۱.I.۱مقدمه
۱.۱کلیات مباحث مقررات ملی ساختمان
۱.۱.۱مبحث اول-تعاریف
۱.۱.۲مبحث دوم: نظامات اداری
۱.۱.۳مبحث سوم: حفاظت ساختمان در مقابل حریق
۱.۱.۴مبحث چهارم: الزامات عمومی ساختمان
۱.۱.۵مبحث پنجم: مصالح و فرآوردههای ساختمانی
۱.۱.۶مبحث ششم: بارهای وارد بر ساختمان
۱.۱.۷مبحث هفتم: پی و پی سازی
۱.۱.۸مبحث هشتم: طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی
۱.۱.۹مبحث نهم: طرح و اجرای ساختمانهای بتن آرمه
۱.۱.۱۰مبحث دهم: طرح و اجرای ساختمانهای فولادی
۱.۱.۱۱مبحث یازدهم: طرح و اجرای صنعتی ساختمانها
۱.۱.۱۲مبحث دوازدهم: ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا
۱.۱.۱۳مبحث سیزدهم: طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمانها
۱.۱.۱۴مبحث چهاردهم: تأسیسات مکانیکی
۱.۱.۱۵مبحث پانزدهم: آسانسورها و پلکان برقی
۱.۱.۱۶مبحث شانزدهم: تأسیسات بهداشتی
۱.۱.۱۷مبحث هفدهم: لوله کشی گاز طبیعی
۱.۱.۱۸مبحث هجدهم: عایق بندی و تنظیم صدا
۱.۱.۱۹مبحث نوزدهم: صرفه جویی در مصرف انرژی
۱.۱.۲۰مبحث بیستم: علائم و تابلوها
۱.۱.۲۱مبحث بیست و یکم: پدافند غیر عامل
۱.۲تعاریف مباحث مقررات ملّی ساختمان
۱.۲.۱آسانسور (۱۵)
۱.۲.۲آسانسور کششی (۱۵)
۱.۲.۳آسانسور هیدرولیکی (۱۵)
۱.۲.۴آشکارساز گاز مونواکسید کربن (۱۷)
۱.۲.۵آشکارساز نشت گاز قابل اشتعال (۱۷)
۱.۲.۶آگهی علائم تصویری و تابلو (۲۰)
۱.۲.۷آیین نامه اجرایی (۲)
۱.۲.۸آیین نامه ماده ۳۳ (۲)
۱.۲.۹اتصال (۱۰)
۱.۲.۱۰اتصال ساده (۱۰)
۱.۲.۱۱اتصال گیردار (۱۰)
۱.۲.۱۲اتصال نیمه گیردار (۱۰)
۱.۲.۱۳ارتفاع طبقه و بنا (۳)
۱.۲.۱۴اضافه جریان (۱۳)
۱.۲.۱۵اطلاعات ژئوتکنیکی (۷)
۱.۲.۱۶اعضاء باربر(۳)
۱.۲.۱۷اعضاء مختلط (۱۰)
۱.۲.۱۸اعضاء مرکب (۱۰)
۱.۲.۱۹افزایش بنا (۳)
۱.۲.۲۰الکترود زمین (۱۳)
۱.۲.۲۱ایستگاه تقلیل فشار اولیه (۱۷)
۱.۲.۲۲ایستگاه تقلیل فشار ثانویه (۱۷)
۱.۲.۲۳ایستگاه مشترکین عمده (۱۷)
۱.۲.۲۴اینرسی حرارتی (۱۹)
۱.۲.۲۵بازشو (۱۹)
۱.۲.۲۶بام تخت (۱۹)
۱.۲.۲۷بالکن (۴)
۱.۲.۲۸بام شیب دار (۱۹)
۱.۲.۲۹بخاری با دودکش (۱۴)
۱.۲.۳۰بخاری بدون دودکش (۱۴)
۱.۲.۳۱بدنه هادی (۱۳)
۱.۲.۳۲برچسب انرژی (۱۹)
۱.۲.۳۳برق گرفتگی (۱۳)
۱.۲.۳۴بعد اسمی (۱۰)
۱.۲.۳۵بنای موجود (۳)
۱.۲.۳۶پاکت حجمی بنا (۴)
۱.۲.۳۷پایانه حرارتی (۱۹)
۱.۲.۳۸پایداری (۱۰)
۱.۲.۳۹پرچم (۲۰)
۱.۲.۴۰پروانه اشتغال (۲)
۱.۲.۴۱پروانه ساختمان (۲)
۱.۲.۴۲پکیج گازسوز (۱۷)
۱.۲.۴۳پلاک (۲۰)
۱.۲.۴۴پلکان خارجی (۳)
۱.۲.۴۵پلکان متحرک (۳)
۱.۲.۴۶پله برقی (۱۵)
۱.۲.۴۷پوسته خارجی (۱۹)
۱.۲.۴۸پی (۷)
۱.۲.۴۹پیهای سطحی یا شالودهها (۷)
۱.۲.۵۰پیهای عمیق یا شمعها (۷)
۱.۲.۵۱پیهای نیمه عمیق (۷)
۱.۲.۵۲پیهای ویژه (۷)
۱.۲.۵۳تابلوها و علائم تصویری (۲۰)
۱.۲.۵۴تابلوها و علائم تصویری ایمنی در ساختمانها و کارگاه ها (۲۰)
۱.۲.۵۵تابلو و علائم تصویری (از جهت مدت زمان استفاده) (۲۰)
۱.۲.۵۶تابلوی کنترل آسانسور (۱۵)
۱.۲.۵۷تأسیسات الکتریکی (۱۳)
۱.۲.۵۸تجهیزات الکتریکی (۱۳)
۱.۲.۵۹تجهیزات دستی (۱۳)
۱.۲.۶۰تجهیزات نصب ثابت (۱۳)
۱.۲.۶۱تحلیل الاستیک (۱۰)
۱.۲.۶۲تحلیل پلاستیک (۱۰)
۱.۲.۶۳تحلیل سازهای (۱۰)
۱.۲.۶۴تحلیل غیر الاستیک (۱۰)
۱.۲.۶۵تخلیه هوا (۱۴)
۱.۲.۶۶تراز طبقه شدن آسانسور (۱۵)
۱.۲.۶۷ترموکوپل (۱۷)
۱.۲.۶۸تسلیم (۱۰)
۱.۲.۶۹تصرف (۴)
۱.۲.۷۰تصفیه هوا (۱۴)
۱.۲.۷۱تعویض هوا (۱۴)
۱.۲.۷۲تنظیم کننده فشار گاز (رگولاتور) (۱۷)
۱.۲.۷۳توقفگاههای وسایل نقلیه (۴)
۱.۲.۷۴تهویه (۱۹-۱۴)
۱.۲.۷۵تهویه مطبوع (۱۴-۱۹)
۱.۲.۷۶تیر (۱۰)
۱.۲.۷۷تیر ورق (۱۰)
۱.۲.۷۸جایگاه امدادرسانی (۴)
۱.۲.۷۹جدار نورگذر (شفاف یا نیمه شفاف) (۱۹)
۱.۲.۸۰جریان اتصال کوتاه (فلزی) (۱۳)
۱.۲.۸۱جریان اضافه بار (یک مدار) (۱۳)
۱.۲.۸۲جریان باقیمانده (۱۳)
۱.۲.۸۳جریان برق گرفتگی (۱۳)
۱.۲.۸۴جریان مجاز (۱۳)
۱.۲.۸۵جریان نشت (۱۳)
۱.۲.۸۶جوش انگشتانه (۱۰)
۱.۲.۸۷جوش شیاری با نفوذ کامل (۱۰)
۱.۲.۸۸جوش شیاری با نفوذ نسبی (۱۰)
۱.۲.۸۹جوش کام (۱۰)
۱.۲.۹۰جوش گوشه (۱۰)
۱.۲.۹۱چاه آسانسور (۱۵)
۱.۲.۹۲چاهک آسانسور (۱۵)
۱.۲.۹۳حفاظت کاتدی (۱۷)
۱.۲.۹۴حیاط (۳)
۱.۲.۹۵حیاط محصور (پاسیو) (۴)
۱.۲.۹۶خاکریزی مهندسی (۷)
۱.۲.۹۷خستگی (۱۰)
۱.۲.۹۸دادههای ژئوتکنیکی (۷)
۱.۲.۹۹در کابین آسانسور (۱۵)
۱.۲.۱۰۰دستگاه (۱۴)
۱.۲.۱۰۱دستگاههای گرم کننده و خنک کننده ویژه (۱۴)
۱.۲.۱۰۲دستگاه یکپارچه (پکیج) (۱۴)
۱.۲.۱۰۳دستگیره (پلکان برقی) (۱۵)
۱.۲.۱۰۴دفتر مهندسی (۲)
۱.۲.۱۰۵دفترچه اطلاعات ساختمان (۲)
۱.۲.۱۰۶دودکش (۱۷-۱۴)
۱.۲.۱۰۷دودکش پیش ساخته (۱۷-۱۴)
۱.۲.۱۰۸دوره اجرا (۲)
۱.۲.۱۰۹دوره نظارت (۲)
۱.۲.۱۱۰دیگ (۱۴)
۱.۲.۱۱۱دیوار (۱۹)
۱.۲.۱۱۲دیوار آتش (۱۴)
۱.۲.۱۱۳دیوار جان پناه (۳)
۱.۲.۱۱۴دیوار دودبند (۳)
۱.۲.۱۱۵دیوار کتیبه (۳)
۱.۲.۱۱۶دیوار مشترک (۳)
۱.۲.۱۱۷راه پله (۳)
۱.۲.۱۱۸رشتههای اصلی (۲)
۱.۲.۱۱۹رشتههای مرتبط (۲)
۱.۲.۱۲۰رنگهای دارای مفهوم ایمنی (۲۰)
۱.۲.۱۲۱ریلهای راهنما ( آسانسور) (۱۵)
۱.۲.۱۲۲زمین (جرم کلی زمین) (۱۳)
۱.۲.۱۲۳زیرزمین (۳)
۱.۲.۱۲۴ساختمان (۲)
۱.۲.۱۲۵ساختمانهای بتنی پیش ساخته (۱۱)
۱.۲.۱۲۶ساختمانهای خاص (۱۷)
۱.۲.۱۲۷ساختمانهای عمومی (۱۷)
۱.۲.۱۲۸ساختمانهای فولادی پیش ساخته (۱۱)
۱.۲.۱۲۹ساختمانهای فولادی درجا (۱۱)
۱.۲.۱۳۰ساختمانهای فولادی نیمه پیش ساخته (۱۱)
۱.۲.۱۳۱ساختمانهای متصل (۴)
۱.۲.۱۳۲ساختمانهای منفصل (۴)
۱.۲.۱۳۳ساختمان ویژه (۲)
۱.۲.۱۳۴سازمان (۲)
۱.۲.۱۳۵سازمان استان (۲)
۱.۲.۱۳۶سازههای نگهبان (۷)
۱.۲.۱۳۷ستون (۱۰)
۱.۲.۱۳۸سطح الزامی (۴)
۱.۲.۱۳۹سطح خالص (۳)
۱.۲.۱۴۰سطح علائم تصویری و تابلو (۲۰)
۱.۲.۱۴۱سطح مفید کابین (۱۵)
۱.۲.۱۴۲سطوح نورگیری و تعویض هوای الزامی (۴)
۱.۲.۱۴۳سیستم اضافه بار ( آسانسور) (۱۵)
۱.۲.۱۴۴سیستم باربر ثقلی (۶)
۱.۲.۱۴۵سیستم باربر جانبی (۶)
۱.۲.۱۴۶سیستم ترمز ایمنی (سیستم پاراشوت) (۱۵)
۱.۲.۱۴۷سیستم تونلی (۱۱)
۱.۲.۱۴۸سیستم دوگانه یا ترکیبی (۶)
۱.۲.۱۴۹سیستم ساختمانی (۱۱)
۱.۲.۱۵۰سیستم ساختمانی با پنلهای ساندویچی (۱۱)
۱.۲.۱۵۱سیستم ساختمانی قابهای سبک فولادی (۱۱)
۱.۲.۱۵۲سیستمهای فراخوانی آسانسور (۱۵)
۱.۲.۱۵۳شاغل تمام وقت (۲)
۱.۲.۱۵۴شخص حقوقی (۲)
۱.۲.۱۵۵شخص حقیقی (۲)
۱.۲.۱۵۶شرایط دشوار ژئوتکنیکی (۷)
۱.۲.۱۵۷شرکت (۲)
۱.۲.۱۵۸شفت (۳)
۱.۲.۱۵۹شکل پذیری (۶)
۱.۲.۱۶۰شمعک (۱۷)
۱.۲.۱۶۱شناسنامه فنی و ملکی ساختمان (۲)
۱.۲.۱۶۲شیبراهه (۳)
۱.۲.۱۶۳شیر خودکار قطع جریان گاز اضافی (۱۷)
۱.۲.۱۶۴شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله (۱۷)
۱.۲.۱۶۵شیر قبل از رگولاتور یا شیر قفلی (۱۷)
۱.۲.۱۶۶شیشه نویسی (۲۰)
۱.۲.۱۶۷صاحب کار (۲)
۱.۲.۱۶۸صنعتی سازی (۱۱)
۱.۲.۱۶۹ضربه گیر (بافر) آسانسور (۱۵)
۱.۲.۱۷۰ضریب انتقال حرارت (۱۹)
۱.۲.۱۷۱ضریب هدایت حرارت (۱۹)
۱.۲.۱۷۲طبقه (۳)
۱.۲.۱۷۳طبقه اصلی ورودی (آسانسور) (۱۵)
۱.۲.۱۷۴طبقه خیابان (۳)
۱.۲.۱۷۵طراح (۲)
۱.۲.۱۷۶طراحی (۲)
۱.۲.۱۷۷طراحی ژئوتکنیکی (۷)
۱.۲.۱۷۸طول مسیر حرکت آسانسور (۱۵)
۱.۲.۱۷۹ظرفیت اشتغال (۲)
۱.۲.۱۸۰عایق حرارتی(۱۹)
۱.۲.۱۸۱علائم ایمنی (۲۰)
۱.۲.۱۸۲علمک گاز (۱۷)
۱.۲.۱۸۳فضا (۴)
۱.۲.۱۸۴فضاهای نیمه باز (۴)
۱.۲.۱۸۵فضای ارتباط داخلی (۴)
۱.۲.۱۸۶فضای اشتغال (۴)
۱.۲.۱۸۷فضای اقامت (۴)
۱.۲.۱۸۸فضای انبار (۴)
۱.۲.۱۸۹فضای بهداشتی (۴)
۱.۲.۱۹۰فضای تأسیسات (۴)
۱.۲.۱۹۱فضای تجمع (۴)
۱.۲.۱۹۲فضای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان (۴)
۱.۲.۱۹۳فضای کنترل شده (۱۹)
۱.۲.۱۹۴فضای کنترل نشده (۱۹)
۱.۲.۱۹۵فضای مشاع (۴)
۱.۲.۱۹۶قاب خمشی (۱۰)
۱.۲.۱۹۷قاب مهاربندی شده (۱۰)
۱.۲.۱۹۸قانون (۲)
۱.۲.۱۹۹قسمت برقدار (۱۳)
۱.۲.۲۰۰قسمت هادی بیگانه (۱۳)
۱.۲.۲۰۱کابین آسانسور (۱۵)
۱.۲.۲۰۲کاردان فنی و یا معمار تجربی (۲)
۱.۲.۲۰۳کارگاه ساخت (۱۱)
۱.۲.۲۰۴کارگر ماهر (۲)
۱.۲.۲۰۵کف (۱۹)
۱.۲.۲۰۶کلید آتش نشان ( آسانسور) (۱۵)
۱.۲.۲۰۷کنترل کننده مکانیکی سرعت (گاورنر) (۱۵)
۱.۲.۲۰۸گازهای دودکش (۱۷)
۱.۲.۲۰۹گروه کنترل کیفیت (۱۱)
۱.۲.۲۱۰گره (۱۰)
۱.۲.۲۱۱لاپه (۱۰)
۱.۲.۲۱۲لوله رابط دودکش (۱۷)
۱.۲.۲۱۳لوله کشی توکار (۱۷)
۱.۲.۲۱۴لوله کشی دفنی (۱۷)
۱.۲.۲۱۵لوله کشی رابط (۱۷)
۱.۲.۲۱۶لوله کشی روکار (۱۷)
۱.۲.۲۱۷مانع حریق (۳)
۱.۲.۲۱۸مجتمع ساختمانی (۲)
۱.۲.۲۱۹مجرای خارجی نور و هوا (۴)
۱.۲.۲۲۰مجری (۲)
۱.۲.۲۲۱مجزا سازی افقی (۳)
۱.۲.۲۲۲مجموعه ساختمانی (۴)
۱.۲.۲۲۳محدوده آسایش (حرارتی) (۱۹)
۱.۲.۲۲۴محصولات احتراق (۱۷)
۱.۲.۲۲۵محفظه احتراق (۱۷)
۱.۲.۲۲۶محوطه باز (۳)
۱.۲.۲۲۷مدار (۱۳)
۱.۲.۲۲۸مدت زمان طراحی (۲)
۱.۲.۲۲۹مدت زمان نظارت (۲)
۱.۲.۲۳۰مراحل کنترل کیفیت (۱۱)
۱.۲.۲۳۱مشتری (۲)
۱.۲.۲۳۲مشعل گاز (۱۷)
۱.۲.۲۳۳مصالح غیرریزنده (۴)
۱.۲.۲۳۴معبر عمومی (۳)
۱.۲.۲۳۵مقام قانونی مسئول (۳)
۱.۲.۲۳۶مقاومت حرارتی (۱۹)
۱.۲.۲۳۷مقاومت سازهای (۱۰-۹)
۱.۲.۲۳۸مقاومت کل اتصال زمین (مقاومت کل زمین) (۱۳)
۱.۲.۲۳۹مکانیزم سازهای (۱۰)
۱.۲.۲۴۰مواد سوختنی (۱۴)
۱.۲.۲۴۱مواد غیر سوختنی (۱۴)
۱.۲.۲۴۲مهاربند (۱۰)
۱.۲.۲۴۳مهتابی (تراس) (۴)
۱.۲.۲۴۴میان طبقه (۳)
۱.۲.۲۴۵ناپایداری (۱۰)
۱.۲.۲۴۶ناظر (۲)
۱.۲.۲۴۷ناظر هماهنگ کننده(۲)
۱.۲.۲۴۸نرده محافظ (۳)
۱.۲.۲۴۹نشت هوا (۱۹)
۱.۲.۲۵۰نظارت (۲)
۱.۲.۲۵۱نگهدارنده ریلها (۱۵)
۱.۲.۲۵۲نمای ساختمان (۴)
۱.۲.۲۵۳نمای شیشهای (۴)
۱.۲.۲۵۴نیروی انسانی ماهر (۱۱)
۱.۲.۲۵۵وزنه تعادل ( آسانسور) (۱۵)
۱.۲.۲۵۶واحد فنی (۲)
۱.۲.۲۵۷وصله (۱۰)
۱.۲.۲۵۸ولتاژ تماس (۱۳)
۱.۲.۲۵۹هادی حفاظتی (۱۳)
۱.۲.۲۶۰هادی خنثی (۱۳)
۱.۲.۲۶۱هادی مشترک حفاظتی/ خنثی (۱۳)
۱.۲.۲۶۲هوابندی (۱۹)
۱.۲.۲۶۳هواگیری (۱۷)
۱.۲.۲۶۴هوای احتراق (۱۷)
۱.۲.۲۶۵هوای اضافی (۱۷)
۱.۲.۲۶۶هوای تهویه (۱۷)
۱.۲.۲۶۷هوای رقیق کننده (۱۷)
۱.۲.۲۶۸یوک کابین (آسانسور) (۱۵)
مبحث اول: تعاریف
مقدمه
مبحث اول مقررات ملی ساختمان تحت عنوان تعاریف، در قالب یکی از مجموعه مباحث مقررات ملی ساختمان بمنظور آشنایی اولیه مهندسان و دست اندرکاران ساخت و ساز با الزامات، عناوین و بخشی از محتوی مباحث مقررات ملی ساختمان و همچنین آشنایی با بعضی از تعاریف و اصطلاحات عمومی که در مباحث مذکور مورد استفاده قرار گرفته است، برای اولین بار در کشور تدوین شده است.
