرد فوتوکاتالیستی بالا است. افزودن نانو پودر نقره به عنوان عامل آنتی باکتریال و یا برای پوشش دهی در محصولات مختلفی مانند رنگ ها، کفپوشها و بر روی محصولات نمای ساختمانی و بیمارستانی از کاربردهای این نانوماده در صنعت ساخت و ساز است. علاوه بر خواص ضد باکتری و قارچ، نانوذرات نقره دارای خواص کنترل کننده عبور و جذب انرژی خورشیدی هستند، بطوری که از لایههایی از نانوذرات نقره بر روی شیشههای کنترل کننده حرارت یا کم گسیل استفاده میشود.
۵-پ۱-۱-۷ نانوکربنات کلسیم
در مقیاس نانو عمدتاً دو نوع کربنات کلسیم تجاری به صورت کربنات کلسیم آسیاب شده و کربنات کلسیم رسوبی وجود دارد. این دو نوع محصول از نظر شکل ذره و توزیع اندازه ذره دارای تفاوتهایی هستند. این محصول بصورت تجاری در بسیاری از کاربردها مانند تولید سیلانها و پرکنندههای انواع پلیمرها مانند مقاطع پی وی سی و یو پی وی سی استفاده میشود. نانوذرات کربنات کلسیم در پلیمر به عنوان سخت کننده، افزاینده لزجت و بهبود دهنده مقاومت به ضربه اضافه میشود. در مخلوط آسفالت استفاده از این نانوذره سبب بهبود خواص خستگی میگردد.
۵-پ۱-۲ رنگهای نانویی
۵-پ۱-۲-۱رنگ نانویی تصفیه کننده هوا
یکی از عملکردهای رنگهای فوتوکاتالیستی، تصفیه هوا است که عبارت از خنثی نمودن آلودگیهای موجود در هوا از طریق واکنشهای اکسایش- کاهش ایجاد شده در اثر تابش نور است. فعالیت فوتوکاتالیستی از طریق اضافه نمودن مقادیر پایینی از ذرات فوتوکاتالیستی مانند اکسید روی یا اکسید تیتانیوم به رنگ، حاصل میشود. در حال حاضر از میان فوتوکاتالیستهای موجود، نانوذرات دی اکسید تیتانیوم دارای کاربرد بیشتری هستند.
۵-پ۱-۲-۲ رنگ آنتی میکروبیال نانو
رنگهای آنتی میکروبیال نانو، رنگهایی هستند که به واسطه حضور نانوذرات آنتی میکروبیال یا نانوذرات فوتوکاتالیستی، دارای خاصیت آنتی میکروبیال هستند. خاصیت آنتی میکروبیال شامل خاصیت آنتی باکتریال، آنتی ویروس، ضد قارچ و یا ضد جلبک است.
۵-پ۱-۲-۳ رنگهای خود تمیز شونده
رنگهای خود تمیز شونده، رنگهایی هستند که بر اساس عملکردهای مختلفی که وابسته به ویژگیهای سطحی و نوع آنها است، کمتر کثیف میشوند و آلودگیهای روی آنها به راحتی شسته و برداشته میشود. همچنین امکان تخریب آلودگیها روی سطوح فوتوکاتالیستی امکان پذیر است.
۵-پ۱-۲-۴ رنگهای ضدخراش نانو
"خش" یا "خراش" عبارت است از شکاف و یا کنده شدن قسمتی از سطح رنگ که در نتیجه تماس با یک شیء تیز ایجاد شده باشد. رنگهای ضد خراش نانو، رنگهایی هستند که به دلیل وجود نانوذرات، نسبت به رنگهای متداول، مقاومت به خراش بهتری از خود نشان میدهند.
۵-پ۱-۲-۵ رنگهای عایق حرارتی نانو
نانوفناوری از طریق افزایش مقاومت حرارت هدایتی در پوششهای رنگی باعث کاهش انتقال حرارت به روش هدایتی و ایجاد رنگهای عایق حرارتی میشود. این رنگها برای کنترل دمای داخلی ساختمان و جلوگیری از اتلاف انرژی مناسب هستند.
۵-پ۱-۲-۶ رنگهای نانویی مقاوم در برابر آتش
مواد تأخیر اندازنده آتش، موادی هستند که اشتعال را به تأخیر میاندازند و یا سرعت انتشار شعله را کاهش میدهند. فرآیند حریق و آتش سوزی را میتوان به سه مرحله کلی تقسیم کرد که عبارتند از:
افروزش،
گسترش حریق و
حریق گسترش یافته.
علی رغم اهمیت هر سه مرحله، مرحله دوم یعنی انتشار شعله به عنوان عامل مهم در آزمونهای پوششها و رنگهای ضدحریق شناخته میشود. رنگهای تأخیر انداز آتش توانایی به تأخیر انداختن مرحله دوم آتش سوزی یعنی انتشار آتش به سطح محافظت شده را دارند.
۵-پ۱-۲-۷ رنگهای مقاوم در برابر خوردگی نانو
برخی نانوذرات از طریق بهبود همگنی رنگها و کاهش تخلل موجود در رنگ و در نتیجه کاهش نفوذ اکسیژن و آب، توانایی افزایش ممانعت از خوردگی سطح محافظت شده را دارند. نانوذرات در واقع با پر نمودن حفرهها و افزایش یکپارچگی رنگ، از ایجاد ترکهای سطحی نیز جلوگیری میکند.
۵-پ۱-۲-۸ رنگهای آنتی گرافیتی
رنگهای آنتی گرافیتی، رنگهایی هستند که در مقابل نوشتار مقاوم هستند و یا نوشتههای روی آنها به راحتی پاک میشوند. فناوری نانو از طریق عامل دار کردن نانوذرات و پلیمرها و تشکیل پوششهایی که به طور همزمان آبگریز و روغن گریز هستند، به توسعه رنگهای آنتی گرافیتی کمک میکند. سطح پوشش داده شده با این رنگها، غیر چسبنده است، به راحتی تمیز میشود و در مقابل دیوارنویسی مقاوم است. برخی از رنگهای خود تمیز شونده آبگریز نیز میتوانند عملکرد آنتی گرافیتی داشته باشند. این رنگها، گاهی رنگهای آسان تمیزشونده نیز نامیده میشوند.
۵-پ۱-۲-۹ رنگهای خودترمیم شونده
رنگهای خودترمیم شونده، دستهای از مواد هوشمند هستند که پس از خرابی و پیدا شدن نقص، قادر به ترمیم و بازسازی خود بدون نیاز به تشخیص و مداخله کاربر هستند. بنابراین این رنگها دارای مزایای زیادی از جمله کاهش تخریب، افزایش طول عمر و کاهش هزینههای نگهداری هستند.
۵-پ۱-۲-۱۰ رنگهای مقاوم در برابر اشعه فرابنفش یا رنگهای ضد اشعه ماورای بنفش
رنگهای ضد اشعه ماورای بنفش نانویی، حاوی مقادیر اندکی از نانواکسید فلزات مختلف هستند که توانایی فیلتر کردن انتخابی اشعه ماورای بنفش را دارند. بیشترین کاربرد این رنگها بر روی سطوح چوبی است که در معرض نور خورشید و اشعه ماورای بنفش قرار دارند. هدف از کاربرد این رنگها، جلوگیری از تغییر رنگ و تخریب سطوح در اثر تابش اشعه ماورای بنفش است. اکسید روی از پرکاربردترین نانوذرات در این رنگها میباشد.
۵-پ۱-۲-۱۱ رنگهای سپر الکترومغناطیسی
رنگهای محافظ الکترومغناطیسی رنگهایی هستند که به خاطر هدایت الکتریکی بالا، در برابر عبور امواج الکترومغناطیسی به مانند یک سد عمل کرده و از طریق بازتاب یا جذب این امواج از نفوذ و عبور آنها جلوگیری میکنند.
