بخش 4.2

فضای اقامت: فضایی محصور برای زندگی، خواب و غذا خوردن انسان است، که به وسیلۀ عناصر ساختمانی از جمله دیوارها، سقف و کف از سایر فضاها جدا شده و دارای نور و تهویۀ طبیعی و حفاظت لازم در برابر عوامل طبیعی باشد.

فضای اشتغال: فضایی محصور برای کسب و پیشه و استقرار شاغلان به تعداد کمتر از بیست نفر در تمام تصرفهاست، که به وسیلۀ عناصر ساختمانی از جمله دیوارها یا جداکننده های قابل جابجایی (پارتیشن)، سقف و کف از سایر فضاها جدا شده و دارای نور و تهویۀ طبیعی یا مصنوعی و حفاظت لازم در برابر عوامل طبیعی باشد.

فضای جمعی: فضایی که برای استفاده جمعی و همزمان ۲۰ نفر و بیشتر در نظر گرفته شده است. فضاهایی مانند سالن گردهم آیی یا کنفرانس، سالن سینما، سالن رستوران، سالن انتظار در ترمینال مسافربری، سالن قرائت کتابخانه، سالن نمایش، سالن نمایشگاه، شبستان مسجد و استادیوم ورزشی، فضاهای جمعی محسوب می شوند.

فضای انبار: شامل همۀ فضاهائی که به منظور انبار کردن کالاها و محصولات غیرخطرناک مورد استفاده قرار می گیرند و محل اشتغال محسوب نمی شوند.

فضای آشپزخانه: فضایی دارای نور و تهویۀ لازم مطابق الزامات مربوط که به امکانات و لوازمی تجهیز شده تا به منظور نگهداری مواد غذایی، آماده سازی، پخت و پز و تهیۀ غذا مورد استفاده قرار گیرد. در مواردی وسایل لازم برای غذا خوردن نیز در همین فضا قرار می گیرد.
آشپزخانه ها از نظر نحوه قرارگیری و معماری بر سه نوع هستند:
الف- آشپزخانۀ مستقل، که توسط در و سایر عناصر جداکننده از دیگر فضاها جدا شده است؛
ب- آشپزخانۀ باز، که فضای آشپزخانه بدون وجود در یا دیگر عناصر معماری با سایر فضاها مرتبط است؛
پ- آشپزخانۀ دیواری، که در آن تجهیزات آشپزخانه در جوار یا در داخل دیوار جاسازی شده به شکلی که حد فاصل ردیف قفسه با فضای مجاور هیچ عنصر ساختمانی یا قفسه ای قرار نگرفته باشد و فقط می تواند توسط درهای قفسه ها پوشانده شده و از فضای اصلی مجزا شود؛
آشپزخانه ها از نظر نوع استفاده به سه دسته هستند:
الف- آشپزخانه خانگی، که برای استفاده یک خانواده یا گروهی مشخص از افراد در نظر گرفته می شود؛
ب- آشپزخانۀ تجاری یا عمومی، که برای یک فعالیت تجاری مانند رستوران ها و هتل ها یا مراکز عرضه کنندۀ غذا مورد استفاده قرارمی گیرد؛
پ- آشپزخانۀ صنعتی، که برای تولید صنعتی و بسته بندی انبوه غذا ایجاد می شود.
آشپزخانه صنعتی تابع مقررات جداگانه و خاص خود است.

فضای آبدارخانه: فضایی مشابه آشپزخانه که تنها به امکانات و لوازم آماده سازی و تهیه خوراک سرد و نوشیدنی ها تجهیز می شود و در آن لوازم پخت و پز نصب نمی شود. در مواردی در همین فضا، با تمهیدات لازم از جمله تهویۀ کافی، لوازم گرم کردن غذای آماده نیز نصب می گردد.

فضای بهداشتی: فضائی دارای تهویه و روشنایی لازم مطابق مقررات مربوط که به امکانات و لوازمی تجهیز شده، تا به منظور تأمین بهداشت ساکنان و استفاده کنندگان ساختمان مورد استفاده قرار گیرد. این فضاها شامل مستراح، دستشوئی و حمام و فضای شستشوی وسائل نظافت می شوند. فضاهای بهداشتی به طور کلی از نظر نوع استفاده بر سه دسته اند: 

الف- فضاهای بهداشتی خصوصی، که برای استفاده افرادی معین در یک دوره زمانی مانند ساکنان فضاهای اقامت یا گروهی مشخص از افراد از جمله کارکنان ثابت یک تصرف اداری، در نظر گرفته می شوند. 

ب- فضاهای بهداشتی عمومی، که برای استفاده عموم افراد در نظر گرفته می شوند. مانند فضاهای بهداشتی در ساختمان ها و فضاهای عمومی، یا فضاهای اختصاص یافته به مراجعه کنندگان در  تصرف های اداری و یا تجاری. 

پ- فضاهای بهداشتی خاص، که در تصرف ها و فضاهایی مانند بیمارستان ها، آزمایشگاه های تشخیص پزشکی و آسایشگاه ها برای نیازهای خاص استفاده کنندگان تعبیه می شوند و باید از  مشخصات و الزامات مختص خود پیروی نمایند. 