این مبحث در دو بخش ارائه میگردد. بخش اول به کلیات مباحث مقررات ملی ساختمان و دامنه کاربرد آنها پرداخته است و در بخش دوم، برخی از اصلاحات و تعاریفی که کاربرد آنها در مجموعه مباحث مقررات ملی ساختمان جنبه عمومیت دارد ارائه گردیده است.
در مقابل هر یک از اصطلاحات و تعاریف، شمارهای مشاهده میشود که بیانگر شماره مبحثی است که اصطلاح مورد نظر در آن مبحث، مورد استفاده قرار گرفته است. بدیهی است برای اطلاع از ضوابط فنی و اجرایی و همچنین آشنایی با تعاریف اختصاصی در هر مبحث، مراجعه به مبحث مربوطه الزامی است.
کمیته تخصصی تدوین مبحث اول مقررات ملی ساختمان ، ضمن انجام نظرخواهیهای متعدد از صاحبنظران و اساتید فن و اعمال نظرات واصله در متن مبحث، آمادگی خود را جهت دریافت نظرات و پیشنهادات بمنظور اعمال در بازنگری مبحث و ارتقای آن اعلام میدارد.
کمیته تخصصی مبحث اول مقررات ملی ساختمان
۱-۱ کلیات مباحث مقررات ملی ساختمان
۱-۱-۱ مبحث اول-تعاریف
۱-۱-۱-۱ کلیات
مبحث اول مقررات ملّی ساختمان برای نخستین بار با هدف آشنایی اولیه مهندسان و بهره برداران با موضوعات و دامنه کاربرد و تعاریف به کار برده شده در مباحث مقررات ملّی ساختمان تدوین گردیده است.
بدیهی است اگر چه در این مبحث به برخی الزامات مقرر در مباحث یاد شده پرداخته شده است لیکن به منظور اطلاع کافی و بهره برداری از محتویات و کلیات هر مبحث، مراجعه به مبحث مربوطه الزامی است.
۲-۱-۱ مبحث دوم: نظامات اداری
۱-۲-۱-۱ کلیات
مبحث دوم مقررات ملّی ساختمان تحت عنوان نظامات اداری، در مجموع در جهت تنسیق امور مهندسی و خدمات مورد انتظار به منظور رفع ابهامات و مشکلاتی که در اجرای قانون وجود داشت تنظیم گردیده است، در این مبحث ابتدا به تبیین آئین نامه اجرائی ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و سپس به مجموع شیوه نامههای آئین نامه اجرائی مصوب پرداخته شده است و برای هر یک از عوامل مؤثر در ساخت و ساز اعم از دستگاه های اجرائی و عهده دار کنترل، سازمانهای نظام مهندسی ساختمان و مراجع صدور پروانه و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی، تکالیف روشنی تعیین گردیده است.
در مجموعه شیوه نامهها، کلیه موارد مترتب بر طراحی، اجرا و نظارت ساختمان، متضمن عوامل اجرائی مربوطه، اشخاص حقیقی و حقوقی و دفاتر مهندسی با تعیین حدود صلاحیت و ظرفیت اشتغال اشخاص یادشده، تبیین گردیده است. جزئیات مربوط به دفترچه اطلاعات ساختمان و شناسنامه فنی و ملکی و برخی از شیوه نامههای مرتبط با ساخت و ساز از دیگر موضوعاتی است که در این مبحث مورد توجه واقع شده است.
۲-۲-۱-۱ دامنه کاربرد
انجام خدمات طراحی، اجرا و نظارت توسط اشخاص حقیقی، دفاتر مهندسی و اشخاص حقوقی، همچنین کنترل و نظارت عالیه بر انجام خدمات و نحوه ارجاع کار و حق الزحمه اشخاص مذکور، گزارش انجام خدمات مرحلهای ساختمان و صدور هرگونه مجوز و کنترل حسن خدمات در امور طراحی، اجرا و نظارت ساختمان توسط سازمان، سازمان استان، شهرداری، اداره کل راه و شهرسازی و سایر مراجع مسئول با احراز شرایط مندرج در ماده ۴ قانون و در چارچوب آئین نامههای اجرائی قانون، در سطح کشور بر اساس مفاد این مبحث انجام میگیرد.
۳-۱-۱ مبحث سوم: حفاظت ساختمان در مقابل حریق
۱-۳-۱-۱ کلیات
اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمانها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکههای انرژی، برق و گاز و بکارگیری تجهیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش سوزی در ساختمانها گردیده است و به همین دلیل توجه به موضوع حفاظت ساختمانها در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب ناپذیر محسوب میگردد. در همین راستا مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان به عنوان یکی از مباحث مقررات ملّی ساختمان منتشر گردیده است.
بر اساس مقررات این مبحث بمنظور حفظ جان و مال انسانها و فراهم ساختن ایمنی لازم در برابر آتش سوزی، رعایت اصولی در طراحی و اجرای ساختمانها ضروری است که مهمترین آن عبارتند از:
پیش بینی راههای خروج جهت خارج شدن بموقع و ایمن افراد از ساختمان و انتقال آنان به مکانهای امن.
تأمین تمهیدات لازم در طراحی و اجرای ساختمانها بمنظور پیشگیری از بروز حریق .
فراهم ساختن شبکههای علائمی محافظ (تشخیص، هشدار، اعلام) و امکانات مهار، کنترل و اطفاء حریق در ساختمان.
جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان و سرایت حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر.
در مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان تأمین ایمنی لازم جهت "حفظ جان انسانها" بیش از هر امر دیگری مورد توجه بوده و به همین دلیل اولین بخش این مقررات شامل ضوابط مربوط به "راههای خروج از بنا و فرار از حریق" میباشد که از بیشترین اهمیت و تأثیر در این راستا برخوردار است. همچنین این مبحث با توجه به شرایط فنی، تخصصی و اجرایی موجود در کشور (از نظر وجود مهارتهای لازم، مصالح، تجهیزات و نیز امکانات اقتصادی کشور) شامل ساختارها، مساحت، تعداد طبقات، موقعیت و ابعاد ساختمان میباشد.
بر اساس مقررات این مبحث از آنجا که در هر ساختمان باید کلیه پیش بینیها و تمهیدات لازم جهت ایمنی ساکنان و متصرفان در برابر حریق فراهم گردد، ضروری است طراحی و اجرای ساختمانها به نحوی صورت گیرد که با توجه به کاربری، ابعاد و تعداد طبقات، به مدت مناسبی در برابر حریق مقاومت نموده و از گسترش حریق به فضاها یا ساختمانهای مجاور جلوگیری شود.
در همین راستا بر اساس مقررات مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان توجه به الزامات اساسی زیر در طراحی و اجرای ساختمانها ضروری خواهد بود.
طراحی و اجرا به نحوی باشد که در صورت وقوع حریق افراد بتوانند خود را از طریق مسیرهای امن و مشخص شده به محل ایمنی در داخل یا خارج از ساختمان برسانند. بدین منظور باید مسیرهای خروج از ساختمان و فرار از حریق به تعداد کافی و با ظرفیت لازم پیش بینی شده و در محلهای مناسبی از ساختمان قرار گیرند، به نحوی که افراد قادر باشند در صورت وقوع حریق بدون تشویش و اضطراب خود را به محل امن برسانند و روشنایی لازم و مناسب در مسیرهای فرار تأمین شده و کلیه خروجیها به نحو مناسب علامت گذاری و مشخص شوند. همچنین تمهیدات لازم برای جلوگیری از نفوذ شعله و دود به مسیرهای خروج به نحو مناسب و با توجه به کاربری، ابعاد و ارتفاع ساختمان پیش بینی گردد.
به منظور جلوگیری از گسترش حریق متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان فضابندیهای مناسب در داخل ساختمان، به وسیله ساختارهای مقاوم حریق، صورت گیرد و راههای ارتباطی و فضاهای پنهان نظیر شفتها، محل عبور کابلها و لولهها، فضاهای مجوف بین دیوارها و نماهای خارجی ساختمان و غیره به نحوی طراحی و اجرا شوند که از گسترش حریق از طریق در داخل آنها جلوگیری به عمل آید. همچنین دیوارهای مشترک بین ساختمانها به نحوی طراحی و اجرا شوند که در برابر گسترش حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر مقاومت نمایند و دیوارهای خارجی ساختمان، متناسب با کاربری و ابعاد ساختمان در برابر گسترش حریق به خارج از آن مقاومت نمایند.
کلیه تمهیدات لازم جهت دسترسی نیروهای آتش نشانی به محل حریق در ساختمان در نظر گرفته شود و راه رسیدن خودروها، وسایل و امکانات آتش نشانی به مجاورت ساختمان وجود داشته باشد. همچنین برای دسترسی نیروهای آتش نشانی به فضاهای داخلی ساختمان مسیرهای امن در نظر گرفته شود و به تناسب کاربری و ابعاد ساختمان، برای استفاده نیروهای آتش نشانی، امکانات اطفایی در داخل ساختمان پیش بینی گردد.
۲-۳-۱-۱ دامنه کاربرد
دامنه کاربرد این مبحث در تصرفهای مسکونی / آموزشی/ فرهنگی / درمانی / مراقبتی / تجمعی / اداری / حرفهای / کسبی / تجاری / صنعتی/ انباری و ضوابط اختصاصی ساختمانهای بلند میباشد.
۴-۱-۱ مبحث چهارم: الزامات عمومی ساختمان
۱-۴-۱-۱ کلیات
مبحث چهارم مقررات ملّی ساختمان تعیین کننده شکل و نحوه قرار گیری مجاز ساختمان در زمین و فضاهای باز و ضوابط مربوط به تصرفهای مختلف و حداقلهای الزامی فضاها و تأمین نور و تعویض هوا است.
در رابطه با امر ایمنی، مسیرها و جایگاهها و بازشوهای امدادرسانی، برای شرایطی که حوادثی چون زمین لرزه کارآئی دسترسهای خروج در مبحث سوم مقررات ملّی ساختمان را دچار مخاطره نموده باشد، مطرح گردیده و تلاش شده تا امکان امدادرسانی به ساکنین را از خارج از ساختمان فراهم سازد. تأمین نور و تعویض هوا در رابطه با هدفهای آسایش و بهداشت مطرح گردیده و استفاده مناسب و بهینه از فضاهای داخلی ساختمان و حتی فضاهای واقع در زیر زمین و ... در رابطه با هدفهای صرفه اقتصادی و بهره دهی مناسب ضابطه مند گردیده است.
از طرف دیگر موضوع حفظ هویت فرهنگی جامعه نیز در این مبحث مطرح است. اگرچه منظر شهری باید از طریق طرحها و ضوابط و راهنماهای طراحی شهری قاعده مند و هدایت شود، اما الزامات عمومی مقررات ملّی ساختمان نیز بر ساماندهی منظر شهری تأثیرگذار است. در این مبحث ضوابط کلی تصرفها آمده و ضوابط خاص بلند مرتبه سازی و تصرفهای درمانی مراقبتی، صنعتی، مخاطره آمیز شرح داده شده است.
۲-۴-۱-۱ دامنه کاربرد
این مقررات ناظر بر کلیه ساختمانها و سازههای مشمول قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان در کشور میباشد.
در هیچ یک از ساختمانهای موجود، نباید تعمیرات و تغییراتی صورت گیرد که با کاهش ابعاد و ارتفاع فضاها، سطوح بازشوی تعویض هوا، سطوح نورگیر و غیره موجب مغایرت با الزامات این مقررات گردد.
این مقررات شامل کلیه ساختمانها و سازههای موقت (غیر از اسکان موقت بازماندگان حوادث غیر مترقبه) نیز میشود.
۵-۱-۱ مبحث پنجم: مصالح و فرآوردههای ساختمانی
۱-۵-۱-۱ کلیات
در مبحث پنجم مقررات ملّی ساختمان به مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی و ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و مشخصات فنی و همچنین روشهای آزمایش آنها پرداخته میشود. این مشخصات و روشها میبایستی منطبق بر استانداردهای ملّی ایران بوده و در صورت عدم وجود با استانداردهای معتبر بین المللی تطابق داشته باشد.
در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآوردههای ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.
علاوه بر اینها به شیوههای مناسب انبار کردن، محافظت، حمل و نقل، ساخت و تولید در کارگاهها پرداخته شده است و با توجه به اثرات متقابل مصالح و تأثیر در دوام آنها، مسأله سازگاری مصالح در هر بخش نیز عنوان گردیده است.
در بخش پایانی و پیوست این مبحث، برخی از مصالح نسبتاً جدید و نیز سیستمهای ساختمانی و ارجاع به استانداردهای مربوطه ارائه شده است.
۲-۵-۱-۱ دامنه کاربرد
دامنه کاربرد این مبحث محدود به انواع مواد، مصالح و فرآوردههای ساختمانی متعارف است که در بنای ساختمانها و تأسیسات مربوطه در همه نقاط کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
۶-۱-۱ مبحث ششم: بارهای وارد بر ساختمان
۱-۶-۱-۱ کلیات
مبحث ششم ، حداقل بارهایی که میبایست در طراحی ساختمانها مورد استفاده قرار گیرد را تعیین مینماید. در مورد ساختمانهای خاص مانند سدها، اسکلهها، سازههای دریایی و نیروگاه های هستهای علاوه بر ضوابط این مبحث، باید ضوابط ویژه بارگذاری آیین نامه مربوط به هریک از آنها نیز رعایت شود. بارهای تحت پوشش این آیین نامه شامل: بارهای ثقلی مرده، زنده، برف و باران، یخ، بارهای ناشی از نیروهای جانبی باد و زلزله و بالاخره بارهای ناشی از فشار خاک، آب، سیل، انفجار و بار خودکرنشی میباشند.
همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمانهای بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمانهای فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده مینمایند.
۲-۶-۱-۱ دامنه کاربرد
دامنه کاربرد این مبحث، حداقل بارهایی را که باید در طراحی ساختمانها و سازههای موضوع مقررات ملّی ساختمان از جمله ساختمانهای بتن مسلح، فولادی، چوبی و ساختمانهای با مصالح بنایی مد نظر قرار دارد را در بر میگیرد.