۵-پ۱-۲-۱۲ رنگهای آنتی استاتیک
آنتی استاتیک، ویژگی است که تمایل ماده را برای به دست آوردن بارهای الکترواستاتیک کاهش میدهد و در واقع مانع از تجمع بارهای الکترواستاتیک میشود و آنها را به سرعت پراکنده میسازد. رنگهای آنتی استاتیک رنگهایی هستند که در آنها برای ایجاد خاصیت آنتی استاتیک از نانوذرات مختلفی مانند کربن بلک، کربن فایبر و ذرات فلزی و ... استفاده شده باشد. نانومقیاس بودن این ذرات، در عین حفظ خواص باعث کاهش مقدار مصرفی آنها نسبت به اندازههای بزرگتر میشود .
۵-پ۱-۲-۱۳ رنگهای آبگریز
رنگهای آبگریز، رنگهایی هستند که پوشش ایجاد شده توسط آنها انرژی سطحی پایینی دارد و میزان ترشوندگی آن ناچیز است. زاویه تماس آب، بیان مستقیمی برای تعریف ترشوندگی یک سطح است. در صورتی که زاویه تماس آب بزرگتر از ۹۰ درجه باشد، سطح آبگریز است و اگر این زاویه بزرگتر از ۱۵۰ درجه باشد، سطح فوق آبگریز نامیده میشود.
۵-پ۱-۲-۱۴ رنگهای خورشیدی
رنگهای خورشیدی، رنگهایی هستند که اگر آنها را بر روی یک سطح رسانا قرار داده و در معرض نور قرار گیرند، الکتریسیته تولید میکنند. در این صورت، سطح رنگ تبدیل به یک سلول خورشیدی میشود. برخی نانوذرات به دلیل داشتن مساحت سطح بالا، امکان دریافت بخش بیشتری از نور تابیده شده را دارند.
۵-پ۱-۳ شیشههای نانویی
۵-پ۱-۳-۱ شیشههای کم گسیل
شیشههای کم گسیل قادر به کاهش انتشار امواج گرمایی با طول موج بلند هستند. این شیشهها دارای دو مشخصه کلی هستند که عبارتاند از:
شفاف بودن نسبت به نور مرئی و توانایی بالا در عبور نور مرئی
قابلیت بازتابش زیاد اشعه مادون قرمز
۵-پ۱-۳-۲ شیشههای ترموکرومیک
شیشههای ترموکرومیک شیشههایی هستند که ویژگیهای انتقال نور آنها با تغییر دما و حرارت، به صورت برگشت پذیر تغییر میکند. کاربرد این شیشهها در ساختمان، در و پنجرههایی است که به منظور تنظیم دمای اتاق مورد استفاده قرار میگیرند. ماده مورد استفاده در این شیشهها دارای یک دمای بحرانی است. هنگامی که دما کمتر از این دمای بحرانی باشد، این ماده نیمه رسانا شده و نسبت به اشعه مادون قرمز نسبتاً شفاف میشود. از طرف دیگر، در دماهای بالاتر از این دما، میزان عبور اشعه مادون قرمز کاهش پیدا میکند. شیشههای ترموکرومیک به وسیله المانهای حرارتی نیز میتوانند فعال شوند، اگرچه بازدهی انرژی در این حالت پایین است.
۵-پ۱-۳-۳ شیشههای فوتوکرومیک
شیشههای فوتوکرومیک شیشههایی هستند که ویژگیهای انتقال نور آنها بسته به شدت تابش و طول موج نور ورودی، به صورت برگشت پذیر تغییر میکند. مراکز رنگی شیشههای فوتوکرومیک در اثر تابش شدید اشعه فرابنفش و امواج مرئی با طول موج کوتاه، فعال میشوند و تغییر رنگ میدهند. در این حالت شیشه، تنها اجازه ورود نور کافی برای روشنایی را میدهد و از ورود نور اضافی که باعث تابش خیره کننده میشود، جلوگیری میکند.
۵-پ۱-۳-۴ شیشههای الکتروکرومیک
شیشههای الکتروکرومیک شیشههایی هستند که ویژگیهای انتقال نور آنها در اثر اعمال میدان الکتریکی به صورت برگشت پذیر تغییر میکند. کاربرد این شیشهها در ساختمان در و پنجرههایی است که میزان عبور اشعه مادون قرمز با اعمال میدان الکتریکی، تغییر میکند و معمولاً برای تنظیم دمای اتاق به کار میروند. این شیشهها که شیشههای اختفا نیز نامیده میشوند، میتوانند فوراً از حالت شفاف به نیمه شفاف و مات و برعکس تغییر کنند. این تغییر حالت از طریق دستی و تغییر ولتاژ اعمالی ایجاد میشود. وقتی که ولتاژ در حالت خاموش قرار میگیرد، این شیشهها شفاف میشوند، میزان عبور اشعه مادون قرمز افزایش پیدا میکند و در نتیجه دمای داخلی ساختمان افزایش پیدا میکند. در حالت روشن، شیشه مات یا نیمه شفاف میشود، میزان جذب و انعکاس مادون قرمز افزایش مییابد و مانع از گرم شدن دمای داخلی ساختمان میشوند. گروهی از اکسیدهای عناصر فلزی واسطه دارای خاصیت الکتروکرومیک هستند که در این میان نانواکسید تنگستن کاربرد بیشتری پیدا کرده است. شیشه الکتروکرومیک از یک پوشش پنج لایه به ضخامت تقریباً یک میکرومتر تشکیل شده است که بر روی سطح شیشه بازنشانی شده است.
۵-پ۱-۳-۵ شیشههای خودتمیزشونده
شیشههای خودتمیزشونده، شیشههایی هستند که بر اساس عملکردهای مختلفی که وابسته به ویژگیهای سطحی و نوع آنها است، کمتر کثیف میشوند و در صورت کثیف شدن، آلودگیهای روی آنها به راحتی شسته و برداشته میشود. همچنین امکان خنثی سازی آلودگیها توسط پوششهای فوتوکاتالیستی امکان پذیر است. این شیشهها از نظر ویژگیهای سطحی شیشه به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
شیشههای فوق آبدوست خودتمیز شونده،
شیشههای فوق آبگریز خودتمیز شونده
۵-پ۱-۳-۶ شیشههای ضد انعکاس
شیشههای ضد انعکاس، دارای پوششی هستند که باعث کاهش انعکاس و افزایش عبور نور از سطح شیشه میشود. پوششهای ضد انعکاس معمولاً از لایههای متناوب دی الکتریک با ضرایب شکست بالا و پایین تشکیل میشوند که در این میان، استفاده از لایههای اکسید تیتانیوم و سیلیس رایجتر است. پوششهای ضدانعکاس دی الکتریک چند لایه میتوانند عبور نور مرئی را افزایش دهند. پوششهای ضدانعکاس تک لایه متخلخل با ضریب شکست پایین نیز در سلولهای خورشیدی کاربرد فراوان دارند. در این پوششها به عنوان مثال از نانوذرات متخلخل استفاده میشود. انواع دیگری از پوششهای ضدانعکاس وجود دارند که علاوه بر نور مرئی، عبور طول موجهای نزدیک مادون قرمز از طیف خورشیدی را نیز بهبود میبخشند.
۵-پ۱-۳-۷ شیشههای ضد اثر انگشت
شیشههای ضد اثر انگشت، شیشههایی هستند که به خاطر وجود نانوذرات در ساختار آنها و ایجاد خواص سطحی ویژه مانند آب گریزی و روغن گریزی، در مقابل چسبیدن آلودگی ها (چربی پوست یا سبوم و دیگر آلودگیهای روی انگشت) مقاومت نشان میدهند. همچنین آلودگیهای روی سطح آنها به راحتی تمیز میشوند. در مواردی نیز ویژگیهای انکسار نور آنها به نحوی است که اثر انگشت ایجاد شده روی آنها، غیر قابل رویت است.