فضای ارتباط و دسترس: فضائی که ارتباط و دسترسی به تصرف های درون ساختمان یا بین  فضاها از طریق آن صورت می گیرد. چنین فضاهایی ممکن است به عنوان بخشی از ساختمان به صورت محصور و سرپوشیده طراحی شوند و یا به صورت فضای نیمه باز متصل به ساختمان در  مسیر دسترس و خروج ساختمان قرار گیرند. 

فضای تأسیسات: فضاهایی مستقل که تجهیزات و وسایل تأسیساتی ساختمان در آن نصب می شوند. اگرچه ممکن است در مواقعی، عملیات نگهداری یا تعمیر تجهیزات نصب شده در آن  صورت گیرد، فضای اشتغال محسوب نمی شود. 

توقفگاه: محل های توقف و نگهداری وسایل نقلیه که شامل توقفگاه های وسایل نقلیه در فضای  باز و فضاهای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان می شوند. 

فضای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان: توقفگاه های مختص وسایل نقلیه ساکنان در  ساختمان های مسکونی یا ساختمان هایی که مکانهای توقف دارای مالکیت یا حق استفاده افراد معین است، توقفگاه های خصوصی محسوب گردیده و توقفگاه هایی که امکان استفاده عموم از آنها میسر است، توقفگاه عمومی محسوب می گردند. 
توقفگاه های خودرو به سه گروه کوچک (دارای حداکثر ۳ محل توقف خودرو)، متوسط (دارای ۴ تا  حداکثر ۲۵ محل توقف خودرو)، و بزرگ (دارای بیش از ۲۵ محل توقف خودرو)، در انواع خصوصی و عمومی تقسیم می شوند.

فضاهای باز
آ- حیاط بیرونی: فضائی باز و بیرون سطح زیربنا است، که قسمت اعظم نورگیری ساختمان از  آن تأمین می شود. نسبت سطوح حیاط و سطح زیربنای همکف، در مقررات طرح های توسعه شهری  تعیین می شود. 
ب-حیاط خلوت: فضائی باز است، کوچک تر از حیاط بیرونی و معمولاً در منتهی الیه دیگر  ساختمان که ممکن است در تمام عرض زمین و یا در قسمتی از آن قرار گیرد. 
پ-حیاط های داخلی: فضائی است باز که در میان زیربنای ساختمان تعبیه شده و برای تأمین  نور و هوای فضاهای داخلی مورد استفاده قرار می گیرد. 
پ-۱- پاسیو: فضائی باز است، که به وسیله جداره هایی محصور شده و به طور معمول اضلاع آن در تمام ارتفاع ساختمان امتداد یافته، و وظیفه تأمین نور و تهویه بخشی از ساختمان را در طبقات برعهده دارد. 
پ -۲- گودال باغچه: فضائی باز در ساختمان های گروه ۳ (از دسته بندی بخش ۴-۳-۲ ) است، که در میان ساختمان قرار دارد و به طور معمول کف آن در سطحی پائین تر از تراز طبقه همکف قرار گرفته است و وظیفه تأمین نور و تهویه بخشی از ساختمان را بر عهده دارد. 
پ-۳- حیاط مرکزی: فضائی باز در طبقه همکف ساختمان های گروه ۳ است که توسط احجام  ساختمانی همان پلاک از دو طرف یا بیشتر محصور گردیده و با رعایت ضوابط طرح های توسعه شهری می تواند بعنوان حیاط اصلی محسوب شود. 
ت- فضاهای نیمه باز: به فضاهایی اطلاق می شود که امکان دسترسی از داخل ساختمان داشته و در ارتباط با هوای آزاد قرار دارند، به گونه ای که حداقل یک وجه آنها باز است. انواع این فضاها  عبارتند از: 
ت-۱- بالکن: سطحی است که از دو یا سه طرف به طور مستقیم در مجاورت هوای آزاد قرار گرفته است و زیر آن به وسیله فضای بسته ای اشغال نگردیده باشد. 
ت-۲- بالکن کم عرض: بالکنی است با عرض کمتر از ۰/۵۰ متر و حداکثر با طولی برابر با اندازه عرض پنجره ای که تا کف امتداد دارد. بالکن کم عرض را می توان با مصالح غیربنائی و با نرده و امثال آن هم ساخت. 

ت-۳- مهتابی (تراس): سطح روبازی از ساختمان، که بام بخش هایی از طبقه زیرین آن است. 

ت-۴- ایوان: فضایی مسقف است که از یک طرف با هوای آزاد به طور مستقیم ارتباط دارد. 

ت-۵- محفظه آفتاب گیر: فضائی نیمه باز که در صورت اخذ مجوز از شهرداری ها یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمانی، در شرایط اقلیمی مناسب با سطوح شفاف پوشیده می شوند، یا از ابتدا به  صورت بخشی از فضاهای اصلی ساختمان به منظور استفاده از انرژی و نور آفتاب و اجتناب از تبادل حرارت با خارج ساختمان طراحی می شود. 

نمای شیشه ای پیوسته: به نمایی شیشه ای اطلاق می گردد که دارای سطوحی از شیشه باشد،  بطوریکه در تقسیم آن به ۲۰ متر مربع و بیشتر،جدا کننده ای با مصالح دیگر در بین نباشد. 

نمای شیشه ای ناپیوسته: به نمایی شیشه ای اطلاق می شود که دارای سطوح شیشه ای باشد  که در تقسیمات ۲۰ متر مربعی آن، جداکننده هایی با مصالح دیگر وجود داشته باشد.