۷-۱-۱ مبحث هفتم: پی و پی سازی
۱-۷-۱-۱ کلیات
مبحث هفتم تحت عنوان پی و پی سازی، الزامات طراحی ژئوتکنیکی ساختمانها را مورد بحث قرار میدهد. این مبحث پس از ارائه تعاریف مرتبط با مسائل طراحی پی، به شناسایی ژئوتکنیکی لایههای زمین میپردازد و برای نکاتی از قبیل تعداد، عمق و فاصله گمانهها جداول لازم را ارائه میدهد. در همین فصل حداقل مواردی که گزارشهای فنی باید آورده شود را ذکر مینماید.
فصل سوم این مبحث به موضوع بسیار مهم گودبرداری میپردازد و مسئولیت طرح و اجرای گود را به میزان خطرهای مختلف که ممکن است تأثیر گذار باشد مرتبط میسازد و برای هر سطح خطر یک مسئول طراحی و اجرا مشخص میکند. ضمناً بمنظور جلوگیری از ایجاد تغییر شکلهای دیوار گود و در نتیجه صدمه به سازه مجاور گود نکاتی آورده شده است.
در بخش طراحیهای ژئوتکنیکی، شامل پیهای سطحی، سازههای نگهبان و پیهای عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.
در فصل پیهای سطحی، مقادیر نشستهای مجاز، ضرایب اطمینان و نحوه انتخاب روابط موجود نظری برای محاسبه ظرفیت پایداری و همچنین استفاده از آزمایشات در محل، نکات مهمی آورده شده است. در انتهای این فصل نیز مطالبی مرتبط با ملاحظات لرزهای طراحی و ملاحظات اجرایی پیهای سطحی گنجانیده شده است.
فصل پنجم این مبحث به موضوع طراحی سازههای نگهبان اختصاص دارد. در این فصل در خصوص فشار خاک و میزان تغییر شکلهای لازم برای ایجاد شرایط محرک و مقاوم و طراحی این سازهها برای تحمل بار استاتیکی و همچنین بار دینامیکی ناشی از زلزله، جداول ضرایب اطمینان آورده شده است. در مورد دیوارهای خاک مسلح که در ایران بسیار متداول میباشند به هر دو ضریب اطمینان جزئی و کلی پرداخته شده است.
فصل آخر که به پیهای عمیق اختصاص یافته است اطلاعات بیشتری را برای طراحی شامل میشود. در این بخش انواع نیروهای اعمالی از قبیل محوری فشاری، محوری کششی، جانبی و اصطکاک منفی مورد بحث قرار گرفته است. سپس ضمن ارائه جداول ضریب اطمینان جهت طراحی، اهمیت انجام آزمایشات در محل بصورت استاتیکی و دینامیکی و ارجح بودن آنها برای طراحی مطرح شده است. در این بخش نیز مطالبی مرتبط با گروه شمع بصورت باربری بیشتر و یا کاهش نشست آورده شده است.
۲-۷-۱-۱ دامنه کاربرد
رعایت ضوابط و مقررات این مبحث در کلیه ساختمانها و سازههای موضوع مقررات ملّی ساختمان الزامی است. این ساختمانها شامل: ساختمانهای مسکونی، اداری، تجاری، آموزشی، درمانی، فروشگاهها و کارگاه های صنعتی میباشند.
ابنیه فنی مانند پل ها و سدها و سازههای نیروگاه ها، مشمول مقررات این مبحث نمیشوند ولی رعایت آنها به صورت غیر الزامی توصیه میشود.
۸-۱-۱ مبحث هشتم: طرح و اجرای ساختمانهای با مصالح بنایی
۱-۸-۱-۱ کلیات
امروزه در شهرهای کوچک و روستاها مصالح بنایی کاربرد بسیار گستردهای در امر ساختمان سازی دارد. وقوع زلزلههای پیاپی و ویرانیهای زیاد در این دسته از ساختمانها، بیانگر این مطلب است که برای ساخت ساختمانهای با مصالح بنایی در کشور نیاز به مجموعه قوانین و مقررات فراگیر و لازم الاجرایی است که با رعایت آنها سطح کیفی ساخت و ساز این ساختمانها ارتقا یابد.
مبحث هشتم مقررات ملّی ساختمان برای ساختمانهای بنایی خشتی، سنگی، آجری، سنتی و دارای کلاف و غیرمسلح تدوین شده است.
در این مبحث علاوه بر ارائه الزامات طراحی و اجرای ساختمانهای آجری باکلاف، بدون کلاف و همچنین ساختمانهای خشتی و سنگی، به ذکر مشخصات مصالح مورد استفاده در ساختمانهای فوق الذکر پرداخته شده است.
۲-۸-۱-۱ دامنه کاربرد
کاربرد مقررات این فصل به مسائل اجرایی و مصالح ساختمانهای آجری باکلاف، ساختمانهای بنایی سنتی آجری و ساختمانهای خشتی و ساختمانهای سنگی (ساختمانهایی که در نواحی دوردست ساخته میشوند به طوری که فراهم آوردن مصالح، تجهیزات و نیروی انسانی ماهر، در آنجا مشکل باشد) محدود میشود.
۹-۱-۱ مبحث نهم: طرح و اجرای ساختمانهای بتن آرمه
۱-۹-۱-۱ کلیات
مبحث نهم مقررات ملّی ساختمان ضوابط لازم در طراحی و اجرای ساختمانهای بتن آرمه را بیان مینماید، فصول ابتدایی این مبحث به بیان کلیات، مصالح مورد استفاده و مشخصات هر یک از آنها، استانداردهای مشخصات و آزمایشها، کیفیت بتن مصالح و اصول آرماتوربندی، قالب بندی اجرایی مرتبط با ساخت، عمل آوری و نگهداری از بتنها و انواع آن میپردازد و سایر فصول به اصول تحلیل و طراحی سازههای بتن آرمه تحت اثر انواع بارها و تغییر شکلها در طراحی دالها، دیوارها، پیها و سایر سازههای بتنی پرداخته و در خاتمه نیز ضوابط ویژه طراحی در برابر حریق و زلزله را ارائه میکند.
در این مبحث مبنای طراحی سازهها برای حصول ایمنی و قابلیت بهره برداری، بررسی و کنترل آنها در حالتهای حدی است.
۲-۹-۱-۱ دامنه کاربرد
ضوابط و مقررات این مبحث باید در طرح، محاسبه، اجرا و کنترل مشخصات مواد تشکیل دهنده و کیفیت اجرای ساختمانهای بتنی رعایت شوند و حاوی ضوابط و مقررات مربوط به سازههای بتن آرمهای است که با سنگدانههای معمولی و سیمان پرتلند یا سیمان آمیخته ساخته میشوند و مقاومت آنها حداقل برابر ۲۰ مگاپاسکال میباشد.
۱۰-۱-۱ مبحث دهم: طرح و اجرای ساختمانهای فولادی
۱-۱۰-۱-۱ کلیات
هدف این مبحث تعیین حداقل ضوابط و مقرراتی است که در تحلیل، طراحی و اجرای ساختمانهای فولادی جهت تأمین ایمنی و بهره برداری مناسب، مورد استفاده قرار میگیرد. این مبحث شامل الزامات عمومی، الزامات طراحی، الزامات طراحی لرزه ای و نیز الزامات ساخت، نصب و کنترل میباشد. در این مبحث مبنای طراحی سازهها، بررسی و کنترل آنها در حالتهای حدی مقاومت و بهره برداری برای حصول ایمنی و قابلیت بهره برداری است.
در این مبحث روش طراحی مورد استفاده برای تأمین الزامات حالتهای حدی مقاومت، روش ضرایب بار و مقاومت (LRFD) میباشد که بر پایه جنبهی احتمالاتی بار و مقاومت، کالیبراسیون با روش تنش مجاز و تجربیات مهندسی استوار میباشد و از طریق دو سری ضرایب ایمنی شامل تشدید ضرایب بارها و اعمال ضرایب کاهش مقاومت در تحلیل و طراحی منظور میگردد. البته در این مبحث طراحی بر اساس روش مقاومت مجاز (ASD) نیز مجاز دانسته شده است و مقررات و ضوابط مربوط به این روش در پیوست (۱) این مبحث ارائه گردیده است.
بر اساس این مبحث در طراحی بر اساس حالتهای حدی بهربرداری، مجموعه سازه شامل اعضا و اتصالات آن نیز باید از نظر قابلیت بهره برداری مناسب مورد کنترل و طراحی قرار گیرند.
۲-۱۰-۱ دامنه کاربرد
کاربرد این مبحث در محدوده ساختمانها با کاربریهای مندرج در قاون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و آیین نامه اجرایی آن میباشد و شامل سازههای خاص از قبیل پلهای جاده و راه آهن نیست.
۱۱-۱-۱ مبحث یازدهم: طرح و اجرای صنعتی ساختمانها
۱-۱۱-۱-۱ کلیات
مبحث یازدهم مقررات ملّی ساختمان تحت عنوان «طرح و اجرای صنعتی ساختمانها» در دو بخش ساختمانهای فولادی و ساختمانهای بتنی تهیه و تدوین گردیده است. در این مبحث تمرکز اصلی بر روی سیستمهای سازهای ساختمانهای فولادی و بتنی ارائه شده و در بخش ساختمانهای فولادی به دو سیستم سازهای پیچ و مهرهای و قاب فولادی سبک «LSF» و در بخش ساختمانهای بتنی، سیستمهای ساختمانهای بتنی پیش ساخته، قالب عایق ماندگار «ICF»، پنل های پیش ساخته سبک سه بعدی 3D و قالب تونلی پرداخته شده است.
۲-۱۱-۱-۱ دامنه کاربرد
حداقل ضوابط اجرای ساختمانهای فولادی و بتنی به روشهای صنعتی مطرح شده در مبحث یازدهم ارائه شده است. دامنه کاربرد این مبحث شامل کلیه ساختمانهایی است که به روشهای صنعتی مطرح شده در آن طراحی و ساخته میشوند.
۱۲-۱-۱ مبحث دوازدهم: ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا
۱-۱۲-۱-۱ کلیات
در این مبحث وظایف هر یک از عوامل دست اندر کار اجرای ساختمان از قبیل صاحب کار، سازنده یا مجری، ناظر، شهرداری و سازمان نظام مهندسی در رابطه با ایمنی، بهداشت و محیط زیست کارگران، عابرین، ساکنان و شاغلین مجاور کارگاه ساختمان و همچنین حفاظت از ساختمانها، ابنیه، وسائل نقلیه و درختان مجاور کارگاه ساختمانی در مقابل خطرات ناشی از اجرای عملیات اجرایی بیان شده است.
مطالب موجود در این مبحث شامل: ایمنی عابران و مجاوران کارگاه ساختمانی، جلوگیری از سقوط افراد، جلوگیری از حریق، سوختگی و برق گرفتگی و بهداشت کار و تسهیلات بهداشتی، وسایل و تجهیزات حفاظت فردی، وسایل و سازههای حفاظتی، ایمنی کار با وسایل تجهیزات و ماشین آلات ساختمانی، ایمنی کار در استفاده از وسایل دسترسی شامل داربست، نردبان و .... و همچنین ایمنی در تخریب ساختمانها و ایمنی عملیات خاکی و به خصوص ایمنی گودبرداری و حفاظت دیوارهای گودبرداری و ساختمانهای مجاور گودبرداری و ایمنی در اجرای عملیات ساخت و نصب اسکلت ساختمان اعم از ساختمانهای فولادی و بتنی و در آخر رعایت ایمنی در اجرای تأسیسات گرمایی، تعویض هوا و تهویه مطبوع، سیم کشی و نصب تأسیسات و تجهیزات برقی میشود.
۲-۱۲-۱-۱ دامنه کاربرد
رعایت مفاد این مبحث به همراه آیین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی در انجام عملیات ساختمانی لازم الاجرا است.
۱۳-۱-۱ مبحث سیزدهم: طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمانها
۱-۱۳-۱-۱ کلیات
مبحث سیزدهم مقررات ملّی ساختمان ، تأسیسات سیم کشی سیستمهای جریان متناوب با ولتاژ تا ۱۰۰۰ ولت مؤثر و تأسیسات سیم کشی سیستمهای جریان متناوب و با ولتاژ بیش از ۱۰۰۰ ولت مؤثر (به جز سیم کشی داخلی دستگاهها)، که از سیستمهای فشار ضعیف تا ۱۰۰۰ ولت تغذیه میکنند، تأسیسات سیم کشی کلیه سیستمهای مربوط به لوازم و دستگاه هایی که مقررات خاصی برای آنها وضع نشده باشد و همچنین تأسیسات سیم کشی ثابت وسایل ارتباطی- انتقال علائم و فرمان و مشابه آنها - به استثنای سیم کشیهای داخلی دستگاه ها را در بر میگیرد.
در این مبحث مواردی از قبیل الزامات مربوط به تأمین نیروی برق (انشعاب، پست، مولد)، الزامات نصب و طراحی اتاق ترانسفورماتور، اتصال زمین، نیروی برق اضطراری، تابلو برق، تجهیزات و وسایل حفاظت و کنترل، مدارها (کابل کشی- سیم کشی) و لوله کشی و همچنین تجهیزات سیم کشی، تأسیسات جریان ضعیف، شدت روشنایی داخلی شرح داده شده است.
۲-۱۳-۱-۱ دامنه کاربرد
دامنه کاربرد مبحث سیزدهم مقررات ملّی ساختمان شامل:
ساختمانهای مسکونی، تجاری، اداری، درمانی، آموزشی، عمومی، صنعتی و نمایشگاههای دائمی و موقت، پارکهای تفریحات، کارگاههای ساختمانی و ساختمانهای کشاورزی و دامداری، همچنین هرگونه ساختمانی که مقررات مخصوصی برای تأسیسات الکتریکی آن وضع نشده، میباشد.
مبحث سیزدهم مقررات ملّی ساختمان ، وسایل حمل و نقل الکتریکی (لکوموتیو الکتریکی)، وسایل الکتریکی خودروها، تأسیسات الکتریکی کشتیها، تأسیسات الکتریکی هواپیماها، تأسیسات الکتریکی روشنایی معابر عمومی، تأسیسات الکتریکی معادن و همچنین تأسیسات صاعقه گیر ساختمانها را در بر نمیگیرد.
۱۴-۱-۱ مبحث چهاردهم: تأسیسات مکانیکی
۱-۱۴-۱-۱ کلیات
مبحث چهاردهم مقررات ملّی ساختمان برای اطمینان از ایمنی جان و مال افراد و تضمین تندرستی و سلامتی آنان در طراحی، اجرا، بهره برداری و نگهداری، تغییرات و بازرسی تاسیسات مکانیکی ساختمان میباشد. تاسیسات مکانیکی شامل تأسیسات حرارت مرکزی و تهویه مطبوع، تعویض هوا، و تهیه و ذخیره آب گرم مصرفی داخل ساختمان است.
تهویه مطبوع با کنترل هم زمان عوامل چهار گانه دما، رطوبت، سرعت وزش و تمیزی هوا، هوای داخل ساختمان را مناسب برای زندگی انسان مینماید.
در این مبحث به مقوله تعویض هوا، تخلیه هوا، کانال کشی هوا و لوله کشی آب گرم و آبسرد مورد استفاده در گرمایش و سرمایش ساختمان پرداخته میشود. انواع دستگاه های گرم کننده و سردکننده از قبیل دیگ، چیلر، مخزن انبساط، آب گرم کن، بخاری، کولر، کوره و شومینه مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. موضوع ذخیره سازی و لوله کشی سوخت، تأمین هوای احتراق و تخلیه محصولات احتراق وسایل سوخت سوز مطرح میگردد و در آخر، به موضوع تبرید و سرمایش ساختمان پرداخته میشود.
۲-۱۴-۱-۱ دامنه کاربرد
این مبحث شامل طراحی، اجرا، بهره برداری و نگهداری، تغییرات و بازرسی تأسیسات گرمایی، تعویض هوا و تهویه مطبوع و نیز تهیه و ذخیره آب گرم مصرفی در داخل ساختمان، میباشد. همچنین الزامات تأسیسات ساختمانی زیر خارج از حدود الزامات مبحث مذکور است،
تأسیسات بهداشتی ساختمان
تأسیسات آتش نشانی ساختمان
لوله کشی گاز سوخت داخل ساختمان
۱۵-۱-۱ مبحث پانزدهم: آسانسورها و پلکان برقی
۱-۱۵-۱-۱ کلیات
این مبحث شامل دو بخش است که در آنها مقرراتی برای آسانسورها، پلههای برقی و پیاده روهای متحرک وضع شده است این مقررات متناسب با ترکیب جمعیت از نظر سنی و توانایی، همچنین متناسب با نوع کاربری ساختمانها نوشته شده است.
انواع آسانسورهایی که در ساختمانها مورد استفاده قرار میگیرد عبارتست از آسانسورهای کششی و آسانسورهای هیدرولیک جهت حمل مسافر، صندلی چرخدار، برانکارد، تخت بیمارستانی، خودرو، بار و ... برای هر کدام از آسانسورها الزامات و نحوه طراحی و مقررات استفاده از آن وضع شده است.
در بخش پله برقی، زاویه شیب، عرض و انتخاب پله برقی متناسب با تعداد نفرات و جمعیت ساختمان، با فرمولهایی ارائه شده است. تمامی موارد ایمنی در حین استفاده هم در مقررات این مبحث آورده شده است. زاویه شیب و سرعت معمول و استاندارد پیاده روی متحرک هم شرح داده شده است.
در بخش پایانی نمونه شناسنامههای اطلاعات فنی آسانسور و پله برقی که باید توسط سازندگان این دستگاهها تکمیل شود آورده شده است.