۵-پ۱-۳-۸ شیشههای ضدمه
تشکیل مه روی سطح شیشه زمانی اتفاق میافتد که رطوبت موجود در هوا روی سطح سردتر شیشه دچار میعان شده و قطرههای آب تشکیل دهد. این قطرات که دارای اندازههایی از چند میکرومتر تا چند میلیمتر هستند، تمایل به پخش نور، انعکاس ساده یا انعکاس آن به صورت تصادفی دارند که در هر دو حالت، وضوح دید به شدت کاهش مییابد. شیشههای ضد مه نانو، شیشههایی فوق آبدوست هستند و از آنجایی که در سطوح فوق آبدوست به جای قطره، یک لایه نازک آب تشکیل میشود، این سطوح به طور طبیعی خیلی سریع خشک میشوند و از تشکیل مه و کاهش وضوح دید ممانعت به عمل میآید.
۵-پ۱-۳-۹ شیشههای ضد خراش
شیشههای ضدخراش نانو، شیشههایی هستند که مقاومت به خراش آنها با استفاده از پوششهایی همچون پوششهای حاوی نانوذرات یا نانوکامپوزیتهای مختلف بهبود یافته باشد. اندازه نانومتری این ذرات علاوه بر کاهش میزان مصرف ماده نسبت به ذرات بزرگتر، باعث حفظ شفافیت پوشش میشود.
۵-پ۱-۳-۱۰ شیشههای ضد غبار
آن دسته از عوامل مخرب که باعث افزایش رسوب خاک روی سطح میشوند، غبارگیری نامیده میشوند. دمای بالا، چرخههای دمایی، تابش فرابنفش، رطوبت و بارهای مکانیکی مثالهایی از این عوامل مخرب هستند. اثر ضدغبار بر اساس خاصیت آبگریزی یا آبدوستی سطح است. سطوح آبگریز، انرژی سطحی پایین و زاویه تماس سطح و آب بالا دارند. در مقابل سطوح آبدوست، انرژی سطحی بالا و زاویه تماس پایین دارند. بیشترین کاربرد این شیشهها در سلولهای خورشیدی است. در این مورد، ذرات گرد و غبار نور خورشید را جذب و بازتابش میکنند. این پدیده باعث کاهش عبور نور و کاهش بازده کلکتور میشود.
۵-پ۱-۳-۱۱ شیشههای سولار کنترل
شیشههای سولار کنترل، شیشههایی هستند که توانایی انعکاس یا جذب بخش نزدیک به مادون قرمز از طیف تابش خورشیدی را دارند و در عین حال توانایی بالا در عبور نور مرئی از ویژگیهای لازم آنها است. این شیشهها از افزایش دما و همچنین تابش خیره کننده جلوگیری میکنند.
۵-پ۱-۳-۱۲ شیشههای آبگریز و فوق آبگریز
شیشههای آبگریز، شیشههایی هستند که دارای پوششی با انرژی سطحی پایین هستند و میزان ترشوندگی آنها ناچیز است. زاویه تماس آب، بیان مستقیمی برای تعریف ترشوندگی یک سطح است.
۵-پ۱-۳-۱۳ نانو شیشههای رنگی
نانو شیشههای رنگی، شیشههایی هستند که برای رنگ کردن آنها از نانوکریستالهای فلزی و غیرفلزی استفاده میشود. این کریستالهای فلزی میتوانند شامل نانوذرات مس، طلا، نقره، بیسموت و پلاتین باشد. همچنین کادمیوم سولفوسلنید، سولفید کادمیوم و سولفید آنتیموان مثالهایی از نانو کریستالهای غیرفلزی مورد استفاده برای رنگ کردن شیشهها هستند. شیشه بسته به اندازه نانوذرات انتخابی، رنگها و ویژگیهای خاصی به دست میآورد.
۵-پ۱-۴ کاشی سرامیکی نانویی
کاشی سرامیکی نانویی نوعی از مصالح سخت ساخته شده از سرامیک است که دارای خواصی نظیر ضدآب بودن، تمیز شدن آسان و با دوام بودن است. کاشی سرامیکی نانویی به دو دسته قابل تقسیم هستند:
کاشیهای دارای پوششهای نانویی که خواص منحصر بفردی به کاشی میدهد (کاشیهای خودتمیزشونده، آنتی باکتریال).
کاشیهای نانویی که دارای طرح اختلاط حاوی نانوذرات برای افزایش ویژگی های مکانیکی یا غیر مکانیکی هستد.
۵-پ۱-۵ قیر و آسفالت نانویی
استفاده از مواد نانو در آسفالت باعث بهبود خواص آسفالت مانند مقاومت در برابر رطوبت، افزایش استحکام فشاری و کششی، دوام، کاهش هزینه نگهداری، افزایش تحمل بار در دمای بالا میشود. مهمترین دستاوردهای استفاده از تکنولوژی نانو در آسفالت به این صورت است:
بهبود پایداری و دوام آسفالت،
افزایش مقاومت شیار افتادگی ناشی از عبور زیاد وسایل نقلیه،
افزایش مقاومت به فرسایش در برابر پرتو فرابنفش،
کاهش حساسیت به رطوبت در تماس با آب و باران،
بهبود خواص آسفالت در دمای پایین
و کاهش هزینههای نگهداری.
۵-پ۱-۶ گچ اصلاح شده با نانومواد
نانوذرات یا مواد نانوساختار مختلف به منظور تغییر و یا بهبود خواص و ویژگیهای مواد به آنها اضافه میشوند. نانوذرات در گچ میتوانند باعث بهبود ویژگیهای گچ و ایجاد خواص جدید در آن شوند. خواص ایجاد شده در اثر افزودن این مواد نانویی در گچ عبارتند از:
افزایش خواص مکانیکی،
افزایش قدرت عایق صوتی،
افزایش قدرت عایق حرارتی،
خواص آبگریزی در گچ،
خواص ضد رشد قارچ و باکتری،
خواص خودتمیزشوندگی،
بهبود خواص مقاومت در برابر آتش،
ایجاد خواص تنظیم کننده دمای محیط.
تعدادی از نانومواد افزوده شده به گچ عبارتند از:
ایروژل ها،
نانوترکیبات سیلیکونی،
نانوذرات سولفات کلسیم،
نانوذرات اکسید تیتانیوم،
مواد تغییر دهنده فاز (پی سیام).
۵-پ۱-۷ محصولات چوبی اصلاح شده با نانومواد
مانند تمام بخشهای صنعتی، صنعت مبلمان و خصوصاً چوب به دنبال استفاده کمتر از مواد، کاهش دور ریز و بهبود خواص مواد و مصالح است. بهبود خواص چوب که در بسیاری از وسایل منزل و ساختمانها و وسایل عمومی شهری مورد استفاده قرار میگیرد از اهمیت بالایی برخوردار است. نانومواد در این بخش میتواند از طریق کاهش خوردگی، سایش، مقاومت بالا به اشعه فرابنفش، پیشگیری از رشد ارگانیزمهای مضر مانند کرم چوب و قارچها و بهبود خواص آسان تمیزشوندگی سبب افزایش ارزش افزوده محصولات و افزایش دوام و عمر این محصولات شود.
۵-پ۱-۸ سیمانهای نانویی
سیمان بر پایه نانوفناوری محصولی است که یا اندازه ذرات سیمان آن در محدوده ۱ تا ۱۰۰ نانومتر بوده و یا حاوی ذرات نانویی ( ذرات دارای اندازه ۱ تا ۱۰۰ نانومتر) بوده که دارای خواص نوین یا بهتری نسبت به سیمانهای معمولی هستند. وارد کردن نانوذرات متداولترین راه حل برای بهبود خواص مواد سیمانی است. خواص ایجاد شده در اثر افزودن این مواد نانویی در سیمان عبارتند از:
افزایش استحکام مکانیکی،
خواص ضدآب،
خواص مقاومت به ترک،
خواص مقاومت حرارتی،
دوام بالا،
مقاومت به خوردگی،
خواص خودتمیزشوندگی،
خواص ضد میکروبی.