همچنین در این مبحث جداول ابعادی برای انتخاب ابعاد آسانسور، بر اساس استانداردهای ملّی و بین المللی ، موارد تکمیلی در خصوص جزئیات طراحی و علائم نقشهها نیز گنجانیده شده است.
۲-۱۵-۱-۱ دامنه کاربرد
دامنه کاربرد این مبحث آسانسورها، پلههای برقی و پیاده روهای متحرک در ساختمان میباشد.
۱۶-۱-۱ مبحث شانزدهم: تأسیسات بهداشتی
۱-۱۶-۱-۱ کلیات
مبحث شانزدهم مقررات ملّی ساختمان بیانگر حداقل الزاماتی است در مورد تاسیسات بهداشتی که مواردی از قبیل: لوله کشی و ذخیره سازی آب مصرفی در ساختمان، لوله کشی فاضلاب بهداشتی، لوله کشی هواکش فاضلاب، لوازم بهداشتی، لوله کشی آب باران ساختمان، توزیع آب مصرفی در ساختمان، بست و تکیه گاه را بیان میکند.
۲-۱۶-۱-۱ دامنه کاربرد
طراحی، نظارت، انتخاب مصالح و دستگاهها، اجرای کار، تعمیر، تغییر و نگهداری و بهره برداری تأسیساتی، باید طبق الزامات مندرج در این مبحث انجام شود.
طراحی و اجرای حوضچه پمپاژ فاضلاب و لوله کشی فاضلاب بعد از پمپ که فاضلاب در آن تحت فشار جریان مییابد، خارج از حدود این مقررات است.
۱۷-۱-۱ مبحث هفدهم: لوله کشی گاز طبیعی
۱-۱۷-۱-۱ کلیات
این مبحث حداقل ضوابط لوله کشی گاز طبیعی ساختمانهای مسکونی، عمومی و خاص، مجتمعها و شهرکهای مسکونی، ساختمانها، محوطهها و شهرکهای صنعتی را دربر میگیرد و با هدف طراحی، اجرای لوله کشی، نصب، راه اندازی و نگهداری وسایل گازسوز در ساختمانها و محوطهها است. مقررات این مبحث، کاربری گاز طبیعی تحویلی به ساختمانها و محوطهها برای مصارف تا حداکثر ۵۰۰۰ مترمکعب در ساعت و فشارهای بین یک چهارم پوند بر اینچ مربع تا شصت پوند بر اینچ مربع را شامل میشود.
طراحی، انتخاب مصالح، اجرای لوله کشی گاز طبیعی، آزمایشها، بازرسیها، کنترلهای کیفی، دودکشها، هوارسانی و تأمین هوای احتراق، نصب، راه اندازی، ایمنی و بهره برداری از لوازم گازسوز در ساختمانها و محوطههایی که لوله کشی گاز طبیعی در آنها اجرا نشده باید طبق ضوابط مبحث هفدهم مقررات ملّی ساختمان انجام شود.
۲-۱۷-۱-۱ دامنه کاربرد
لوله کشی گاز مایع، گازهای سوختنی به غیر از گاز طبیعی و گازهای غیر سوختنی خارج از شمول مقررات این مبحث میباشند. دامنه کاربرد این مبحث به شرح زیر است:
- بخش اول مبحث:
حداقل ضوابط طراحی، اجرا و کنترلهای کیفی لوله کشی گاز نصب و راه اندازی وسایل گازسوز، دودکشها و هوارسانی به وسایل گازسوز، ضوابط بهره برداری و ایمنی برای گاز تحویلی ساختمانها با فشار 1/4 پوند بر اینچ مربع و حداکثر مصرف ۱۶۰ مترمکعب بر ساعت و قطر لوله حداکثر ۴ اینچ را در بر میگیرد.
- بخش دوم مبحث:
حداقل ضوابط طراحی، اجرا و کنترلهای کیفی لوله کشی گاز مجتمعها و ساختمانهای مسکونی، محوطهها و ساختمانهای صنعتی و شهرکهای مسکونی و صنعتی برای فشارهای بین ۲ تا ۶۰ پوند بر اینچ مربع یا مصارف بالاتر از ۱۶۰ متر مکعب بر ساعت تا حداکثر ۵۰۰۰ مترمکعب در ساعت را در برمی گیرد.
۱۸-۱-۱ مبحث هجدهم: عایق بندی و تنظیم صدا
۱-۱۸-۱-۱ کلیات
در این مبحث نتایج تأمین شرایط آکوستیکی، آسایش صوتی و جلوگیری از اتلاف امکانات در زندگی ماشینی برای ساکنان شهرهای بزرگ شرح داده شده است.
مواد و عناصر ساختمانی که فضاهای ساخته شده را شکل میدهند، چگونگی شنیدن صداها و حتی چگونگی انتقال صدا به فضاهای اطراف را تعیین میکنند. با درک برخی از اصول پایه آکوستیکی و چگونگی کنترل صدا توسط مواد و ساختارها، میتوان از بسیاری از مشکلات جلوگیری و یا حداقل در مراحل اولیه آن را حل کرد و باعث کاهش هزینههای بازسازی گردید.
مطالب موجود در این مبحث شامل: مقررات آکوستیکی برای ساختمانها با کاربریهای مختلف، تعیین حداکثر تراز معادل نوفه زمینه در یک فضا، حداقل شاخص کاهش صدای وزن یافته برای پوسته خارجی ساختمان، جدا کننده بین فضاهای مختلف، حداکثر تراز کوبهای معمول شده وزن یافته برای سقف بین طبقات و زمان واخنش بهینه برای فضاهای مختلف با کاربریهای متفاوت میشود.
۲-۱۸-۱-۱ دامنه کاربرد
این مبحث برای تراز نوفه زمینه و زمان واخنش تعیین شده برای فضاهای مختلف و روش اندازه گیری مربوط به تراز نوفه زمینه، زمان واخنش و شاخصهای صدابندی جدارها کاربرد دارد.
۱۹-۱-۱ مبحث نوزدهم: صرفه جویی در مصرف انرژی
۱-۱۹-۱-۱ کلیات
در بین مباحث مقررات ملّی ساختمان ، مبحث نوزدهم تعیین کننده ترین نقش را در زمینه بهینه سازی مصرف انرژی در ساختمان و حفاظت از محیط زیست ایفا میکند.
در مبحث ۱۹ مقررات ملّی ساختمان ضوابط مرتبط با صرفه جویی در مصرف انرژی در ساختمان تعیین میگردد. برای این منظور، روشهای طرح، محاسبه و اصول کلی اجرای عایق کاری حرارتی پوسته خارجی، سیستمهای تأسیسات گرمایی، سرمایی، تهویه، تهویه مطبوع، تأمین آب گرم مصرفی، و الزامات طراحی سیستم روشنایی الکتریکی در ساختمانها، برای بهینه سازی مصرف انرژی مشخص میگردد.
شایان ذکر است که در کنار رعایت الزامات تعیین شده در این مبحث، باید همواره دیگر ضوابط مقررات ملّی ساختمان نیز، خصوصاً اصول مرتبط با تأمین شرایط ایمنی و بهداشت ساکنان ساختمانها ملاک عمل قرار گیرد.
۲-۱۹-۱-۱ دامنه کاربرد
ضوابط ارائه شده در مورد پوسته خارجی برای تمام ساختمانهای جدیدالاحداث، به جز ساختمانهای گروه چهار، از نظر صرفه جویی در مصرف انرژی لازم الاجراست. این ضوابط در قالب دو روش (الف کار کردی و روش ب تجویزی) ارائه شده است. از روش کار کردی میتوان در مورد تمام ساختمانها استفاده کرد، اما کاربرد روش تجویزی به ساختمانهای مسکونی ۱ تا ۹ طبقه، با زیربنای مفید زیر ۲۰۰۰ مترمربع، و ساختمانهای گروه سه از نظر صرفه جویی در مصرف انرژی محدود میشود.
همچنین، رعایت ضوابط مربوط به سیستمها و تجهیزات مکانیکی و سیستم روشنایی در مورد تمامی ساختمانها، با کاربریهای مندرج در این مبحث، الزامی است.
۲۰-۱-۱ مبحث بیستم: علائم و تابلوها
۱-۲۰-۱-۱ کلیات
مبحث بیستم مقررات ملّی ساختمان ، مسئولین مؤسسات دولتی و عمومی و بخش خصوصی، کارفرمایان و مدیران کارگاه ها و ساختمانها را ملزم میکند تا پیام رسانی در محیط زندگی مردم را به نحو مؤثر و مطلوب، توسط تابلوها و علائم، تأمین نمایند تا در محلهایی که احتمال خطری تهدید کننده سلامت و ایمنی افراد وجود دارد، علائم هشدار دهنده نصب کنند.
این مقررات شامل نظارت بر طراحی و ساخت و بهره برداری از پیام، سازه، محل نصب و دیگر الزامات برای کلیه علائم و اعلانات مرسوم مانند پلاکها و تابلوها و دیگر وسائل اطلاع رسانی، از قبیل اشارات حرکتی دست، علائم صوتی و توری و آژیرهای خطر و غیره است.
۲-۲۰-۱-۱ دامنه کاربرد
این مبحث برای استفاده در علائم و تابلوها در کارگاه های ساختمانی، تابلوهای ایمنی داخل ساختمان و محوطههای کاربریهای شهری، صنعتی، بیمارستانی و ... کاربرد دارد.
۲۱-۱-۱ مبحث بیست و یکم: پدافند غیر عامل
۱-۲۱-۱-۱ کلیات
این مبحث به اقدامات غیر مسلحانهای که به کارگیری آنها موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، ارتقاء پایداری ملّی، تداوم فعالیتهای ضروری و تسهیل مدیریت بحران در برابر تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن میشود، میپردازد.
رعایت این مبحث موجب حفظ جان و مال انسان در برابر حوادث، تهدیدات و استمرار فعالیتهای اساسی و ضروری مردم، تضمین تداوم تأمین نیازهای حیاتی مردم (از قبیل آب، نان و غذا، پناهگاه، انرژی، ارتباطات، بهداشت و امنیت) و سهولت در اداره کشور در شرایط بروز تهدید و بحران ناشی از تجاوزات خارجی در مقابل حملات و اقدامات خصمانه و مخرب دشمن از طریق طرح ریزی و اجرای طرحهای دفاع غیرعامل و کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی و مستحدثات و تأسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس کشور میشود.
ضوابط ارائه شده در این مبحث به منظور کاهش آسیب پذیری ساختمانها در برابر تهدیدات نظامی و همچنین اعمال اقدامات و تدابیر و ملاحظات لازم شامل ایمن سازی، مستحکم سازی، پیش بینی سامانههای جایگزین، تسهیل مدیریت بحران در زیرساختها و مکان یابی، در حوزه ساختمان سازی استفاده میشود.
۲-۲۱-۱-۱ دامنه کاربرد
ضوابط مندرج در این مبحث شامل طرح و اجرای ساختمانها با انواع سیستم باربری، در برابر آثار بارهای انفجار ناشی از اصابت غیرمستقیم میباشد.
دامنه کاربرد مقررات این مبحث شامل ساختمانهای متعارف از جمله: ساختمانهای مسکونی ۴ طبقه و بیشتر، اداری و تجاری ۴ طبقه و بیشتر، مجموعههای ورزشی، تفریحی، سالنهای اجتماعات، فروشگاهها، هتلها، مدارس، دانشگاهها، مساجد با ظرفیت بیش از ۱۰۰ نفر، سالنهای سینما و تئاتر و بیمارستانها میباشد.
ساختمانها و تأسیسات زیر مشمول مقررات مندرج در این مبحث نمیباشند:
سیلوها، سدها، آببندها، مخازن ذخیره سوخت، برجهای صنعتی، برجهای مراقبت فرودگاهها، برجهای مخابراتی و رادیو تلویزیونی، یادمانهای مرتفع، دکلها، دودکشها، ابنیه راهها، پلها، پالایشگاهها، نیروگاهها، اسکلهها و بنادر، استحکامات نظامی، تونلها، متروها، خطوط انتقال نفت و گاز و آب و فاضلاب و مخابرات و برق، تأسیسات تلمبه خانههای نفتی، ایستگاههای تقویت و تقلیل فشار گاز، پستهای توزیع و انتقال برق، دیسپاچینگ ها، سوئیچینگها و ساختمانهای مربوط به مقام معظم رهبری، رؤسای قوای سه گانه، شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی امنیت ملّی، فرماندهی مدیریت بحران ملّی، فرماندهی و ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهی و ستاد کل (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران و نیروی انتظامی)، قرارگاههای نظامی، انتظامی و امنیت ملّی، ساختمانهای اصلی وزارتخانههای اطلاعات کشور، دفاع، امورخارجه، بانک مرکزی، ساختمانهای مرکز و مراکز ضبط و پخش ویژه صدا و سیمای جمهوری اسلامی، برجهای مخابراتی و ارتباطی، برجهای مسکونی، تجاری، اداری بیش از بیست طبقه و بیمارستانهای بیش از ۵۰۰ تختخواب و هرگونه سازهها و تأسیسات خاص که طراحی آنها مستلزم انجام مطالعات ویژه بوده و یا جهت تهدیدات خارج از مقررات این مبحث میباشند.
به منظور تأمین ایمنی و کاهش آسیب پذیری و مقابله با تهدیدات الکترومغناطیسی (EMP) و گرافیتی و سایبری، باید از مقررات و آئین نامههای معتبر مربوطه استفاده شود.
تهدیدات ناشی از انفجارهای هستهای، حملات شیمیایی و میکروبی، برخورد مستقیم پرتابه به سازهها و تأسیسات، اغتشاشات الکترونیکی، تهدیدات بیولوژیکی، مشمول مقررات این مبحث نمیباشد.
۲-۱ تعاریف مباحث مقررات ملّی ساختمان
۱-۲-۱ آسانسور (۱۵)
وسیلهای است متشکل از کابین و معمولاً وزنه تعادل و اجزا دیگر که با روشهای مختلفی مسافر (نفر) یا بار یا هر دو را در مسیر بین طبقات ساختمان جابجا میکند.
۲-۲-۱ آسانسور کششی (۱۵)
آسانسوری است که حرکت آن بر اثر اصطکاک بین سیم بکسل و شیار فلکه کشش، به هنگام چرخش آن توسط سیستم محرکه انجام میشود.
۳-۲-۱ آسانسور هیدرولیکی (۱۵)
در این نوع آسانسور عامل حرکت کابین، سیلندر و پیستون هیدرولیکی است و ممکن است وزنه تعادل نیز داشته باشد و معمولاً برای ارتفاعات کم و سرعتهای کم کاربرد دارد.
۴-۲-۱ آشکارساز گاز مونواکسید کربن (۱۷)
وسیلهای حساس در مقابل وجود گاز مونواکسید کربن در محیط که قبل از رسیدن غلظت گاز به حد خطرناک (معمولاً ۵۰p.p.m ) وجود گاز را به طریق صوتی با نوری یا طرق دیگر اعلام مینماید.
۵-۲-۱ آشکارساز نشت گاز قابل اشتعال (۱۷)
وسیلهای حساس در مقابل وجود گاز قبل اشتعال در محیط که قبل از رسیدن غلظت گاز به حد خطرناک، وجود گاز را به طریق صوتی یا نوری یا طرق دیگر اعلام مینماید.
۶-۲-۱ آگهی علائم تصویری و تابلو (۲۰)
شامل پیام تصویری، رنگ و مطالب آنها است.
۷-۲-۱ آیین نامه اجرایی (۲)
آیین نامه اجرایی قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب بهمن ماه ۱۳۷۵
۸-۲-۱ آیین نامه ماده ۳۳ (۲)
آیین نامه اجرایی ماده ۲۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب تیرماه ۱۳۸۳ هیات وزیران
۹-۲-۱ اتصال (۱۰)
مجموعه اجزایی که دو یا چند عضو را به هم متصل مینمایند.
۱۰-۲-۱ اتصال ساده (۱۰)
اتصال ساده به اتصالی گفته میشود که در آن اتصال تیرها، شاه تیرها و خرپاها، انعطاف پذیر (بدون قید دورانی) بوده و میتوان آنها را فقط در مقابل برش (عکس العملهای تکیه گاه) محاسبه نمود.
۱۱-۲-۱ اتصال گیردار (۱۰)
اتصال گیر دار به اتصالی گفته میشود که در آن اتصال قادر به انتقال لنگر بدون ایجاد دوران محسوسی در بین اعضاء اتصالی میباشد.
۱۲-۲-۱ اتصال نیمه گیردار (۱۰)
اتصال نیمه گیردار به اتصالی گفته میشود که در آن اتصال قادر به انتقال لنگر به همراه دوران قابل ملاحظه بین اعضاء اتصالی میباشد.
۱۳-۲-۱ ارتفاع طبقه و بنا (۳)
منظور از ارتفاع یک طبقه، فاصله قائم از کف تمام شده طبقه بالاتر است. ارتفاع طبقه آخر بنا، حدفاصل کف تمام شده آن طبقه تا کف تمام شده متوسط سطح بام ساختمان میباشد. ارتفاع بنا به ارتفاع تمام طبقات یا فاصله قائم از کف زمین طبیعی تا متوسط ارتفاع بام ساختمان گفته میشود.
۱۴-۲-۱ اضافه جریان (۱۳)
هر جریانی که بیش از جریان اسمی تجهیزات برقی باشد.
۱۵-۲-۱ اطلاعات ژئوتکنیکی (۷)
به دادههای ژئوتکنیکی گفته میشود که پردازش شده باشند.
۱۶-۲-۱ اعضاء باربر(۳)
اعضایی از ساختمان که بارهای وارد بر ساختمان را به شالودهها انتقال میدهند.
۱۷-۲-۱ اعضاء مختلط (۱۰)
اعضای سازهای که مقطع آنها از بتن و فولاد تشکیل شده باشد.
۱۸-۲-۱ اعضاء مرکب (۱۰)
اعضای سازهای که مقطع آنها از دو یا چند عضو فولادی تشکیل شده باشد.
۱۹-۲-۱ افزایش بنا (۳)
انجام هرگونه عملیات ساختمانی که سطح یا حجم یک بنا را افزایش دهد.
۲۰-۲-۱ الکترود زمین (۱۳)
یک قطعه یا قسمت هادی یا گروهی متشکل از قطعات هادی که در تماس بسیار نزدیکی با زمین بوده و با آن اتصال الکتریکی بر قرار میکند.
۲۱-۲-۱ ایستگاه تقلیل فشار اولیه (۱۷)
تجهیزاتی که در محل تحویل گاز از شبکه گاز شهری به مشترک نصب و فشار تحویلی را تنظیم و حجم گاز را اندازه گیری میکنند. این ایستگاهها تحت نظر شرکت گاز ناحیه اجرا و بهره برداری میشوند.
۲۲-۲-۱ ایستگاه تقلیل فشار ثانویه (۱۷)
تجهیزاتی هستند که فشار شبکه گاز را تقلیل داده و به فشار قابل بهره برداری بخشهای مختلف سیستم لوله کشی گاز تبدیل میکنند.
۲۳-۲-۱ ایستگاه مشترکین عمده (۱۷)
تجهیزاتی که به منظور اندازه گیری مقدار گاز، تنظیم و تثبیت فشار گاز در محل مورد تأیید شرکت گاز استان نصب گردیده و در مالکیت شرکت گاز استان میباشد.
۲۴-۲-۱ اینرسی حرارتی (۱۹)
قابلیت کلی پوسته خارجی و جدارهای داخلی در ذخیره انرژی، باز پس دادن آن و تأثیرگذاری بر نوسانهای دما و بار گرمایی و سرمایی فضاهای کنترل شده ساختمان. اینرسی حرارتی ساختمان با استفاده از جرم سطحی مفید ساختمان گروه بندی میشود.
۲۵-۲-۱ بازشو (۱۹)
همه سطوح قابل باز شدن در پوسته ساختمان، که برای دسترسی، تأمین روشنایی، دید به خارج، خروج گاز حاصل از سوخت، تهویه و تعویض هوا ایجاد میگردند، مانند درها، پنجرهها و نورگیرها.
۲۶-۲-۱ بام تخت (۱۹)
پوشش نهایی ساختمان که شیبی کمتر از ۱۰ درجه یا مساوی آن، نسبت به افق دارد.
۲۷-۲-۱ بالکن (۴)
سطحی است که از ۲ یا ۳ طرف بطور مستقیم در مجاورت هوای آزاد قرار گرفته است و زیر آن به وسیله فضای بستهای اشغال نگردیده باشد.
۲۸-۲-۱ بام شیب دار (۱۹)
پوشش نهایی ساختمان که شیبی بیشتر از ۱۰ درجه و کمتر از ۶۰ درجه نسبت به سطح افقی دارد. بر روی سقف شیبدار، فضای خارج و در زیر آن، فضای کنترل شده یا کنترل نشده قرار دارد. اگر شیب جدار بیش از ۶۰ درجه باشد، از دید این مبحث دیوار تلقی میشود.
۲۹-۲-۱ بخاری با دودکش (۱۴)
بخاری با سوخت گاز، مایع یا جامد برای گرم کردن موضعی فضا، که محصولات احتراق را از طریق دودکش مستقیماً به فضای خارج انتقال میدهد.
۳۰-۲-۱ بخاری بدون دودکش (۱۴)
بخاری گازسوز بدون دودکش که به صورت تابشی، یا با جابجایی طبیعی هوا و یا به کمک پروانه برقی، بصورت موضعی فضا را گرم میکند.
۳۱-۲-۱ بدنه هادی (۱۳)
بدنههای هادی (فلزی) و اجزای دیگر تجهیزات الکتریکی که هادی میباشند و میتوان آنها را لمس نمود و بطور عادی برقدار نیستند اما در حالت وجود اتصالی، ممکن است برقدار شوند.
۳۲-۲-۱ برچسب انرژی (۱۹)
برچسب تعیین شده توسط مقامات ذیصلاح، به منظور نصب بر روی تولیدات صنعتی مورد استفاده در ساختمان، برای مشخص کردن حد کیفیت محصولات از نظر مصرف انرژی .
۳۳-۲-۱ برق گرفتگی (۱۳)
پدیدهای است پاتوفیزیولوژیکی که در نتیجه عبور جریان الکتریکی از بدن انسان با حیوان به وجود میآید.
۳۴-۲-۱ بعد اسمی (۱۰)
بعد تئوریک یا مشخص شده، همانند ابعاد ارائه شده در جداول مشخصات مقاطع.
۳۵-۲-۱ بنای موجود (۳)
بنایی که مطابق مقررات و قوانین گذشته اجرا و تکمیل شده است.
۳۶-۲-۱ پاکت حجمی بنا (۴)
حجم ساده شدهای است که کل بنا بر اساس ضوابط مصوب در آن محاط میگردد.
۳۷-۲-۱ پایانه حرارتی (۱۹)
بخشی از یک سیستم مرکزی سرمایی یا گرمایی که در آخر مدار قرار دارد و انرژی منتقل شده توسط مدار توزیع را به فضا یا فضاهای کنترل شده انتقال میدهد (مانند رادیاتور).
۳۸-۲-۱ پایداری (۱۰)
حالت حدی حاصله در بارگذاری اجزای سازهای، قاب یا سازه، که در آن تغییر مختصری در هندسه یا بارها منجر به جابجائیهای قابل ملاحظه نمیشود.
۳۹-۲-۱ پرچم (۲۰)
علائمی منصوب بر پایه از مصالح قابل انعطاف مثل پارچه و... است.
۴۰-۲-۱ پروانه اشتغال (۲)
پروانه اشتغال به کار موضوع ماده ۴ قانون
۴۱-۲-۱ پروانه ساختمان (۲)
پروانه ساختمانی صادره توسط شهرداریها یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان
۴۲-۲-۱ پکیج گازسوز (۱۷)
دستگاه گازسوز تأمین کننده آب گرم سیستم گرمایش و آب گرم مصرفی داخل ساختمانها که معمولاً برای هر واحد مسکونی به صورت مستقل، نصب میشود.
۴۳-۲-۱ پلاک (۲۰)
تابلوهای کوچک با حداکثر مساحت تعیین شده در مقررات که پیامهایی چون معرفی کاربریهای مستقر در بنا دارد.
۴۴-۲-۱ پلکان خارجی (۳)
پلکانی که حداقل از یک طرف در ارتباط مستقیم با فضای آزاد باشد.
۴۵-۲-۱ پلکان متحرک (۳)
پلکانی که به کمک وسایل و دستگاه های مکانیکی حرکت کند.
۴۶-۲-۱ پله برقی (۱۵)
وسیلهای است که در مسیر حرکت افراد پیاده جهت بالا یا پایین بردن آنها در دو طبقه غیر هم سطح به کار میرود و به وسیله پله یا تسمه که توسط نیروی محرکه برقی به حرکت در آورده میشود سبب جابجایی افراد میگردد و شامل قطعات مکانیکی، الکتریکی و الکترونیکی میباشد. زاویه شیب پلکان برقی ۳۰ و حداکثر ۳۵ درجه میباشد.
۴۷-۲-۱ پوسته خارجی (۱۹)
تمام سطوح پیرامونی ساختمان، اعم از دیوارها، سقفها، کفها، بازشوها، سطوح نورگذر و مانند آنها، که از یک طرف با فضای خارج یا کنترل نشده، و از طرف دیگر با فضای کنترل شده داخل ساختمان در ارتباط هستند.
پوسته خارجی در تمام موارد الزاماً با پوسته کالبدی ساختمان یکی نیست، زیرا پوسته کالبدی ممکن است در برگیرنده فضاهای کنترل نشده نیز باشد. پوسته خارجی ساختمان همچنین شامل عناصری است که، در وجه خارجی خود، مجاور خاک و زمین هستند.
۴۸-۲-۱ پی (۷)
به مجموعه بخشهایی از سازه و خاک در تماس با آن اطلاق میشود که انتقال بار بین سازه و زمین از طریق آنها صورت میگیرد.
۴۹-۲-۱ پیهای سطحی یا شالودهها (۷)
به پیهایی گفته میشود که در عمق کم و نزدیک سطح زمین (عمق پی کمتر از ابعاد سطح پی و یا کمتر از سه متر باشد) ساخته میشوند. این پیها شامل: شالودههای منفرد، نواری و گسترده میباشند. شالودهها ممکن است سنگی، بتنی و یا بتن آرمه از نوع دال تنها و یا ترکیبی از تیر و دال باشند.
۵۰-۲-۱ پیهای عمیق یا شمعها (۷)
به پیهایی گفته میشود که نسبت عمق قرار گیری به کوچکترین بعد افقی آنها از ۱۰ تجاوز کند. این پیها شامل: انواع شمعها، دیوارکها و دیوارهای جدا کننده میشوند. پیهای عمیق در ساختمانها معمولاً به وسیله یک سازه میانی، که کلاهک یا سر شمع نامیده میشود، بارهای سازه را به زمین منقل مینمایند.
۵۱-۲-۱ پیهای نیمه عمیق (۷)
به پیهایی گفته میشود که در حد فاصل بین پیهای سطحی و پیهای عمیق قرار دارند. پیهای صندوقه ای و پیهای چاهی معمولاً در این گروه قرار دارند.
۵۲-۲-۱ پیهای ویژه (۷)
به پیهایی گفته میشود که معمولاً در تعریف گروههای فوق نمیگنجند. مانند مهارها یا ریز شمعها، ستونهای شنی و بهسازی خاک در عمق. در این پیها برای انتقال بار از سازه به زمین از فشار، کشش یا اصطکاک بهره گیری میشوند.
۵۳-۲-۱ تابلوها و علائم تصویری (۲۰)
علائمی است که با ترکیبی از شکل، رنگ، نوشته، سمبل و نشانه تصویری به دیدهاید و حاوی پیام مشخصی باشد. ممکن است دارای سازه یا فاقد آن بوده، به ساختمان یا دیواری الصاق یا روی زمین و نرده و امثال آن قرار گیرد.
۵۴-۲-۱ تابلوها و علائم تصویری ایمنی در ساختمانها و کارگاه ها (۲۰)
علائمی است که دارای پیامهای منع کننده کاری خطرزا یا هشدار وجود خطری یا الزام به انجام کاری یا راههای گریز از خطر یا کمکهای اولیه باشد.
۵۵-۲-۱ تابلو و علائم تصویری (از جهت مدت زمان استفاده) (۲۰)
علائم تصویری و تابلوی دائم: محدودیتی به لحاظ مدت زمان نصب نداشته باشد. تابلوهایی که جواز نصب آنها دارای زمان محدود است نیز در صورتی که امکان تمدید جواز داشته باشند، تابلوی دائم محسوب میگردند.
علائم تصویری و تابلوی موقت: برای مدتی محدود به نمایش در میآید. در چنین تابلوهای الزامی به استفاده از مصالح مقاوم نیست، اما نکات ایمنی باید رعایت گردد.
۵۶-۲-۱ تابلوی کنترل آسانسور (۱۵)
مجموعهای شامل مدارهای فرمان و قدرت که وظیفه کنترل حرکت کابین و پاسخگویی به احضار را به عهده دارد.
۵۷-۲-۱ تأسیسات الکتریکی (۱۳)
مجموعهای است از تجهیزات الکتریکی به هم پیوسته برای انجام هدف یا اهداف معین که دارای مشخصههای هماهنگ و مرتبط باشند.
۵۸-۲-۱ تجهیزات الکتریکی (۱۳)
وسایل، تجهیزات، لوازم، دستگاهها و مصالحیاند که برای تولید، انتقال، توزیع یا مصرف انرژی الکتریکی به کار میروند مانند مولدها، لوازم و اسباب و دستگاه های برقی، وسایل اندازه گیری، وسایل حفاظتی، تجهیزات و مصالح سیستمهای سیم کشی و مصرف کننده انرژی الکتریکی.
۵۹-۲-۱ تجهیزات دستی (۱۳)
تجهیزاتی هستند قابل حمل که در هنگام استفاده عادی در دست گرفته میشوند و در آنها، موتور، در صورتیکه وجود داشته باشد قسمتی جدانشدنی از تجهیزات را تشکیل میدهد.
۶۰-۲-۱ تجهیزات نصب ثابت (۱۳)
تجهیزاتی است که به نگهدارهایی محکم شده باشند یا به نحوی دیگر در محل معینی محکم و ثابت شده باشند.
۶۱-۲-۱ تحلیل الاستیک (۱۰)
تحلیل سازهای بر اساس این فرض که سازه با حذف بار به شکل هندسی اولیه خود باز میگردد.
۶۲-۲-۱ تحلیل پلاستیک (۱۰)
تحلیل سازهای با فرض رفتار صلب - خمیری قطعات و با استفاده از تئوری پلاستیسیته با بررسی مکانیزم خرابی.
۶۳-۲-۱ تحلیل سازهای (۱۰)
تعیین آثار بار، بر اعضاء و اتصالات بر اساس اصول تحلیل سازه.
۶۴-۲-۱ تحلیل غیر الاستیک (۱۰)
تحلیل سازهای با در نظر گرفتن رفتار غیر الاستیک مصالح.
۶۵-۲-۱ تخلیه هوا (۱۴)
خارج کردن قسمتی از هوای فضا و هدایت آن به هوای آزاد، بطور طبیعی یا با وسایل مکانیکی.
۶۶-۲-۱ تراز طبقه شدن آسانسور (۱۵)
منظور همتراز شدن کف کابین با کف تمام شده طبقه در محل ورودی به آسانسور است.
۶۷-۲-۱ ترموکوپل (۱۷)
این وسیله یکی از مهمترین بخشهای دستگاه گازسوز است که در صورت روشن نشدن مشعل دستگاه یا از بین رفتن شعله اصلی مشعل مسیر ورود سوخت به مشعل، بسته با شعله اصلی مشعل و شمعک آن هر دو قطع میگردد.
۶۸-۲-۱ تسلیم (۱۰)
حالت حدی تغییر شکل غیر الاستیک که پس از رسیدن به حالت تنش تسلیم بروز میکند.
۶۹-۲-۱ تصرف (۴)
بخشی از ساختمانها، حاصل ترکیب چند فضا (به ترتیبی که در این مقررات مشخص شده)، که به فعالیتی مشخص اختصاص داده شود. مقصود از "تصرف" در این مقررات، نوع بهره گیری از بنا یا بخشی از آن است که با مقصودی معلوم در دست بهربرداری بوده یا قرار است برای آن مقصود مورد استفاده واقع شود. انواع تصرفها عباتند از:
تصرف اداری و حرفه ای
تصرف انباری
تصرف آموزشی-تربیتی
تصرف تجمعی
تصرف درمانی و مراقبتی
تصرف صنعتی
تصرف کسبی و تجاری
تصرف مخاطره آمیز
تصرف مسکونی
۷۰-۲-۱ تصفیه هوا (۱۴)
فرآیند کاهش ذرات زیان آور موجود در هوا از قبیل میکروارگانیسمها، ذرات معلق، دود، گازهای زیان آور و مانند آنها.
۷۱-۲-۱ تعویض هوا (۱۴)
ورود و یا خروج هوا در یک فضا، بطور طبیعی و یا به کمک وسایل مکانیکی.
۷۲-۲-۱ تنظیم کننده فشار گاز (رگولاتور) (۱۷)
دستگاهی است که فشار گاز ورودی را کاهش داده و آن را به میزان فشار موردنظر برای مصرف، ثابت نگه میدارد.
۷۳-۲-۱ توقفگاههای وسایل نقلیه (۴)
توقفگاههای وسایل نقلیه محلهای توقف و نگهداری وسایل نقلیه هستند که توقفگاههای وسایل نقلیه در فضای باز و فضاهای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان را شامل میشوند.
۷۴-۲-۱ تهویه (۱۹-۱۴)
روند دمیدن یا مکیدن هوا، از طریق طبیعی یا مکانیکی، به هر فضایی یا از هر فضایی، برای تأمین شرایط بهداشت و آسایش (از قبیل کنترل دما و میزان رطوبت هوا، جلوگیری از بروز میعان، جلوگیری از رشد میکروارگانیسمها و مانند آنها). چنین هوایی ممکن است مطبوع شده باشد.
۷۵-۲-۱ تهویه مطبوع (۱۴-۱۹)
کنترل هم زمان دما، رطوبت و پاکیزگی هوا و توزیع مناسب آن به منظور تأمین شرایط مورد نیاز فضای ساختمان.
۷۶-۲-۱ تیر (۱۰)
عضو سازهای با هدف مقاومت در مقابل لنگر خمشی .