۵-پ۱-۹ فناوری نانو در صنایع فلزی در صنعت ساخت و ساز
پیشرفت علم در حوزه نانو ذرات فلزی و دستاوردهای بزرگ در این زمینه باعث بهبود ویژگیهای فلزات ساختمانی از جمله فولاد شده است. اضافه کردن نانوذراتی مانند مس، مولیبدن و وانادیم میتواند باعث بهبود خواص مکانیکی فولاد و کاهش هزینههای ساخت گردد.
۵-پ۱-۱۰ سامانه ساخت و ساز خشک با صفحات روکش دار گچی
یکی از فن آوریهای پیشرفته در صنعت ساختمان در زمینه سبک سازی، دیوارهای ساخته شده با صفحات روکش دار گچی به روش خشک (درای وال) است. استفاده از این نوع سامانه به خصوص در کشور ایران که بر روی خطوط متعدد گسل با قابلیت زلزله خیزی قرار گرفته است از اهمیت به سزایی برخوردار است. اساس این سامانه را صفحات روکش دار گچی تشکیل میدهند. این صفحات به وسیله اسکلت فلزی سبک مسلح میشوند. سامانه کلی دیوار خشک شامل صفحات روکش دار گچی و سازههای سبک فلزی است. صفحات روکش دار گچی به عنوان پوشش و سازههای فلزی به عنوان زیرسازههای باربر آن عمل میکنند.
برای نصب صفحات روکش دار گچی از سازههای سبک فلزی به عنوان زیرسازی استفاده میشود. این سازهها از پروفیلهای جدار نازک که سرد نورد شده ساخته شدهاند. مقاطع سازهای به کار رفته به شکل C و U است. این مقاطع به عنوان زیرسازی فلزی از قسمتهای افقی و قائم تشکیل میشوند. صفحات روکش دار گچی به عنوان پوشش به این سازهها پیچ میشوند. دیوارهای به دست آمده غیرباربر و دارای کاربردهای فراوان به عنوان جداکننده هستند. سازههای قائم این دیوارها میتوانند به صورت تک یا دوتایی به کار روند. نوع این پروفیلها با توجه به ارتفاع دیوار، مقاومت دیوار در مقابل نیروهای عمود بر صفحه و ضخامت دیوار انتخاب میشوند. صفحات روکش دار گچی با ضخامتهای مختلف ( مانند ۹/۵، ۱۲، ۱۵ میلی متر) در لایههای تک یا دوتایی به کار میروند. مزایا و توانمندیها استفاده از سامانه دیوار خشک با صفحات روکش دار گچی به شرح زیر است:
به عنوان جداکننده فضاها و سقف کاذب، قابلیت نصب بر روی کلیه اسکلت های اجرا شده با هر نوع سازه را دارد و همچنین امکان ترمیم، تعویض و جابجایی را نیز فراهم میآورد.
در تغییر فضاهای قدیمی و تغییر کاربری آنها دارای قابلیت و پتانسیل بالایی است.
به دلیل ایجاد بار مرده کمتر، در بازسازی فضاهای موجود، میتواند مقاومت بیشتری برای دوام و ایستایی ساختمان ایجاد کند.
چنانچه طراحی ساختار ساختمان براساس این سامانه باشد، موجب صرفه جویی در مصرف مصالح ساختمانی به ویژه فولاد و سیمان و بی نیازی از برخی مصالح ساختمانی مانند خاک رس میشود.
شکل پذیری صفحات روکش دار گچی حتی به صورت قوس، برای زیباسازی و ایجاد شکل های تزئینی امکان پذیر است.
در ساخت و سازهایی که حمل و نقل مصالح مستلزم طی مسافت طولانی است، استفاده از این نوع صفحات مناسب است و به دلیل امکان بسته بندی مطلوب، حمل و نقل آن در مسافتهای طولانی بدون آسیب پذیری است و همچنین قابل حمل در ارتفاع نیز میباشد.
کاهش زمان اجرای ساختمان به علت سرعت اجرا، به گونهای که در مقایسه با سامانههای ساخت و ساز سنتی در حدود ۷۰ درصد در زمان ساخت و ساز صرفه جویی میشود.
عدم تولید زباله ساختمانی. این امر ضمن صرفه جویی در هزینههای مربوط به دفع زباله، در سطح ملی نیز از جنبههای حفاظت محیط زیست و استفاده بهینه از منابع کانی، دارای اهمیت است.
به دلیل سبک بودن و کاهش بار مرده، اثرات آن در مصرف مصالح ساختمانی مربوط به سازه و پی میزان فولاد و سیمان مصرفی را حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد کاهش میدهد و صرفه جویی قابل ملاحظهای در مصرف مصالح ایجاد میکند. همچنین به علت سبکی مقاومت در برابر زلزله را افزایش میدهد.
بازیافت بیش از ۷۰ درصد از مصالح مصرفی پس از پایان عمر مفید ساختمان و تولید زباله ساختمانی ناچیز هنگام تخریب امکان پذیر است.
امکان دسترسی مناسب و سریع به تأسیسات مکانیکی و الکتریکی ساختمان در صورت نیاز (با برداشتن صفحات روکش دار گچی نصب شده) فراهم میگردد.
عایق مناسبی در برابر صدا، حرارت، رطوبت و آتش سوزی است.
۵-پ۱-۱۱ سامانههای مرکب عایق حرارتی بیرونی اتیکس
سامانههای مرکب عایق حرارتی بیرونی بر دو نوعاند:
بر پایه پلی استایرن منبسط
و بر پایه پشم معدنی.
هر یک از این انواع متشکل از یک لایه عایق، یک لایه اندود زیر کار، یک لایه مش، یک لایه اندود زیر کار و یک لایه اندود نمای نهایی است.
سامانه مرکب عایق حرارتی بیرونی برای سطوح بیرونی دیوارها و یا زیرسقفهای موجود یا جدید به منظور عایق کاری حرارتی به کار برده میشود. این نوع نما معمولاً متشکل از یک لایه عایق حرارتی، مانند تخته پلی استایرن است که سطح آن با ملاتهای پلیمری یا سیمانی مسلح اندود شده است. سامانه اتیکس باعث محافظت ساختمان در برابر هوازدگی و نمای زیبای آن میشود. رنگهای نما و بافت آن قابل تغییر بر حسب سلیقه خریدار است. استفاده از این نماها وزن ساختمان را کم کرده و در نتیجه خسارات ناشی از زلزله نیز کاهش مییابد. با استفاده از این سامانههای نما، میتوان تا بیش از ۵۰ درصد در مصرف انرژی صرفه جویی کرد. همچنین به واسطه محافظت از دیوارهای خارجی ساختمان و جلوگیری از نفوذ نم، عمر مفید ساختمانها نیز افزایش مییابد.
سیستمها به گونهای طراحی شدهاند که به دیواری که در آن استفاده میشود، عایق کاری حرارتی رضایت بخشی بدهد. آنها باید مقاومت حرارتی حداقل یک را فراهم سازند. در مصارف خاص، ضخامتهای کمتر عایق را میتوان استفاده کرد به شرط آن که مشخص شود که مشکل خاصی پیش نمیآید.
این سیستم را میتوان بر روی دیوارهای قائم جدید یا موجود (بهسازی) استفاده کرد. آنها را همچنین میتوان بر روی سطوح افقی یا شیب دار در جایی که در معرض بارندگی قرار ندارد، استفاده کرد. این سیستمها عناصر ساختمانی غیرباربر هستند. آنها مستقیماً در پایداری دیواری که بر روی آن نصب میشوند، مشارکت نمیکنند. دوام این سیستمها را میتوان با اعمال محافظ اضافی در برابر اثرات هوازدگی افزایش داد. این سیستمها برای اطمینان از هوابند بودن سازه ساختمان مورد نظر نیستند.