۷۷-۲-۱ تیر ورق (۱۰)
تیری که مقطع آن از ورق ساخته شده است.
۷۸-۲-۱ جایگاه امدادرسانی (۴)
شامل فضاها و سطوحی است که به منظور کمک و امدادرسانی در موارد اضطراری در فضاهای باز در نظر گرفته شده و مورد استفاده قرار میگیرند.
۷۹-۲-۱ جدار نورگذر (شفاف یا نیمه شفاف) (۱۹)
جداری که ضریب عبور نور مرئی آن بزرگتر از ۵٪ است. جدار نورگذر بر دو نوع شفاف و مات است و شامل پنجرهها، درهای خارجی نورگذر، نورگیرها و مشابه آنهاست.
۸۰-۲-۱ جریان اتصال کوتاه (فلزی) (۱۳)
اضافه جریانی است که در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی بسیار کوچک بین هادیهای برقداری که در شرایط عادی دارای اختلاف پتانسیل میباشند، ایجاد شود.
۸۱-۲-۱ جریان اضافه بار (یک مدار) (۱۳)
اضافه جریانی است که در مداری برقرار میشود که از نظر الکتریکی آسیب ندیده باشد.
۸۲-۲-۱ جریان باقیمانده (۱۳)
جمع جبری مقادیر آنی جریانهایی (منتجه جریانهای آنی) است که از همه هادیهای برقدار یک مدار معین، در یک نقطه از تأسیسات الکتریکی، عبور میکند.
۸۳-۲-۱ جریان برق گرفتگی (۱۳)
جریانی است که از بدن انسان یا حیوان عبور کند و مشخصههای آن به نحوی باشد که احتمالاً موجب برق گرفتگی شود.
۸۴-۲-۱ جریان مجاز (۱۳)
(جریان مجاز حرارتی یا جریان اسمی یک هادی)، حداکثر جریانی است که بطور مداوم در شرایطی تعیین شده، بدون اینکه دمای وضعیت تعادل یک هادی از میزان معینی تجاوز نماید، میتواند از آن عبور کند. در مورد هادیها (سیم و کابل) جریان اسمی همان جریان مجاز حرارتی است.
۸۵-۲-۱ جریان نشت (۱۳)
جریانی است که بین مداری که از نظر الکتریکی آسیب ندیده است و زمین یا بدنههای هادی بیگانه، برقرار شود.
۸۶-۲-۱ جوش انگشتانه (۱۰)
جوش ایجاد شده در سوراخ دایرهای شکل در یکی از اعضای اتصالی که باعث ایجاد پیوستگی بین آن عضو و عضو دیگر میشود.
۸۷-۲-۱ جوش شیاری با نفوذ کامل (۱۰)
جوش شیاری که در آن فلز جوشکاری از کل ضخامت عضو اتصالی عبور میکند.
۸۸-۲-۱ جوش شیاری با نفوذ نسبی (۱۰)
جوش شیاری که در آن میزان نفوذ، عمدتاً کمتر از ضخامت کامل عضو اتصالی در نظر گرفته شده باشد.
۸۹-۲-۱ جوش کام (۱۰)
جوش ایجاد شده در سوراخ امتداد یافته برای اتصال یک عضو به عضو دیگر.
۹۰-۲-۱ جوش گوشه (۱۰)
جوشی با مقطع مثلثی ایجاد شده در بین سطوح اعضای مقاطع.
۹۱-۲-۱ چاه آسانسور (۱۵)
فضایی است که ریلها و برخی تجهیزات آسانسور در آن نصب میشوند و کابین و وزنه تعادل در این مکان حرکت مینمایند، معمولاً با دیوارهها، درهای طبقات و درها و دریچههای اضطراری محصور میگردد.
۹۲-۲-۱ چاهک آسانسور (۱۵)
فاصله قائم بین کف پایینترین محل توقف تا کف چاه آسانسور (به ابعاد چاه آسانسور) را چاهک میگویند.
۹۳-۲-۱ حفاظت کاتدی (۱۷)
نوعی سیستم الکتریکی است که برای جلوگیری از خوردگی ناشی از زنگ زدگی لولههای گاز دفنی به کار میرود.
۹۴-۲-۱ حیاط (۳)
فضای باز بدون سقف و بدون تصرف که از دو یا چند طرف با دیوارهای خارجی بنا محصور باشد و اگر از همه طرف به دیوارهای خارجی بنا محصور شود، در آن صورت به آن حیاط داخلی گفته میشود.
۹۵-۲-۱ حیاط محصور (پاسیو) (۴)
فضایی است باز، که در میان ساختمان قرار دارد و به طور معمول اضلاع آن در تمام ارتفاع ساختمان امتداد یافته و وظیفه تأمین نور و تهویه بخشی از ساختمان را در طبقات بر عهده دارد.
۹۶-۲-۱ خاکریزی مهندسی (۷)
به خاکریزی گفته میشود که احتیاج به شناخت نوع خاک و کنترل تراکم دارد و در پایداری ساختمان مؤثر است.
۹۷-۲-۱ خستگی (۱۰)
حالت حدی شروع ترک خوردگی و گسترش آن در اثر تکرار بار زنده
۹۸-۲-۱ دادههای ژئوتکنیکی (۷)
به پارامترهای برداشت شده از زمین ساختگاه گفته میشود که پردازش نشده است.
۹۹-۲-۱ در کابین آسانسور (۱۵)
دری است که در ورودی کابین قرار گرفته و معمولاً به طور خودکار باز و بسته میشود.
۱۰۰-۲-۱ دستگاه (۱۴)
هر دستگاه مکانیکی که با مصرف برق، گاز (مایع یا گاز طبیعی)، سوخت مایع یا جامد و هر نوع انرژی دیگر، به منظور استفاده در تأسیسات مکانیکی (تأسیسات گرمایی، تعویض هوا، تهویه مطبوع) طراحی و ساخته میشود.
۱۰۱-۲-۱ دستگاههای گرم کننده و خنک کننده ویژه (۱۴)
هر دستگاه مکانیکی با کاربری و ظرفیت مشخص و با مصرف هر نوع انرژی (برق، سوخت جامد، مایع، گاز)، که برای تهیه آب گرم مصرفی یا گرم کردن و یا خنک کردن موضعی فضاهای ساختمان، طراحی و ساخته شده باشد.
۱۰۲-۲-۱ دستگاه یکپارچه (پکیج) (۱۴)
دستگاهی که به طور کامل در کارخانه ساخته، سوار و آزمایش شده و به صورت یک واحد مستقل، با همه قطعات و اجزای متحرک و موتور محرک، آماده نصب باشد.
۱۰۳-۲-۱ دستگیره (پلکان برقی) (۱۵)
دستگیرهای از جنس لاستیک با الیاف مخصوص میباشد که متحرک بوده و سرعت آن با سرعت حرکت پله یکسان میباشد، افراد هنگام بالا رفتن یا پایین آمدن از آن استفاده میکنند.
۱۰۴-۲-۱ دفتر مهندسی (۲)
محل انجام خدمات مهندسی ساختمان دارای مجوز فعالیت از وزارت راه و شهرسازی
۱۰۵-۲-۱ دفترچه اطلاعات ساختمان (۲)
دفترچه اطلاعات ساختمان مشتمل بر جدول مربوط به روند تهیه طرح، اجرا، نظارت اطلاعات ساختمان است.
۱۰۶-۲-۱ دودکش (۱۷-۱۴)
معبری فلزی یا با مصالح بنایی که گازهای حاصل از احتراق از راه آن به خارج ساختمان منتقل میشود.
۱۰۷-۲-۱ دودکش پیش ساخته (۱۷-۱۴)
دودکشی است که در کارخانه شامل معبر انتقال دود، که برای نوع و کلاس معینی از دستگاه با سوخت مایع یا گاز ساخته شده و مشخصات آن از طرف مؤسسه معتبر و مورد تأیید گواهی شده و دارای پلاک تأیید باشد.
۱۰۸-۲-۱ دوره اجرا (۲)
مدت زمانی که از تاریخ صدور پروانه ساختمان تا تحویل گزارش پایان کار ساختمان توسط ناظر هماهنگ کننده به شهرداری یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان به طول میانجامد.
۱۰۹-۲-۱ دوره نظارت (۲)
مدت زمانی که از تاریخ صدور پروانه ساختمان تا تحویل گزارش پایان کار ساختمان توسط ناظر هماهنگ کننده به شهرداری یا سایر مراجع صدور پروانه ساختمان به طول میانجامد.
۱۱۰-۲-۱ دیگ (۱۴)
یک دستگاه گرمازای بسته که برای تأسیسات گرمایی، یا سیستم تأمین آب گرم مصرفی، آب گرم یا بخار تولید میکند.
۱۱۱-۲-۱ دیوار (۱۹)
بخشی از پوسته خارجی یا داخلی غیر نورگذر ساختمان که عمودی است، یا با زاویه بیش از ۶۰ درجه نسبت به سطح افقی قرار گرفته است.
۱۱۲-۲-۱ دیوار آتش (۱۴)
جزئی از ساختمان که ضد حریق است و از گسترش آتش در داخل یا بین ساختمانها و سازهها، از سویی به سوی دیگر، جلوگیری کرده و یا آن را کند میکند.
۱۱۳-۲-۱ دیوار جان پناه (۳)
بخش امتداد یافته دیوارهای خارجی بنا در بام که به منظور فراهم نمودن ایمنی و تفکیک همسایگی اجرا میشود.
۱۱۴-۲-۱ دیوار دودبند (۳)
دیوار یا دیوارهای که راهروی خروج را قطع کرده و به یک یا چند در مجهز است. این دیوار باید مانع گسترش آتش و دود باشد.
۱۱۵-۲-۱ دیوار کتیبه (۳)
بخشی از دیوار خارجی ساختمان که پایین یا بالای پنجره (یا بازشو) واقع میشود.
۱۱۶-۲-۱ دیوار مشترک (۳)
دیواری که در مرز مالکیت دو ساختمان برای بهره گیری مشترک ساخته میشود.
۱۱۷-۲-۱ راه پله (۳)
بخشی از مجموعه راه خروج شامل تعدادی پله یا سکو که در مجموع رفت و آمد از یک طبقه به طبقه دیگر را بدون تداخل و برخورد با مانع امکان پذیر میکند.
۱۱۸-۲-۱ رشتههای اصلی (۲)
معماری، عمران، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، شهرسازی، نقشه برداری و ترافیک.
۱۱۹-۲-۱ رشتههای مرتبط (۲)
رشتههای موضوع تبصره ۱ ماده ۷ قانون.
۱۲۰-۲-۱ رنگهای دارای مفهوم ایمنی (۲۰)
در علائم تصویری، نورانی و نوری ایمنی رنگهای خاص دارای مفاهیم مشخصی است. جدول زیر تعیین کننده کلی این رنگهاست.
جدول تعیین رنگها
۱۲۱-۲-۱ ریلهای راهنما ( آسانسور) (۱۵)
اجزای فلزی با مقطع T هستند که برای هدایت کابین یا وزنه تعادل (در صورت وجود) به کار میروند.
۱۲۲-۲-۱ زمین (جرم کلی زمین) (۱۳)
جرم هادی زمین است که پتانسیل همه نقاط آن به طور قراردادی برابر صفر انتخاب میشود.
۱۲۳-۲-۱ زیرزمین (۳)
قسمتی از ساختمان که تمام یا بخشی از آن پایینتر از کف زمین طبیعی قرار گرفته و به عنوان طبقه به حساب نیاید.
۱۲۴-۲-۱ ساختمان (۲)
بنایی واحد که وجههای بیرونی آن در سطح و ارتفاع، از زیر پی تا بالاترین نقطه، یک پوسته معماری بسته را تشکیل دهد.
۱۲۵-۲-۱ ساختمانهای بتنی پیش ساخته (۱۱)
ساختمانی که تمامی اجزای سازهای و بعضاً اجزای غیر سازهای ساختمان از قطعات بتن پیش ساخته که در کارخانه تولید شده است، تشکیل میشوند.
۱۲۶-۲-۱ ساختمانهای خاص (۱۷)
ساختمانهایی هستند که استفاده از آنها در نجات و امداد مؤثر بوده و در صورت خرابی یا وقفه در بهره برداری بطور غیرمستقیم موجب افزایش تلفات و خسارات شده و سبب آتش سوزی وسیع، از دست رفتن ثروت ملّی و آلودگی محیط زیست میشود.
۱۲۷-۲-۱ ساختمانهای عمومی (۱۷)
ساختمانهایی هستند که در آنها خدمات عمومی ارائه شده و مورد استفاده و مراجعه عموم مردم میباشد.
۱۲۸-۲-۱ ساختمانهای فولادی پیش ساخته (۱۱)
ساختمانهای فولادی که قطعات آن به طور کامل در کارگاه ساخت، مونتاژ و جوشکاری میشوند و اتصال آنها برای نصب در پای کار انجام میپذیرد.
۱۲۹-۲-۱ ساختمانهای فولادی درجا (۱۱)
ساختمانهای فولادی که کلیه قطعات آن در پای کار برشکاری و مونتاژ جوشکاری شده و به وسیله اتصالات جوشی نصب میشوند.
۱۳۰-۲-۱ ساختمانهای فولادی نیمه پیش ساخته (۱۱)
ساختمانهای فولادی که برخی از قطعات آن در کارگاه ساخت، مونتاژ و جوشکاری میشوند و بقیه قطعات در پای کار ساخته شده و نصب میشوند.
۱۳۱-۲-۱ ساختمانهای متصل (۴)
ساختمانهایی هستند که به ساختمان ملک مجاور متصل و یا حدفاصل آنها درز انقطاع بین دو بنا است.
۱۳۲-۲-۱ ساختمانهای منفصل (۴)
ساختمانهایی هستند که بصورت "کوشک" مانند، در داخل محوطه و ملک بدون اتصال به ساختمانهای پلاکهای دیگر قرار دارند.
۱۳۳-۲-۱ ساختمان ویژه (۲)
بنایی که طرح معماری یا سازه یا تأسیسات مکانیکی و یا تأسیسات برقی آن دارای پیچیدگی یا حساسیت خاص میباشد و بنا بر ضرورت نیاز به طراحی یا محاسبه یا کنترل دقیق شرایط هوا، دما، رطوبت، پاکیزگی، فشار نسبی، صدا، ولتاژ و فرکانس خاص در یک یا چند رشته ساختمانی دارد و موارد استفاده آن نیز خاص است.
۱۳۴-۲-۱ سازمان (۲)
سازمان نظام مهندسی ساختمان (کشور)
۱۳۵-۲-۱ سازمان استان (۲)
سازمان نظام مهندسی ساختمان استان
۱۳۶-۲-۱ سازههای نگهبان (۷)
به سازههایی اطلاق میشود که برای نگهداری خاک به کار برده میشوند، این سازهها شامل انواع دیوارها و سیستمهای نگهبان هستند که در آنها عناصر سازهای با خاک یا سنگ ترکیب شده یا از تسلیح خاک استفاده میشوند.
۱۳۷-۲-۱ ستون (۱۰)
عضو سازهای عمدتاً با هدف مقاومت در مقابل نیروی محوری و یا ترکیب نیروی محوری با سایر نیروها.
۱۳۸-۲-۱ سطح الزامی (۴)
سطحی است که رعایت مقدار و محدودیتهای آن در مقررات ملّی ساختمان الزامی شده است.
۱۳۹-۲-۱ سطح خالص (۳)
سطح خالص هر طبقه از ساختمان فقط به فضاهای قابل تصرف گفته شده و سطوح مربوط به فضاهای عمومی و ارتباطی و ضخامت دیوارها را شامل نمیگردد.
۱۴۰-۲-۱ سطح علائم تصویری و تابلو (۲۰)
سطح یکپارچه درون قاب و سازه علائم تصویری و تابلو یا در صورت نبود قاب، سطح یکپارچه آگهی پیام آن است.
۱۴۱-۲-۱ سطح مفید کابین (۱۵)
سطح مفیدی است که برای ایستادن مسافر و یا گذاشتن بار به کار گرفته میشود و مقدار آن متناسب با ظرفیت بار یا مسافر محاسبه میشود.
۱۴۲-۲-۱ سطوح نورگیری و تعویض هوای الزامی (۴)
سطوحی هستند که جهت حداقل نورگیری و تعویض هوای طبیعی فضاها، در نظر گرفته میشوند.
۱۴۳-۲-۱ سیستم اضافه بار ( آسانسور) (۱۵)
در برخی آسانسورها برای جلوگیری از اضافه بار حسگری را به شیوههای مختلف تعبیه میکنند تا هنگام سوار شدن مسافر یا گذاشتن بار بیش از ظرفیت پیش بینی شده در کابین، ضمن اعلام خبر از حرکت آسانسور تا تخلیه بار اضافی جلوگیری شود.
۱۴۴-۲-۱ سیستم باربر ثقلی (۶)
قسمتی از کل سازه است که جهت تحمل بارهای ثقلی و انتقال آن به شالوده سازه به کار گرفته میشود.
۱۴۵-۲-۱ سیستم باربر جانبی (۶)
قسمتی از کل سازه است که برای تحمل بارهای جانبی به کار گرفته میشود.