سامانههای مرکب عایق حرارتی بیرونی دارای مزایای زیر هستند:
انتقال نقطه انجماد از بنایی به لایه عایق حرارتی و در نتیجه جلوگیری از آسیب بنایی به دلیل اثر یخبندان
افزایش عمر مفید ساختمان
افزایش سرعت ساخت
کاهش وزن ساختمان به دلیل سبکی این سامانه
صرفه جویی زیاد در مصرف انرژی هنگام بهره برداری از ساختمان
آسایش حرارتی و محافظت بهتر در برابر دماهای زیاد تابستانی
زیبایی
امکان عایقکاری حرارتی ساختمانهای موجود و بهسازی نمای این ساختمانها چه از نظر بهبود ظاهری و چه افزودن لایه عایق حرارتی به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی
این سامانه باید از مقاومت مکانیکی و پایداری لازم برخوردار باشد. سامانه اتیکس باید در برابر تنش ترکیبی ایجاد شده به وسیله ی جرم، مکش هوا، دما، رطوبت و جمع شدگی و همچنین بارهای تحت کاربرد معمول و غیره پایدار باشد. همچنین باید به گونهای طراحی و به کار برده شود که الزامات مقاومتهای مکانیکی و پایداری را براورده سازد. مقاومت کششی شبکههای الیاف شیشه باید مطابق استاندارد مربوط تعیین و الزامات مربوط باید براورده شود. مقاومت بیرون کشیدن مربوط به سامانه اتیکس متصل به وسیله اتصالات مکانیکی باید مطابق استاندارد مربوط، بدون استفاده از چسب، بین عایق و پشت کار تعیین شود. آزمایشهای خواص مکانیکی عبارتند از:
مقاومت اتصال کششی
مقاومت بیرون کشیدگی
مقاومت در برابر ضربه
مقاومت در برابر فرورفتگی.
خصوصیات این سامانهها با ویژگیهای استانداردهای زیر مطابقت داشته باشد:
استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۰۵۶ ، "فرآوردههای عایق کاری حرارتی برای ساختمانها - سامانههای مرکب عایق حرارتی بیرونی (ETICS) بر پایه پلی استایرن منبسط شده - ویژگی ها"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۰۵۷، "فرآوردههای عایق کاری حرارتی برای ساختمانها - سیستمهای مرکب عایق حرارتی بیرونی (ETICS) بر پایه پشم معدنی ویژگی ها"
۵-پ۱-۱۲ پنلهای خودایستای دارای عایق حرارتی با دو رویه فلزی
پنل خود ایستا، پنلی که به موجب مواد و شکل، قادر به تحمل وزن خودش است، و در موردی که پنلها به تکیه گاههای سازهای فاصله دار محکم میشوند، قادر به تحمل کل بارهای اعمال شده (مانند برف، باد، فشار هوای درونی) و انتقال این بارها به تکیه گاهها میباشند. پنل ساندویچی فرآورده ساختمانی شامل دو رویه فلزی که در هر طرف هسته که ماده عایق حرارتی است، قرار گرفته و به طور محکم به هر دو رویه متصل میشود تا سه جز تحت اثر بار، به طور مرکب عمل کنند.
پنلهای خود ایستای ساندویچی دارای عایق حرارتی با دو رویه فلزی، ساخته شده در کارخانه، است، که برای قرارگیری ناپیوسته در مصارف زیر کاربرد دارند :
بامها و بام پوش
دیوارهای بیرونی و نمای دیوار
دیوارها (شامل جداکنندهها) و سقف های درون پوسته بیرونی ساختمان
پنل هایی که در کاربردهای سردخانه استفاده میشوند.
ماده هسته عایق حرارتی پلی یورتان صلب، پلی استایرن منبسط، فوم پلی استایرن اکسترود شده، فوم فنولی، شیشه سلولی و پشم معدنی است.
پنلهای با جزئیات لبهای از مواد مختلف از هسته عایق حرارتی اصلی استفاده میکنند.
مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۱۵۹ ، پنلهای ساندویچی با هسته عایق حرارتی باضریب هدایت حرارتی اعلام شده بیش از ۰/۰۶W/m.K در ۱۰ºC کاربرد ندارد.
۵-پ۱-۱۲-۱
۵-پ۱-۱۲-۲رویههای فلزی
رویههای فلزی را که میتوان در این پانلها استفاده کرد به شرح زیر است مشروط بر آنکه ویژگیهای استاندارد مربوط را برآورده کنند:
رویههای فولادی
رویههای فولاد زنگ نزن
رویه های آلومینیمی
رویه های مسی
۵-پ۱-۱۲-۳ خواص پنل ها
خواص پنلها شامل موارد زیر است که باید بررسی شود:
مقاومت مکانیکی پنل:
مقاومت برشی ( ) و مدول برشی (G)- ضریب خزش ( ) - مقاومت فشاری ( ) یا تنش فشاری ( ) مقاومت برشی پس از بارگذاری دراز مدت ( دراز مدت)- مقاومت کششی عمود بر پنل ( ) - ظرفیت لنگر خمشی ( ) و تنش چروک خوردگی ( ) - ظرفیت لنگر خمشی و تنش چروک خوردگی در یک تکیه گاه میانی
ضریب انتقال حرارتی
دوام و سایر اثرات دراز مدت: کاهش مقاومت کششی با گذشت زمان به عنوان نتیجه زمانمندسازی (دوام) - مقاومت در برابر بارهای متمرکز و بارهای دسترسی - پنلهای سقفی
خصوصیات آتش:
واکنش در برابر آتش - مقاومت در برابر آتش- عملکرد در برابر آتش بیرونی - بامها
رواداریهای ابعادی برای پنلهای ساندویچی
نفوذپذیری در برابر آب
نفوذپذیری هوا ( در ۵۰Pa )
نفوذپذیری بخار آب
عایق صوتی هوابرد ( )
جذب صدا ( )
الزامات کنشها و تراز ایمنی، مقاومت مکانیکی در برابر بارهای طراحی -کنشهای وارده و ترکیبات آنها
خصوصیات پنلهای خودایستای دارای عایق حرارتی با دو رویه فلزی مطابق استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۱۵۹ باشد.
۵-پ۱-۱۳ میراگرهای جاری شونده (تسلیمی)
میراگرهای هیسترتیک (تسلیمی) از ابزار اتلاف انرژی وابسته به تغییر مکان هستند که به واسطه ورود به ناحیهی غیرارتجاعی، با تبدیل بخش عمدهای از انرژی مکانیکی به انرژی حرارتی باعث اتلاف انرژی وارد شده به سازه خواهند شد. نحوه پیکربندی این نوع از میراگرها میتواند منجر به تسلیم محوری (همانند مهاربند کمانش ناپذیر BRB)، خمشی (همانند قطعات افزایش سختی و میرایی TADAS یا ADAS) و یا برشی (همانند تیر پیوند کوتاه) شود. در میراگرهای تسلیمی از مواد شکل پذیر استفاده خواهد شد. فولادهایی با مقاومت پایین و آلیاژهای حافظه دار شکلی نمونهای از این مواد میباشند.
۵-پ۱-۱۳-۱ فولاد مورداستفاده در میراگر تسلیم شونده
فولادهای مورد استفاده در میراگرهای تسلیم شونده باید قبل از اعضای اصلی سازهای وارد ناحیه غیرارتجاعی شوند. همچنین در هنگام وقوع زلزله فولاد استفاده شده در میراگر، بارها و بارها در معرض کرنشهای غیرارتجاعی قابل توجه قرار خواهد گرفت، بنابراین ویژگیهای خستگی کم چرخه آنها امری مهم به شمار میرود. با توجه به موارد مطرح شده باید فولادهای مورد استفاده در ساخت میراگرهای تسلیم شونده دارای مقاومت تسلیم پایین و مقدار کرنش نهایی زیاد باشند. اگرچه با طراحی مناسب شکل میراگرها و کاربرد و جانمایی صحیح آنها در سازه میتوان به این مهم دست یافت، لیکن راهکار سادهتر ساخت میراگرها از فولادهایی با نقطه تسلیم پایین میباشد که در نهایت منجر به کاهش کرنش تسلیم آنها نیز میگردد. مقاومت کششی این نوع فولادها در حدود دو تا سه برابر مقاومت تسلیم آنها میباشد و همچنین تحت بارگذاریهای چرخهای، مشخصههای سخت شدگی کرنشی مطلوبی از خود نشان میدهند. یکی دیگر از دلایل استفاده از فولاد با مقاومت تسلیم پایین به جای فولاد معمولی در ابزار اتلاف انرژی، مؤثر بودن آنها در ارتعاشات کوچک است. میراگرهای ساخته شده با فولاد معمولی در ارتعاشات کوچک در محدوده ارتجاعی بوده و تاثیری در استهلاک انرژی نخواهند داشت. از جمله فولادهای با مقاومت تسلیم پایین میتوان از LY۱۰۰ وLY۲۲۵ که به ترتیب دارای مقاومت تسلیم ۱۰۰ و ۲۲۵ مگاپاسکال میباشند، نام برد. این فولادها دارای محدوده مقاومت تسلیم کم و کرنش زیاد (LY۱۰۰ و LY۲۲۵ به ترتیب بالای ۵۰ و ۴۰ درصد) هستند. همچنین در ادامه به برخی از عوامل تاثیرگذار بر خصوصیات فولاد پرداخته شده است که لازم است در استفاده از میراگر به آنها توجه کرد.
مقاومت در برابر آتش سوزی: هنگامی که فولاد میراگرهای تسلیم شونده تحت تأثیر دمای بالا همچون آتش سوزی به مدت زیادی قرار گیرد، کیفیت ماده و خصوصیات مکانیکی آن تغییر خواهد کرد. بنابراین لازم است پس از آتش سوزی نسبت به بازرسی و تعویض میراگرها اقدام شود.
دوام: لازم است پوششی مناسب برای جلوگیری از زنگ زدگی در فولاد میراگرهای تسلیم شونده استفاده شود. لازم به ذکر است هنگامی که فولاد تغییر شکلهای ارتجاعی را تجربه کند، ممکن است پوشش ضدزنگ آسیب بیند لذا لازم است نسبت به رفع نقص به وجود آمده اقدام گردد.
۵-پ۱-۱۳-۲ آلیاژ حافظه دار شکلی
آلیاژهای حافظه دار شکلی نوعی آلیاژ هستند که توانایی بازگشت به شکل و اندازه اصلی (ابتدایی) خود را هنگامی که در معرض فرآیند بازیابی بین دو فاز مختلف بر اثر تغییر دما قرار میگیرند، دارند. آلیاژهای حافظه دار در صورتی که تا کرنش برگشت پذیرشان بارگذاری نگردند دارای خاصیت فوق ارتجاعی هستند (فاز مارتنزیت). اما زمانی که تغییر شکل از مقدار کرنش مذکور بیشتر گردد دچار تغییر شکلهای ماندگار میگردند (فاز آستنیت). حال در صورتی که نیاز به بازگشت به حالت اولیه باشد با حرارت دادن میتوان فاز آستنیت را به فاز مارتنزیت تبدیل کرد. در واقع تبدیل مارتنزیت به آستنیت یک نوع تغییر مکانیکی است و تغییر آستنیت به مارتنزیت یک تغییر ترمومکانیکی است. یکی از پرکاربردترین آلیاژهای حافظه دار شکلی ترکیبی از نیکل و تیتانیوم (نایتینول) میباشد که خواصی همچون قابلیت جذب انرژی بالا، مقاومت زیاد در برابر خوردگی و تحمل چرخههای متعدد بارگذاری و باربرداری را خواهد داشت.
۵-پ۱-۱۴ میراگرهای ویسکوالاستیک
میراگرهای ویسکوالاستیک معمولاً از مصالح جامد ویسکوالاستیک ساندویچی قرار گرفته بین صفحههای فلزی تشکیل میشوند و اتلاف انرژی ناشی از ایجاد کرنشهای برشی در مصالح ویسکوالاستیک میباشد. استفاده از میراگرهای ویسکوالاستیک باعث افزایش سختی در سازه به مقدار کم میشود که ناشی از سختی ذاتی ذخیره شده در مصالح ویسکوالاستیک میباشد. هدف اصلی از به کار بردن میراگرهای ویسکوالاستیک، اتلاف انرژی در سازههای در حال ارتعاش است.
۵-پ۱-۱۵ میراگر ویسکو پلاستیک
این میراگر از یک بلوک لاستیکی قرار داده شده بین دو صفحه فلزی قوسی شکل ساخته شده است. بدلیل وجود ماده ویسکوالاستیک و صفحات فلزی و پیکربندی خاص میراگر، این تجهیز در سطوح مختلف تحریکات، اتلاف انرژی ورودی زلزله، باد و یا هر منبع ایجاد ارتعاش و لرزه در سازهها را، موجب میگردد. در سطوح کم تحریکات، اتلاف انرژی فقط توسط مصالح ویسکوالاستیک تأمین میشود و در تحریکات قوی، اتلاف انرژی توسط مصالح ویسکوالاستیک به همراه جاری شدن اجزاء فولادی دستگاه، تأمین میگردد. در سطوح کم تحریکات این تجهیز به عنوان یک میراگر ویسکوالاستیک عمل نموده و اتلاف انرژی را از طریق کرنشهای محوری تقویت شده در ماده ویسکوالاستیک ایجاد مینماید و بدین دلیل رفتاری الاستیک را از میراگر شاهد هستیم.
۵-پ۱-۱۶ جداگرهای لرزهای
این تکیه گاهها موجب جدایی سازه از زمین شده و مانع از انتقال لرزش شدید زلزله به سازه میشوند. در واقع با افزایش پریود، شتاب طیفی کمتری به سازه منتقل میشود. اشکال متفاوتی از جداگرها به کار میرود ولی کاربرد تکیه گاه چندلایه ورقهای فولادی مابین لایههای لاستیکی متداول است.
جهت بررسی رفتار لاستیک مورد استفاده در جداساز لرزهای آزمونهای کششی و فشاری تک محوری، سختی، برجهندگی، تنش-کرنش دو محوری و کرنش برشی- رهاسازی جهت تعیین میرایی برشی انجام میشود. برای تعیین سختی میتوان از روشهای راکول و شر استفاده نمود. آزمون شر دیورومتر طبق استانداردهای ASTM D۲۲۴۰ یا SO ۸۶۸ قابل انجام میباشد. جهت اندازه گیری استحکام کششی میتوان از استانداردهای ISO R۳۷ و ASTM D۴۱۲ استفاده نمود. رفتار لاستیک در فشار همانند رفتار لاستیک کششی نیز حائز اهمیت میباشد، این آزمایش مطابق استاندارد ASTM D۵۷۵ انجام میشود. میزان برجهندگی قطعه بر اساس استانداردهای،ASTM۱۰۵۴، ISO۴۶۶۲ و DIN۵۳۵۱۲ انجام میگیرد. معمولاً از هستههای سربی با خلوص ۹۹/۵% جهت افزایش میرایی جداگر استفاده میشود.