۱۴۶-۲-۱ سیستم ترمز ایمنی (سیستم پاراشوت) (۱۵)
سیستم مکانیکی که ترجیحاً در قسمت زیرین یا بالای چارچوب (یوک) کابین یا وزنه تعادل (در صورت لزوم) قرار میگیرد و در مواقع اضطراری با افزایش غیرعادی سرعت، فعال شده و سبب توقف کابین یا وزنه تعادل بوسیله قفل شدن کابین یا وزنه تعادل به ریلها میشود.
۱۴۷-۲-۱ سیستم تونلی (۱۱)
سازههای بتنی با قالب بتنی موسوم به سیستم تونلی، یکی از روشهای صنعتی اجرای ساختمانهای بتنی بوده که دیوار و سقف بطور همزمان با قالب یکپارچه اجرا میشود. قالبهای مورد استفاده، به اندازه تقریبی ابعاد فضاها هستند. برای قالب بندی یا قالب برداری، نیازی به تبدیل آنها به ابعاد کوچک نیست و با همان ابعاد اولیه و به صورت یکپارچه از فضا خارج میشوند.
۱۴۸-۲-۱ سیستم دوگانه یا ترکیبی (۶)
نوع سیستم سازهای است که در آن، بارهای قائم عمدتاً توسط قابهای ساختمانی متحمل میشوند و مقاومت در برابر بارهای جانبی توسط مجموعهای از دیوارهای برشی یا قابهای مهاربندی شده همراه با مجموعهای از قابهای خمشی صورت میگیرد. سهم برشگیری هر یک از دو مجموعه با توجه به سختی جانبی و اندرکش آن دو، در تمام طبقات، تعیین میشود.
۱۴۹-۲-۱ سیستم ساختمانی (۱۱)
سیستم ساختمانی دیوار باربر که دیوارهای آن دارای قالبهای بتن دایمی بوده و این قالبها بعد از بتن ریزی، جزیی از دیوار محسوب میشود و نقش عایق حرارتی را دارد.
۱۵۰-۲-۱ سیستم ساختمانی با پنلهای ساندویچی (۱۱)
سیستم ساختمانی دیوار باربر که دیوارهای آن از پنلهای ساندویچی شامل دو صفحه شبکه جوش شده فولادی میباشد که یک هسته عایق در میان آن قرار گرفته و دو طرف آن بتن پاشیده میشود.
۱۵۱-۲-۱ سیستم ساختمانی قابهای سبک فولادی (۱۱)
سیستم ساختمانی دیوار باربر متشکل از مقاطع فولادی سرد نورد شده بوده که اجزاء آن با اتصالات پیچی یا جوشی به یکدیگر متصل میشوند.
۱۵۲-۲-۱ سیستمهای فراخوانی آسانسور (۱۵)
نحوه پاسخ به احضار مسافرین در آسانسور با توجه به نوع کاربری ساختمان میتواند متفاوت باشد و انتخاب صحیح سیستم کنترل اهمیت زیادی دارد.
۱۵۳-۲-۱ شاغل تمام وقت (۲)
شخصی که در بخشهای دولتی یا خصوصی یا مؤسسات و نهادهای عمومی به لحاظ اشتغال به کار دیگری غیر از مشاغل مربوط به این شیوه نامه از سوی کارفرما بیمه شده باشد.
۱۵۴-۲-۱ شخص حقوقی (۲)
شرکت خصوصی یا شرکت دولتی یا وابسته به دولت یا موسسه و نهاد عمومی غیردولتی (به غیر از شهرداریها) دارای پروانه اشتغال به کار حقوقی از وزارت راه و شهرسازی.
۱۵۵-۲-۱ شخص حقیقی (۲)
مهندس یا کاردان فنی یا معمار تجربی یا دیپلمههای فنی دارای پروانه اشتغال به کار از وزارت راه و شهرسازی.
۱۵۶-۲-۱ شرایط دشوار ژئوتکنیکی (۷)
به شرایطی اطلاق میشود که اجرای سازه و یا ساخت پی را مشکل میسازد.
۱۵۷-۲-۱ شرکت (۲)
شخصیتی حقوقی که خصوصی یا تعاونی یا دولتی یا وابسته به دولت بوده و به طور قانونی در اداره ثبت شرکتها و مؤسسات غیر تجاری به ثبت رسیده و شأن تشکیل آن ارائه خدمات مهندسی ساختمان مانند انجام مطالعات و طراحی، محاسبات، نظارت و اجرای کارهای ساختمانی است.
۱۵۸-۲-۱ شفت (۳)
فضای ارتباطی قائم بین طبقات یا بین کف تا بام ساختمان که به منظور تعبیه آسانسور، بالابر، آشپزخانه، تأمین روشنایی، انجام تهویه، عبور دادن کانالها و لولهها، تخلیه زباله و غیره در نظر گرفته میشود.
۱۵۹-۲-۱ شکل پذیری (۶)
به قابلیت جذب و اتلاف انرژی و حفظ ظرفیت باربری یک سازه، هنگامی که تحت تأثیر تغییر مکانهای غیرخطی چرخهای ناشی از زلزله قرار میگیرد، اطلاق میشود.
۱۶۰-۲-۱ شمعک (۱۷)
وسیلهای که با ایجاد شعله کوچکی در وسایل گازسوز، برای روشن کردن مشعل اصلی دستگاه، مورد استفاده قرار میگیرد. در اغلب وسایل گازسوز این شعله به واسطه ترموکوپل باعث باز نگه داشتن مسیر گاز نیز میشود و در صورت خاموش شدن آن، جریان گاز به مشعل اصلی قطع میگردد.
۱۶۱-۲-۱ شناسنامه فنی و ملکی ساختمان (۲)
سندی است که حاوی اطلاعات فنی و ملکی ساختمان بوده و توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان صادر میگردد و در کلیه نقل و انتقالات ساختمانهای همراه با نقشههای چون ساخت، تحویل خریداران میگردد تا از مشخصات ساختمانی که خریداری مینمایند مطلع شوند.
۱۶۲-۲-۱ شیبراهه (۳)
پیاده راه با شیب حداکثر ۱ به ۲۰ که بعنوان راه دسترسی مورد استفاده واقع میشود.
۱۶۳-۲-۱ شیر خودکار قطع جریان گاز اضافی (۱۷)
وسیلهای که در مسیر لوله کشی گاز نصب و در صورت عبور جریان گاز بیش از حد تنظیم شده، جریان گاز را قطع مینماید.
۱۶۴-۲-۱ شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله (۱۷)
وسیلهای که در هنگام بروز زلزله با شدت از پیش تعیین شده در آن، جریان گاز را به طور خودکار قطع مینماید.
۱۶۵-۲-۱ شیر قبل از رگولاتور یا شیر قفلی (۱۷)
شیر سماوری گوشوارهای که قبل از رگولاتور نصب و در حالت بسته، قابل قفل کردن بوده و باید برای فشار کاری تا ۴ بار و یا ۶۰ پوند بر اینچ مربع مناسب باشد.
۱۶۶-۲-۱ شیشه نویسی (۲۰)
هرآگهی منصوب، منقوش و متصل به سطح شفاف ویترین و یا قرار گرفته در پشت شیشه که از بیرون قابل تشخیص باشد شیشه نویسی محسوب میشود.
۱۶۷-۲-۱ صاحب کار (۲)
مالک یا قائم مقام مالک کارگاه ساختمانی.
۱۶۸-۲-۱ صنعتی سازی (۱۱)
به روش یا روشهایی که میزان استفاده از منابع انسانی، مواد اولیه و سرمایه را در راستای پاسخ دهی به نیاز مسکن جامعه و بهره وری اقتصادی با بکارگیری فن آوریهای نوین که در یک ساختار منظم و مدولار، تشکیلات یافته و منسجم بطور کارا عمل کند گویند.
۱۶۹-۲-۱ ضربه گیر (بافر) آسانسور (۱۵)
وسیلهای ارتجاعی است که برای جلوگیری از اصابت کنترل نشده کابین و یا وزنه تعادل به کف چاهک به کار میرود و طوری طراحی و انتخاب میشود که قسمتی از انرژی جنبشی کابین را مستهلک کند. باید توجه داشت که ضربه گیر برای متوقف کردن کابین در سقوط آزاد طراحی نشده است.
۱۷۰-۲-۱ ضریب انتقال حرارت (۱۹)
ضریب انتقال حرارت برابر است با توان حرارتی منتقل شده به ازاء یک درجه کلوین اختلاف دما و به سه دسته تقسیم میشود: خطی، سطحی و ساختمانی
۱۷۱-۲-۱ ضریب هدایت حرارت (۱۹)
مقدار حرارتی که در یک ثانیه از یک متر مربع عنصری همگن به ضخامت یک متر، در حالت پایدار میگذرد، در زمانی که اختلاف دمای دو سطح طرفین عنصر برابر یک درجه کلوین است.
۱۷۲-۲-۱ طبقه (۳)
بخشی از ساختمان که بین دو کف متوالی واقع شود. در مواردی که فاصله کف تمام شده از سطح زمین طبیعی از ۱۲۰ سانتیمتر بیشتر نباشد، فضای زیر آن طبقه به عنوان زیرزمین منظور میگردد.
۱۷۳-۲-۱ طبقه اصلی ورودی (آسانسور) (۱۵)
طبقه ایست که ورودی افراد پیاده به ساختمان از آن طریق انجام میشود و معمولاً هم تراز خیابان است. چنانچه در ساختمانی دسترسیهای اصلی مختلفی به یک آسانسور وجود داشته باشد پایینترین آنها طبقه اصلی محسوب میشود.
۱۷۴-۲-۱ طبقه خیابان (۳)
طبقهای از بنا که از کف خیابان یا محوطه خارج بنا حداکثر با شش پله قابل دسترس باشد.
۱۷۵-۲-۱ طراح (۲)
تهیه کننده نقشهها، محاسبات و مشخصات فنی ساختمان بر اساس شرح خدمات مهندسان رشتههای ساختمان، در حدود صلاحیت مندرج در پروانه اشتغال صادره توسط وزارت راه و شهرسازی.
۱۷۶-۲-۱ طراحی (۲)
تمامی فعالیتها و خدمات طراح براساس شرح خدمات مهندسان رشتههای ساختمان است که منجر به تهیه نقشهها و مشخصات فنی مورد نیاز برای هر یک از مراحل مقدماتی و اجرایی کار ساختمانی و تأیید آن توسط مراجع ذیربط میشود.
۱۷۷-۲-۱ طراحی ژئوتکنیکی (۷)
به کلیه خدمات مهندسی گفته میشود که بمنظور تعیین هندسه، کنترل پایداری، ایستایی و تغییر شکلهای پی و بخش خاک آن انجام میگیرد.
۱۷۸-۲-۱ طول مسیر حرکت آسانسور (۱۵)
ارتفاع بین کف پایینترین طبقه توقف آسانسور تا کف بالاترین طبقه توقف آسانسور، طول مسیر حرکت نامیده میشود.
۱۷۹-۲-۱ ظرفیت اشتغال (۲)
توان شخص حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال در انجام خدمات مهندسی در مدت زمان معین.
۱۸۰-۲-۱ عایق حرارتی(۱۹)
مصالح یا سیستم مرکبی که انتقال گرما را از محیطی به محیطی دیگر به طور مؤثر کاهش دهد. در مواردی، عایق حرارت میتواند، علاوه بر کاهش انتقال حرارت، کاربردهای دیگری نیز مانند باربری، صدابندی داشته باشد.
۱۸۱-۲-۱ علائم ایمنی (۲۰)
علائمی هستند که توسط تابلو، رنگ، علامت نورانی (روشنایی) یا علائم صوتی، ارتباط کلامی یا علائم ناشی از حرکت دست، توصیهها و اطلاعاتی درباره ایمنی عمومی و بهداشت کار را انتقال میدهند و شامل تابلوها و علائم تصویری، علائم نورانی، علائم نوری، علائم صوتی، علائم کلامی و علائم ایمنی با حرکات دست میگردند.
۱۸۲-۲-۱ علمک گاز (۱۷)
قسمت عمودی و انتهایی انشعاب لوله کشی گاز که جهت نصب رگولاتور بر روی آن توسط شرکت گاز در مجاورت و متکی به ملک مصرف کننده قرار میگیرد.
۱۸۳-۲-۱ فضا (۴)
در مقررات ملّی ساختمان ، مقصود از "فضا" مکانی است که فعالیت مشخصی در آن انجام میگیرد و ممکن است در ترکیب با دیگر فضاها، یا مستقل از هم در تصرفهای مختلف استقرار یابند. تقسیم بندیهای فضاها در ارتباط مستقیم با تقسیم بندی تصرفها نمیباشند.
۱۸۴-۲-۱ فضاهای نیمه باز (۴)
فضاهایی مانند بالکن و ایوان، که از داخل ساختمان میتوان به آنها وارد شد و در ارتباط با هوای آزاد قرار دارند، به گونهای که حداقل یک وجه آنها باز باشد، فضای نیمه باز محسوب میشوند.
۱۸۵-۲-۱ فضای ارتباط داخلی (۴)
فضایی که به منظور ارتباط بین فضاها در داخل ساختمان و تصرف مورد استفاده قرار میگیرد.
۱۸۶-۲-۱ فضای اشتغال (۴)
فضایی است محصور برای کسب و پیشه، که باید دارای نور و تهویه (مصنوعی یا طبیعی) بوده و در برابر عوامل طبیعی حفاظت شده باشد.
۱۸۷-۲-۱ فضای اقامت (۴)
فضایی است محصور برای زندگی، خواب و غذا خوردن انسان، که باید دارای نور طبیعی و تهویه طبیعی باشد و در برابر عوامل طبیعی حفاظت شده باشد.
۱۸۸-۲-۱ فضای انبار (۴)
شامل همه فضاهایی که به منظور انبار کردن کالاها و محصولات غیر خطرناک مورد استفاده قرار میگیرند و محل اشتغال محسوب نمیشوند.
۱۸۹-۲-۱ فضای بهداشتی (۴)
فضایی که به منظور تأمین بهداشت در ساختمان شامل توالت، دستشویی و حمام و شستشوی وسایل نظافت و غیره مورد استفاده قرار میگیرد.
۱۹۰-۲-۱ فضای تأسیسات (۴)
فضایی که تجهیزات و وسایل تأسیساتی ساختمان در آن نصب میشوند. در صورت استفاده مداوم فرد یا افراد از این فضا، تابع مقررات فضاهای اشتغال میگردند.
۱۹۱-۲-۱ فضای تجمع (۴)
فضایی است که حداقل ۲۰ نفر در آن اقامت موقت یا اشتغال دارند و یا فعالیت جمعی در آن صورت میپذیرد.
۱۹۲-۲-۱ فضای توقفگاه وسایل نقلیه در ساختمان (۴)
توقفگاههای مختص وسایل نقلیه ساکنان در ساختمانهای مسکونی، توقفگاههای خصوصی محسوب گردیده و توقفگاههای مختص تصرفهای عمومی و توقفگاههایی که امکان استفاده عموم از آنها میسر است، توقفگاه عمومی محسوب میگردند.
۱۹۳-۲-۱ فضای کنترل شده (۱۹)
بخشهایی از فضای داخل ساختمان، از فضای زیستی و غیر آن، که به علت عملکرد خاص، به طور مداوم تا دمایی برابر، بالاتر یا پایینتر از دمای زیستگاه گرم یا سرد میشوند.
۱۹۴-۲-۱ فضای کنترل نشده (۱۹)
بخشهایی از فضای ساختمان که تعریف فضای کنترل شده در برگیرنده آنها نیست (همانند درز انقطاع هوا بند شده بین دو ساختمان، راه پلهها، دالانها و پارکینگهایی که فاقد پایانههای گرمایشی و سرمایشیاند).
۱۹۵-۲-۱ فضای مشاع (۴)
بخشهایی از ساختمان که در انطباق با قانون تملک آپارتمانها، مالکیت آن به عموم مالکان تعلق دارد.
۱۹۶-۲-۱ قاب خمشی (۱۰)
سیستم قاب بندیی که مقاومت در مقابل بارهای جانبی را تأمین کرده و عمدتاً از طریق برش و خمش اعضای قاب و اتصالات آنها باعث پایداری سیستم سازهای میشود.
۱۹۷-۲-۱ قاب مهاربندی شده (۱۰)
یک سیستم خرپایی متشکل از مهاربندیهای همگرا و یا واگرا است که وظیفه اصلی آن، تحمل نیروهای جانبی وارد به سازه میباشد.
۱۹۸-۲-۱ قانون (۲)
قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان مصوب اسفندماه ۱۳۷۴
۱۹۹-۲-۱ قسمت برقدار (۱۳)
هر سیم یا هادی دیگری که با نیت برقدار شدن آن در بهره برداری عادی مورد استفاده قرار میگیرد و شامل هادی خنثی نیز میباشد ولی به طور قراردادی هادی مشترک حفاظتی / خنثی (PEN) را شامل نمیشود.
۲۰۰-۲-۱ قسمت هادی بیگانه (۱۳)
بدنه هادیای است که جزء تأسیسات الکتریکی نمیباشد ولی قادر است پتانسیلی را که معمولاً پتانسیل زمین است در معرض تماس قرار دهد. (در اثر بروز اتصالی برقدار گردد.)
۲۰۱-۲-۱ کابین آسانسور (۱۵)
جزیی از آسانسور است که مسافر، بار یا هر دو را در خود جای میدهد کابین دارای کف برای ایستادن، دیواره هایی برای حفاظت مسافرین یا بار، سقف و معمولاً دارای در میباشد.