از مواد مورد استفاده در جداسازهای لرزهای میتوان به نئوپرن اشاره نمود. نئوپرن یک هموپلیمر از کلروپرن است. این پلیمر لاستیکی چندمنظوره بوده و توازنی ایده آل در خواص و پارهای از محدودیتهای عملی است. ترکیبات نئوپرن معمولاً حاوی کربن سیاه، پرکنندهها و یا هر دو آن میباشند. چسبندگی عالی به الیاف و فلزات، مقاومت در برابر شرایط جوی، مقاومت در برابر بازها، مقاومت در برابر اکسیداسیون، مقاومت در برابر نور خورشید، مقاومت سایشی، جهندگی، مقاومت در برابر آب و هوا و ازون، از مزایای نئوپرن میباشند و قیمت بالا، مقاومت کم در برابر سرما، مقاومت کم در برابر حلالهای اکسیژن دار و انعطاف پذیری کم در دمای پایین از محدودیتهای آن هستند.
۵-پ۱-۱۷ ژئوسینتتیک ها
ژئوسینتتیک از ترکیب دو واژه ژئو به معنی زمین، سنگ، خاک و سینتتیک به معنی هر آنچه به صورت مصنوعی توسط بشر ساخته شده باشد (مانند پلیمر) ساخته شده است. محدودهای وسیعی از مواد پلیمری با کاربردهای متنوع در تولید ژئوسینتتیکها مورد استفاده میباشد. از انواع مختلف ژئوسینتتیکهای موجود میتوان از ژئوممبرینها و آسترهای رسی ژئوسینتتیکی نام برد. ژئوسینتتیکها بسته به مشخصات فنی و ویژگیها به عنوان مسلح کننده خاک، لایه جداساز، لایه محافظ، لایه نفوذناپذیر، فیلتر و زهکش استفاده میشوند.
۵-پ۱-۱۷-۱ ژئوممبران
ژئوممبرانها به عنوان زیر مجموعهای از خانواده بزرگ ژئوسنتتیکها شامل ورقهای غشایی مصنوعی با نفوذپذیری بسیار کم با ترکیب پلیمرهای مصنوعی الاستومری یا پلاستومری هستند که با روشهای مختلف تولید، آماده و نصب میشوند. این ورقها در حال حاضر عمدتاً بر پایه پلیمرهای مختلفی شامل، پلی اتیلنی با چگالی بالا (HDPE)، پلی اتیلنی با چگالی پایین (LDPE)، پلی وینیل کلریدها (PVC)، پلی پروپیلنهای انعطاف پذیر (FPP)، پلی اتیلنهای کلروسولفات (CSPE) و تری پلیمرهای اتیلن و پروپیلن (EPDM) تولید میشوند. طی دهههای اخیر سرعت اجرای بالا به همراه خواص منحصر به فردی که نهایتاً منجر به تنوع کاربرد این ورقها شده است موجب شده است تا خانواده ژئوممبران به عنوان یکی از پرکاربردترین مصالح نوین در حوزه صنعت ساخت و عایق کاری کشور محسوب شود. این ورقها در محل اجرا معمولاً به وسیله جوشهای حرارتی به یکدیگر متصل شده و نهایتاً به صورت یکپارچه در میآیند. از مشخصات بارز این ورقها (وابسته به نوع کاربرد آنها) میتوان به مقاومتهای کششی، پارگی و سوراخ شدگی بالای آنها اشاره نمود. ازدیاد طول زیاد به همراه انعطاف پذیری توام با مقاومت بالا در برابر پاره شدگی و سوراخ شدگی از دیگر خصوصیات منحصر به فرد این ورقها میباشد. یکی از خواص مهم و اصلی این ورقها عدم نفوذپذیری آنها ( عایقکاری و آب بندی) در برابر مایعات و رطوبت میباشد. مقاومت در برابر مواد شیمیایی و نصب سریع و آسان از جمله خصوصیات دیگر این ورقها به حساب میآید. بنابراین همواره این ورقها وابسته به کاربرد و محل مصرف تحت آزمایشها و الزامات مختلفی مطابق استانداردها و آیین نامههای مختلف قرار میگیرند که عبارتند از : آزمایشهای کشش، پاره شدگی، سوراخ شدگی، نفوذپذیری در برابر آب، پایداری ابعادی در دماهای مختلف، انعطاف پذیری در دماهای پایین، امکان افزایش طول، مقاومت در برابر اشعه ماوراء بنفش، مقاومت در برابر مواد شیمیایی، محیطی و بیولوژیکی ( به علت تماس با خاک) .
این ورقها کاربردهای وسیع و متنوعی در صنایع مختلف عمرانی، پتروشیمی، کشاورزی و دامپروری دارند. از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
پوشش استخرهای ذخیره آب جهت مصارف کشاورزی، طیور و دامداری
پوشش دهی استخرها، تالابها و دریاچههای مصنوعی
پوشش دهی مخازن ذخیره مواد شیمیایی
پوشش دهی کانالهای انتقال آب، مخازن و لولههای آبرسانی و فاضلاب
ایجاد پوشش غیر قابل نفوذ در محلهای دفن بهداشتی زباله
پوشش دهی کف و دیواره مخازن سوخت
ایزولاسیون سازههای زیر زمینی در برابر نفوذ آبهای سطحی و زیرزمینی
پوشش دهی و آب بندی جدار انواع تونلها
پوشش دهی و محافظ سطوح داخلی کانالها
پوشش دهی و عایق کاری محلهای دفن زباله شهری و صنعتی
صنعت سدسازی و پل سازی
۵-پ۱-۱۷-۲ آستر رسی ژئوسینتتیکی (پوشش رسی ژئوسینتتیکی)
آسترهای رسی ژئوسینتتیکی به عنوان زیر مجموعهای از ژئوسینتتیکهای کامپوزیتی متشکل از دولایه فوقانی و تحتانی ژئوتکستایل در برگیرنده نوعی رس (بنتونیت سدیم) میباشند. ورقهای فوقانی و تحتانی از انواع تکستایلهای بافته و نبافته میباشند که به یکی از روشهای کوک زنی و سوزن زنی به هم دوخته شده و لایه رسی میانی را در بر میگیرند. بعضاً برای تثبیت دوخت دولایه، افزایش نفوذناپذیری و دوام آستر رسی در طول زمان در برابر خزش، از روش حرارت دهی پس از اجرای دوخت استفاده میشود. کاربرد عمده آسترهای رسی به عنوان لایه نفوذناپذیر و سدگر جریان میباشد. مقدار خاک رس میانی در حدود ۵ کیلوگرم در هر متر مربع میباشد که مقدار دقیق آن بسته به مشخصات معدن بنتونیت سدیم تعیین میشود. بنتونیت سدیم چنانچه در مجاورت سیال قرار گیرد، متورم شده و حالت لزج به خود میگیرد. هیدراته شدن بنتونیت سدیم در حالت محصورشده، موجب اتساع لایه رسی و ایجاد لایه با نفوذپذیری بسیار پایین میشود. از ویژگیهای آسترهای رسی نصب آسان و سریع این آسترها، بدون نیاز به جوشکاری درزها میباشد. انعطاف پذیری آسترهای رسی امکان نصب این آسترها را در سطوح غیر صاف و ناهموار فراهم میآورد. هرچند برای افزایش کارایی مناسب است، محل اجرا تسطیح و تراز شود. اتساع و تورم بنتونیت سدیم به این ماده خاصیت خودترمیمی میبخشد به طوری که در صورت آسیب دیدن آستر، بنتونیت سدیم قابلیت اتساع و ترمیم محل آسیب دیده را دارا میباشد. برای اجرای درزها در آسترهای رسی، استفاده از روش همپوشانی متداول میباشد. به منظور کنترل کیفیت و ارزیابی مشخصات فنی آسترهای رسی محدودهای از انواع آزمایشهای فیزیکی، مکانیکی، هیدرولیکی و دوام تعریف شده است که از آن جمله میتوان به آزمونهای کشش عریض و کشش پوسته شدن، اندازه گیری شاخص جریان، نفوذپذیری در مقابل قلیا و آزمونهای هوازدگی اشاره نمود. آسترهای رسی ژئوسینتتیکی دارای کاربردهای وسیعی از جمله، آببندی کانالهای آبرسانی و دریاچههای مصنوعی، آب بندی سدها، ایجاد لایه نفوذپذیر محلهای دفن زباله شهری و صنعتی هستند.