۲۰۲-۲-۱ کاردان فنی و یا معمار تجربی (۲)
شخص حقیقی دارنده پروانه اشتغال به کار کاردانی یا تجربی از وزارت راه و شهرسازی .
۲۰۳-۲-۱ کارگاه ساخت (۱۱)
محلی مناسب که دارای امکانات و تجهیزات کافی برای عملیاتی مانند برشکاری، سوراخکاری، جوشکاری، خمکاری و همچنین نیروی انسانی ماهر باشد به نحوی که ساخت قطعات تحت نظر گروه کنترل کیفیت به صورت مطلوب انجام پذیرد.
۲۰۴-۲-۱ کارگر ماهر (۲)
شخص حقیقی دارنده پروانه مهارت فنی از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی.
۲۰۵-۲-۱ کف (۱۹)
عنصر ساختمانی افقی که در بالا با فضایی کنترل شده، و در پایین با خاک، فضای کنترل نشده یا فضای خارجی در تماس است. کف بخشی از پوسته خارجی ساختمان محسوب میشود.
۲۰۶-۲-۱ کلید آتش نشان ( آسانسور) (۱۵)
کلیدی است که در مواقع ضروری از جمله تخلیه افراد مسن، معلول و غیره توسط آتش نشان فعال شده و کنترل آسانسور فقط توسط آن (راهبر داخل کابین) صورت میگیرد.
۲۰۷-۲-۱ کنترل کننده مکانیکی سرعت (گاورنر) (۱۵)
وسیلهای مکانیکی است که از طریق سیم بکسل یا زنجیر به سیستم ترمز ایمنی (پاراشوت) کابین یا وزنه تعادل (در صورت وجود) وصل است تا در موقع افزایش سرعت از حد تعیین شده قفل کرده و ضمن فرمان قطع برق موتور آسانسور، سیستم ترمز ایمنی را فعال نماید.
۲۰۸-۲-۱ گازهای دودکش (۱۷)
آمیختهای از محصولات احتراق و هوای اضافی که از دستگاه گازسوز دارای دودکش خارج میشود.
۲۰۹-۲-۱ گروه کنترل کیفیت (۱۱)
مجموعهای از افراد واجد شرایط با تخصص و تجربه کافی در کاربرد استانداردهای ویژگیهای هندسی و مکانیکی و شیمیایی مصالح فولادی، جوش، روشهای جوشکاری، عملیات ساخت و عملیات نصب که مجهز به وسایل لازم برای اندازه گیری ویژگیهای مورد نظر باشند.
۲۱۰-۲-۱ گره (۱۰)
محل برخورد دو یا چند عضو به یکدیگر است.
۲۱۱-۲-۱ لاپه (۱۰)
عضو سازهای افقی که عرشه سقف بدان تکیه داشته و عمدتاً تحت اثر بارهای ثقلی در معرض خمش قرار میگیرند.
۲۱۲-۲-۱ لوله رابط دودکش (۱۷)
لولهای که وسیله گازسوز را به دودکش مرتبط میکند.
۲۱۳-۲-۱ لوله کشی توکار (۱۷)
لوله کشی به صورتی که برای دسترسی به آن نیاز به باز کردن دریچه یا برداشتن مانعی باشد.
۲۱۴-۲-۱ لوله کشی دفنی (۱۷)
لوله کشی است که در زیر سطح زمین و در داخل کانال حفاری شده اجرا میشود و برای دسترسی به آن نیاز به حفاری زمین، تخلیه خاک و مصالح اطراف لولهها میباشد.
۲۱۵-۲-۱ لوله کشی رابط (۱۷)
لوله کشی روکار از خروجی رگولاتور تا کنتور گاز میباشد.
۲۱۶-۲-۱ لوله کشی روکار (۱۷)
لوله کشی گاز به صورتی است که دسترسی به آن مستقیم و نیازی به حفاری، تخریب، باز کردن، برداشتن و یا جابجا کردن هیچ مانعی نبوده و قابل رؤیت باشد.
۲۱۷-۲-۱ مانع حریق (۳)
صفحه یا پردهای سرتاسری که به صورت قائم (مانند دیوار) یا افقی (مانند سقف) با زمان مشخصی از مقاومت حریق برای جلوگیری از گسترش آتش و دود از فضایی به فضای دیگر به کار گرفته میشود. این صفحات همچنین ممکن است برای حریق بند کردن بازشوها نیز مورد استفاده قرار گیرند.
۲۱۸-۲-۱ مجتمع ساختمانی (۲)
سامانهای واحد متشکل از دو یا چند ساختمان مجاور هم
۲۱۹-۲-۱ مجرای خارجی نور و هوا (۴)
مجرایی منتهی به فضای باز در مجاورت زیر زمین و به منظور تأمین نور و هوای آن است که با تعبیه بازشوهایی به آن (در انطباق با تعویض هوای طبیعی در مبحث چهاردهم مقررات ملّی ساختمان )، تأمین نور و هوای فضاهای واقع در زیر زمین را بر عهده دارد.
۲۲۰-۲-۱ مجری (۲)
شخص دارای مجوز دفتر اجرای ساختمان یا پروانه اشتغال شخص حقوقی از وزارت راه و شهرسازی .
۲۲۱-۲-۱ مجزا سازی افقی (۳)
فاصله مشخص بین دیوارهای خارجی بنا تا مرز مالکیت یا سایر بناهای همسایگی، اعم از خصوصی، عمومی و خیابان که به منظور تأمین فضای باز لازم در نظر گرفته میشود.
۲۲۲-۲-۱ مجموعه ساختمانی (۴)
چند ساختمان یا مجتمع ساختمانی که در یک محوطه قرار دارند.
۲۲۳-۲-۱ محدوده آسایش (حرارتی) (۱۹)
شرایط حرارتی و رطوبتی که حدود ۸۰٪ ساکنان یا استفاده کنندگان در آن احساس آسایش دارند.
۲۲۴-۲-۱ محصولات احتراق (۱۷)
آنچه که در نتیجه احتراق بدست میآید به انضمام گازهای بی اثر، به غیر از هوای اضافی .
۲۲۵-۲-۱ محفظه احتراق (۱۷)
بخشی از دستگاه گازسوز است که عمل احتراق در آن انجام میشود.
۲۲۶-۲-۱ محوطه باز (۳)
فضایی که تصرفی در آن صورت نگرفته و بوسیله ساختمان محصور نشده باشد. محوطه باز باید برای جای دادن متصرفان بنا کافی باشد و اندازه و محل آن به گونهای باشد که به هنگام بروز حریق، مأموران آتش نشانی و ایمنی بتوانند به آن دسترسی داشته و از آن استفاده برند. محوطه باز باید در تمام اوقات شبانه روز از هر گونه موانع خالی باشد.
۲۲۷-۲-۱ مدار (۱۳)
مجموعهای از تجهیزات الکتریکی در یک تأسیسات است که از منبع واحدی تغذیه نموده و به کمک وسایل حفاظتی واحدی در برابر اضافه جریانها حفاظت شده باشد.
۲۲۸-۲-۱ مدت زمان طراحی (۲)
مدت زمان مندرج در قرارداد منعقده بین طراح و صاحب کار برای تهیه طرح مقدماتی و اجرایی مورد قرارداد.
۲۲۹-۲-۱ مدت زمان نظارت (۲)
مدت زمانی که در قرارداد بین ناظر و سازمان استان و صاحب کار برای انجام کار نظارت تعیین میشود.
۲۳۰-۲-۱ مراحل کنترل کیفیت (۱۱)
مراحلی از کار است که در پایان این مراحل برای ورود به مرحله بعدی تائیدیه مرحله قبل توسط اشخاص یا مؤسسات مسئول کنترل کیفیت ضروری است.
۲۳۱-۲-۱ مشتری (۲)
بهره بردار یا خریدار یا پیش خریدار یک یا چند واحد از ساختمان یا مجتمع یا مجموعه ساختمانی.
۲۳۲-۲-۱ مشعل گاز (۱۷)
وسیلهای که گاز یا مخلوط گاز و هوا را برای ایجاد شعله به محفظه احتراق منتقل مینماید.
۲۳۳-۲-۱ مصالح غیرریزنده (۴)
مصالحی هستند که اگر به هر صورت شکسته شده و یا از محل خود جدا شوند، امکان ریزش قطعات آنها وجود نداشته باشد.
۲۳۴-۲-۱ معبر عمومی (۳)
خیابان، کوچه یا موارد مشابهی از کاربرد زمین که به طور دائم در تصرف و استفاده عموم قرار گرفته و اساساً از آن طریق بتوان بدون مانع به سایر قسمتهای شهر رفت و آمد نمود.
۲۳۵-۲-۱ مقام قانونی مسئول (۳)
مقام دارای صلاحیت قانونی و مسئول، سازمان، دفتر یا فردی است که مسئولیت تصویب مصالح، تأسیسات، تجهیزات یا روشها را به عهده بگیرد که در این مقررات با مفاهیمی گسترده به کار برده شده است، زیرا کارگزاران و نمایندگان صلاحیت دار و تصویب کننده به تناسب مسئولیتهایشان متفاوت هستند.
۲۳۶-۲-۱ مقاومت حرارتی (۱۹)
نسبت ضخامت لایه به ضریب هدایت حرارتی آن، مقاومت حرارتی جدار متشکل از چند لایه مساوی با مجموع مقاومتهای هر یک از لایههاست.
۲۳۷-۲-۱ مقاومت سازهای (۱۰-۹)
ظرفیت نهایی یک عضو سازهای برای تحمل نیروهای وارده.
۲۳۸-۲-۱ مقاومت کل اتصال زمین (مقاومت کل زمین) (۱۳)
مقاومت بین ترمینال اصلی اتصال زمین است و جرم کلی زمین.
۲۳۹-۲-۱ مکانیزم سازهای (۱۰)
سیستم سازهای شامل تعداد کافی مفاصل واقعی، مفاصل پلاستیک و یا هر دوی آنها، که قابلیت تقسیم به چند پیکر صلب را داشته باشد.
۲۴۰-۲-۱ مواد سوختنی (۱۴)
موادی ساخته شده از چوب، کاغذ فشرده، الیاف گیاهی، پلاستیک و دیگر مواد مشابه و یا دارای روکشی از این مواد، که در تماس با شعله آتش خواهند سوخت.
۲۴۱-۲-۱ مواد غیر سوختنی (۱۴)
موادی جز «مواد سوختنی» باید توجه داشت که مواد «غیر سوختنی» با مواد «نسوز» تفاوت دارند.
۲۴۲-۲-۱ مهاربند (۱۰)
اعضای محوری که در قابهای فولادی ساختمانها برای تحمل بارهای جانبی (زلزله) مورد استفاده قرار میگیرند. انواع مهاربند عبارتند از:
مهاربند همگرا
مهاربند همگرای ضربدری
مهاربند همگرای قطری
مهاربندی همگرای V و Λ (شورون)
مهاربند همگرای K
مهاربند واگرا
۲۴۳-۲-۱ مهتابی (تراس) (۴)
سطح روبازی از ساختمان، بر بام طبقه زیرین، که سقف بخشهایی از طبقات آن است.
۲۴۴-۲-۱ میان طبقه (۳)
طبقهای واقع بین هر یک از طبقات اصلی ساختمان که حداکثر یک سوم مساحت طبقه زیر خود را داشته باشد.
۲۴۵-۲-۱ ناپایداری (۱۰)
حالت حدی حاصله در بارگذاری اجزای سازهای، قاب یا سازه، که در آن تغییر مختصری در هندسه یا بارها منجر به جابجائیهای قابل ملاحظه میشود.
۲۴۶-۲-۱ ناظر (۲)
شخص حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال نظارت در یک یا چند رشته از رشتههای ساختمان.
۲۴۷-۲-۱ ناظر هماهنگ کننده(۲)
شخصی حقیقی یا حقوقی دارای پروانه اشتغال و صلاحیت نظارت در رشته معماری یا عمران است که براساس شرح خدمات مهندسان رشتههای ساختمان، مسوول هماهنگی بین تمامی ناظران رشتههای هفتگانه مندرج در قانون در هر ساختمان یا مجتمع یا مجموعه ساختمانی و تسلیم کننده گزارشهای مرحلهای کار به شهرداری، سازمان استان و یا سایر مراجع ذیربط میباشد. مدیرعامل شرکت یا مسوول واحد ناظر هماهنگ کننده شخص حقوقی خواهد بود.
۲۴۸-۲-۱ نرده محافظ (۳)
حائل حفاظتی و ایمنی که برای جلوگیری از پرت شدن از ارتفاع طراحی شده باشد.
۲۴۹-۲-۱ نشت هوا (۱۹)
ورود یا خروج هوا در ساختمان، از منافذ و مجراهایی غیر از محلهایی که برای تعویض هوا پیش بینی شده است.
۲۵۰-۲-۱ نظارت (۲)
مجموعه خدماتی که توسط ناظر ساختمان برای حصول اطمینان از انطباق عملیات ساختمانی و تأسیساتی با مشخصات مندرج در پروانه ساختمان، نقشهها، محاسبات و مشخصات فنی منضم به آن براساس مقررات ملّی ساختمان و اصول مهندسی و رعایت ضوابط ایمنی و حفاظت کارگاه ساختمان انجام میپذیرد.
۲۵۱-۲-۱ نگهدارنده ریلها (۱۵)
رابطی است که ریلها را به سازه و دیواره چاه آسانسور متصل میکند و برای اتصال آن از بست مخصوص و پیچ و مهره استفاده میشود.
۲۵۲-۲-۱ نمای ساختمان (۴)
بخشی از جداره خارجی ساختمان است که در معرض دید قرار دارد.
۲۵۳-۲-۱ نمای شیشهای (۴)
در صورتی که نمای ساختمان دارای پوشش حداقل ۶۰ درصد از شیشه باشد نمای شیشهای نامیده، و به دو دسته تقسیم میشود.
۲۵۴-۲-۱ نیروی انسانی ماهر (۱۱)
اعضای گروه ساخت و نصب که هر یک به تناسب وظیفه محوله باید دارای تخصص، تجربه و توان کافی بنا به تائید مراجع ذیصلاح باشند.
۲۵۵-۲-۱ وزنه تعادل ( آسانسور) (۱۵)
وزنه یا ترکیبی از وزنهها است که برای متعادل کردن وزن کابین و بخشی از ظرفیت آسانسور به کار میرود.
۲۵۶-۲-۱ واحد فنی (۲)
واحد فنی موضوع ماده ۱۵ آیین نامه اجرایی.
۲۵۷-۲-۱ وصله (۱۰)
اتصال بین دو عضو سازهای که از انتها به هم متصل شدهاند تا عضوی بلندتر را بوجود آورند.
۲۵۸-۲-۱ ولتاژ تماس (۱۳)
ولتاژی است که به هنگام بروز خرابی در عایق بندی، بین قسمتهایی که همزمان قابل لمس میباشند، ظاهر شود.
۲۵۹-۲-۱ هادی حفاظتی (۱۳)
هادی است که برای حفاظت در برابر برق گرفتگی لازم میباشد و هر یک از اجزای زیر را از نظر الکتریکی به هم وصل میکند:
بدنه های هادی، قسمتهای هادی بیگانه، ترمینال اصلی اتصال به زمین، الکترود زمین، نقطه زمین شده منبع تغذیه، نقطه خنثی مصنوعی
۲۶۰-۲-۱ هادی خنثی (۱۳)
هادیای است که به نقطه خنثی سیستم وصل بوده و میتواند در انتقال انرژی الکتریکی از آن استفاده کرد.
۲۶۱-۲-۱ هادی مشترک حفاظتی/ خنثی (۱۳)
هادیای است زمین شده که به صورت اشتراکی هر دو وظیفه هادیهای حفاظتی (PE) و خنثی (N) را انجام دهد.
۲۶۲-۲-۱ هوابندی (۱۹)
جلوگیری از ورود و خروج هوا، از طریق پوسته یا درزهای عناصر تشکیل دهنده آن .
۲۶۳-۲-۱ هواگیری (۱۷)
جایگزین کردن هوای درون دستگاه یا لوله کشیها با گاز و یا برعکس، جایگزین کردن گاز درون دستگاه یا لوله کشیها با هوا یا گازهای دیگر مانند گازهای بی اثر.
۲۶۴-۲-۱ هوای احتراق (۱۷)
هوایی که برای احتراق در قبل و بعد از مشعل با سوخت مخلوط میگردد.
۲۶۵-۲-۱ هوای اضافی (۱۷)
هوایی که علاوه بر هوای مورد نیاز سوخت، از محفظه احتراق عبور کرده و برای سوخت کامل لازم است.
۲۶۶-۲-۱ هوای تهویه (۱۷)
هوایی که برای ایجاد جریان هوای تازه داخل اتاق محل نصب دستگاه، به آنجا وارد میگردد.
۲۶۷-۲-۱ هوای رقیق کننده (۱۷)
هوایی که برای رقیق کردن گازهای حاصل از احتراق و تنظیم جریان دودکش از طریق دهانه کلاهک تعدیل جریان دودکش، وارد دودکش میشود.
۲۶۸-۲-۱ یوک کابین (آسانسور) (۱۵)
قاب نگهدارندهای است که کف کابین، ترمزهای ایمنی، کفشکها و سیم بکسلها به آن متصل میشوند.
مبحث اول: تعاریف
بندی را انتخاب کنید تا موارد مرتبط نمایش داده شود