۵-پ۱-۱۸ عایق رطوبتی مایع بکاررونده
عایقهای رطوبتی مایع از جمله مواد و مصالح نوین و پرکاربرد در صنعت ساختمان و ابنیه به حساب میآیند که اخیراً مورد توجه دست اندرکاران صنعت ساخت و ساز واقع شده است. این عایقها عمدتاً از مواد معدنی و شیمیایی با پایه آب یا حلال تشکیل شدهاند و به لحاظ ساختار تشکیل دهنده به سه دسته کلی تقسیم میشوند که عبارتند از:
عایقهای رطوبتی پایه سیمانی CM (مخلوطی از چسبانندههای سیمانی، سنگدانه و مواد افزودنی)
عایقهای رطوبتی پلیمری DM (مخلوطی از مواد چسباننده آلی، پلیمرهای قابل حل شدن در آب، مواد افزودنی آلی و فیلرهای معدنی)
و عایقهای رطوبتی رزینی RM (مخلوطی از رزینهای مصنوعی، فیلرهای معدنی، افزودنیهای آلی به طوری که سازوکار سخت شدگی ناشی از واکنشهای شیمیایی میباشد).
این عایقها به لحاظ سهولت اجرا و قابلیت پذیرش رنگهای مختلف کاربردهای متنوعی خواهند داشت. عایقهای رطوبتی مایع بکاررونده دارای مزایایی مختلفی از جمله، چسبندگی بالا به سطوح زیرین ( از قبیل بتن و ملات سیمان)، کاربرد آسان، انعطاف پذیری مناسب، پوشش یکپارچه و بدون درز، تنوع رنگ و مقاوم در دماهای مختلف میباشند. بر اساس استاندارد EN ۱۴۸۹۱ ، به منظور عایق کاری رطوبتی در سرویسهای بهداشتی، آشپزخانهها و استخرها از این نوع عایقها در زیر کاشیها و سرامیک استفاده میشود. در این استاندارد جهت بررسی کیفیت عایق به لحاظ فنی سه گروه آزمایش کلی طراحی شده است که عبارتند از:
تعیین مقاومت چسبندگی کششی عایق با ملات سیمان در شرایط محیطی مختلف (شامل قرارگیری در معرض آب معمولی، آب آهک، آب کلردار و قرار گیری در معرض دماهای بالا و سیکلهای مداوم آب و یخ زدن)
تعیین نفوذپذیری عایق در برابر آب و
تعیین میزان انعطاف و پل زدن عایق پس از ایجاد ترک در ملات پایه.
به طور قطع چنانچه از این عایقها در معرض شرایط محیطی و اشعه ماوراء بنفش استفاده گردد الزامات EN ۱۴۸۹۱ کافی نبوده و نیاز به آزمایشهای تکمیلی متناسب با آن کاربرد میباشد.
پیوست ۲: استانداردهای مرجع
۵-پ۲-۱ استانداردهای مرجع
۵-پ۲-۱-۱
در این پیوست فهرست استانداردهای ملی که در این مبحث به آنها ارجاع شده، ارائه گردیده است. متن کامل کلیه استانداردهای مرجع این مقررات از طریق پایگاه اینترنتی سازمان ملی استاندارد ایران در دسترس میباشند.
۵-پ۲-۲ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲: سیمان هیدرولیکی
استاندارد ملی ایران شماره ۱- ۱۱۵۷۱، "سیمان پرتلند مرکب الف ۳۲/۵ - ویژگیها"
۵-پ۲-۳ استانداردهای مرجع فصل ۵-۳: آهک و فرآوردههای آن
استاندارد ملی ایران شماره ۲۷۰، "آهک ساختمانی"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۶۹۶، "آهک - آهک زنده و هیدراته - تعاریف و طبقه بندی"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۶۹۶، "آهک آهک زنده و هیدراته -تعاریف و طبقه بندی"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۵۴۵، " مقاومت فشاری محصور نشده برای مخلوط خاک - آهک فشرده - روش آزمون"
۵-پ۲-۴ استانداردهای مرجع فصل ۵-۴: گچ و فرآوردههای آن
استاندارد ملی ایران شماره ۱۱۶۱، "سقف پوش گچی"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۴۵۰۲، "بلوکهای سبک گچی - ویژگیها و روشهای آزمون"
۵-پ۲-۵ استانداردهای مرجع فصل ۵-۵: ملاتهای ساختمان
استاندارد ملی ایران شماره ۷۰۶، "ملاتهای بنایی"
۵-پ۲-۶ استانداردهای مرجع فصل ۵-۶: سنگ ساختمانی
استاندارد ملی ایران شماره ۶۱۸، "بلوکهای سنگهای طبیعی برای برش به منظور استفاده در نما، کف وتزئینات"
استاندارد ملی ایران شماره ۶۶۵، "روش تعیین تاب فشاری مصالح سنگی"
۵-پ۲-۷ استانداردهای مرجع فصل ۵-۷: سنگدانه ها
استاندارد ملی ایران شماره ۷۱۴۷، "سنگدانه - تعیین نمکهای کلریدی محلول در آب - روش آزمون"
استاندارد ملی ایران شماره ۸۶۷۲، "سنگدانه - تعیین مقدار سولفات - روش آزمون"
۵-پ۲-۸ استانداردهای مرجع فصل ۵-۸: کاشی سرامیکی
استاندارد ملی ایران شماره ۳۹۹۴، "تعیین جذب آب کاشیها"
استاندارد ملی ایران شماره ۳۹۹۸، "تعیین انبساط حرارتی خطی کاشیها"
استاندارد ملی ایران شماره ۴۰۰۱، "تعیین مقاومت شیمیایی - کاشیهای بدون لعاب"
استاندارد ملی ایران شماره ۴۰۰۲، "تعیین مقاومت شیمیایی - کاشیهای لعاب دار"
استاندارد ملی ایران شماره ۴۰۰۶، "روشهای نمونه و جداول بازرسی کاشی از طریق نمونههای خاص (انفرادی)"
استاندارد ملی ایران شماره ۶۲۰۰، "کاشیها - روش آزمون مقاومت در برابر لکه پذیری"
استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۴۹۲، "چسبهای کاشی - الزامات - طبقه بندی و شناسایی"
۵-پ۲-۹ استانداردهای مرجع فصل ۵-۹: فرآوردههای رسی سفالی و آجرها
۵-پ۲-۱۰ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۰: فرآوردههای سیمانی
استاندارد ملی ایران شماره ۱۷۷۳۳، "تعیین چگالی بتن سبک سازه ای- روش آزمون"
۵-پ۲-۱۱ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۱: قیر و قطران
۵-پ۲-۱۲ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۲: عایقهای رطوبتی
۵-پ۲-۱۳ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۳: عایقهای حرارتی
۵-پ۲-۱۴ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۴: شیشه
۵-پ۲-۱۵ استانداردهای مرجع فصل ۵- ۱۵: یراق آلات ساختمانی
۵-پ۲-۱۶ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۶: رنگ و پوششهای ساختمانی
۵-پ۲-۱۷ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۷: پلیمرهای ساختمانی
۵-پ۲-۱۸ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۸: چوب و فرآوردههای آن
۵-پ۲-۱۹ استانداردهای مرجع فصل ۵-۱۹: آهن، فرآوردههای آهنی و مصالح جوشکاری
۵-پ۲-۲۰ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲۰: فلزات غیر آهنی
۵-پ۲-۲۱ استانداردهای مرجع فصل ۵-۲۱: نانومواد
پیوست ۳: واژه نامه
مبحث پنجم: مصالح و فرآوردههای ساختمانی
بندی را انتخاب کنید تا موارد مرتبط نمایش داده شود